Quantum
Open in Telegram
Scientia potentia est. Илм-фан тарғиботига бағишланади. Лойиҳа муаллифи – таълим масалалари бўйича халқаро эксперт, андрагог, социолог, этнолингвист, гендеролог, профессионал медиатор, фалсафа доктори, доцент Моҳира Халикова
Show more235
Subscribers
No data24 hours
No data7 days
No data30 days
Posts Archive
235
Kislorod (лот. Oxygenium) Yerdagi eng muhim elementdir.
U Yer qobig'ining 47% ni tashkil qiladi.
U Yer atmosferasining 23% ni tashkil qiladi.
U Yer gidrosferasining (dengiz va okeanlar) 88% ni tashkil etadi.
U inson tanasining 65% ni tashkil qiladi!
Sayyoramizda kislorodning ustunligi tasodifiy emas.
Bu hodisa, ehtimol, hayotning paydo bo'lishi va rivojlanishi bilan bog'liq.
Yosh Yer atmosferasida kislorod deyarli yo'q edi.
Birlamchi atmosferaning asosiy qismi karbonat angidrid CO2 edi.
@quantum577
235
Dunyodagi eng qimmat dori
Bugungi kunda narxi tasavvur qilib bo'lmaydigan ko'plab dori-darmonlar mavjud.
Ulardan biri Zolgensma bo'lib, bitta in'yektsiyaning narxi taxminan 2,5 million dollarni tashkil qiladi.
Preparat kam uchraydigan irsiy kasallik - umurtqa mushak atrofiyasini davolash uchun ishlatiladi.
Bu kasallikda mushaklar asta-sekin o'ladi.
Davo jarayonida SMN1 defekt geni yangisiga almashtiriladi.
Zolgensmaning narxi preparatni yaratishning murakkabligi tufayli juda yuqori - klinik tadqiqotlar yuzlab million dollarni talab qiladi.
@quantum577
235
1996 йилда ЮНЕСКО томонидан яратилган йўқолиб бораётган тилларнинг Қизил китоби (Red Book of Endangered Languages) жаҳон ҳамжамияти эътиборини умумбашарий тамаддун, дунё тиллари ва маданиятини сақлаб қолишга қаратади.
Рўйхатда хавфнинг бир нечта тоифаси мавжуд:
Йўқолган: ушбу тилда сўзлашувчи қолмаган.
Йўқолиб кетиш хавфи остида: бобо ва бувилар бу тилда камдан-кам гапиради.
Шубҳасиз хавф остида: болалар бу тилни она тили сифатида ўрганмайдилар.
235
Мабодо коинотда адашиб қолсангиз, сайёрамизнинг манзили шу ерда ёзилган.
Ернинг манзили:
Қуёш тизими
(Solar System)
Орион галактик қўли
(Orion Arm)
Сомон йўли галактикаси
(Milky Way)
Маҳаллий галактикалар гуруҳи
(Local Group)
Дева кластери
(Virgo Cluster)
Ланиакеа суперкластери
(Laniakea Supercluster)
@quantum577
235
Ер ҳақида умумий маълумотлар
Ер - Қуёш тизимидаги учинчи сайёра.
Ерда битта табиий йўлдош - Ой, шунингдек, 8300 та сунъий йўлдошлар мавжуд бўлиб, уларнинг энг каттаси Халқаро космик станциядир (МКС).
Ернинг қўшнилари - Венера ва Марс.
Ердан Қуёшгача бўлган масофа тахминан 150 млн километрни ташкил қилади (1 астрономик бирлик).
Ернинг ўртача тезлиги соатига 107000 км.
Сайёрамиз Қуёш атрофида 365,26 кунда бир марта айланади.
Ердаги бир сутканинг узунлиги 23 соат 56 дақиқа 4,1 сонияга тенг.
Ер юзасида ҳарорат -89,2 дан +56,7 ° С гача.
Ернинг экваториал радиуси 6378,1 км.
Ер юзаси 510,072 млн кв/км.
Ернинг массаси 5973600000000000000000000 кг.
Сайёра юзасининг тахминан 70,7 фоизини океанлар ташкил этади.
Ер тахминан 4,5 млрд йил олдин қуёш туманлигидан ҳосил бўлган.
Ерда 8,7 млнга яқин турдаги тирик мавжудотлар яшайди ва инсон улардан биридир.
@quantum577
235
Zangwal тилида 40 га яқин сўзлашувчи қолган.
Папуас гуруҳига мансуб итери тилида 400га яқин сўзлашувчи қолган.
