گروه روانکاوی تداعی

ماتم و رابطهٔ آن با حالات مانیک-افسرده‌وار در ماتم طبیعی، اضطراب‌های روان‌پریشانهٔ اولیه دوباره فعال می‌شوند؛ فرد ماتم‌زده در واقع بیمار است، اما چون این حالت ذهنی بسیار شایع است و برای ما بسیار طبیعی به نظر می‌رسد، ماتم را بیماری نمی‌نامیم. فرد در ماتم از حالتی مانیک-افسرده‌وار، تعدیل‌شده و گذرا عبور می‌کند و بر آن غلبه می‌یابد. بزرگ‌ترین خطر برای فرد ماتم‌زده از آنجا ناشی می‌شود که نفرتش متوجه خودِ فرد محبوبِ ازدست‌رفته گردد. یکی از شیوه‌هایی که نفرت در وضعیت ماتم خود را نشان می‌دهد، احساس پیروزی بر فرد مرده است. هرگاه فردی محبوب می‌میرد، آرزوهای مرگ‌آلود کودکی نسبت به والدین، برادران و خواهران در واقع تحقق می‌یابند، زیرا فرد متوفی ناگزیر تا اندازه‌ای بازنمایانگر نخستین چهره‌های مهم زندگی است و در نتیجه بخشی از احساسات مربوط به آنها را نیز بر عهده می‌گیرد. ازاین‌رو مرگ او، هر اندازه از جهات دیگر ویران‌کننده باشد، تا اندازه‌ای نیز به‌صورت یک پیروزی احساس می‌شود و احساس پیروزی را برمی‌انگیزد و در نتیجه، احساس گناه را بیش از پیش شدت می‌بخشد. پیروزی بر والدین در چنین فانتزی‌هایی، به سبب احساس گناهی که برمی‌انگیزد، اغلب تلاش‌های گوناگون را فلج می‌کند. برخی افراد ناگزیرند ناموفق باقی بمانند، چراکه موفقیت برای آنها همواره متضمن تحقیر یا حتی آسیب‌رساندن به فردی دیگر است و در وهلهٔ نخست، پیروزی بر والدین، برادران و خواهران را در بر دارد. تلاش‌هایی که از طریق آنها در پی دستیابی به چیزی هستند ممکن است ماهیتی بسیار سازنده داشته باشند، اما پیروزی نهفته در آنها و آسیب و صدمه‌ای که در پی آن به اُبژه وارد می‌شود، ممکن است در ذهن فرد بر این مقاصد غلبه کند و از تحقق آنها جلوگیری نماید. پیامد آن این است که ترمیم اُبژه‌های محبوب، که در اعماق ذهن همان اُبژه‌هایی هستند که فرد بر آنها پیروز می‌شود، بار دیگر ناکام می‌ماند و در نتیجه احساس گناه تسکین نمی‌یابد. برخی افرادی که در تجربه‌کردن ماتم ناکام می‌مانند، تنها از طریق محدودسازی شدید زندگی هیجانی خود، که کل شخصیت آنها را فقیر می‌کند، می‌توانند از بروز بیماری مانیک-افسرده‌وار یا پارانویا بگریزند. برخی افراد در هنگام ماتم خانه را مرتب می‌کنند و جای اثاثیه را تغییر می‌دهند؛ اعمالی که از افزایش مکانیزم‌های وسواسی ناشی می‌شوند و تکرار یکی از دفاع‌هایی هستند که برای مقابله با موضع افسرده‌وار کودکی به کار می‌رفتند. هرچند درست است که ویژگی مشخصهٔ ماتم طبیعی استقرار اُبژهٔ محبوبِ ازدست‌رفته در درون فرد است، او این کار را برای نخستین بار انجام نمی‌دهد، بلکه از طریق کار ماتم، آن اُبژه و نیز تمامی اُبژه‌های محبوبِ درونی خود را که احساس می‌کند از دست داده است، دوباره برقرار می‌سازد. جهان درونی او، جهانی که از نخستین روزهای زندگی به بعد ساخته است، در فانتزی‌اش با وقوع فقدان واقعی ویران شده است. بازسازی این جهان درونی مشخصهٔ کار موفق ماتم است. در ماتم طبیعی، موضع افسرده‌وار اولیه که در پی فقدان اُبژهٔ محبوب دوباره فعال شده بود، بار دیگر تعدیل می‌شود و با روش‌هایی مشابه آنچه ایگو در کودکی به کار گرفته بود، بر آن غلبه می‌گردد. او از طریق استقرار مجدد والدین «خوب» و نیز شخصی که به‌تازگی از دست داده است در درون خویش، و نیز بازسازی جهان درونی‌اش که ازهم‌گسیخته و در معرض خطر قرار گرفته بود، بر اندوه خود غلبه می‌کند، امنیت را بازمی‌یابد و به هماهنگی و آرامش حقیقی دست پیدا می‌کند. از مقالهٔ «ماتم و رابطهٔ آن با حالات مانیک-افسرده‌وار» نویسنده: ملانی کلاین ترجمهٔ ماشینی بازبینی و ویرایش: مهدی میناخانی متن کامل: