ادبیات سئونلر
Ir al canal en Telegram
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
Mostrar más3 139
Suscriptores
Sin datos24 horas
-47 días
+1730 días
Archivo de publicaciones
3 139
صدیار وظیفه (ائل اوغلو)
یئنه ده
یئنه ده هیجان، یئنه ده مئیدان
یئنه ده اعتراص، یئنه ده عوصیان
پولاد ایراده لر قول – قولا وئرمیش
بیر خالقین دیلینده نیفرت گؤیرمیش
یئنه ده صبرینی ایتیرمیش زامان
یئنه یئرغالانیر کندلر، شهرلر
قارانلیق اؤلکه ده آچیلیر سحر
بیر داها واختینی ده ییشیر زامان
زامان بیر سولطاندیر دوشمور تاختیندان
شهر چالیقلاییر قان تر ایچینده
کوچه لر قول- قولا، قهر ایچینده
گؤیریر دوداغی باغیرتیلاردان
هارای قوپاریرلار اوغوللار ، قیزلار
اونلارین سسینده ! یالانا، نیفرت
اونلارین ایچینده وولکانلی غئیرت
ایره لی – ایره لی دئییر اورکلر
شهری تیتره دیر پولاد بیلکلر
هاردا ایراده لر آیاغا قالخیر
اینسان نیفرتیندن گولللر قورخور
اینسان حقیقتین اؤزونو دوغموش
اینسان قیشقیردیقجا، لال اولور توپلار
مرمیلر قورخودان قینینا گیریر
ایره لی! ایره لی! دئییر اورکلر
ایللرین توزونو گؤتورور زامان
سس لره توز قونموش
بوغازلارا یاس
شهری تیتره دیر پولاد بیلکلر
دیللر، دیله گلیر ، سکوت ایچینده
اوغور یوللارینین آچیلیر ایزی
ائللر بیرلیک دئییر، یوروش باشلاییر
یورویور ائولادی زامانین، گونون
زامان اؤز الیله آچیر دویونون.
ایره لی – ایره لی دئییر اورکلر
دونیانی تیتره دیر پولاد بیلکلر
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
09 mar 2025, 23:52
3 139
او نوروز بایرامی...
مجید تیموری فر "م. صفا"
نوروز بایرامیندا اوره ییم اَسَر،
آنامین نیسگیلی، صبریمی کَسَر.
کؤنول سیزیلداییب، یانماغا باشلار،
گؤزومون اؤنوندن، کئچر یادداشلار.
گؤره رَم آنامین رنگینی سولغون،
قارارسیز دولانیر، گؤزلری دولغون.
کؤوره لیر آتامین عکسین گؤرَنده،
بالاجا باجیمین ساچین هؤرَنده.
کؤهنه گِئییملری، یاماقلاندیریر،
پریشان زولفومو، دارا قلاندیریر.
شاخدادا، دون بوزدا یویور پالازی،
بوغدالار گؤیردیر، گتیرسین یازی!
گاهدان دا، یاماییر آغارمیش دونون،
قَه هَرلر بوغوبدور سَسی نین تونون.
آمماکی، شیکسته سؤیله ین زامان،
اوره ییم غم لره بورو نور یامان!
سؤیلردی: "بایراملار قارادیر قارا،
یوخسولون کؤنلونه، وورار چوخ یارا."
ایل دؤنن زامانلار گؤزو دولاردی،
پاییز گوللری تک رنگی سولاردی.
***
او بایرام چاغیندا رحمته گِئتدی،
اوره ک آرزی سینا، شورایله یئتدی!
دونیادان کؤچرکن گولومسه لندی!
"صفا"نین باشینا کول لر اَلَندی...
بایرام چاغی، 1382
09 mar 2025, 23:42
3 139
سوسن امینی
بیز قادینلار
بیز قارانلیق قوتولاردا بؤیوموش
سویون کؤلگه سینده
بیر مئشهلیک قادینلاریق!
بیز باغیرتیلاریمیزی سوسوب
یاغیشین دامجیلارینا قاتاراق
یئللرین قوجاغینا آتان
قادینلاریق.
بیز گؤزوموزون ایشیغیایله
اورهییمیزده سئوگییه یووا قوران
قادینلاریق.
بیز مؤجوزهلر دیارینین قارانلیغیندا
سئوگینی سو ایله تورپاق آراسیندا یارادان
قادینلاریق.
بیز یارادیلیشین ایلک توخومون بئجهرن
یئره اؤزونه حیات وئرن
قادینلاریق.
بیز بیر مئشهلیک وارلیق،
بیز فیرتینالار قوشو.
بیز سئوگی ایله واریق،
بیز حیاتین یارانیشی.
بیز قادینلاریق!
بیز واریق!
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
09 mar 2025, 11:51
3 139
مارتین 8قوتلو اولسون
ناصر داوران
کن فیکون
قادینلار جغرافیانین داغلیغی
جغرافیانین مئشه لییی
قادینلار عمانلارین مرجان قوجاغی
خاویار دادی
قادینلار
آللاهین یاراتدیغی کن فیکون.
دورموشدوم جنتین دوز اورتاسیندا
شراب چشمه لرینه ماراقسیز
نه شعیر یازیردیم
نه بیلیردیم عصیان نه دیر
نه ده شیطان منه یول گؤستریردی.
وار اولسون قادینلار.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
08 mar 2025, 22:37
3 139
2- K. Lange Das Wesen der Kunst, 1907, PP. 611-630
3- K. Groos The Play of Man, 1901, Introduction. P.2.
4- Ch. Darwin Descent of Man and Selection in Relation to Sex, 1871 Vol. I, PP. 63-64
5- کتابِ سابقالذکرِ داروین، چاپِ دوّم، ١٨٧٤، ص ۹۲
6- I. Kant, Critique of Judgement, 1892, PP. 67-84
7- ا.ح.آریانپور: در آستانۀ رستاخیز- رسالهای در بابِ دینامیسمِ تاریخ، تهران، ۱۳۳۰
8- فروید از دو غریزه، ویلیم جیمز از نوزده غریزه، تراتر (Trotter) از چهار غریزه و مک دوگال و ثورندايك (Thorndike) از تعداد بیشتری غریزه نام میبرند.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
08 mar 2025, 22:23
3 139
آیا هنر جلوۀ «غریزۀ جمالدوستی» است؟
كانت (6) و جمعی از هنرشناسان از دیرگاه، انسان را دارای مواهب و کراماتی ملکوتی دانسته و باور داشتهاند که وی به حکمِ فطرت برخلافِ جانورانِ دیگر پایبند اشکال و الوان میشود و بدونِ چشمداشت و هیچگونه سود و نتیجهای بهخودیِخود از «زیبایی» لذّت میبرد. ضعفِ این تئوری بهخوبی آشکار است:
۱- نمیتوان به وجودِ «غریزۀ جمالپرستی» قائل شد، زیرا همۀ غرایز برای بقای موجود لزومِ مُبرَم دارند، ولی «غریزۀ جمالپرستی» متضمّن هیچگونه اهمّیتِ حیاتی نیست. فعّالیتهای غریزی عبارتاز اعمالِ مفید و لازمیاست که بر اثرِ هزاران سال تکرار جزوِ اختصاصاتِ اُرگانیسمهای حیوانی شده و به انسان نیز به ارث رسیده است. وجودِ غرایز برای بقای فرد و نوع ضرور است، ولی آیا «جمالدوستی» برای صیانتِ ذاتِ انسان -مخصوصاً انسانِ نیمهحیوانِ ابتدایی- هیچگونه ضرورتی دارد؟
۲- چنانچه فرض کنیم که چنین غریزهای باشد، باز نمیتوانیم آثارِ هنریِ ابتدائی را توجیه کنیم. زیرا میدانیم که انسانِ ابتدائی برای ارضای مهمّترین غرایزِ خود -صیانتِ ذات- - ناگزیر از مبارزهای درنگناپذیر است، و چنان به دشواری از عهدۀ حفظِ خود و تداركِ خوراک و پناهگاه برمیآید که بهطورِ قطع نیرو و مجالی برای برآوردنِ حوائجِ غریزی درجۀ دوّم و از جمله «غریزۀ جمالدوستی» (در صورتیکه به فرضِ محال چنین چیزی باشد)، ندارد.
۳- اگر محضِ «جمالدوستی» به ساختنِ آثارِ هنری پرداخت، پس چرا گوشههای دوراُفتاده و نامسکونِ غارها را برگُزید؟ اگر «جمالدوست» بود چرا آثارِ جمیل را از محوّطۀ زندگانیِ خود دور میداشت؟ (رجوع شود به ایرادِ پنجم بر نظریۀ تناسلیِ هنر).
۴- اگر «جمالدوست» بود، آیا اصرار میورزید که تصاویرِ زیبای خود را روی یکدیگر بسازد و از افزایشِ آنها جلو گیرد؟ (رجوع شود به ایرادِ ششم بر نظریۀ تناسلیِ هنر).
۵- در جوامعِ ابتدائی موجود اثری از این ذوق و موهبتِ عُظمی نمیبینیم.
دراینصورت به اینجا میرسیم که نباید «غریزۀ جمالدوستی» را به انسان نسبت داد و آثارِ هنریِ اوّلیه را زادۀ میل و رغبتِ پاك و بیشائبۀ انسانِ وحشیِ ابتدائی دانست.
بر روی هم نمیتوان گفت که انسانِ ابتدائی به اقتضای نظامِ دنیای درونِ خود دست به هنرآفرینی میزد. سلوکِ آدمی و از جمله هنرآفرینی تجلّی غرایزِ حیوانی معدود نیست و چنانکه در جای دیگر (7) گفتهایم: «تئوریِ بُنبستِ غرایز نه تنها در موردِ انسان؛ بلکه در مورد حیواناتِ پستتر نیز نارساست و در نتیجه نمیتواند سلوكِ مُدغَمِ (ادغامشده) انسانی را توجیه کند...»
اجمالاً بعضی نواقصِ «تئوریِ غرایز» را نام میبریم:
«اوّلا، اعتقاد به وجودِ غرایز، یعنی اعتقاد به وجودِ يك سلسله استعداد برای اجرای اعمالی نیاموخته، مشکلی نمیگُشاید. اگر بگوئیم انسان دوست میدارد برای آنکه «غریزۀ دوستداشتن» دارد، مثلِ این است که بگوئیم انسان دوست میدارد برای آنکه دوست میدارد! مفهومِ غریزه مثلِ «نفوسِ حیوانیِ» دکارت، «تصوّراتِ فطرىِ» لاك ، «موناد»های لایبنیتس و «نومنِ» كانت و «مطلقِ» هگل در حکمِ رمز و افسون است و البته ارزشِ علمی ندارد...
ثانياً، نظریاتِ هواخواهانِ «تئوریِ غرایز» به قدری مُتشتّت و مختلف است که هر يك را میتوان برای ردّ و طردِ دیگری اقامه کرد. یکی از این مسائلِ موردِ اختلاف، تعدادِ غرایز است. در این باب روانشناسان به تفاوت از دو، پنج، چهارده، بیست و حتّی صد غریزه یاد میکنند.(8)
ثالثاً، از زمانِ جان لاك و هلوسیوس معلوم شده است که بعضی فعّالیتهای انسانی که به حساب اعمالِ غریزی گذاشته میشوند، اکتسابی و آموختنی میباشند. روانشناسانِ جدید بر این نکته تأکید مینمایند.
رابعاً، اگر اساساً بتوان به وجودِ غرایز اعتقاد کرد، باز باید گفت که غرایز مکانیسمهای سادهای هستند و در همۀ انسانها؛ انسانِ ماقبلِ تاريخ، وحشىِ افریقائی و متمدّنِ اروپائی یکسانند و دراینصورت از عهدۀ توجیهِ اختلافاتِ افراد و اقوامِ مختلف برنمیآیند.
خامساً، آنچه باید موردِ توجّۀ بلیغ قرار گیرد، این است که غرایزِ انسانی، هرچه باشند، میتوانند تغییرِ شکل دهند و به صورتهای پیچیدۀ گوناگون تجلّی کنند...»
بنابراین روشن است که هنرآفرینی و سایرِ فعّالیتهای پیچیدۀ انسان را نمیتوان به استنادِ غرایز یا فطرت توجیه کرد و اعمال و مصنوعاتِ حيوانات را آثارِ هنری شُمرد.
سرچشمه: مجلّۀ صدف، شمارۀ ۲، آبان ۱۳۳۶ (و کتاب «جامعهشناسی هنر»- با اندکی تفاوت در متن)
پانوشتها:
1- H. Spencer: Principles of Psychology, vol. II, 1890, pp. 627-648
08 mar 2025, 22:23
3 139
ممکن است بگویند که ماحقّ نداریم حیاتِ میمونی را با موازینِ زندگانیِ انسانی بسنجیم و آنها را فاقدِ اثرِ هنری بدانیم. در پاسخ میگوئیم که اگر چنین حقّی نداریم، پس چرا حیاتِ پرندگان را با ملاکهای انسانی میسنجیم و قائل میشویم که پروُ بال وُ آوازِ پرندگان چون برای «ما» خوشآیند است، نزدِ خودِ آنها نیز خوشآیند و دوستداشتنی و وسیلۀ جلبِ جفت میباشد؟ ماییم که نوای بلبل یا پرهای طاووس را از نظرِ خودمان زیبا و خوشآیند مییابیم و ماییم که پستانداران مثلا میمون را -باز از نظرِ خودمان- فاقدِ چنان جمال و تزییناتی میشُماریم. اگر پرندگان (از نظرِ ما) دارای غریزۀ تزیین میباشند، پستانداران نیز باید از نظرِ ما چنین غریزهای -امّا کاملتر- داشته باشند. چون آثارِ چنین غریزهای را در کاملترین پستانداران یعنی میمون نمیبینیم، پس به حقّ حکم میکنیم که نمیتوان رنگ و نگارِ بعضی جانوران و انتظام و ظرافتِ لانه و آشیانۀ بعضی دیگر را ناشی از غریزۀ تزیین و وسیلۀ جلبِ جفت دانست.
۳- اگر هنرِ ابتدائی نوعی تزیین و ناشی از غریزۀ تناسلی و وسیلۀ جلبِ جفت باشد، پس سابقۀ تاریخیِ هنرهای تزیینی، بهویژه آرایشِ بدن -خالکوبی و رنگآمیزی پوست و خودسازی- باید به مراتب بیش از سابقۀ سایر هنرها باشد. برخلافِ عقیدۀ هنرشناسانِ پیشین، امثالِ هورنس (M. Hærnes) و وئرمان (K. Wermann) و گروسه (E. Grosser) که هنرهای تزیینی را قدیمترین هنرها میپنداشتند، اکنون از تصویرها و طرحهایی که در دیوارهای برخی از غارهای فرانسه و اسپانیا کشف شده است بهخوبی برمیآید که انسان از ابتدای کار -از دورۀ حَجَرِ قدیم- به کشیدنِ تصاویر رغبتی تمام داشته و بنابراین خودآرایی و بَزَک مقدّم بر پیکرسازی نیست. پس هنرهای انسانی را نمیتوان نوعی تزیین و محصولِ غریزۀ تناسلی دانست.
٤- اگر قبول کنیم که حیوانات به اقتضای غریزۀ تزیین خود را میآرایند و حتّی هنر میآفرینند، باز هم نمیتوانیم آثارِ هنریِ انسانی را در شُمارِ فعّالیتِ غرایز بگذاریم زیرا معمولا فعّالیتهای غریزی، مثلاً لانهسازیِ پرندگان با الگوهای کمابیش ثابتی صورت میگیرد و حال آنکه هنرهای انسانی در جریانِ زمان و پهنۀ مکان به هزاران هیأتِ گوناگون درآمده است. داروین خود اعتراف میکند که در جوامعِ نسبتاً پیشرفته نمیتوان تجلّیاتِ هنری را با غریزه و فطرتِ انسانی توجیه کرد.(5) مردمشناسان به خوبی نشان دادهاند که در جوامعِ ابتدائی نیز تجلّیاتِ هنری را نمیتوانیم به استنادِ غریزه تبیین کنیم؛ زیرا در آنجا نیز به تنوّع آثارِ هنری و اختلافاتِ عظیمی که معلولِ عواملی غیر از غرایز است برمیخوریم.
۵- انسانِ ابتدائی برای کشیدنِ طرحها و نقوشِ مطلوبِ خود گوشههای دوراُفتادهای از غارها را برمیگُزید که کاملاً از هوای آزاد و روشنایی دور، و از اینرو خفقانآور و غیرِقابلِ سکونت بود، چنانکه تصاویری که در غارِ نیو (Niaux) در آرییِژ (Ariège) کشف شده است در هشتصد متریِ دهانۀ غار قرار دارد. دوراُفتادگیِ آنها میرساند که این آثار به منظورِ تزيين و تجمّل بهوجود نیامده است. از اکتشافاتِ باستانشناسی برمیآید که اقامتگاهِ انسانِ ابتدائی معمولاً از محلِّ تصاویر دور و به دهانۀ غار نزديك بوده است. اگر انسانِ ابتدائی به قصدِ تزیین و برای جلبِ جفتِ خود به فعّالیتهای هنری میپرداخت، مسلّماً به جای انتخابِ اعماقِ تیره و خفقانآورِ غار، قسمتهای اوّلیه و روشن و قابلِ سکونتِ غار را برای پیکرسازی اختیار میکرد تا خود و جفت یا جفتهایش بهسهولت از تماشای آنها برخوردار شوند. پس از این نکته نیز استنباط میگردد که انسانِ ابتدائی به تحريكِ غريزۀ تناسلی و جلبِ جفتِ خود دست به کارهای هنری نمیزده است.