Австралия аборигенларининг тили бўлмиш тьивалида охирги сўзлашувчи Джек Батлер 1986 йилда вафот этди.
Фанни Кокрейн Тасманиянинг сўнгги аборигенларидан бири эди.
1905 йилда унинг вафотидан кейин Ер юзида бу тилни биладиган инсон қолмади.
Гризельда Кристин вафотидан сўнг сайёрамизда лив тилида тўлақонли сўзлаша оладиган инсон қолмади.
2016 йилда 85 ёшида Эдвин Бенсон вафот этди.
У мандан (Сиу оиласига мансуб) тилини биладиган охирги инсон эди.
2020 йилда Кеннет Паттерсон вафот этди. У тускарора (Ирокез оиласига мансуб) тилининг охирги вакили эди.
Амадео Гарсия тауширо (Перу Амазонияси) тилини биладиган ягона инсон.
Итери, айн, карух, кехи, алеут, атна, сери, тмесса, тяпукай, уру, манси, нгваба, ючи, онгота, нихали, горора, вирангу, ритх, орок, пума тилларида сўнгги сўзлашувчилар қолган.
@quantum577
235
Глобаллашув, ахборот жамияти, техноген тараққиёт тилларнинг мавжудлигига ҳам жиддий таҳдид солмоқда.
Форсайт-таҳлилларга кўра, сайёрамизда мавжуд тилларнинг 90 %и йўқолиб кетиш арафасида турибди. Уларга нисбатан фанда еndangered languages (йўқолиб кетаётган тиллар) деган махсус атама қабул қилинган.
Тилнинг йўқолиши умуминсоний тамаддун учун мислсиз катта йўқотишдир. Зеро ҳар бир тил ушбу тилда сўзлашувчи миллат, элат, этноснинг маданий меросининг яхлит бўлагидир.
@quantum577
235
+2
ФАНЛАР ОТАЛАРИ
Фалсафанинг отаси – Фалес Милетский
Мантиқнинг отаси – Аристотель
Математиканинг отаси – Пифагор
Геометриянинг отаси – Евклид
Тригонометриянинг отаси - Гиппарх
Алгебранинг отаси – Мусо ал-Хоразмий
Тарихнинг отаси – Геродот
Ботаниканинг отаси – Платон
Медицинанинг отаси – Гиппократ
Географиянинг отаси – Эратосфен
Кимёнинг отаси - Жабир ибн Хайян
Криптографиянинг отаси - Абу Юсуф ал-Киндий
Ҳуқуқшуносликнинг отаси - Эмилий Папиниан
Педагогиканинг отаси – Ян Амос Коменский
Социологиянинг отаси - Огюст Конт
Физиканинг отаси – Галилео Галилей
Биологиянинг отаси – Чарльз Дарвин
Эмбриологиянинг отаси - Карл фон Бэр
Анатомиянинг отаси – Мондиниус де Луцци
Космонавтиканинг отаси - Константин Циолковский
Астрономиянинг отаси - Тихо Браге
Лингвистиканинг отаси - Вильгельм фон Гумбольдт
Психоанализнинг отаси - Зигмунд Фрейд
Кибернетиканинг отаси - Норберт Винер
@quantum577
235
Ўз энергиясини шунчаки “исроф қиладиган” ёпиқ физик тизимлардан фарқли ўлароқ, биологик тизимлар доимо ўсиб борувчи мураккаблик ҳолатига айланадиган юқори даражада ташкил этилган тузилмадир.
Улар ақлли, атроф-муҳит билан уйғун ва шунинг учун энтропияни экспорт қилиш, ўзларининг регенератив ва ижодий жараёнларини қўллаб-қувватлаш учун ташқаридан энергияни киритишга қодир.
Michael Hayes, “ДНКдаги герметик код”
@quantum577
235
Она-табиат сирли ва мафтункордир.
Ҳар йили Япониянинг Хитати паркида март ойидан бошлаб 5 миллион туп Nemophila гуллай бошлайди.
235
Замонавий мия-компьютер (Brain–Computer Interfaces) нейроинтерфейслар инсон миясидаги фикр ва кечинмаларни декодлашга уриняпти.
Nature нашридаги рисолада ушбу муаммо баён этилган.
@quantum577
https://www.nature.com/articles/d41586-024-00481-2
235
Амёбадан то инсоннинг пайдо бўлишигача бўлган улкан жараён
файласуфлар томонидан тараққиёт сифатида қаралиши аниқ,
аммо амёба бу фикрга қўшиладими ёки йўқми - номаълум.
