Dunyo Tarixi🗺
Open in Telegram
Qiziqarli maʼlumotlar! Tarix va tahlil! Xaritalar va faktlar! Iqtiboslar va aforizmlar! Admin: Guruhda bor
Show more3 488
Subscribers
+224 hours
-107 days
-12330 days
Data loading in progress...
Similar Channels
Tags Cloud
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Incoming and Outgoing Mentions
---
---
---
---
---
---
Attracting Subscribers
September '26
September '26
+32
in 1 channels
August '26
+54
in 0 channels
Get PRO
July '26
+86
in 3 channels
Get PRO
June '26
+177
in 3 channels
Get PRO
May '26
+424
in 25 channels
Get PRO
April '26
+709
in 17 channels
Get PRO
March '26
+214
in 4 channels
Get PRO
February '26
+151
in 6 channels
Get PRO
January '26
+228
in 3 channels
Get PRO
December '25
+266
in 7 channels
Get PRO
November '25
+84
in 3 channels
Get PRO
October '25
+56
in 4 channels
Get PRO
September '25
+138
in 11 channels
Get PRO
August '25
+107
in 20 channels
Get PRO
July '25
+159
in 20 channels
Get PRO
June '25
+60
in 7 channels
Get PRO
May '25
+378
in 28 channels
Get PRO
April '25
+210
in 26 channels
Get PRO
March '25
+713
in 28 channels
Get PRO
February '25
+603
in 58 channels
Get PRO
January '25
+608
in 44 channels
Get PRO
December '24
+303
in 25 channels
Get PRO
November '24
+655
in 31 channels
Get PRO
October '24
+559
in 34 channels
Get PRO
September '24
+338
in 21 channels
Get PRO
August '24
+482
in 27 channels
Get PRO
July '24
+161
in 27 channels
Get PRO
June '24
+300
in 27 channels
Get PRO
May '24
+624
in 52 channels
Get PRO
April '24
+217
in 36 channels
Get PRO
March '24
+437
in 43 channels
Get PRO
February '24
+238
in 13 channels
Get PRO
January '24
+154
in 5 channels
Get PRO
December '23
+90
in 1 channels
Get PRO
November '23
+239
in 16 channels
Get PRO
October '23
+266
in 6 channels
Get PRO
September '23
+1 126
in 0 channels
| Date | Subscriber Growth | Mentions | Channels | |
| 09 September | +6 | |||
| 08 September | +12 | |||
| 07 September | +2 | |||
| 06 September | +2 | |||
| 05 September | +1 | |||
| 04 September | +3 | |||
| 03 September | +2 | |||
| 02 September | 0 | |||
| 01 September | +4 |
Channel Posts
"Nega sizning qoningizdan to'yib ketgandek his qiladigan odamlar bilan muloqot qilishda davom etasiz?"
Epikur©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
| 2 |  "Bahona unutiladi, lekin siz qurgan va saqlab qolgan narsalar qoladi."
Stalin©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 337 |
| 3 |  🇺🇿Telegramda manfaat olish mumkin boʻlgan Tarix , Geografiya va boshqa turli sohalarga kanallar jamlanmasini sizlarga taqdim etamiz.
Siz ushbu jildimiz orqali koʻplab bilimlarga ega boʻlishingiz mumkin.
Kanallarga a'zo boʻlish uchun ushbu yozuv ustiga bosing. | 374 |
| 4 |  "Bugungi kunda aql-zakovatning asl belgisi - bu boshqa odamlarning bema'ni gaplarini yengil tabassum bilan chetlab o'tish qobiliyatidir. Ularga o'ylashlariga va xohlagan narsalarini aytishlariga imkon bering."
Umberto Eko©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 428 |
| 5 |  "Boshqalarning so'zlaridan xafa bo'ldingizmi? Aslida, hech kim sizni xafa qilmadi - siz xafa bo'lishni tanladingiz va o'zingizni aldadingiz."
Yunon donoligi©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 481 |
| 6 |  "Hayotda yuzlab turli rollarni o'ynashingiz, juda ko'p ahmoqlarga duch kelishingiz va turli xil vaziyatlarni boshdan kechirishingiz mumkin, ammo asosiysi, hech qachon o'z qadr-qimmatingiz va hazil tuyg'ungizni yo'qotmaslikdir."
Vladimir Etush©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 529 |
| 7 |  "Boshqa natija istaysizmi? Mutlaqo boshqacha fikrlashni va harakat qilishni boshlang, odatiy algoritmni buzing."
Albert Eynshteyn©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 559 |
| 8 | SABOQLAR
Birinchi saboq. Mustaqillik izolyatsiya emas. U tanlov erkinligi. Dunyodan yopilish, kuch emas, zaiflik belgisidir. Haqiqiy mustaqillik, dunyo bilan o'z shartlaringda muloqot qilish qobiliyatidir.
Ikkinchi saboq. Til va tarix, chegaradan ham muhimroq bo'lishi mumkin. Bir xalq, o'z tilini va tarixini yo'qotsa, chegarasi saqlanib qolsa ham, o'zini yo'qotadi. Chegaralar himoyalanishi mumkin. Ammo til va xotira, faqat kundalik amaliyot orqali saqlanadi.
Uchinchi saboq. O'tmish bilan yarashish, kelajakka ishonch olib keladi. Xalq, o'z tarixidagi qorong'u va yorug' sahifalarni birdek qabul qilganda, kuchli bo'ladi. O'tmishdan qochish, uni takrorlashga olib keladi.
To'rtinchi saboq. Mustaqillik, huquq va mas'uliyat bilan birgalikda keladi. Erkinlikni xohlagan har bir xalq, uning og'ir yukini ham ko'tarishga tayyor bo'lishi kerak.
Beshinchi saboq. Har bir avlod, mustaqillikni qayta yaratadi. Bu, bir marta e'lon qilingan va abadiy davom etadigan holat emas. U, har kunlik tanlov orqali, yangidan tug'iladi.
YAKUNIY SO'Z
1991 yil, 31 avgust. O'sha kuni, bir xalq, o'zining yangi bobini boshladi.
Ammo o'sha bob, bo'sh sahifada boshlanmagan edi. U, Sug'diyona, Amir Temur, Ulug'bek, Al Xorazmiy, va yuz minglab nomsiz avlodlarning merosi ustiga yozildi.
XXI asr, mustaqillikka yangi savollar keltirdi. Global dunyoda, o'zlikni qanday saqlash mumkin? Bog'liq iqtisodiyotda, qanday mustaqil bo'lish mumkin? Raqamli dunyoda, qaysi chegaralar hali ham ma'noga ega?
Bu savollarga tayyor javob yo'q. Har bir xalq, o'z yo'lini o'zi topishi kerak.
Ammo bir narsa aniq. Mustaqillik, bayroq ko'tarish bilan tugamaydi. U, shu bayroq ostida yashagan har bir kunlik hayot bilan, doimiy ravishda, yangidan yaratiladi.
Va bu yaratish, hech qachon to'liq tugamaydi.
Kechagi bayram hammaga muborak boʻlsin!
Vatanimiz mustaqilligi abadiy boʻlsin!
Https://t.me/tarixi_dunyo | 721 |
| 9 | Ammo bu yetarlimi?
Til saqlanishi uchun, u faqat rasmiy hujjatlarda emas, kundalik hayotda, san'atda, ilmda, texnologiyada ishlatilishi kerak. Yosh avlod, o'z tilida fikrlashi, yozishi, ijod qilishi kerak.
Bu, davlat qonuni bilan emas, xalqning kundalik tanlovi bilan hal bo'ladi.
Tarix, xotira ham xuddi shunday. Kim ekanligimizni bilish uchun, qayerdan kelganimizni bilishimiz kerak. Amir Temur, Ulug'bek, Al Xorazmiy, bular faqat maktab darsligidagi ismlar emas. Ular, bugungi o'zbek kimligini shakllantirgan meros.
Bu merosni saqlash, ham mustaqillik.
GLOBAL DUNYODA MILLIY O'ZLIK
Bugun dunyo, hech qachon bo'lmagan darajada bog'liq.
Yosh o'zbek, Amerika filmini tomosha qiladi, koreys musiqasini eshitadi, ingliz tilida ijtimoiy tarmoqda yozadi. Bu tabiiy jarayon. Globallashuvni to'xtatib bo'lmaydi.
Savol shu, globallashuv o'z o'zligini yo'qotish demakmi?
Bu yerda falsafiy chuqur bir haqiqat bor. Kuchli daraxt, shamolga qarshi turishga urinmaydi. U egiladi, moslashadi, ammo ildizini saqlaydi.
Mustaqil millat ham shunday. U dunyodan izolyatsiyalanmaydi. U dunyo bilan muloqot qiladi, undan o'rganadi, unga hissa qo'shadi. Ammo o'z ildizini yo'qotmaydi.
Yaponiya bunga yorqin misol. Ular dunyoning eng texnologik rivojlangan davlatlaridan biri. Ammo ular o'z an'analarini, chaqoy marosimini, ibodatxonalarini, tilini saqlab qolishdi.
Bu, mustaqillikning XXI asrdagi eng murakkab shakli. Ochiq bo'lish, ammo yo'qolmaslik.
