مکتبة نفس الرسول المصطفی

❌ اگر می‌خواهید گوشه‌ای از جهاد علمی مرحوم صاحب عبقات رضوان الله علیه در تهیه کتب و آثار را ببینید به این عبارت دقت کنید: "امّا روایت احمد بن شعیب النسائی حدیث منزلت را پس در خصائص جناب امیرالمؤمنین علیه السلام که بعنایت واهب العطایا 👈دو نسخه آن که یکی از آن مصحَّح بعض افاضل‌ است👉 پیش حقیر حاضر گفته..." 📜 عبقات، حدیث منزلت، ص ۲۰ گفتنی است مجلد حدیث منزلت در سال ۱۲۹۵ قمری در لکنو چاپ شده است. ‼️ این در حالی است که محدّث شهیر و معاصرِ مصری أبو إسحاق الحويني در سال ۱۴۰۲ قمری_ یعنی حدود ۱۰۷ سال پس از چاپ مجلد حدیث منزلت عبقات _ علی رغم پیگیری‌های فراوانش حتی به یک نسخه خطی از کتاب خصائص نسائی نیز دست نیافته و ناراحتی خود از این امر را در مقدمه‌اش متذکر شده و کتاب نسائی را بر اساس نسخه چاپی به زعم خود "تهذیب" نموده است. 📖 تهذيب خصائص النسائي ، أبو إسحاق الحويني، ص ٥ @

نمایشگاه کتاب تهران خوب نبود متاسفانه

کتاب المحبّر و ذکر نام برخی از بدریون حاضر در سپاه اميرالمؤمنين

✍🏻 ابوجعفر محمد‌بن‌حبیب الهاشمی البغدادی معروف به ابن‌حبیب بغدادی (متوفی ۲۴۵ ه.ق) نسب‌شناس، لغوی، مورخ و محدث شهیر اهل سنت، صاحب تألیفات فراوانی در تاریخ و نسب‌شناسی است. از مشایخ مهم او می‌توان به نسب‌شناسان مشهوری همچون ابن‌کلبی (متوفی ۲۰۶ ه.ق) و ابن‌اعرابی (متوفی ۲۲۵ ه.ق) اشاره کرد. شهرت زیاد ابن‌حبیب بغدادی به سبب کتاب "المنمق فی اخبار قریش" که حاوی اخبار مهمی در ارتباط با قریشان و تاریخ آنها است، می‌باشد. المحبّر دیگر کتاب مشهور او حاوی مطالب تاریخی متنوع و پراکنده‌ای است که برخی از آنها در کتاب‌های دیگر یا یافت نمی‌شود یا در کتابی با این قدمت وجود ندارد. از این کتاب تنها یک نسخه خطی به دست ما رسیده که در موزه بریتانیا نگهداری و کتابت آن به سال ( ۷۵۱ ه.ق) بازمی‌گردد‌. عمر پیامبران، دامادهای پیامبر و امیر المومنین، اطعام کنندگان و حاضران در جنگ بدر، مؤذنان قریش، جاسوس‌های پیامبر، زنان که با پیامبر بیعت کردنند، جمع کنندگان قرآن، اسامی برخی از منافقان و... برخی از موضوعات کتاب می باشد. مؤلف در قسمتی از کتاب نام اصحابی را که در جنگ جمل و صفین در رکاب أمیرالمومنین حاضر بودند را تحت عنوان "تسمية من شهد مع علي بن ابي طالب رضي الله عنه الجمل و صفين من اصحاب رسول الله صلی‌الله‌عليه" آورده است که در این میان به نام عمار‌بن‌یاسر و سهل‌بن‌حنیف به عنوان حاضرین در جنگ بدر تصریح می‌کند. https://t.me/rasullib