٦- تصاویر و طرحهای اوّلیه معمولاً بر روی یکدیگر کشیده شده است. انسانِ ابتدائی با آنکه از حیثِ مکان در مضیقه نبود، اصرار داشت که دائماً در نقاطِ معیّنی نقاشی کند. از اینرو برای کشیدنِ يك تصويرِ جديد اجباراً يك تصويرِ قدیمی را میتراشید و از میان میبُرد و در جای آن تصویرِ جدیدی میکشید.
۷- چنانکه بسیاری از جامعهشناسان دریافتهاند عمومِ اقوامِ ابتدائیِ موجود با آنکه تا اندازهای نسبت به انسانهای عصرِ حجرِ قدیم راهِ تکامل را پیمودهاند، باز فعّالیتهای هنری حتّی هنرهای تزیینی را وسیلهای برای جلبِ جفت نمیشُمارند، بلکه چنانکه خواهیم دید از منظرِ دیگری به فعّالیتهای هنری مینگرند.
حاصلِ سخن اینکه آثارِ هنری تجلّی غریزۀ جنسی و وسيلۀ جلبِ جفت و توليدِ مثل و بقای نوع نیست و رأیِ داروین و همچنین نظریاتِ مشابۀ آن مثلا نظیرِ فروید منطبق بر واقعیّت نیست.
08 mar 2025, 22:23
3 139
در انتقادِ این تئوری میگوئیم:
۱- چنانکه از بررسی بازیهای جوامع ابتدائی کنونی و اجتماعاتِ قدیم مثلاً یونان برمیآید، میتوان گفت که برخی از فعّالیتهای افرادِ بالغِ جوامع ابتدائی، از قبیلِ رقص که نوعی آمادگی برای امورِ زندگی است، با آنکه بهنظرِ ما «بازی» میآید، در حقیقت اعمالی است که برای نیل به هدفها و مقاصدِ معیّنی صورت میگیرد. بنابراین انسانِ ابتدائی در سنینِ بزرگی اساساً به «بازی» یعنی فعّالیتهای بیهدف توجّهی ندارد، و هنرِ ابتدائی را نمیتوان بازی یعنی فعّالیتِ بیهدفِ انسانِ بالغِ ابتدائی دانست.
۲- انسان در گیروُدارِ حیاتِ مخوف و دشوارِ ابتدائی دائما برای حفظِ خود و جستوُجوی خوراک و پناهگاه تلاش میکند و در این صورت هیچگونه انرژی زائدی برای او نمیماند تا برای صرفِ آن به فعّالیتهای بیهدفی مانندِ انواعِ بازیها بپردازد.
۳- اگر هنر را نوعی بازی یعنی فعّالیتِ غریزی بدانیم، به این سؤال برمیخوریم که چرا این فعّالیت به اشکالِ دقیق و ظریفِ آثارِ هنری درمیآید و چگونه يك عملِ غريزي كه طبيعتا بايد به صورتِ کمابیش ثابتی متحقّق و متظاهر شود، اینهمه تغيير و تحوّل و تنوّع میپذیرد؟
از آنچه گذشت درمییابیم که تئوریِ بازیِ اسپِنسِر از عهدۀ توجیهِ فعّالیتهای هنریِ بشر برنمیآید و هنرِ ابتدائی را نمیتوان وسیلهای برای دفعِ انرژیِ زائد دانست.
ب) لانگه (2) و کارل گروس (3) هنر را از تجلّیاتِ غریزۀ بازی میدانند، و در توجیهِ بازی اشاره میکنند که افرادِ انسان و سایرِ حیوانات خودبهخود از کودکی از اعمالِ حیاتیِ یکدیگر تقلید میکنند و به این ترتیب تدریجاً راه و رسمِ زندگانی را میآموزند و برای زندگانی مجهّز و آماده میشوند.
بر این تئوری نیز ایرادهایی، از همان قبیل که در مورد تئوریِ اسپِنسِر بیان شد، وارد است:
۱- اگر فرض کنیم که انسان در دورۀ کودکی به قصدِ آموختن اصولِ زندگانی به بازی میپردازد، نمیتوانیم قائل شویم که در بزرگی نیز به این کار ادامه میدهد، زیرا فردِ بالغ قاعدتاً این اصول را قبلاً آموخته است؛ و از این گذشته پس از بلوغ، چون باید به حلِّ مسائلِ واقعی حیات اشتغال ورزد، نمیتواند مجالی برای تمرین و تجربهاندوزی داشته باشد.
۲- اگر هنرآفرینی را نوعی بازی و وسیلۀ تسلّط بر زندگانی بیانگاریم، باید قبول کنیم که انسانِ ابتدائی به جای مواجهه و مبارزه با واقعیّت، در کُنجی نشسته و به وساطتِ ترانه و تصویر و مجسّمه به شناختن و دگرگونساختنِ محیطِ زندگیِ خود نایل آمده است. این هم نامفهوم و پوچ و یاوه است.
۳- اعضای جوامع ابتدائی کنونی از این منظر به هنر نمینگرند و آنرا وسیلهای برای آموزش و پرورش و آمادهساختنِ افراد نمیدانند.
نتیجه اینکه هنر را نمیتوان مشابۀ بازی و ناشی از غریزۀ بازی دانست، و آرای کسانی که این دو فعّالیت را با هم اشتباه کردهاند، از افلاطون و شیللر تا اسپِنسِر ولانگه و كروس و فرورن (M. Verworn) بر خطاست. هنرآفرینی از «غریزۀ بازی» نمیتراود و وسیلۀ طبیعیِ حفظِ فرد نیست.
آیا هنر زادۀ «غریزۀ تناسلی» است؟
داروین (4) و بسیاری از پیروانش قائل بودهاند که حیوانات مخصوصاً نرها ذاتاً تدابیر و وسایلی برای جلبِ جفت و تسهیلِ عملِ تناسل و تولیدِ مثل بهکار میبرند. از این زُمره است پوست و موی رنگینِ برخی پستانداران و پرهای رنگارنگ و نغمهسُرائیِ بعضی پرندگان. انسان نیز به همین منظور خود را میآراید و محیطِ خود را تزیین میکند؛ هنر از این رهگذر پدید میآید و بنابراین یکی از وسایلِ بقای نوعِ انسان است.
این تئوری نیز مشمولِ پارهای انتقادات، و از جمله برخی از ایرادهای فوقالذکر است:
1- اگر بخواهیم بال وُ پر و نغمههای بعضی پرندگان یا لانۀ مورچگان و کندوی زنبورانِ عسل را به صرفِ آنکه در نظرِ ما خوشآیند یا واجدِ انتظامی هندسی است، با آثارِ هنری همسنگ بدانیم، لزوماً باید بسیاری چیزها از قبیلِ ذرّاتِ متبلورِ فلزّات یا تکّههای برف یا قطراتِ آب و قطعاتِ ابر و گل و جواهر را نیز اثرِ هنری بشُماریم؛ زیرا اینها هم به نوبۀ خود، نمائی رنگین یا درخشان یا متقارن و منظّم دارند و خوشآیندِ ما هستند. قبولِ این امر هم نه تنها ماهیّتِ هنرِ انسانی را روشن نمیسازد، بلکه مفهومِ کلمۀ «هنر» را گُنگ و مبهمتر میکند، زیرا در عرفِ مردم «اثرِ هنری» عبارت از چیزی است که بهوسیلۀ انسان ساخته و پرداخته شده باشد.
۲- اگر حیواناتِ دونِ انسان برای جلبِ جفت و تسهیلِ تولیدِ مثل به تزیینِ خود و محیطِ خود میپردازند، پس چرا بسیاری جانوران از هرگونه خودآرایی و تزیینی برکنارند؟ چرا میمون که از سایرِ حیوانات (جز انسان) کاملتر است، بههیچوجه خود را نمیآراید، چهچهه نمیزند و چیزی که بتوان بدان «اثرِ هنری» نام داد نمیآفریند؟
08 mar 2025, 22:23
3 139
منشاءِ هنرها (۱)
امیرحسین آریانپور
به بهانۀ 8 اسفند، یکصدمین زادروزِ پژوهشگر و اندیشمندِ کُهنهستیز
به اقتضای منطقِ نادرستِ استاتیک [Statics=ایستا] که نمایندۀ تفکّرِ سطحی انسانِ عتیق است، هنوز بیشترِ مردم، حتّی بسیاری از آنان که دم از علم میزنند، کائنات را ثابت و تغییرناپذیر میپندارند و باور دارند که امور و اشیاء همچنانکه در طیّ قرون به نامِ معیّنی خوانده شدهاند، از لحاظِ ماهیّت و مفهوم نیز ثابت و یکسان ماندهاند. از این زمرهاند آنها که هنوز هم میخواهند مانندِ ارسطو با «تعريفِ" ثابتی هر يك از مظاهرِ زندگانی را معلوم و مشخّص کنند و در چارچوب یا قالبِ سخت و صُلبی قرار دهند. اینان غافلند که همۀ نمودهای هستی در جریانِ تغییر و دگرگونی است. هر چیزی برای خود سیر و تاریخی دارد و پیوسته تحوّل میپذیرد. زمینی که زیرِ پا و آسمانی که فرازِ خود داریم همانها نیستند که دیروز یا دو هزار سال پیش بودند. تمامِ اجزای آنها دگرگون شده است. ظاهراً تنها نامِ آنهاست که کمابیش بهصورتِ دیرین مانده است. تفکّرِ استاتيك چون آیینهای است که هستی را به هیأتی مسخشده و مُنكَسِر و مصنوعی درمیآورد، و با تأكيد بر ثبات و سكون، جامعۀ بشری را از تحوّل و تکامل بازمیدارد.
در جامعۀ ما هم هنوز بسیاری از هنرمندان در ابخرۀ [بُخارهای] غلیظِ خیالبافیهای عتیق غوطه میخورند؛ بهجای افزودنِ دستی به دستهای سازندۀ فردا، هنر را همچون مُسکِر یا مخدّری برای خوابکردنِ خود و دیگران بهکار میبرند و موافقِ منطقِ استاتيك چنين میاندیشند که هنر چون در برخی دورههای تاریخ رنگِ تجمّل و تفنّن و سرگرمی بهخود گرفته است، امروز نیز باید چنین باشد و فردا نیز همین خواهد بود. گوئی چشمِ آیندهبین و گذشتهنگر ندارند و تنها در آستانۀ زمانِ حال بهسر میبرند!
به اتّکای اکتشافاتِ علومِ اجتماعی میتوان گفت که پیکرنگاری و پیکرتراشی و شعر و موسيقى و سایرِ فعّالیتهایی که امروز مدلولِ لفظِ «هنر» است، از نخستین جلوههای حیاتِ انسانی است. انسان از آغاز همچنانکه ابزار و اسلحه میساخت و خوراک و پناهگاه میجُست، به کارهای هنری نیز دست میزد؛ پایکوبی و دستافشانی میکرد، ترانه میخواند و پیکر میساخت...
در قدمتِ هنر بحثی نیست. بحث بر سرِ این است که چرا در گیروُدارِ زندگانیِ پُرتلاطمِ پیش از تاریخ، انسانِ خشن و سَبَعِ ابتدائی به آفرینشِ هنری میپرداخت؟
آنچه مسلّم است انسانِ ابتدائی که برای صیانتِ ذاتِ خود ناگزیر از مبارزۀ دائم بود، آثارِ هنری نیز میآفرید و مسلّماً از این کار سود یا لذّتی عاید میداشت. اگر آثارِ هنری بهنحوی از انحاء متضمّنِ استفادهای نبود هیچگاه بهوجود نمیآمد. باید دید آثارِ هنری چه استفادهای میتوانست به بشرِ آن روزگار برساند.
فيلسوفان و هنرشناسان از دیرگاه در این باره پژوهش کرده و بنابر عقیده و سلیقۀ خود آرای گوناگونی آوردهاند. ولی عموماً باور داشتهاند که هنر از فطرتِ بشر تراویده است.
آیا هنرآفرینی عملی غریزی است؟
گفتهاند که انسان به مقتضای نظامِ دنیای درونِ خود دست به هنرآفرینی زدهاست، و به بیانِ دیگر هنرآفرینی محرّکی درونی یا غریزی دارد، و مانندِ خور و خواب و تولیدِ مثل و سایرِ فعّالیتهای غریزی برای بقای حیاتِ انسانی لازم است.
در این زمینه پارهای اظهار کردهاند که هنرآفرینی یکی از جلوههای«غریزۀ بازی» و هدفش حفظِ حیاتِ فرد است؛ برخی نیز اعلام داشتهاند که هنرها نشأءِ (محصول) غریزۀ تناسلی است و برای حفظِ حیاتِ نوع ضرورتِ تامّ دارد. گروهی نیز آنرا نشأءِ نیروی مرموزی به نامِ «غریزۀ تزیین» که هدفش تلطیفِ زندگانی است دانستهاند. در این صورت این نظر به سه صورت درمیآید:
اوّل: هنر ناشی از «غریزۀ بازی» است.
دوّم: هنر زادۀ «غریزۀ تناسلی» است.
سوّم: هنر جلوۀ «غریزۀ جمالدوستی» است.
آیا هنر ناشی از «غریزۀ بازی» است؟
گروهی معتقدند که هنرآفرینی نوعی بازی است، و بازی فعّالیتی غریزی است که به قولِ دیگر محضِ تمرین و فراگرفتنِ اعمالِ لازم حیاتی صورت میگیرد. پس در این مورد نیز به دو عقیده برمیخوریم:
الف) هنر نوعی بازی است، و بازی وسیلۀ دفعِ انرژیِ زائد است.
ب) هنر نوعی بازی است، و بازی وسیلۀ آموختنِ اعمالِ حیاتی است.
الف) اسپنسر میگوید (۱) که هنر نوعی بازی است، و بازی فعّالیتی است بیهدف که در نتیجۀ فزونی انرژیِ اُرگانیسم روی میدهد و سببِ حفظِ تعادل و آرامشِ اُرگانیسم میشود. اُرگانیسمِ انسانی و حیوانی قسمتی از انرژی خود را در راهِ کارهای لازمِ حیاتی صرف میکند و برای صرفِ انرژی باقیمانده که افزایش و تراکمِ آن مخلّ و مزاحمِ اعمالِ حیاتی میشود، به حرکاتی بیهدف میپردازد. هنرآفرینی یکی از انواعِ بازی است و مانندِ بازیهای دیگر هدفی بیرون از خود ندارد و نقشِ مثبتی ایفاء نمیکند. نقشِ هنر نقشی منفی و فایدۀ آن دفعِ انرژی مزاحمِ اُرگانیسم میباشد.
08 mar 2025, 22:23
3 139
منشاءِ هنرها (۱)
امیرحسین آریانپور
به بهانۀ 8 اسفند، یکصدمین زادروزِ پژوهشگر و اندیشمندِ کُهنهستیز
شنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا
08 mar 2025, 15:09
3 139
مارتین 8 قوتلو اولسون
ویدا حشمتی
«دیرهنیش»
بوتون آغیرلیغینی ییخ ساچلاریما
منده،
دونیانین یوکونو چکهجک
بیر خیرمان،
قانداللی هؤروک وار...
ترجمه:علی ابرازی
«مقاومت»
همه سنگینیت را بر موهایم یله کن
برای به دوش کشیدن
تمامی بار دنیا
در وجودم
خرمنی
از بافههای به بند افتاده هست ...
روز زن بر همه انسانها خجسته باد .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
08 mar 2025, 10:55
08 mar 2025, ~11:05
3 139
مارتین 8 قوتلو اولسون .
ساچلار »
«گروس ـ عبدالملکیان»
ترجمه :«علی آغ گونئیلی» ابرازی
بوی آتماقدایدینیز ، بوتون بو ایلر بویو
کئچیردینیز ، قیوریم لاریزدان ، دولایلاریزدان
داوام ائدیردینیز یولونوزا
سکوت دا…
قیرخ ایل
حجاب آلتیندا قالمیش بیر «چای »
« کارون » دان ، اوزوندور!
ساچلار، خیاوانا چیخماق اوچون
اوزانیبلار .
بوتون بئینیمیزده کی سؤزلر،
باشدان جوغاریبلار .
نه رنگلر ، نه سرولر ، نه بوداقلار!
اورمانین یئرینه اولسایدیم ،
آغاجلاریما باخماق اوچون ،
اؤزومدن باییرا چیخاردیم .
ساچلار جانلی دیلار
وقایچی
آغزینی آچسا
ساچلاردان قان دامار
بوگوندن
ساچلار اوزانمازلار ، آیاغا قالخاللار!
مهسا اؤلمه ییب
سارا اؤلمه ییب
نیکا اؤلمه ییب
ساچلار
اؤلومدن سونرا دا ، بؤیومکلرینه داوام ائدیرلر
ساچلاریوی سیغاللاییرام
واللریمی دالغا لاریندا غرق ائله ییرم
هئچ واخت ، دوشونمه میشدیم ،
ساچلار ، یوموروقلاردان گوجلو اولسون
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
08 mar 2025, 03:05
3 139
مارتین 8قوتلو اولسون.
