مێژووی جیھان

وێستگەی شەمەندەفەری جێهێڵراو دیترۆیت، ئەمریکا دیترۆیت سەردەمانێک شارێکی جوان بوو لە جیهانی کۆن ئەمڕۆ بەداخەوە تەنها زبڵدانێکە بە بەراورد بە ڕابردوو لە ساڵی ١٩٥٠دا شاری دیترۆیت نزیکەی ٢ ملیۆن کەسی تێدابوو. تا ساڵی ١٩٩٠ ئەو ژمارەیە بۆ تەنها یەک ملیۆن کەس دابەزیبوو و تا ساڵی ٢٠٢١ بەزەحمەت ٦٠٠ هەزار کەس بوو. #øutlawist_jango

لەناو ژاوەژاوی گوێـکەڕکەری پڕوپاگەندەدا، ڕاستی ئەو لەرەلەرە بکوژەیە کە ساختەکاری و درۆکان دادەماڵێت. کاری ئێمە دەنگدانەوەی ژاوەژاوەکە نییە، بەڵکو دۆزینەوەی دەنگە کپکراوەکان و هەڵدانەوەی ئەو چیرۆکانەیە کە لەژێر داروپەردووی گێڕانەوە فەرمییەکاندا شاردراونەتەوە. ئەوان شارستانیەت لەسەر بناغەی درۆ و لاوازی بنیاد دەنێن. ئێمە خۆمان بە یەک ڕاستیی نەشکاو پڕچەک دەکەین. ئەمە تەنها ڕۆژنامەوانی نییە، بەڵکو شۆڕشێکە. ئێمە ڕووداوەکان ناگوازینەوە، بەڵکو پیلانی نەگریسی شەیتانگەری هەڵدەتەکێنین. ✅تۆڕی زانیاری، تۆڕی ڕاستییەکان 👉https://t.me/addlist/cbDYeGmd8gNkMGIy

هەموو شتێک لە ساڵی ١٩٠٩ دەستی پێکرد کاتێک گوایە گەڕانی دامەزراوەی سمیسۆنی جی.ئی. کینکەید لە کاتی گەشتێکدا کە ئەنترۆپۆلۆژیستێکی سمیسۆنی S.A. Jordan سەرپەرشتی دەکرد ئەشکەوتی سەیر و سەمەرەی دۆزیەوە. دەرگای چوونە ژوورەوەی ئەشکەوتەکە لە شوێنێکی زۆر ئـیزعاجدا بوو بەڵام کینکەید توانی بچێتە ژوورەوە و دۆزینەوەیەکی باوەڕپێنەکراوی ئەنجامدا. ئەشکەوتە زەبەلاحەکان کە پڕ بوون لە شوێنەوار لەوانە پەیکەر و چەکی مسی و تەنانەت دانەوێڵەی پڕ لە تۆو. قەبارەکەی ئاماژەی بەوە دەکرد کە ٥٠ هەزار کەس دەتوانن لە ناوەوە بە ئاسوودەیی بژین. لە ناوچەیەکی سنووردار لە گراند کانیۆن هەرەم و ئەشکەوتی پڕ لە هیرۆگلیفی و شوێنەواری میسری هەیە. زۆر کەس لەم بابەتە بێ ئاگان بەو پێیەی نزیکەی سەدەیەکە ئەم زانیاریانە لەلایەن حکومەتی فیدراڵیەوە سەرکوت دەکرێن. #øutlawist_jango

کتێبی "کارەبای مۆدێرن" لە ساڵی ١٩٠٨ ئەم کتێبە باس لە ئامێرە جۆراوجۆرەکانی وزەی ئازاد دەکات واتە ئەو ئامێرانەی کە بە ڕێگەی وزەی ئیثەر کاردەکەن وێنەکە داهێنانی جۆراوجۆر و شێوازێک بۆ گواستنەوەی وزەی بێ وایەر نیشان دەدات #øutlawist_jango