بعد از صدور حکم ارتداد نصر حامد ابوزید از سوی برخی از مفتیان مصری و دستور دادگاه مبنی بر فسخ عقد نکاح میان او و همسرش، بحث‌های مختلفی میان متفکران و محققان مصری شکل گرفت که زمینه‌ساز نگارش کتب و مقالات فراوانی شد. کتاب " تبارشناسی حسبه (بنیان تفتیش عقاید در خلافت عباسی)" تألیفِ "احمد صبحی منصور" از شخصیت‌های شناخته شده جریان قرآن‌ بَسندگیِ مصر که اخیراً توسط آقای "عدنان فلاحی" ترجمه و منتشر شده، در چنین فضایی متولد به رشته تحریر در آمده است. کتاب فوق در دو فصل و با دو پیوست - یکی از نویسنده و دیگری از مترجم- تنظیم گردیده است. این اثر در ابتدا به عنوان مقدمه معنایی لغوی و شرعی از مفهوم حسبه ارائه می‌دهد و سپس در فصل اول به احکام و نظرات برخی از فقیهان و نویسندگان مسلمان همچون "ماوردی"، "غزالی" و "ابن‌تیمیه" در رابطه با موضوع حسبه می‌پردازد. فصل دوم کتاب نیز در پی یافتن پاسخ به این سؤال است که آیا حسبه مبنایی در تشریع قرآن دارد یا خیر؟ در بخش پایانی کتاب نیز مروری شده بر آنچه که مؤلف از آن "دادگاه‌‌های تفتیش عقاید در تاریخ مسلمانان" تعبیر کرده و موارد متعددی از رفتارهای خشونت‌آمیز خلافت‌های شکل گرفته بعد از رسول خدا (ص)، حکومت‌ امویان و عباسیان در برخورد با مخالفان خود بیان گردیده است. از میان این موارد که نویسنده بدان اشاره کرده می‌توان به قتل سعد‌بن‌عباده، شهادت حجر‌بن‌عدی، فاجعه کربلا، واقعه حره، جنایت‌های حجاج‌بن‌یوسف ثقفی، خشونت امویان در برخورد با شخصیت‌هایی چون عمرو المقصوص، معبد‌بن‌خالد الجهنی، غیلان دمشقی و دیگر مخالفان خود در موضوع قضا و قدر و جبر و اختیار را اشاره کرد. نویسنده کتاب در فصل اول و به هنگام بیان نظرات غزالی در رابطه با حسبه و مروری بر نگاه‌های سخت‌گیرانه و عجیب وی در این باب می‌نویسد:

« شخصیت غزالی از درون دچار تناقضِ بين غزالیِ فقیه و غزالیِ صوفی است. او در امور فقهی با همان اسلوب فقها مطلب نوشته است، چنان‌ که ما شاهد بخشی از این اقوال فقهی او در موضوع امر به معروف و نهی از منکر و موضوع حسبه بوديم. لكن وقتی غزالی درباره تصوف و موضوعات آن می‌نویسد، با ادبیات صوفیه سخن می‌گوید....... غزالی قواعد این نظر (نظرات صوفیانه) را در همان کتابی وضع می‌کند که جنگ و مقاتله برای ازاله منکر را نیز در همان کتاب جایز می‌شمرد. یعنی در همان کتابِ احیاء علوم الدین، غزالیِ فقیه، غزالیِ صوفی را نقض می‌کند...»

در راستای همین نگاه دوگانه غزالی می‌توان به دیدگاه عجیب وی در عدم جواز لعن یزید در کتاب احیاء علوم الدین اشاره کرد، چرا که غزالی یزید را مسلمان دانسته و قتل امام حسین را متوجه او نمی‌داند! (اینجا) قابل ذکر است "ابن‌حجر هیثمی" در کتاب خود می‌گوید: غزالی قائل است که خواندن مقتل حسین (صلوات‌الله‌علیه) و نقل آن حرام است، زیرا سبب برانگیختن بغض مردم نسبت به صحابه و اشکال گرفتن بر ایشان می‌شود! (اینجا)

تازه‌های کتابخانه کتاب " گفت‌وگوهایی در نقد پروژه جابری" اثری که اخیراً توسط سید محمد آل‌مهدی ترجمه شده و در آن یازده تن از متفکران و پژوهشگران جهان عرب با محمد عابد جابری نویسنده و روشنفکر شناخته‌شده مراکشی به گفت‌وگو نشسته‌اند‌. این کتاب دربردارنده ۵ گفت‌وگوی تقریباً مفصل و در زمان‌های مختلف با جابری است.

به لطف خدا، ۱۷ کارتنِ دیگر از مجموع ۵۶ کارتن کتاب که حاصل خرید از نمایشگاه‌ کتاب بغداد- سلیمانیه، اربیل و... است، با مساعدت محبین امیرالمؤمنین بعد از زمانی تقریباً طولانی به دستمان رسید و وارد کتابخانه شد. ان‌شاالله در آینده‌ای نزدیک تصاویر برخی از کتب منتشر خواهد شد. .