IQTISODIY MUSTAQILLIK: YANGI MAYDON
XXI asrda mustaqillik, ko'p jihatdan iqtisodiy masalaga aylandi.
Davlat, agar o'z energiyasini, o'z ovqatini, o'z texnologiyasini ishlab chiqara olmasa, siyosiy jihatdan mustaqil bo'lsa ham, amaliy jihatdan qaram qoladi.
O'zbekiston, mustaqillikdan keyin, iqtisodiy yo'lini qayta qurishi kerak edi. Bir mahsulotga bog'liqlikdan chiqib, xilma xil iqtisodiyot yaratish. Bu jarayon, hali ham davom etmoqda.
Bugun raqamli texnologiya, yangi mustaqillik maydoni. Kim o'z ma'lumotini nazorat qiladi? Kim o'z dasturiy ta'minotini yaratadi? Kim sun'iy intellekt rivojlanishida ishtirok etadi?
Bu savollar, XXI asr uchun, chegara yoki bayroqdan ham muhimroq bo'lishi mumkin.
MUSTAQILLIKNING RUHIY TOMONI
Ammo eng chuqur savol, ehtimol boshqa yerda.
Mustaqillik, faqat davlat darajasida emas. U, har bir insonning ichida ham yashaydi.
Xalq, o'zini qanday ko'radi? U o'tmishini uyat deb hisoblaydimi, yoki g'urur deb? U kelajakni qo'rquv bilan kutadimi, yoki umid bilan?
Sovet davridan keyin, ko'p markaziy osiyo xalqlari, o'z tarixini qayta topishga majbur bo'ldi. Amir Temur, uzoq yillar davomida faqat zolim istilochi sifatida ko'rsatilgan edi. Mustaqillikdan keyin, u milliy qahramon sifatida qayta topildi.
Bu, faqat tarixni qayta yozish emas edi. Bu, xalqning o'z ozligini qayta qurishi edi.
Chunki xalq, agar o'z o'tmishiga hurmat bilan qaramasa, kelajakka ham ishonch bilan qarolmaydi.
MUSTAQILLIK VA MAS'ULIYAT
Bu yerda, muhim bir haqiqatni aytish kerak.
Mustaqillik, faqat huquq emas. U, mas'uliyat ham.
Qaram xalq, muammolarini boshqa birovga ag'darishi mumkin. Mustaqil xalq, o'z muammolariga o'zi javob berishi kerak.
Bu, og'ir yuk. Ammo shu og'ir yuk, insonni, va xalqni, kattalashtiradi.
Har bir avlod, mustaqillikni qayta isbotlashi kerak. Bu, bir marta e'lon qilingan va abadiy saqlanadigan narsa emas. U, har kunlik amaliyot orqali, har kunlik tanlovlar orqali, saqlab turiladi.
FALSAFIY XULOSA: MUSTAQILLIK NIMA?
Agar biz bu savolga bitta gap bilan javob berishga urinsak, u shunday bo'lishi mumkin.
Mustaqillik, o'z taqdirini o'zing yozish erkinligi. Va shu bilan birga, o'z tanlovlaring uchun javobgarlik olish jasorati.
Bu, XX asrda ham to'g'ri edi. Bu, XXI asrda ham to'g'ri qoladi.
Farq shundaki, XXI asrda bu taqdirni yozish, bo'sh varaqda emas, allaqachon yozilgan global hikoya ichida amalga oshiriladi. Va bu global hikoya ichida, o'z ovozini yo'qotmasdan qatnashish, ehtimol eng katta san'at. | 438 |
| 10 | MUSTAQILLIK: XX ASR TUSHUNCHASI, XXI ASR SAVOLI
Bir vaqtlar mustaqillik oddiy edi. Bayroq. Gimn. Chegara. Armiya. Bugun bu tushuncha ancha murakkablashdi.
1991 yil, 31 avgust. Toshkent. Oliy Kengash majlis zali.
Zal jim. Deputatlar o'tirishibdi. Ular bilishadi, bugun tarixiy kun. Ammo hech kim to'liq tushunmaydi, bu qanday tarix bo'lishini.
Bir necha oy oldin hech kim bunday kunni tasavvur ham qilmagan edi. Sovet Ittifoqi, dunyoning eng katta davlati, ikkinchi ulkan imperiya, sekin ammo qaytarib bo'lmas tarzda parchalanmoqda edi.
O'zbekiston SSR Oliy Kengashi mustaqillik to'g'risida qonun qabul qildi. Shu kun O'zbekiston Respublikasi mustaqil davlat deb e'lon qilindi.
Ammo bu voqea 1991 yilda boshlanmagan edi. Uning ildizlari ming yillar ortga borar edi.
BU TUPROQNING UZOQ TARIXI
Bu yer hech qachon bo'sh bo'lmagan.
Sug'diyona. Baqtriya. Xorazm. Bu qadimiy nomlar, biz bugun O'zbekiston deb ataydigan hudud tarixining chuqurligini ko'rsatadi.
Ipak yo'lining o'rtasida, Samarqand va Buxoro dunyoning eng boy shaharlaridan biri bo'lgan. Savdogarlar Xitoydan Rimga, Hindistondan Yevropaga o'tayotganda, aynan shu yerdan o'tishardi.
Bu yerda Al Xorazmiy algebrani yaratdi. Al Beruniy Yer radiusini o'lchadi. Ibn Sino tibbiyot ilmini rivojlantirdi. Ulug'bek yulduzlarni kuzatdi.
Amir Temur bu yerdan Samarqandni jahon poytaxtiga aylantirdi.
Ammo bu tuproq mustaqillikni ham, bosqinni ham ko'rgan. Arab istilosi. Mo'g'ul bosqini. Rus imperiyasi bosqini XIX asrda.
1917 yildan keyin bu hudud Sovet Ittifoqi tarkibida qoldi. 74 yil davomida.
SOVET DAVRI: BOSHQA XALQNING G'OYASI ATROFIDA
Sovet Ittifoqi davrida O'zbekiston ma'muriy chegara sifatida yashadi. Til saqlanib qoldi, ammo cheklandi. Din bosildi. Tarix qayta yozildi.
Paxta yakka hokimligi joriy qilindi. Butun mamlakat resurslari, bir mahsulot atrofida markazlashtirildi. Bu, mahalliy iqtisodiyotni Moskvaning ehtiyojlariga bog'lab qo'ydi.
Ammo shu bilan birga, bu davrda ta'lim tizimi kengaydi. Savodxonlik oshdi. Sanoat rivojlandi.
Har bir davr o'zining ikki tomonlama merosini qoldiradi.
1991 yilga kelib esa, Sovet Ittifoqi o'zining ichki zaifliklaridan yiqila boshladi. Iqtisodiy tanazzul. Siyosiy inqiroz. Milliy uyg'onish.
Va shu vaqt, O'zbekiston uchun yangi savol tug'ildi. Mustaqillik nima anglatadi, bir asr davomida boshqa markazga qaram bo'lgan xalq uchun?
MUSTAQILLIK: SODDA TUSHUNCHA EMAS
XX asrda mustaqillik oson tushunilardi. Bayroq o'z ostimda. Chegara mening o'zim belgilayman. Qonun o'zim chiqaraman. Armiya menikidir.
Bu tushuncha muhim edi. Va hali ham muhim.
Ammo XXI asrga kelib, dunyo boshqacha bo'lib qoldi.
Bugun hech bir davlat to'liq yolg'iz emas. Internet chegarani bilmaydi. Iqtisodiyot global tarmoqqa bog'langan. Iqlim o'zgarishi bir mamlakatning muammosi emas. Pandemiya bir zumda butun dunyoga tarqaladi.
Shu holatda mustaqillik nima anglatadi?
Bu savolga javob berish uchun, avvalo tushunish kerak, mustaqillik hech qachon to'liq izolyatsiya bo'lmagan.
Hatto eng qadimgi davlatlar ham savdo qilgan, ittifoq tuzgan, boshqa xalqlardan o'rgangan.
Mustaqillik izolyatsiya emas. Mustaqillik tanlov erkinligi.
TANLOV ERKINLIGI: MOHIYATI
Mustaqil davlat, kim bilan savdo qilishini o'zi tanlaydi. Qaysi ittifoqqa kirishini o'zi hal qiladi. Qanday qonun chiqarishini o'zi belgilaydi.
Sovet davrida O'zbekiston paxta yetishtirishi kerak edi, chunki Moskva shunday buyurgan. Bugun O'zbekiston o'z iqtisodiy siyosatini o'zi belgilaydi. To'g'ri yoki noto'g'ri, ammo o'zi.
Bu farq, tashqi ko'rinishda kichik bo'lishi mumkin. Ammo mohiyatan ulkan.
Chunki mustaqillik natijada emas. U jarayonda.
Mustaqil xalq, xato qilish huquqiga ham ega. Va o'z xatosidan o'rganish huquqiga ham.
Qaram xalq, hatto to'g'ri qarorni ham, o'zi qabul qilmagan bo'ladi.
MADANIY MUSTAQILLIK: KAMROQ GAPIRILADIGAN QISM
Siyosiy mustaqillik haqida ko'p gapiriladi. Ammo madaniy mustaqillik, ehtimol undan ham chuqurroq masala.
Til, xalqning eng chuqur o'zligi. O'zbek tili, Sovet davrida rasmiy hujjatlarda ikkinchi darajali edi. Bugun u davlat tili. | 423 |
| 11 |  +3No text... | 587 |
| 12 |  🇺🇿Мустақиллик байрами муборак бўлсин! 🎉
Азиз юртдошлар! Сизларни Ўзбекистон Республикаси Мустақиллигининг 35 йиллиги билан чин қалбимдан муборакбод этаман!
Юртимиз тинч, осмонимиз мусаффо, халқимиз фаровон бўлсин. Ҳар бир хонадонга файз-у барака, бахт ва қувонч кириб келсин!
🎊 Мустақиллик байрами муборак бўлсин!
Https://t.me/tarixi_dunyo | 618 |
| 13 |  "Ba'zan siz o'jarlik bilan bir narsani qidirasiz, o'zingizni charchatib yugurasiz, ulkan xatoga yo'l qo'yasiz va oxir-oqibat barcha eng dahshatli kutganingizdan ham oshib ketadigan narsaga duch kelasiz."
Xristofor Kolumb©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 645 |
| 14 | Uchinchi, Korolevning o'limi. Sovet dasturi bitta odamga juda ko'p bog'liq edi. U vafot etgach, dastur o'z ruhini va yo'nalishini yo'qotdi.
To'rtinchi, texnik yondashuv. Amerika Saturn V raketasini yaratdi. Bu hali ham insoniyat qurgan eng kuchli raketa hisoblanadi. Sovet Ittifoqining N1 raketasi esa bir necha marta muvaffaqiyatsiz sinovdan o'tdi va hech qachon muvaffaqiyatli uchirilmadi.
SOVET ITTIFOQI BUTUNLAY YUTQAZMADI
Amerika Oyga birinchi bo'lib borgan bo'lsa ham, Sovet Ittifoqi kosmik dasturda ko'p yutuqlarga erishdi.
Sovet Ittifoqi birinchi sun'iy yo'ldosh, birinchi tirik mavjudot, birinchi inson, birinchi ayol kosmonavt, Valentina Tereshkova, birinchi kosmosga chiqish, Alexey Leonov, va birinchi kosmik stansiya, Salyut, kabi yutuqlarga ega bo'ldi.
Sovet Ittifoqi keyinchalik Mir kosmik stansiyasini yaratdi. Bu stansiya uzoq muddatli kosmosda yashash bo'yicha ulkan tajriba to'pladi.
Demak bu poyga bir tomonlama g'alaba emas edi. Har ikkala davlat ham turli sohalarda birinchi bo'lgan edi.
POYGADAN HAMKORLIKKA
1975 yilda tarixiy voqea sodir bo'ldi. Amerika Apollo kapsulasi va Sovet Soyuz kapsulasi kosmosda bir biriga ulandi. Astronavtlar va kosmonavtlar qo'l bilan salomlashishdi.
Bu voqea Apollo Soyuz Test Loyihasi deb atalgan. U kosmik poyganing yumshoq tugashini belgiladi.
Keyinchalik, sovuq urush tugagach, ikkala davlat ham hamkorlik yo'liga o'tdi. Xalqaro kosmik stansiya loyihasi bunga eng yorqin misol. Amerika, Rossiya va boshqa davlatlar birgalikda bu stansiyani qurdi va boshqaradi.
Bir vaqtlar bir birini yengishga urinayotgan ikki imperiya, keyinchalik birgalikda ishladi.
SABOQLAR
Birinchi saboq. Raqobat ba'zan eng buyuk yutuqlarni tug'diradi. Agar Sovet Ittifoqi Sputnikni uchirmaganda, Amerika bunchalik tez va qat'iy Oyga qarab intilmasligi mumkin edi. Raqib mavjudligi ba'zan insoniyatni imkoniyatlar chegarasidan tashqariga chiqarishga majbur qiladi.
Ikkinchi saboq. Aniq maqsad kuchli motivatsiya beradi. Kennedi ning gapi oddiy va aniq edi. O'ninchi yil oxirigacha Oyga borish. Bu aniqlik butun millatni birlashtira oldi. Noaniq maqsadlar odamlarni harakatga undamaydi.
Uchinchi saboq. Katta yutuqlar katta xavf bilan keladi. Grissom, Uayt, Chaffi va Komarov bu poyga uchun hayotlarini berdi. Har qanday buyuk yutuq ortida qurbonlik bor. Bu haqiqatni unutish yutuqni yengillashtirib ko'rsatishga olib keladi.
To'rtinchi saboq. Bitta shaxsga bog'liqlik xavfli. Sovet dasturi Korolevga juda bog'liq edi. Uning o'limi butun dasturni izdan chiqardi. Kuchli tashkilot bitta shaxsdan ko'ra keng tarqalgan bilim va rahbarlik tizimiga ega bo'lishi kerak.