سەرێکی ئۆبسیدیەنی شا سێنڤۆسرێتی سێیەم کە لە مۆزەخانەی کالۆست گوڵبێنکیان دانراوە یەکێکە لەو پەیکەرە کەمانەی کە لووتی زۆر جوان نییە. سێنڤۆسرێتی سێیەم یان سنۆسرێتی سێیەم یان سێسۆستریسی سێیەم فیرعەونێکی میسر بووە. لە ساڵی ١٨٧٨ تا ١٨٣٩ پێش زایین لە ماوەی دەسەڵاتی گەورە و خۆشگوزەرانیدا حوکمڕانی کردووە. هەڵمەتە سەربازییەکانی سەردەمێکی ئاشتی و خۆشگوزەرانی ئابوورییان هێنایە ئاراوە کە دەسەڵاتی فەرمانڕەواکانی ناوچەکەی لاواز کرد و بووە هۆی بوژانەوەی پیشەسازی و بازرگانی و گەشەسەندنی شارەکان. سێنڤۆسرێتی سێیەم یەکێک بوو لەو پاشا کەمانەی میسر کە لە ماوەی ژیانیدا بە خودا کراون و پەرستراون. بەڕێزان ئـۆبسیدیەن شووشەیەکی ڕەشە کە بە شێوەیەکی سروشتی بەرھەم دێت لە گڕکانەوە. ڤیدیۆیەکەش ھەمان ئـۆبسیدیەنە

زانستی وزە بڕی ئەو زانیاریانەی لە جیهانی مۆدێرن شاراوەتەوە سەرسوڕهێنەرە لە ساڵی ١٩٢٧دا لە ئەوروپای پێش جەنگی جیهانی دووەمدا بە شێوەیەکی باو لە کتێبە دەرسییە ڕاستەقینەکاندا باسی ئـیثەر کراوە بەڵام لەو کاتەوە نەماوە. کتێبەکەی ئۆدێلس کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٧ بەسوودە بۆ کارەبای کردەیی و باس لە وزەی ئـیثەر و مێژووی نهێنی و زانستی دێرین دەکات لە ئەوروپا پێش ئەوەی جیهان بگۆڕێت ئەم پێشەکییە لەلایەن توێژەرێکەوە بۆمان دابینکراوە کە لینکێکی دەگمەنە بۆ ئەم کتێبە بەسوود و گرنگە بەو پێیەی هەموو نوسخەکەی بەخۆڕایی نییە. ئەم کتێبە ئینسایکلۆپیدیایەکی ڕاستەقینەی زانستە وزەیە بە هەموو شێوەکانییەوە دیارترینیان وزەی شاراوەی ئیثەر، وزەی موگناتیسی، خۆلێدان، هەڵگرتنی وزە، جۆرەکانی بارگاوی و ماتۆڕی خۆبزوێنەر، جۆرە جیاوازەکانی پاتری، دەنگدانەوە، تیشکدانەوە، ڕووناکی، ئۆتۆمبێل، تەلەفۆن، تەلەگراف، کۆنترۆڵی دوور، پۆلێنکردنی کانزاکان بەپێی بەکارهێنان، جۆرەکانی وایەر و سووڕی کارەبایی، گۆڕینی وزە، دیاگرامی داینامیکی، خشتەکان، تاقیکردنەوە، داهێنان، هاوکێشە، حیسابکردن و زۆر شتی تر کە پەیوەندییان بە زانستی کارەباوە هەیە. بەداخەوە کتێبەکە تەنها بە زمانی ئینگلیزی بەردەستە لە کۆمێنت سێری کتێبەکە بکەن #øutlawist_jango