دفترچه يادداشت روزانه شريف رضي شريف رضي دفترچه های يادداشت روزانه ای داشته که در آن مطالب مختلف و خاطرات و حوادث هر روز را می نوشته. متأسفانه اين دفاتر از ميان رفته. منتهی يک گزارش آن را شيخ در غيبت (ص 150) نقل کرده: ووجدت بخط الشريف الاجل الرضي أبي الحسن محمد بن الحسين الموسوي رضي الله عنه تعليقا في تقاويم جمعها مؤرخا بيوم الاحد الخامس عشر من المحرم سنة إحدى وثمانين وثلاثمائة أنه ذكر له حال شيخ في باب الشام قد جاوز المائة وأربعين سنة، فركبت إليه حتى تأملته وحملته إلى القرب من داري بالكرخ، وكان أعجوبة، شاهد الحسن بن علي بن محمد بن علي الرضا عليهم السلام أبا القائم عليه السلام ووصف صفته إلى غير ذلك من العجائب التي شاهدها، هذه حكاية خطه بعينها.

در اواخر دهه شصت شمسی که نخستين بار اين متن را که جورج مقدسی منتشر کرده خواندم من هم همچون او گمان می کردم اين يادداشت های روزانه به مثابه خاطرات شخصی، کهنترين نمونه در ادبيات و فرهنگ اسلامی و بلکه در کل تاريخ است؛ مدت ها قبل از آنکه اين پديده در اروپای رنسانس و عصر جديد و با ظهور فردگرایی و تجدد شايع شود. با اين وصف بعدا ديدم حتی اگر روزنامجه تأليف صاحب بن عباد را هم به دليل اينکه مجموعه مکاتبات شخصی او با وزير ابن العميد به شکل روزانه است و از آن تکه هایی در منابع نقل شده (و خوشبختانه يکی از دوستان فاضل ما نسخه ای کامل از آن را اخیرا پيدا کرده) به دليل ماهيت مکاتبه ای بودنش در نظر نگيريم مدت ها قبل از ابن البنای حنبلی اين شريف رضی، گردآورنده نهج البلاغه شريف بود که دفترچه يادداشت های شخصی و خاطرات روزانه ای داشته که در يادداشتی که قبلا در اين کانال گذاشته ام معرفی شده👇 https://t.me/azbarresihayetarikhi

یکی از کتبی که سال‌های گذشته از نمایشگاه شارجه خریداری شد کتاب "يوميات فقيه الحنبلي" اثر "ابن‌البنا الحنبلي" است. در مقدمه‌ای که "احمد العدوي" بر کتاب نوشته به مقوله يوميات در تراث عربی اشاره‌ای کوتاه داشته است. اخیراً استاد محقق جناب دکتر انصاری با اشاره به کتاب فوق در یادداشتی بیان داشته‌اند که قبل از "ابن‌‌‌بنا الحنبلي" این مرحوم شریف رضي، گردآورنده نهج البلاغه بوده که یادداشت‌های روزانه داشته اما متأسفانه این دفاتر به دست ما نرسیده است (و فعلاً اثری از آن وجود ندارد)؛ لکن شیخ طوسی در کتاب الغیبة به یکی از همین یادداشت‌های شریف رضي اشاره داشته است. (اینجا) در دو فرسته بعدی یادداشت‌های دکتر انصاری بازنشر می‌‌گردد.

😍 📜 گزارش‌های کهن تاریخی مبنی بر ارادت اهل کتاب نسبت به ساحت مقدس امیر عالم علیه‌السلام ابن ابی الحدید (٦٥٦ ق) شارح نهج البلاغه در مورد ارادت مسیحیان نسبت به امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه می‌گوید: پادشاهان روم و فرنگستان تصاویرِ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه را در کنیسه‌ها و عبادتگاه‌ها استفاده می‌کردند.¹ مرحوم جمال الدین سید أحمد بن موسى بن طاووس(٦٧٣ ق) این واقعه‌ی مهم را با تفصیل بیشتری نقل می‌کند: یکی از ملوکِ (احتمالا مسلمان) از فردی به نام مفرّج فرنجی (فرنگی) از امیر المؤمنین صلوات‌الله‌علیه و افراد دیگری که نامشان در متن مشخص نیست سؤال می‌کند، این فرد از عدم شناختِ دیگران می‌گوید، ولی درباره‌ی امیر المؤمنین صلوات‌الله‌علیه تصریح می‌کند که تصویری (نقاشیِ) از حضرت در معابد نصاری در ایطالیا وجود دارد، در این حالت که حضرت زره بر تن ندارند و فردی زره‌پوش را به زمین افکنده‌اند. ------------------------------------------------ 1. تَصوَّر مُلوكُ الفِرنجِ و الروم صورتَه في بِيعِها و بُيوت عباداتِها حاملاً سَيفَه مشمراً لحربه.... 📜شرح نهج البلاغه، جلد ۱، صفحات ۲۸ و ۲۹ 2. ولقد بلغنا خبر طريف عن رجل يقال له مفرّج الفرنجي وقد حضر بساط بعض الملوك فسئل عن أمير المؤمنين عليه‌السلام وغيره فجهل غيره وقال عن أمير المؤمنين صلوات الله عليه إنه مصور عندنا في البيع لا ينال صورته إلا بطاليا(في نسخة: بايطاليا) وهو رجل حاسر يلقى دارعا. 📜 بناء المقالة الفاطمية في نقض الرسالة العثمانية، ص ١٥٤_١٥٥ https://t.me/rasullib