Beshinchi saboq. Raqobat oxir oqibat hamkorlikka aylanishi mumkin. Bir vaqtlar bir birini yengishga intilgan ikki davlat, keyinchalik birgalikda kosmosda ishladi. Dushmanlik abadiy emas. Manfaatlar o'zgarganda, munosabatlar ham o'zgaradi.
YAKUNIY SO'Z
1957 yildan 1969 yilgacha, o'n ikki yil davomida, ikki davlat insoniyat tarixining eng tezkor texnologik yutuqlarini yaratdi.
Bu poyga siyosiy raqobatdan boshlangan edi. Qo'rquv va g'urur bilan boshqarilgan edi. Ammo natijada u insoniyatga umuman yangi imkoniyat berdi. Yer chegarasidan tashqariga chiqish imkoniyati.
Gagarin kosmosdan Yerni ko'rganida dedi, Yer ko'k rangda. Armstrong Oydan Yerga qaraganida uni kichik, mo'rt, yolg'iz sayyora deb tasvirladi.
Ikkala davlat vakili ham, dushman sifatida boshlangan bu poygada, oxir oqibat bir xil narsani ko'rdi. Bizning uyimiz, koinot fonida, naqadar kichik va qimmatli ekanini.
Ehtimol bu poyganing eng katta yutug'i shu edi. U bizga faqat kosmosni emas, o'zimizni ham yangi nuqtai nazardan ko'rish imkonini berdi.
Https://t.me/tarixi_dunyo | 691 |
| 15 | Layka Moskva ko'chalaridan olingan sarson it edi. Sovet olimlari uni tanladi, chunki u kichik va sokin xarakterga ega edi.
Rasmiy sovet e'lonlariga ko'ra, Layka bir necha kun kosmosda yashadi va keyin uxlatilgan holda vafot etdi. Ammo bir necha o'n yildan keyin haqiqat oshkor bo'ldi. Layka uchishdan bir necha soat o'tgach, kapsula qizib ketishi natijasida vafot etgan edi.
Bu voqea butun dunyoda hayvon huquqlari haqida bahs uyg'otdi. Ammo o'sha davrda Sovet Ittifoqi buni yutuq sifatida namoyish qildi. Tirik mavjudot kosmosda qanday hayot kechirishi mumkinligini ko'rsatgan birinchi tajriba edi.
GAGARIN: BIRINCHI INSON KOSMOSDA
1961 yil, 12 aprel. Yuriy Gagarin, 27 yoshli sovet uchuvchisi, Vostok 1 kapsulasiga o'tirdi.
U Yer atrofida bir marta aylanib chiqdi. Bu parvoz atigi 108 daqiqa davom etdi. Ammo bu 108 daqiqa insoniyat tarixini o'zgartirdi.
Gagarin kosmosdan qaytganda Sovet Ittifoqining milliy qahramoniga aylandi. Uning tabassumi, samimiyligi, oddiyligi butun dunyoni jalb qildi. U hatto G'arb mamlakatlariga ham tashrif buyurdi. Hamma joyda uni olqishlashardi.
Amerika bu safar ham kechikkan edi. Amerika birinchi insonni kosmosga faqat bir oydan keyin, Alan Shepard orqali, yubordi. Ammo Shepard faqat ballistik parvoz qildi, to'liq orbital emas.
Sovet Ittifoqi kosmik poyganing ikkinchi bosqichida ham g'olib chiqqan edi.
KENNEDI: OYGA BORISH VA'DASI
1961 yil, may. Amerika prezidenti Jon Kennedi kongress oldida chiqish qildi.
U dedi, biz o'ninchi yil tugashidan oldin odamni Oyga qo'ndiramiz va uni xavfsiz qaytarib olib kelamiz.
Bu gap o'sha paytda deyarli aql bovar qilmaydigan darajada jasoratli edi. Amerika hali to'liq orbital parvoz ham qilmagan edi. Oyga borish esa mutlaqo boshqa miqyosdagi vazifa edi.
Ammo Kennedi bu maqsadni tanlagan edi, chunki u aniq va o'lchovli edi. Yoki siz Oyga borasiz yoki umuman bormaysiz. Yarim yutuq bo'lishi mumkin emas edi.
Bu qaror Apollo dasturining boshlanishi bo'ldi. Amerika millionlab dollar, o'n minglab muhandis va olim, va ulkan tashkiliy kuchni bu maqsadga yo'naltirdi.
FOJIALAR: IKKALA TOMON HAM QON TO'KDI
Kosmik poyga faqat yutuqlar tarixi emas. U fojialar tarixi ham.