پارکە نەتەوەییەکەی هینگۆڵ لە بەلوچستانی پاکستان گوایە شوێنەکە بە سروشتی دروستبووە لە وەرینی زەوییەوە بەڵام زۆر ڕوونە کە ئێمە پاشماوەی شارێکی زەبەلاح دەبینین تەنانەت بەشێکی لە ئـەبولھۆلێک دەچێت. ئەوان نایانەوێت ئێمە ئەمە بزانین بۆیی ڕاستی ڕابردووی ڕاستەقینەمان نەدۆزینەوە #øutlawist_jango

لەندەن ساڵی ١٨٧۰ ئـەمە وێنەیەکی تری ڕوون و ئـاشکرای دەسکاریکردنی ئـاسمانە #øutlawist_jango

ملیۆنان بوفالۆ(گامێشییان) کوشت بۆ لەناوبردنی خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکا لە سەدەی نۆزدەهەمدا و درووستتر لە کاتی داگیرکاری ئەوڕوپییەکان ، دەرگای ئەمریکا بە ڕووی داگیرکاری فراوانتر بوو و دانیشتووان و هێڵی ئاسن و سەربازی گەیشتە ململانێی ڕاستەوخۆ لەگەڵ گەلانی ڕەسەنی ئەمریکی کە پێیان دەگوترا هیندییە سورەکان . بۆچی گامێش ؟ بۆ گەلانی ڕەسەنی دەشتە مەزنەکانی ئەمریکا ، گامێش تەنها ئاژەڵێک نەبوو بەڵکو بناغەی ژیان و خۆراک و جل و بەرگ و شوێنی نیشتەجێبوون و جگە لەوەی گرینگییەکی ڕۆحیشی هەبوو بۆیە جینۆسایدی گامێشەکان جینۆسایدی خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکا دادەنرێت. بەمەش سەرکردەکانی ئەمریکا لەم شیکارە تێگەیشتن و دەستیانکرد بە سەربڕینی بە کۆمەڵی گامێشەکان بۆ لاوازکردنی خەڵکی ڕەسەنی ئەو ناوچانە و سڕینەوەیان لەسەر زێدی خۆیان. ئەمریکیەکان ملیۆنان گامێشییان بەمجۆرە کوشت، تەنانەت سەرنشینانی شەمەندەفەرەکان هاندەدران وەک تاقیکردنەوەی یارییەک تەقە لە گامێشەکان بکەن ، شایانی باسە ئەم شەمەندەفەرانە بە جەرگەی دەشتاییەکان تێدەپەڕین کە گامێشەکانی لێبوو . ئەم کارەساتە کاریگەری قوڵی لەسەر ئەمریکییە ڕەسەنەکان بەجێهێشت بە ڕادەیەک ژمارەی دانیشتووانەکەی تا ساڵانی ١٨٨٠ بۆ کەمتر لە ١٠٠٠ کەس دابەزی. ئەم کارەساتە هۆزەکانی ناچار دەکرد کە بۆ پەیداکردنی خۆراکی خۆیان پشت بە حکومەتی ئەمریکا ببەستن ، هەروەها ئازادی کاریان لێسەندرایەوە و بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئەو کارانە کران کە حکومەتی ئەمریکا دیاری دەکرد . بەم جۆرەش وردە وردە دەستکرا بە سڕینەوەی خەڵکی ڕەسەن لەسەر زێدی خۆیان .. ! وەریگیراوە لە پەیجی گەنجینە

