2Khati

فرهاد قنبری نسبت هنر و جامعه دو مثال: ۱- آمریکا بدون شک سرآمد سینمای جهان است. حال تاثیر این ابزار فرهنگی در جامعه آمریکا چه بوده بوده است؟ تاثیر هالیوود کلاسیک (عصر طلایی ۱۹۲۰- ۱۹۶۰) بر جامعه آمریکا به قدری است که می‌توانیم بگوییم الگوی زندگی آمریکایی یکبار پس از اعلامیه استقلال این کشور، یکبار پس از پایان جنگ‌های داخلی و الغای قانون بردگی و یکبار دیگر نیز توسط هالیوود، دچار پوست‌اندازی کامل شده است. هالیوود کلاسیک در شکل‌گیری جایگاه خانواده در آمریکا، احترام به زنان، گذار از خشونت، مبارزه با نژادپرستی، احقاق حقوق سیاهان، پیروزی در جنگ جهانی دوم، برتری هژمونی فرهنگی آمریکا در جنگ سرد، ناسیونالیسم آمریکایی و شکل گیری رویای زندگی آمریکایی نقش بسیار پررنگی داشته است. ۲- روسیه یکی از کشورهای صاحب نام ادبیات و رمان مدرن ایت. حال تاثیر این ادبیات بر جامعه روسیه چه بوده است؟ عموم نویسندگان بزرگ روسیه (در عین انتقاد از جامعه و تاریخ و نظام سیاسی خود) چنان علاقه و شیفتگی شدیدی به تاریخ و فرهنگ و سرزمین روسیه نشان می‌دهند که حتی باعث دلبستگی و همدلی خواننده غیر روسی با نویسنده می‌شوند. (به خاطرم دارم، هنگام توصیف سقوط و به آتش کشیده شدن مسکو توسط ارتش ناپلئون به همراه تولستوی آنجا که از «مادر ما مسکو» سخن می‌گفت، بارها بغض کرده و کتاب را بستم) این نگاه حاکی از تعهد وطنی چه در نویسندگان بزرگ قرن نوزده روس از تورگنیف و گوگول و پوشکین تا تولستوی و داستایوفسکی و چه در میان نویسندگان بزرگ عصر کمونیسم (چون شولوخف و آلکسی تولستوی و..) به وضوح قابل مشاهده است. ⏪ حال به کشور خود برگردیم. به سینما و ادبیات خود نگاه کنیم. خانواده در سینمای کشور ما چه جایگاهی دارد؟ وطن و پرچم و ملیت و هویت ملی در این سینما چه جایگاهی دارد؟ اصلا چند خانواده ایرانی در این سینما می‌توانیم پیدا کنیم که به عنوان الگو به جامعه معرفی شده باشد؟ چند پدر یا مادر ایرانی در این سینما سراغ داریم که به عنوان الگوی بنیان خانواده ایرانی در ذهن جامعه حک شده باشد؟ به جز مادر علی حاتمی (که آن هم یک مادر کاملا منفعل و فاقد سوژگی و درمانده است که در تربیت فرزند هم چیزی جز شکست نصیبش نشده) چند مادر ایرانی به یاد ماندنی و الگو در تاریخ این سینما سراغ داریم. نهایت سینمای این مملکت شده است پدری که در سینک ظرفشویی ادرار می‌کند یا مرد زن‌باره‌ ابلهی که با پسرش درگیر رقایت پورنوگرافیک است (و بدبختی آنکه جامعه هم با گفتن اینکه حقایق را می‌گویند از این آت آشغال‌ها حمایت می‌کند و تصور می‌کند که وظیفه سینما بازنمایی کثافتهای انگشت‌شمار جامعه است). نهایت سینمای این مملکت چند متلک به کشور و تاریخ و سنت و هویت ایرانی است و بدتر آنکه جامعه هم از چنین مازوخیسمی با روی باز استقبال می‌کند. به ادبیات و داستان‌نویسی یک قرن اخیر خود نگاه کنیم. از صادق هدابت پدرخوانده این جریان تا چوبک و ساعدی و درویشیان و گلشیری و احمد محمود و... اگر همه در یک هدف عمده مشترک باشند آن تحقیر و تمسخر فرهنگ و سنت و تاریخ و هویت و باورهای ایرانی است و اندک تعهد اجتماعی در آنها یافت نمی‌شود. - و متاسفانه جامعه ما بیشتر از حوزه نظامی در این حوزه‌ها شکست خورده است. جامعه ما آسیبی که از جریان روشنفکری و ادبی و رسانه‌ای و سینمایی و به اصطلاح هنری خود خورده است از بمب‌های آمریکا و اسرائیل نخورده است.