1967 yil, yanvar. Apollo 1 kapsulasida uchta amerikalik astronavt, Gus Grissom, Ed Uayt va Rojer Chaffi, mashq paytida yong'inda halok bo'ldi. Kapsula ichida sof kislorod muhiti bor edi va kichik uchqun katta yong'inga aylanib ketdi. Eshik ichga qarab ochilmasdi, tashqariga qarab ochilardi va bosim tufayli uni ochib bo'lmasdi.
Xuddi shu yili, aprel oyida, sovet kosmonavti Vladimir Komarov Soyuz 1 kapsulasida halok bo'ldi. Parashyut tizimi ishlamay qoldi va kapsula yerga katta tezlikda urilib halokatga uchradi.
Bu fojialar ikkala tomonga ham dahshatli saboq berdi. Xavfsizlik protokollari qayta ko'rib chiqildi. Texnika yaxshilandi. Ammo insonlar hayotini yo'qotmasdan turib bu yutuqlarga erishib bo'lmasdi.
OYGA QADAM: APOLLO 11
1969 yil, 20 iyul. Dunyo tarixidagi eng ko'p tomosha qilingan voqealardan biri.
Nil Armstrong Apollo 11 kapsulasidan tushib, Oy yuzasiga qadam qo'ydi. Uning so'zlari darhol tarixga kirdi.
Bu inson uchun kichik qadam, insoniyat uchun katta sakrash.
Butun dunyo teleko'rsatuv orqali bu lahzani kuzatdi. Milliardlab odam bir vaqtda bir voqeani ko'rgan birinchi hodisa edi.
Bu, kosmik poyganing yakuniy g'alabasi edi. Amerika Sovet Ittifoqini eng muhim bosqichda ortda qoldirdi.
Sovet Ittifoqi ham inson boshqaruvidagi Oy dasturini rejalashtirgan edi. Ammo Korolev 1966 yilda operatsiya paytida vafot etdi. Uning o'limi va texnik muammolar tufayli sovet Oy dasturi to'xtatildi.
NIMA UCHUN AMERIKA G'OLIB CHIQDI
Bu savol tarixchilar orasida hali ham muhokama qilinadi. Ammo bir necha asosiy sabab ko'rsatiladi.
Birinchi, resurslar. Apollo dasturi o'sha davrda Amerika federal byudjetining sezilarli qismini olgan edi. Bunday miqdordagi resursni faqat kuchli iqtisodiyot ta'minlashi mumkin edi.
Ikkinchi, tashkiliy tuzilma. NASA turli mutaxassislarni birlashtirish va murakkab loyihani boshqarish tizimini yaratgan edi. | 520 |
| 16 | YULDUZLAR URUSHI: OSMONNI ZABT ETISH UCHUN KURASH
Ikki davlat. Bir maqsad. Yer atmosferasidan tashqarida g'alaba qozonish.
1957 yil, 4 oktyabr kechasi. Amerika Qo'shma Shtatlarining turli shaharlarida odamlar osmonga tikilib turishdi. Ular kichik, yorqin nuqtani kuzatishardi. Bu nuqta osmon bo'ylab sekin harakatlanardi.
Radio orqali g'alati signal tarqalardi. Pip, pip, pip. Doimiy, ritmik, sodda ovoz.
Bu signal Sovet Ittifoqining Sputnik yo'ldoshidan kelayotgan edi. Insoniyat tarixida birinchi marta inson tomonidan yasalgan ob'ekt Yer orbitasiga chiqarilgan edi.
Amerika bu xabarni eshitgach shokka tushdi. Nima uchun bunchalik katta ta'sir? Chunki Sputnik faqat texnik yutuq emas edi. Bu ideologik zarba edi.
Agar Sovet raketasi kichik metall sharni Yer atrofida aylantira olsa, xuddi shu raketa yadro qurolini ham Amerikaga yetkaza olishi mumkin edi. Bu fikr Amerika xalqini qo'rqitdi.
Shu tunda kosmik poyga rasman boshlandi.
IKKI IMPERIYANING RAQOBATI
Bu poyga vakuumda paydo bo'lmagan edi. Ikkinchi jahon urushi tugagach dunyo ikki qutbga bo'lindi.
Kapitalizm va kommunizm. Amerika va Sovet Ittifoqi.
Sovuq urush davri boshlangan edi. Ikki davlat to'g'ridan-to'g'ri jang qilmasdi, ammo har sohada raqobatlashardi. Iqtisodiyot. Harbiy kuch. Mafkura. Va nihoyat, kosmos.