ملیۆنان بوفالۆ(گامێشییان) کوشت بۆ لەناوبردنی خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکا لە سەدەی نۆزدەهەمدا و درووستتر لە کاتی داگیرکاری ئەوڕوپییەکان ، دەرگای ئەمریکا بە ڕووی داگیرکاری فراوانتر بوو و دانیشتووان و هێڵی ئاسن و سەربازی گەیشتە ململانێی ڕاستەوخۆ لەگەڵ گەلانی ڕەسەنی ئەمریکی کە پێیان دەگوترا هیندییە سورەکان . بۆچی گامێش ؟ بۆ گەلانی ڕەسەنی دەشتە مەزنەکانی ئەمریکا ، گامێش تەنها ئاژەڵێک نەبوو بەڵکو بناغەی ژیان و خۆراک و جل و بەرگ و شوێنی نیشتەجێبوون و جگە لەوەی گرینگییەکی ڕۆحیشی هەبوو بۆیە جینۆسایدی گامێشەکان جینۆسایدی خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکا دادەنرێت. بەمەش سەرکردەکانی ئەمریکا لەم شیکارە تێگەیشتن و دەستیانکرد بە سەربڕینی بە کۆمەڵی گامێشەکان بۆ لاوازکردنی خەڵکی ڕەسەنی ئەو ناوچانە و سڕینەوەیان لەسەر زێدی خۆیان. ئەمریکیەکان ملیۆنان گامێشییان بەمجۆرە کوشت، تەنانەت سەرنشینانی شەمەندەفەرەکان هاندەدران وەک تاقیکردنەوەی یارییەک تەقە لە گامێشەکان بکەن ، شایانی باسە ئەم شەمەندەفەرانە بە جەرگەی دەشتاییەکان تێدەپەڕین کە گامێشەکانی لێبوو . ئەم کارەساتە کاریگەری قوڵی لەسەر ئەمریکییە ڕەسەنەکان بەجێهێشت بە ڕادەیەک ژمارەی دانیشتووانەکەی تا ساڵانی ١٨٨٠ بۆ کەمتر لە ١٠٠٠ کەس دابەزی. ئەم کارەساتە هۆزەکانی ناچار دەکرد کە بۆ پەیداکردنی خۆراکی خۆیان پشت بە حکومەتی ئەمریکا ببەستن ، هەروەها ئازادی کاریان لێسەندرایەوە و بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئەو کارانە کران کە حکومەتی ئەمریکا دیاری دەکرد . بەم جۆرەش وردە وردە دەستکرا بە سڕینەوەی خەڵکی ڕەسەن لەسەر زێدی خۆیان .. ! وەریگیراوە لە پەیجی گەنجینە

هەرەمە نهێنییە لەبیرکراوەکانی کارال لە بیابانی پیرۆدا ٢۰۰ کم دوور لە لیما شاری کۆنی کارال ھەیە کە یەکێکە لە کۆنترین ناوەندە شارییە ناسراوەکانی ئەمریکا. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٥٠٠٠ ساڵ بۆ سەردەمی شارستانییەتە گەورەکانی میزۆپۆتامیا و میسر کارال شوێنی هەڕەمە مۆنۆمێنتالەکانە کە بۆ هەزاران ساڵە لەبیرکراون. شارەکە لە ساڵانی نەوەدەکاندا لەلایەن شوێنەوارناسێکی پیرۆیی دۆزرایەوە کە شارستانیەتێکی پێشکەوتوو ئاشکرا دەکات کە سیستەمێکی کۆمەڵایەتی ئاڵۆز و زانیارییە فەلەکناسی و تەلارسازییە سەرنجڕاکێشەکانی تێدایە و هیچ شوێنەواری جەنگ و چەکێکی تێدا نییە. کارال لە گۆڕەپانی بازنەیی و هەرەم و شوێنی نیشتەجێبوون پێکدێت کە بەپێی پلانێکی شارستانی کە بە وردی پلانی بۆ داڕێژراوە دابەشکراون. دۆزینەوەکان پێشنیاری کۆمەڵگایەکی ئارام دەکەن کە سەرنجی لەسەر بازرگانی و ئایین و زانست بێت. ئامێری مۆسیقای ئێسک و قوماش و نوێنەرایەتییە هێمادارەکان ئەم گریمانەیە بەهێز دەکەن. بەڵام سەرەڕای گرنگییەکەی کارال تاڕادەیەکی زۆر بۆ خەڵکی گشتی نادیارە لەلایەن شوێنە بەناوبانگەکانی دیکەی وەک ماچو پیچوەوە تۆزێک بایەخی کەم بۆتەوە. بەڵام بۆچی بیرچوونەوەیەکی مێژوویی لەو شێوەیە؟ ئایا کەمتەرخەمییە یان خواستی شاردنەوەی هەندێک ڕاستی سەبارەت بە دێرینیی و ئاڵۆزی شارستانیەتەکانی پێش کۆلۆمبیایە؟ #øutlawist_jango

سروشتی یان دەستکرد ڕات چییە؟

نەخۆشخانەی دەروونی سیکلیف کە دەکەوێتە شاری دونێدین لە نیوزلەندا لە ساڵی ١٨٨٤ دەرگاکانی کردەوە. نەخۆشخانەی دەروونی لە ساڵی ١٨٨٤؟ لە نیوزلەندا؟ وە لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەی من دەیبینم کۆشکێکی ڕاستەقینەی شکۆمەند و لوکسە بەجدی کۆشکێکی ئـاواو شێتخانە کوجا مەرحەبا جا بۆیە بزانن مێژووی فەرمی درۆیەکی زۆر گەورەیە #øutlawist_jango

هەرەمی پاپانتلا ئـایا بە مەبەست نێژراوە؟ هەرەمی بەناوبانگی نیچەکان دەکەوێتە شاری ئێل تاجین لە نزیک پاپانتلا لە ویلایەتی ڤێراکرۆز لە مەکسیک لە ساڵی ١٧٨٥ لەلایەن پشکنەرێکی ئیسپانی بەناوی دیێگۆ ڕویز لەکاتی لێکۆڵینەوە لە قاچاخچێتی تووتن دۆزرایەوە. لەو کاتەدا نزیکەی تەواوی ھەرەمەکە لە ژێر زەوی و ڕووەکدا نێژرابوو. ئایا ئەمە ڕووپۆشکردنی سروشتی بوو بەهۆی جێهێشتن و وەرگرتنەوەی ناوچەکە لەلایەن جەنگەڵەوە؟ یان ئەم هەرەمە بە ئەنقەست نێژراوە وەک زۆرێک لە هەرەمەکانی دیکە لە سەرانسەری جیهان بە تایبەتی لە چین؟ پرسیارەکە بە کراوەیی ماوەتەوە. هەندێک لە شوێنەوارناسان پێشنیاری هەوڵێکی ئەنقەست دەکەن بۆ شاردنەوە یان پاراستنی ئەم شوێنەوارانە هەندێکی تریش لەگەڵ ڕوونکردنەوەی ناشتنێکی سروشتی خاو بەدرێژایی سەدەکانن. ڕای ئێوە چییە؟ #øutlawist_jango

نەخۆشخانەی ویلایەتی وێستۆن زیاتر بە ناوی ڕەسەنی خۆی ناسراوە پەناگەی شێتەکانی ترانس ئەلیگنی نەخۆشخانەیەکی پێشووی دەروونییە کە لە نێوان ساڵانی ١٨٥٨ بۆ ١٨٨١ لە وێستۆن لە ویلایەتی ڤێرجینیای ڕۆژئاوا دروستکراوە. قەبارەی گەورەی بۆ ئەو کاتە بە سادەیی سەرنجڕاکێشە و پرسیاری زۆر دەوروژێنێت. بۆچی بینایەکی وا گەورە لە ساڵی ١٨٥٨ دروست بکرێت بۆ چاودێریکردنی ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دەروونییان هەیە؟ ئایا بەڕاستی دانیشتووانێکی هێندە زۆر هەبوو کە پێویستی بە پێکهاتەیەکی وا هەبوو؟ قەبارەی ئەم بینایە کە لە بنەڕەتدا بۆ "شێتەکان" دانراوە بەڕاستی سەیر و سەرنجڕاکێشە. ئایا ئەم شوێنە ئەو نهێنییانە دەشارێتەوە کە مێژووی فەرمی هەڵیبژاردووە بۆ ئەوەی بێدەنگمان بکات #øutlawist_jango