Бертран Расселл
235
Klonlashning insoniyat tarixidagi birinchi natijasi Dolli qo'yi hisoblanadi.
Dolli ilm-fan tarixidagi eng mashhur qo'ydir.
Dolli Edinburg universitetiga qarashli Shotlandiyadagi Roslin institutida britaniyalik embriolog professor Yan Vilmut boshchiligidagi tadqiqot guruhi tomonidan 1996 yilda donor hujayradan yaratilgan.
235
GPT-4
Сунъий интеллектнинг имкониятлари йилдан-йилга кенгаймоқда.
Бугунги кунда энг истиқболли технологиялардан бири бу Американинг OpenAI компанияси томонидан чиқарилган табиий тилни қайта ишлаш учун мўлжалланган GPT (ингл. Generative Pre-trained Transformer) нейротармоғидир.
Мазкур нейротармоқнинг асосий хусусияти унинг ахборотни ёдлаш ва таҳлил қилиш асосида изчил ва мантиқий матн яратиш қобилиятидир.
2023 йилда компания томонидан GPT-4 тақдим этилди.
https://hypeinsight.com/how-to-get-the-very-best-results-and-usage-out-of-gpt-4-by-openai/
@quantum577
235
Yerdan eng uzoqdagi astronomik ob'yekt
Yerdan eng olisdagi astronomik ob'yekt (2022 yil holatiga ko'ra) JADES-GS-z13-0 galaktikasidir.
U taxminan 13 milliard yil oldin paydo bo'lgan.
Ob'yekt James Webb teleskopi (JWST) tomonidan 2022-yilda kashf etilgan.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/JADES-GS-z13-0
@quantum577
235
Sub specie aeternitatis
Benedikt Spinoza lotincha "Sub specie aeternitatis" iborasini yaxshi ko'rar edi, bu "abadiylik nuqtai nazaridan" degan ma'noni anglatadi.
Uning aytishicha, kundalik muammolarga abadiylik nuqtai nazaridan qarasangiz, unchalik dahshatli ko'rinmaydi.
@quantum577
235
Kelajak poyezdlari
Maglev (magnetic levitation) - elektromagnit maydon kuchi bilan boshqariladigan poezd.
Maglev erishgan tezlik samolyot tezligi bilan taqqoslanadi va qisqa va o'rta masofalarga (1000 km gacha) havo transporti bilan raqobatlashish imkonini beradi.
Maglev poyezdlar bo‘yicha yangi rekord - T-Flight 623 km/soat tezlikka erishdi.
Kelajakda ular samolyotlarni quvib o‘tib, 1000 km/soat tezlikka erishmoqchi.
235
Shaxmatda koinotdagi atomlardan ko'ra ko'proq mumkin bo'lgan harakatlar soni mavjud!
Amerikalik matematik Klod Shennon tomonidan hisoblangan takrorlanmaydigan shaxmat o'yinlarining taxminiy minimal soni 10¹²⁰ga teng.
Taqqoslash uchun, kuzatilishi mumkin bo'lgan koinotdagi atomlar soni, turli hisob-kitoblarga ko'ra, 10⁷⁹ dan 10⁸¹ gacha, ya'ni Shennon sonidan 10⁴⁰ baravar kam.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Observable_universe#Matter_content
235
Интроверсия - экстраверсия психологияда кенг тарқалган шахсий хусусиятлар кўрсаткичидир.
Карл Юнг, Ганс Айзенк, Рэймонд Кэттел, Карл Леонгард каби тадқиқотчиларнинг талқини мавжуд.
Илмий дискурсга Карл Юнг киритган. Унга кўра интроверсия ҳаётнинг субъектив руҳий мазмунига йўналтирилган, экстраверсия ташқи дунёга қизиқишлар концентрацияси билан тавсифланган хулқ-атвор туридир.
Экстраверсия ташқи дунёга адаптивлик, фаол мулоқотда, интроверсия эса кўпроқ мушоҳада қилиш, ички таҳлилда (самоанализ) намоён бўлади.
Экстраверт миясидаги дофамин уларни бошқаларга қараганда кўпроқ янгилик излашга, таваккал қилишга ва нотаниш вазиятлардан завқ олишга ундайди.
Замонавий тадқиқотларга кўра, интроверсия ва экстраверсия миядаги ретикуляр тизим фаолиятига боғлиқ жараёндир. Ретикуляр тизим мия қабул қиладиган ҳар қандай маълумотни ғоя ёки фикрга айланишидан олдин фильтрация қилади. Мияга кирадиган стимуллар инсонга қараб ҳар хил тарзда қайта ишланади.