✍:آرایلی تورک قیزی
منیم قادینلیغیم نه دن دَرد اولوب
زامان قاریش- قاریش سورویور منی
گؤزلرین ییغسینلار مندن اَرککلر
کؤهنه فیکيرلره بورویور منی
یئلله نیر باشیمدا گولوو اؤرپه يیم
منی قورویانلار گلیر اوستومه
ساچیم ایللردیرکی دوستاقلانیبدبر
یانیرام باشیمدان قالخان توستومه
بیر گون زینب پاشا،بیر گون تومروسام
تاریخده یئر آچیب، ایز قازانمیشام
بعضاً آرخانیزدا چیین - چیینه
دوشمن قاباغیندا تک دایانمیشام
اوره ییم بولانیر کیشی جیک لاردان
بوتون ایبلیس لردن قورخورام ایندی
آرایلی آزادلیق قازانماق اوچون
بعضی پلیس لردن قورخورام ایندی
08 mar 2025, 02:56
3 139
اونو اوزمهییم دییه نه من عائیلهسینین کئچمیشیندن بیر سؤز سوروشدوم، نه ده اؤزو بو بارهده دانیشدی.
منه" خوش حالینا، سن دویغولارینی شعر یوخسا حیکایه شکلینده یازا بیلیرسن"،- دئدی.
من ایسه گولهرک، "نه فرق ائدیر کی، سن ده شعر و حیکایهنی داها جانلی شکیلده رسیملهییرسن، اونلارا روح باغیشلاییرسان،- دئدیم.
اؤرنک اوچون باخ بو دوشوندوروجو اثرین. بونا بیر دیوان شعر، یوخسا بیر اوزون رومان یازماق اولار.
(اوجسوز بوجاقسیز بیر قارانلیق کؤهول اولان تابلوسونا ایشاره ائتدیم کی گونش، ساچلاری پریشان حالدا، قاپ-قارا ماغارانین درینلیگینه چکیلیردی و بیر اوشاق کؤهولونون آستاناسیندا، اونو خلاص ائتسین دییه، آغلایا- آغلایا گونشین تئللریندن توتوب بوتون گوجویله اونو دیشارییا چکیردی!)
گولومسونهرک دئدی: " آمما فیکریمجه دوستونون هله بیر هونَریندن خبرین یوخدور!"
جوشقویلا "نمنه؟!" - سوروشدوم.
اوشاقلاریمیز اویناماقدان یورولوب ائله فرشین اوستونده یوخولامیشدیلار. اونلاری آستاجا بیر آنا قایغیسی ایله یاتاغا قویوب، اوزلریندن اؤپوب، یورغانلا اوستلرینی چکدی.
بو قدر محبت و ایستی قانلیقلا، نهدن همیشه سویوق قانلی گؤروندویونو دوشونموردوم!
سان کی ایچینده همیشه یایین قیزماری ایله قیشین سَرت چوووغونو ساواشدایدیلار!
الیمدن توتوب: " بورا گل"- دئدی.
پیللهلردن ائنیب ائوین زئرزمیسینه گئتدیک.
اورادا بالاجا بیر کوزهچیلیک کارگاهی وار ایدی.
چئشیدلی شکیللرده ساخسی قابلار دوزلدیب، بویاییب، اوستونه شکیللر چکیب، رفلره دوزموشدو.
رنگلنمیش ساخسی بیر دیبچک چوخ ماراقیمی چکدی.
اؤز شکیلی همیشهکی حزین گولومسهسی ایله دیبچگین اوستونه ناخیشلانمیشدی.
الیمی یاخیندان باخماق اوچون اونا اوزاتدیم.
لاپدان" اونا اَل دَیمه"- چیغیردی. دیک آتیلدیم. الیم یئر ایله گوی آراسیندا، یئریمده قورویوب قالدیم. بو تپکینی اوندان گؤزلهمیردیم!
عصبلشمیش حالدا یومروغونو سیخاراق دئدی:
" باغیشلا منی دوستوم، او دیبچک بیر غوغالی، آجی گونون یادیگاری دیر، سینیق دیر. حیاتیمی آلت-اوست ائدن، آرزولاریمی پوچا چیخاران او شرفسیز کیشییه نیسبت، کینهم اونودولماسین دییه، چؤله آتمادیم. سئوسن عینیسینی سنه دوزلدهرم، گؤردوکده همیشه منی خاطیرلایارسان.
سینیق طرفینی دیوارا ساری چئویرمیشم، ساغلام طرفی ایسه بیزه باخیر!"
بو سؤزلری دانیشدیغجا جوشقودان جیسمی، طوفان قارشیسیندا اولان آغاجلار کیمی تیترهییردی. دوداقلاری اَسیردی. آغلاماغینی گیزلتمهیه چالیشسا دا، گؤز یاشلاری بولاق کیمی گوزل گوزلریندن آخیردی.
هئچ بیر سوز دئمهدن اونو بَرک- برک قوجاقلادیم.
دوغرو دئییردی، اونون دانیشماغا گرهیی یوخ ایدی. اونون احوالاتینی اثرلریندن، داورانیشیندان دویماق اولوردو! بلکه او دا سینیق طرفینی....
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
08 mar 2025, 00:12
3 139
غرور ( قادین گونو مناسبته)
✍:سحرخیاوی
سان کی بیر اوتاق آدام ایچینده، او اؤزونون اؤزل تنهالیق آداسیندایدی. بوتون فیکری الینده توخودوغو توخونماسیندا اولدوغو، حیس اولونوردو.
نازیک دوداقلاریندا همیشهکی گولومسهمه اولسا دا، گوزل آمما سولغون اوزونون گونشینی سان کی بیر تالا قارا بولود آلمیشدی. "غم" و "سوسقونلوق" اونون آیریلماز خصوصیتی ایدی. عمومیتله آز دانیشاردی، اؤزللیکله اؤزو و عائیلهسی بارهسینده.
احوالیندان خبر آلاندا " بیلگین آدام منیم احوالیمی گؤرونوشومدن یوخسا اثرلریمدن آنلایار، دانیشماغیما گرک یوخ"،- دئییردی.
یاتاقخانادا منیم کناریمداکی تختده یاتیردی. دئمک بورادا قونشو ساییلیردیق. بئکار واختلاریندا کاموا توخویوردو.
نه واختدان اونون اینجه بارماقلارینین ایتی و ریتملی توخونما حرکتلرینی سوزوردوم.
