جعبه سیاه

ئه‌دای په‌شێوی حاڵات جه‌سته‌م دووره‌ن جه‌ ته‌قریر خامه‌ی شکه‌سته‌م اول مهر بود و تازه به مدرسه ما آمده بود. چهره‌ای بشاش اما جدی داشت. کتی مخمل‌گونه‌ی قهوه‌ای و پیراهنی آجری که با لباس‌های ژولیده همه معلم‌های دیگرمان فرق داشت. اتوی شلوارش به ریش شش تیغه و سبیل قهوه‌ای اش می‌آمد. گویی از جهانی دیگر به مدرسه ما هبوط کرده بود. با ما و مدرسه‌مان هیچ تقارنی نداشت. ما کلاس هشتم الف بودیم و او در اولین ساعت بعدازظهر در هیاهوی کلاس در حالی که صدای جیغ و فریادمان به آسمان رسیده بود وارد شد. بچه‌ها چشمشان به معلم که افتاد بی اختیار میخکوب شدند و نشستند. بوفه نشینان کلاس که چند سال مردود شده بودند و پشت لبهایشان سبز شده بود طبق معمول پشت نیمکت سنگر گرفته بودند تا معلم شسته رفته و اتوکشیده را متلک‌باران کنند. جمع بچه‌های تخس و هرزه‌کار در کلاس ما جمع بود و مشهور بودیم. آقای معلم پشت میز معلم ایستاد و به ما خیره شد، طوری که سکوت کلاس را در بر گرفت. لبش را تر کرد و زیر چشمی بچه‌های ردیف آخر را نگاهی کرد و گفت: مراقب باشید! من معلم ادبیاتم و آستین‌هایم پر متلکند! خوشمزگی نکنید تا دکمه آستینم را باز نکنم! خندید و نگاهی جدی اما مشفقانه کرد طوری که همه آچمز شدند. نه جسارت تأیید بود و نه جرأت مواجهه! من به آستینش خیره شده بودم. برایم جالب بود. چه چیز در آستین داشت؟ چطور می‌شود ادبیات در آستین داشت؟ آن زمان متلک بسیار باب بود و سر متلک‌پرانی چه دعواها که نمی‌شد. معلم گربه را دم حجله کشت! آقای معلم ادیب بود و ادبیات در آستین داشت. با صدای نیمه دماغی و کلام شاعرانه و گاه موزونش ما را محسور بلاغت، بدیع، وزن و شعر کرد. آقای معلم تشبیه و استعاره و تشخیص را نه از کتاب بلکه از همان کلاس خودمان و از زبان و بیان خودمان می‌گرفت و به ما می‌آموخت. شخصیت‌های تمام جملاتش بچه‌های کلاس بودند. شوخی‌های استعاری و کنایی‌اش گاه کلاس را منفجر می‌کرد و نمک بیان و رفتار ادیبانه‌اش مای محصل بیقرار را سر سفره ادبیات تخت می‌نشاند. آستین آقای یدالهی و روز اول مهر سال 1373 نقطه آغاز نمک‌گیری من از سفره ادبیات است. آستینی که عمری است در آن می‌پرورم و شاگردی دنیای ادبیات می‌کنم. زندگی من با ادبیات عجین است و این زندگی علمی را پیش و بیش از هر چیز مدیون آن سفره نمکین استادم نصرت‌الهی هستم. امروز اما سه روز است که آقای معلم، جان ادیبش را‌ به بیکرانی واژگان سپرده و من در خیال آن روزگار نوجوانی‌ام، روزگاری که برای نخستین بار مسحور جادوی ادبیات شده بودم، مسحور مدرسه و معلم. درگذشت استادم باورناکردنی است. دردا و دریغا که بخت یار نشد که بار دیگر ملاقاتش کنم و در مقام شاگردی، دست معلمانه‌اش را صمیمانه ببوسم. با این وجود یاد استادم نصرت‌اله یدالهی را صمیمانه گرامی می‌دارم و به همکلاسی‌هایم، خانواده ادبیات، معلمان و خانواده محترمش تسلیت عرض می‌کنم.