.

کتاب الطبقات منسوب به ابن‌زنجویه و ذکر نام برخی از بدریون حاضر در سپاه امیرالمؤمنین

حمید‌بن‌زنجویه النسوی (متوفّی ۲۵۱ ق) از محدثین شهیر و از مشایخ محمّد‌بن‌اسماعیل بخاری و مسلم‌بن‌حجاج نیشابوری، صاحبان صحیحین می‌باشد که بر اساس دیدگاه علمای علم رجال، ثقه، حجت و کثیر الحدیث بوده است. شاید اصلی‌ترین دلیل شهرت وی تدوین کتاب فقهی "الأموال" باشد که در آن به موضوع دارایی‌های عمومی مسلمانان در فقه اسلامی و مباحثی چون جزيه، اراضى مفتوحة العنوة، زكات و ... پرداخته است. در سال‌های اخیر اثری کمتر شناخته شده از او، توسط محمد الطبرانی یافت شده که ایشان در مقدمه تحقیق خود بر این اثر، تأکید می‌کند که نسخه مذکور (به شماره ۶۸۱، نگهداری شده در خزانة كلية ابن‌يوسف [یوسفیّه] مراكش) نام مشخصی نداشته و در کتب تراجم و فهرست‌نگاری اسم خاصی برای آن ذکر نشده است، اما با توجه به محتوای کتاب، می‌توان نام "کتاب الطبقات" را برای آن برگزید. طبقه‌بندی مؤلف در این کتاب، بر اساس اسامی شهرهای محل سکونت رُوات می‌باشد. وی در این کتاب به ذکر نام روات بسنده کرده و ترجمه خاصی از آنها بیان نکرده است. از مهمترین نکات مطرح شده در این کتاب می‌توان به ذکر اسامی برخی از بدریون مهاجر و انصار که در کوفه زندگی می‌کردند اشاره کرد، که در لابه‌لای آن‌ها به نام افرادی چون: عمار‌بن‌یاسر، خباب‌بن‌ارت، خزیمة‌بن ثابت، ابوایوب انصاری و... که همه این افراد از سپاهیان لشکر امیرالمؤمنین در جنگ صفین بوده‌اند اشاره شده است.(۱) این در حالی است که ابن‌جوزی در ادعایی عجیب در کتاب الضعفاء والمتروکین می‌نویسد: «هیچ یک از اهالی بدر غیر از خزیمةبن‌ثابت در سپاه علی‌بن‌ابی‌طالب در جنگ صفین حاضر نبوده‌اند»! (۲) ___ ١. کتاب الطبقات، ص۱۹۱ و ۱۹۲، تحت عنوان (تسمیة من دخل الكوفة من المهاجرين و الانصار البدريين) ۲.«فإنّه ما شهد مع علي صفين من أهل بدر إلّا خزيمة» الضعفاء و المتروکین، ج۱، ص۱۸۷ https://t.me/rasullib

. از جدیدترین‌ کتبِ خریداری شده کتابی در حوزه تاریخ صفویه (چاپ ۱۴۰۳) به قلم جناب آقای "عباسقلی غفاری‌فرد" و با نام: "خاندان صفویه؛ دگردیسی و پیامدهای ویرانگر" از این نویسنده محترم کتابی دیگر نیز با موضوع تاریخ صفویه و با عنوانِ "دیوان‌سالاری و نظام اداری در روزگار صفویه" در دو جلد، سال گذشته (۱۴۰۲) منتشر شده است. موضع کلی کتاب از فهرست و مقدمه آن قابل دریافت است. https://t.me/rasullib