Mpsc Science & Tech By Dinesh Satpute

♦️नुकतीच राष्ट्रीय सेवा प्राधिकरण (NALSA) चे अध्यक्ष म्हणून कोणाची निवड झाली?

♦️विद्युत धारा म्हणजे विद्युत प्रभाराचा प्रवाह होय. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, जेव्हा इलेक्ट्रॉन (अणूतील नकारात्मक प्रभार असलेले कण) एका विशिष्ट दिशेने वाहतात, तेव्हा विद्युत धारा निर्माण होते. विद्युत धारेचे एकक: विद्युत धारेचे एकक अँपिअर (Ampere) आहे आणि ते 'A' या अक्षराने दर्शविले जाते. विद्युत धारेचे प्रकार: विद्युत धारेचे मुख्य दोन प्रकार आहेत: * दिष्ट धारा (Direct Current - DC): या प्रकारच्या विद्युत धारेमध्ये इलेक्ट्रॉन एकाच दिशेने वाहतात. उदाहरणार्थ, बॅटरीमधून मिळणारी विद्युत धारा. * प्रत्यावर्ती धारा (Alternating Current - AC): या प्रकारच्या विद्युत धारेमध्ये इलेक्ट्रॉनची वाहण्याची दिशा वेळोवेळी बदलते. आपल्या घरांमध्ये वापरली जाणारी विद्युत धारा याच प्रकारची असते. भारतात याची वारंवारता साधारणपणे ५० हर्ट्झ (Hz) असते, म्हणजे ती एका सेकंदात ५० वेळा दिशा बदलते. विद्युत धारा कशी निर्माण होते? विद्युत धारा निर्माण होण्यासाठी विद्युत परिपथ (Electric Circuit) असणे आवश्यक आहे. यामध्ये विद्युत ऊर्जा स्त्रोत (उदा. बॅटरी किंवा जनरेटर), वाहक तार (conductor wire) आणि उपकरण (उदा. बल्ब किंवा पंखा) जोडलेले असतात. जेव्हा परिपथ पूर्ण होतो, तेव्हा विद्युत ऊर्जा स्त्रोतामुळे इलेक्ट्रॉन वाहक तारेतून फिरू लागतात आणि विद्युत धारा वाहते. विद्युत धारेचे परिणाम आणि उपयोग: विद्युत धारेमुळे अनेक परिणाम दिसून येतात आणि त्याचे अनेक उपयोग आहेत. * औष्णिक परिणाम (Heating effect): विद्युत धारेमुळे तारेतून उष्णता निर्माण होते. याचा उपयोग हीटर, इस्त्री, बल्ब यांसारख्या उपकरणांमध्ये केला जातो. * चुंबकीय परिणाम (Magnetic effect): विद्युत धारेमुळे त्याच्या भोवती चुंबकीय क्षेत्र निर्माण होते. याचा उपयोग विद्युत मोटर, जनरेटर आणि विद्युत चुंबक यांसारख्या उपकरणांमध्ये होतो. * रासायनिक परिणाम (Chemical effect): काही द्रवांमध्ये विद्युत धारा पाठवल्यास रासायनिक क्रिया घडतात. याचा उपयोग इलेक्ट्रोप्लेटिंग (Electroplating) मध्ये होतो. विद्युत धारेचा उपयोग आपल्या दैनंदिन जीवनात अनेक ठिकाणी होतो, जसे की: * घरातील उपकरणे चालवण्यासाठी (बल्ब, पंखे, टीव्ही, फ्रिज इत्यादी). * औद्योगिक क्षेत्रात मोठ्या मशीनरी चालवण्यासाठी. * वाहतूक क्षेत्रात (विद्युत गाड्या, ट्रेन्स). * संप्रेषण आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात (संगणक, मोबाईल). विद्युत धारा आपल्या जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे आणि तिच्या योग्य वापरामुळे आपले जीवन अधिक सोपे आणि सोयीस्कर झाले आहे.

♦️नुकतीच राष्ट्रीय सेवा प्राधिकरण (NALSA) चे अध्यक्ष म्हणून कोणाची निवड झाली?

▶️ सर्वोच्च न्यायालयाचे न्या. भूषण गवई यांनी  भारताचे खालील पैकी कितवे सरन्यायाधीश म्हणून शपथ घेतली आहे?? ◾️ VIMP QUESTION 🙋

अदिश राशी लक्षात ठेवण्यासाठी तुम्ही खालील वाक्य लक्षात ठेवू शकता: > "आकाशात चावी उघडली, तापमान दावावे, कार्य ऊर्जा दाबली." > येथे: * आ - आकारमान (घनफळ) * का - कार्य * शा - शक्ती (Power) * चा - चाल * वी - विद्युत धारा * उ - ऊर्जा * घड - घनता * ली - लांबी * ता - तापमान * दा - दाब * वा - वस्तुमान * वे - वेळ * ले - क्षेत्रफळ

* विद्युत क्षेत्र (Electric Field): विद्युत प्रभारभोवतीचे क्षेत्र ज्यामध्ये दुसरा प्रभार ठेवल्यास त्यावर बल लागते आणि या बलाची एक विशिष्ट दिशा असते. * चुंबकीय क्षेत्र (Magnetic Field): चुंबकाभोवतीचे क्षेत्र ज्यामध्ये चुंबकीय वस्तू ठेवल्यास त्यावर बल लागते आणि या बलाची एक विशिष्ट दिशा असते. लक्षात ठेवण्याची ट्रिक: अदिश राशी लक्षात ठेवण्यासाठी तुम्ही खालील वाक्य लक्षात ठेवू शकता: > "आकाशात चावी उघडली, तापमान घन झाले, कार्य ऊर्जा दाबली." > येथे: * आ - आकारमान (घनफळ) * का - कार्य * शा - शक्ती (Power) * चा - चाल * वी - विद्युत धारा * उ - ऊर्जा * घड - घनता * ली - लांबी * त - तापमान * पा - दाब * न - वस्तुमान * घ - वेळ * ले - क्षेत्रफळ

नमस्कार! सदिश राशी आणि अदिश राशी या भौतिकशास्त्रातील दोन महत्वाच्या संकल्पना आहेत. चला तर मग त्या सोप्या पद्धतीने समजून घेऊया: अदिश राशी (Scalar Quantity): ज्या भौतिक राशींना व्यक्त करण्यासाठी केवळ परिमाणाची (Magnitude) आवश्यकता असते, म्हणजेच फक्त आकड्यात्मक मूल्याची गरज असते, त्यांना अदिश राशी म्हणतात. त्यांची दिशा नसते. उदाहरणार्थ: * लांबी (Length): वस्तू किती लांब आहे, हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "टेबल २ मीटर लांब आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * वस्तुमान (Mass): वस्तू किती जड आहे, हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या पुस्तकाचे वजन ५०० ग्रॅम आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * वेळ (Time): किती वाजले किंवा किती वेळ लागला हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "दोन वाजले" किंवा "१० मिनिटे लागली". इथे दिशेची गरज नाही. * तापमान (Temperature): हवामान किती गरम किंवा थंड आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "आज ३० अंश सेल्सियस तापमान आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * अंतर (Distance): दोन बिंदूंमधील एकूण मार्ग किती आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "मी ५ किलोमीटर चाललो". इथे कोणत्या दिशेने चाललो हे महत्त्वाचे नसते. * चाल (Speed): वस्तू किती वेगाने जात आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "गाडी ६० किलोमीटर प्रति तास वेगाने जात आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * क्षेत्रफळ (Area): पृष्ठभागाचा आकार किती आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या खोलीचे क्षेत्रफळ १५ चौरस मीटर आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * घनफळ (Volume): वस्तूने किती जागा व्यापली आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या टाकीत १०० लिटर पाणी आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * कार्य (Work): किती ऊर्जा वापरली गेली हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "मी ५० जूल कार्य केले". इथे दिशेची गरज नाही. * ऊर्जा (Energy): वस्तूमध्ये किती क्षमता आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या बल्बमध्ये १०० वॉट ऊर्जा आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * घनता (Density): वस्तू किती दाट आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या धातूची घनता ८ ग्रॅम प्रति घन सेंटीमीटर आहे". इथे दिशेची गरज नाही. * विद्युत धारा (Electric Current): किती विद्युत प्रवाह वाहत आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या सर्किटमध्ये २ अँपिअर विद्युत धारा आहे". इथे दिशेची दिशा असली तरी ती अदिश राशी मानली जाते कारण ती सदिश बेरजेच्या नियमांचे पालन करत नाही. * दाब (Pressure): वस्तूवर किती जोर दिला जात आहे हे सांगण्यासाठी फक्त आकडा पुरेसा असतो, जसे की "या टायरमध्ये ३० पीएसआय दाब आहे". इथे दिशेची गरज नाही. सदिश राशी (Vector Quantity): ज्या भौतिक राशींना व्यक्त करण्यासाठी परिमाणासोबत (Magnitude) दिशेची (Direction) देखील आवश्यकता असते आणि त्या सदिश बेरजेच्या नियमांचे (Laws of Vector Addition) पालन करतात, त्यांना सदिश राशी म्हणतात. उदाहरणार्थ: * विस्थापन (Displacement): वस्तूने एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी किती अंतर सरळ रेषेत आणि कोणत्या दिशेने कापले, हे सांगण्यासाठी परिमाण आणि दिशा दोन्ही महत्त्वाच्या असतात, जसे की "मी पूर्वेकडे ५ किलोमीटर विस्थापित झालो". * वेग (Velocity): वस्तू किती वेगाने आणि कोणत्या दिशेने जात आहे, हे सांगण्यासाठी परिमाण आणि दिशा दोन्ही महत्त्वाच्या असतात, जसे की "गाडी ६० किलोमीटर प्रति तास वेगाने पूर्वेकडे जात आहे". * त्वरण (Acceleration): वस्तूच्या वेगात किती बदल होत आहे आणि कोणत्या दिशेने होत आहे, हे सांगण्यासाठी परिमाण आणि दिशा दोन्ही महत्त्वाच्या असतात, जसे की "गाडी २ मीटर प्रति सेकंद वर्ग या दराने उत्तरेकडे त्वरित होत आहे". * बल (Force): वस्तूवर किती जोर लावला जात आहे आणि कोणत्या दिशेने लावला जात आहे, हे सांगण्यासाठी परिमाण आणि दिशा दोन्ही महत्त्वाच्या असतात, जसे की "मी या वस्तूला १० न्यूटनने वरच्या दिशेने ढकलत आहे". * संवेग (Momentum): वस्तूचे वस्तुमान आणि वेग यांचा गुणाकार कोणत्या दिशेने आहे, हे सांगण्यासाठी परिमाण आणि दिशा दोन्ही महत्त्वाच्या असतात. * आवेग (Impulse): वस्तूवर किती वेळेसाठी आणि कोणत्या दिशेने बल लावले गेले, हे सांगण्यासाठी परिमाण आणि दिशा दोन्ही महत्त्वाच्या असतात. * वजन (Weight): पृथ्वी वस्तूवर किती गुरुत्वाकर्षण बल लावते आणि त्याची दिशा नेहमी पृथ्वीच्या केंद्राकडे असते. त्यामुळे वजन ही सदिश राशी आहे.

♦️भौतिक अभिक्रिया आणि रासायनिक अभिक्रिया यांमधील फरक खालीलप्रमाणे स्पष्ट करता येईल: भौतिक अभिक्रिया (Physical Reaction): * या अभिक्रियेमध्ये पदार्थाच्या भौतिक गुणधर्मांमध्ये बदल होतो, जसे की आकार, अवस्था (घन, द्रव, वायू), रंग किंवा वास. * पदार्थाच्या रासायनिक संरचनेत कोणताही बदल होत नाही. म्हणजेच, मूळ पदार्थ आणि अभिक्रियेनंतर मिळणारा पदार्थ रासायनिकदृष्ट्या समानच असतात. * बऱ्याच भौतिक अभिक्रिया उलट करता येतात आणि मूळ पदार्थ पुन्हा मिळवता येतो. * या अभिक्रियेत नवीन पदार्थ तयार होत नाही. उदाहरण:* बर्फ वितळणे: बर्फ (घन पाणी) उष्णता मिळाल्यावर पाण्यात (द्रव पाणी) रूपांतरित होतो. थंड केल्यावर पाणी पुन्हा बर्फात रूपांतरित होऊ शकते. येथे पाण्याची रासायनिक रचना (H_2O) बदलत नाही, फक्त अवस्था बदलते. * पाणी उकळणे: पाणी (द्रव) उष्णता मिळाल्यावर वाफेत (वायू) रूपांतरित होते. वाफेला थंड केल्यावर ती पुन्हा पाण्यात रूपांतरित होते. येथेही पाण्याची रासायनिक रचना (H_2O) तीच राहते. * साखरेचे पाण्यात विरघळणे: साखर पाण्यात विरघळल्यावर साखरेचे कण पाण्यात मिसळून जातात, परंतु साखरेची रासायनिक रचना (C_{12}H_{22}O_{11}) बदलत नाही. पाणी बाष्पीभवन केल्यास साखर पुन्हा मिळवता येते. * कागदाचे तुकडे करणे: कागदाचे लहान तुकडे केल्याने त्याच्या आकारात बदल होतो, पण कागदाच्या रासायनिक गुणधर्मात कोणताही बदल होत नाही. ♦️रासायनिक अभिक्रिया (Chemical Reaction): * या अभिक्रियेमध्ये पदार्थांच्या रासायनिक संरचनेत बदल होतो आणि नवीन रासायनिक गुणधर्मांचे पदार्थ तयार होतात. * मूळ पदार्थांचे रासायनिक बंध तुटतात आणि नवीन बंध तयार होऊन वेगळे पदार्थ निर्माण होतात. * रासायनिक अभिक्रिया सहसा उलट करता येत नाहीत किंवा त्यासाठी विशिष्ट रासायनिक प्रक्रियांची आवश्यकता असते. * या अभिक्रियेत ऊर्जा बदल (उष्णता देणे किंवा घेणे) दिसून येतो. उदाहरण: * लाकूड जळणे: लाकूड ऑक्सिजनच्या सान्निध्यात जळाल्यावर कार्बन डायऑक्साईड (CO_2), पाणी (H_2O) आणि राख तयार होते. लाकूड आणि ऑक्सिजनचे रासायनिक बंध तुटून नवीन बंध तयार होतात. राखेपासून पुन्हा लाकूड मिळवणे शक्य नसते. * लोखंडाला गंजणे: लोखंड हवेतील ऑक्सिजन आणि पाण्याबरोबर रासायनिक अभिक्रिया करून लोखंडाचा ऑक्साइड (गंज - Fe_2O_3 \cdot xH_2O) तयार करतो. गंज हा लोखंडापेक्षा वेगळा पदार्थ आहे आणि या अभिक्रियेत लोखंडाचे रासायनिक गुणधर्म बदलतात. * दुधाचे दही होणे: दुधामध्ये असलेले जीवाणू रासायनिक प्रक्रिया करून दुधातील शर्करेचे (लॅक्टोज) रूपांतर लॅक्टिक ऍसिडमध्ये करतात, ज्यामुळे दुधाची चव आणि संरचना बदलते आणि दही तयार होते. ही प्रक्रिया सहजासहजी उलट करता येत नाही. * सोडियम आणि क्लोरीनची अभिक्रिया: सोडियम (Na) आणि क्लोरीन (Cl_2) एकत्र आल्यावर रासायनिक अभिक्रिया होऊन सोडियम क्लोराइड (NaCl - मीठ) तयार होते. मीठ हे सोडियम आणि क्लोरीनपेक्षा पूर्णपणे वेगळे रासायनिक गुणधर्म असलेले संयुग आहे. थोडक्यात, भौतिक अभिक्रियेत फक्त बाह्य स्वरूप बदलते, तर रासायनिक अभिक्रियेत पदार्थाची मूळ ओळख बदलते आणि नवीन पदार्थ तयार होतात.

♦️इथेन (Ethane) आणि मिथेन (Methane) हे दोन्ही हायड्रोकार्बन आहेत, म्हणजेच ते फक्त कार्बन (Carbon) आणि हायड्रोजन (Hydrogen) atoms पासून बनलेले आहेत. त्यांच्यातील हायड्रोकार्बनचे प्रमाण खालीलप्रमाणे आहे: 👉मिथेन (Methane) - CH₄ * कार्बनचे प्रमाण (Carbon): वस्तुमानानुसार 75% आणि अणूंच्या संख्येनुसार 20%. मिथेनच्या एका रेणूमध्ये (molecule) 1 कार्बनचा अणू आणि 4 हायड्रोजनचे अणू असतात. 👉 हायड्रोजनचे प्रमाण (Hydrogen): वस्तुमानानुसार 25% आणि अणूंच्या संख्येनुसार 80%. ♦️इथेन (Ethane) - C₂H₆ * कार्बनचे प्रमाण (Carbon): 👉 वस्तुमानानुसार 80% आणि अणूंच्या संख्येनुसार 25%. इथेनच्या एका रेणूमध्ये 2 कार्बनचे अणू आणि 6 हायड्रोजनचे अणू असतात. 👉 हायड्रोजनचे प्रमाण (Hydrogen): वस्तुमानानुसार 20% आणि अणूंच्या संख्येनुसार 75%. म्हणून, मिथेनमध्ये कार्बनचे प्रमाण इथेनपेक्षा कमी असते, तर हायड्रोजनचे प्रमाण जास्त असते.

#Exam Countdown यूपीएससी पूर्व परीक्षा - 25 मे 2025 राज्यसेवा पूर्व परीक्षा  - 28 सप्टेंबर 2025 गट क पूर्व परीक्षा - 1 जून 2025 गट-ब पूर्व परीक्षा - 9 नोव्हेंबर 2025 गट क पूर्व परीक्षा - 30 नोव्हेंबर 2025

♦️नवी मुंबई महानगरपालिका (NMMC) अर्ज करण्याची लिंक सुरु झाली आहे.. 👉 अर्ज कालावधी - 28 मार्च ते 11 मे 2025 👉 अर्ज करण्याची लिंक : https://cdn.digialm.com/EForms/configuredHtml/32963/91184/Index.html 👉 जाहिरात लिंक: https://t.me/chalughadamodigk1/9963

🥳🥳सोडवा बर आता पाहू द्या किती टक्के विद्यार्थी बरोबर उत्तर देत आहे.🙏🙏

🛑 जाहिरात आली........ नवी मुंबई महानगरपालिका एकूण पदे:- 620 अर्ज करण्याची सुरुवात:- 28/03/2025👇👇 https://t.me/chalughadamodigk1