Kosmos bu raqobat uchun ideal maydon edi. Yer yuzida urush olib borish millionlab hayotni tahdid ostiga qo'yardi. Ammo kosmosda raqobat qilish xavfsizroq edi. Va shu bilan birga u yanada dramatik natijalar berardi.
Kim birinchi bo'lib kosmosga chiqsa, o'sha davlat texnologik va ilmiy jihatdan ustunligini isbotlaydi. Va bu ustunlik butun dunyoga ko'rsatiladi.
Ikkala davlat ham bu poyganing ahamiyatini tushunardi. Va ikkalasi ham unga ulkan resurs sarfladi.
KOROLEV VA FON BRAUN: IKKI DAHO, IKKI TAQDIR
Bu poygani tushunish uchun ikki muhandisni bilish kerak.
Sergey Korolev Sovet raketa dasturining boshi edi. Ammo uning yo'li oson emas edi.
1938 yilda Korolev Stalin repressiyasi qurboniga aylandi. Yolg'on ayblov bilan hibsga olindi. Sibirdagi mehnat lagerlarida yillar o'tkazdi. U yerda tishlarini yo'qotdi. Jag'i sindi. Deyarli o'lgudek kasal bo'ldi.
Keyin, urush davomida, sovet rahbariyati uning muhandislik iste'dodiga muhtoj bo'lib qoldi. U ozod qilindi. Ammo maxfiylik saqlanardi. Uning nomi hech qachon ochiq matbuotda e'lon qilinmadi. U shunchaki Bosh Konstruktor deb atalardi. Butun dunyo uning haqiqiy ismini uning o'limidan keyin bilib oldi.
Vernher von Braun boshqa yo'ldan kelgan edi. Ikkinchi jahon urushi davrida u Germaniyaning V2 raketa dasturini boshqarardi. Bu raketalar Londonga hujum qilish uchun ishlatilgan edi. Minglab odam halok bo'lgan edi.
Urush tugagach, Amerika von Braunni va uning jamoasini o'ziga oldi. Operatsiya nomi Paperclip edi.
Uning nemis o'tmishi Amerikada asta sekin unutildi. U Amerika raketa dasturining yuzi bo'lib qoldi.
Ikkalasi ham buyuk vizioner edi. Ikkalasi ham osmonga intiluvchi. Ammo ular qarama qarshi tomonlarda ishlardi.
SPUTNIK: DUNYONI SHOKKA TUSHIRGAN KUN
Sputnik oddiy ko'rinardi. Kichik metall shar, diametri 58 santimetr. Vazni atigi 83 kilogramm. Ichida faqat radio uzatgich va batareyalar bor edi.
Ammo uning oddiyligi uning ahamiyatini kamaytirmasdi.
Amerika texnologiya jihatidan ustun deb hisoblanardi. Amerikaliklar o'zlarini ilmiy va sanoat jihatdan dunyoning peshqadam davlati deb bilishardi. Sovet Ittifoqi esa orqada qolgan, agrar davlat sifatida ko'rilardi.
Sputnik bu tasavvurni bir kechada buzdi.
Amerika kongressi favqulodda majlis o'tkazdi. Gazetalar birinchi sahifada Sputnik haqida yozdi. Maktablarda matematika va fan darslari kuchaytirildi. Butun millat qo'rquv va uyat aralashgan holatga tushdi.
Bu voqea Amerikada NASA tashkilotining yaratilishiga to'g'ridan-to'g'ri sabab bo'ldi. 1958 yilda tashkil topgan bu agentlik bugungi kunga qadar Amerika kosmik dasturining asosiy muassasasi bo'lib qolmoqda.
LAYKA: KOSMOSDAGI BIRINCHI JONZOT
Sputnik dan bir oy o'tib, Sovet Ittifoqi yana bir zarba berdi.
Sputnik 2 kosmosga uchirildi. Bu safar ichida jonli mavjudot bor edi. Layka ismli it. | 494 |
| 17 |  No text... | 473 |
| 18 |  "Dunyo oddiy: unga sarflagan kuchingiz, mehnatingiz va sabringiz oxir-oqibat olgan natijangiz boʻladi."
Hesiod©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 557 |
| 19 |  "Bizga bolaligimizdan raqobatlashish, bir-birimizni turtkilash va kimdir bizning imkoniyatimizni, g'oyamizni o'g'irlasa yoki uslubimizni nusxalasa, juda xafa bo'lish o'rgatilgan."
Nikola Tesla©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo | 793 |
| 20 |  "Sizning vazifangiz - tartibli bo'lish, fikringizni toza saqlash va faqatgina gaplaringiz vaziyatni butunlay o'zgartira oladigan bo'lsagina gapirish."
Sitseron©️
Https://t.me/tarixi_dunyo | 907 |