آرامیزدا کی بوز اریسین دییه شوخلوقجا: " سنین کیمی خانیمیسی اولان گونده قیرخ دفعه گرک باشینا فیرلانسین، هله بئله کوبارلیق و خانیم- خاتینلیقدان علاوه، ال ایشی باجاریغین دا وار، اوستهلیک رسامسان، خطاطسان، ماشاللاه هر بارماغیندان بیر هنر یاغیر. هله بلکه باشقا هونرلریندن ده خبریمیز یوخدور،- دئدیم.
آجی گولومسهییب " ایتفاقن بئله خانیملارین چوخلوق شانسی اولمور"،- میزیلداندی.
سونرا نه ایسه دئدییینه پشیمان اولان کیمی هؤولهسک: " بو قونونو باغلایاق دوستوم، باشقا قونولاردان دانیشاق لوطفن"،-دئدی و درسیمیزدن، اوستادلاریمیزدان، اورادان- بورادان دانیشدیق. البته چوخلوق من دانیشیردیم و او توخونماسینی توخویا- توخویا هردن بیر صحبته قاریشیردی. هردن ده جیسمی بورادا اولسا دا، فیکری باشقا یئرلره اوچدوغونو دوشونوردوم!
"توخونما مادّی قازانجدان علاوه پیرتلاشیق فیکیرلریمی دوزَنه سالیب، حالیما توختاقلیق وئریر"،- دئییردی.
بازاردان ایپک ساپ آلیب یئکه ماسا اؤرتویو توخویوب یئنیدن بازاردا ساتیردی.
دئییردی: ایپ- ساپی ماغازا یییهسی وئریر، من ایسه توخویورام. هرهمیز بیر سهم قازانیریق.
بو ساپلار چوخ باهادیر، اؤرتوک ده باها ساتیلیر. بونلار چوخلوق وارلی ائولرین ماساسینین اؤرتویو اولور.
***
سونرالار سؤز آراسی، شهرداشلاریندان بوشاندیغینی ائشیتدیم.
سان کی "مریم" درس اوخوماغا گلنده، اَری مین فسق- فجوردان چیخیرمیش! ائوه آراق، قومار بوساطی سالیرمیش، باشلاری قیزیشاندان سونرا دا نارکوتیکه قورشانیرمیشلار و هامیسیندان پیس، بو ایشلری هله مکتبه گئتمهین، آغزیندان سود اییسی گلن اوچ یاشیندا اوغلونون قارشیسیندا ائلهییرمیش!
قادین قونشولار طریقی ایله ماجرانی باشا دوشَن کیمی اوشاغینی گؤتورور آجیقلا ائودن چیخیر، امکلی آتاسینین همیشه اجاره وئردییی کؤهنه ائوه سیغینیر، بالاسی ایله اورادا یئرلشیر. طلاق تئز اولسون دییه "کبینیم حالال، جانیم آزاد"- دئییر، اؤیرتمنلیک حقوقو و ال ایشلری ایله، کیمسهیه محتاج اولمادان ایکی نفرلیک عائیلهسینی دولاندیریر.
اَرینین نارکوتیکه و ساییر فسادلارا ایلیشمهیی دادگاها بللی اولور دییه، اوشاغین حضانت حاققی قادینا وئریلیر و بئلهلیکله یاراماز کیشیدن جانی قورتاریر.
***
آتا- بابالاریمیز دئمیشکن: "کور کورو تاپار، سو چوخورو"، یاشامدا هر کس اؤز خویونا اوخشارلا تاپیشیر.
من ده اونون کیمی، چوخلوق اؤزومه قاپالی و ایچسل آدام اولدوغوما گؤره گون به گون دوستلوغوموز آرتدی.
او ایلین یایی اوغلونون دوغوم گونو بهانهسینه منی شهرلرینه قوناق چاغیردی. هم ده بو قوناقلیق چوخ خصوصی اولدوغونو وورغولادی. (قالابالیقی سئومهدییمی بیلیردی).
من اصلینده طبیعت وورغونویام، ائودن- ائوه گئتمهیی سئومهسم ده، اونون دعوتینی یئره سالمادیم. اوغلونا یولداش اولسون دییه من ده بالاجا سود اَمَر قیزیملا گئتدیم.
اوغلونون آد گونونه اؤز هنرمند اللری ایله، کوکلا شکلینده تورت حاضیرلامیشدی. کوکلانین گوزلرینین یئرینه گیلهنار قویموشدو، بورنونو، بؤرکونو ده چیهلکله بزهمیشدی. آغزینین یئرینه ایسه بیر دیلیم نازیک خیار قویموشدو. "چیهلک اوغلومون ان چوخ سئودیگی میوهدیر"،- دئییردی.
مراسیمدن سونرا شام یئدیک، چوخ زحمته دوشوب دادلی- دوزلو خورهکلر حاضیرلامیشدی.
اونون بیر هونری ده عجیب سلیقهلی ائودارلیغی ایدی! ائو اشیاسی سان کی هندسه اؤلچوسو ایله، بیر آربادا، غریب واسواسیلیغلا دوزولموشدو!
اؤز- اؤزومه "عجب حوصلهسی وار"،- دئدیم. آمما گؤرهسن بو قدر واسواسلیغین سببی، یالنیز حوصله چوخلوغو ایدی؟!
اوشاقلاریمیزین کادولاری آچماغا، شارلار و باشقا اویونجاقلارلا اویناماغا باشلاری قاریشدی. بیز ایسه اونون چکدیگی رسملره، یازدیغی خطلره باخدیق. چوخلوق چؤهره رسامی ایدی. آداملارین اوزونو بیر پسیخولوق دیققتی ایله چئشیدلی حالتلرده چکمیشدی. رسیملرین ایچینده اؤزونون و اوغلونون دا چئشیدلی حالتلرده شکیللری واریدی. رسملر ائله جانلی ایدیلار سان کی آداملا دانیشیردیلار!
08 mar 2025, 00:12
