Başqort Tel Ğileme | Башҡортса Һөйләшәбеҙ

https://www.instagram.com/reel/C3YI3EViLig/?igsh=ejRqeGU0Mnk5YXA2 Дуҫтар! Беҙ беренсе instagram reel-ын йөкләнек 🥳

Һүҙҙең килеп сығышы: "Шәжәрә" һүҙенең синонимы булараҡ башҡорт яҙмаларында "нәсәбнамә", "нәсәпхат", "силсилә" һәм "тайра" тигән һүҙҙәр ҙә йыш осрай. Дословно с арабского — древо. Виды шежере: По внешним признакам башкирские шежере делятся на два основных вида: номинальные и нарративные. Первый вид представляет собой список глав рода, расположенных в хронологической последовательности и исходящих из одного общего корня. Внешне он напоминает дерево с многочисленными ветками. Второй вид также имеет разветвленную цепь имен, но в нём, в отличие от первого вида, содержатся ещё и повествовательные тексты.

Дуҫтар, беҙ "Apple" ҡулланыусылары өсөн башҡорт раскладкаһын ҡуйыу буйынса белешмә (гайды) әҙерләнек! Был видеоны нисек ҡуйырға белмәгәндәр менән уртаҡлашығыҙ. 👉 Ҡушымтаға һылтанма бында.

Башҡорт теленең 3 диалекты бар: көнсығыш, көньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш. Көнсығыш диалекты төньяҡ-көнсығыш Башҡортостанды, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләрен үҙ эсенә ала. Көньяҡ диалект республиканың үҙәк һәм көньяҡ территорияһын, Ырымбур һәм Һамар өлкәләрен үҙ эсенә ала. Төньяҡ-көнбайыш диалекты Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш райондарында, шулай уҡ Перм һәм Свердловск өлкәләренең күрше райондарында таралған. Был диалект фонетика өлкәһендә татар теленең көслө йоғонтоһон кисерә. Башҡорт диалекттары һөйләштәргә бүленә. Көньяҡ диалектта - ик-һаҡмар, дим, урта; көнсығышта - ай, арғаяш, салйоғот, миас, ҡыҙыл, төньяҡ-көнбайышта - ғәйнә, ҡараиҙел, танып һәм түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләштәре. Һөйләшмәләр араһындағы айырмалыҡтар башҡорт теленең төрки һәм төрки булмаған телдәр менән үҙ-ара бәйләнешен сағылдыра.

Тартынҡыларҙың гармонияһы. После конечных гласных и звонких согласных корня в начале аффиксов следуют звонкие согласные: бала(лар), ҡолон(дар). #хәтерҙәтотоғоҙ 1. После Л, М, Н, Ң, З, Ж — аффиксы начинаются с "Д": ундар, йәшелдәр, көндәр, алдар; 2. После Р, Й, Ҙ, У, Ү аффиксы начинаются с "Ҙ": Бер — берҙәр Йөҙ — йөҙҙәр Буҙ — буҙҙар;  3. После глухих согласных аффиксы начинаются с "Т": Биш — биштәр Өс — өстәр;  4. После гласных аффиксы начинаются с "Л": Ике — икеләр Алты — алтылар Ете — етеләр Ҡара — ҡаралар; 5. -лар/-ләр, -дар/-дәр, -ҙар/-ҙәр, -тар/-тәр — күплек һан аффикстары.

#әлифба Башҡорт яҙмаһының кириллицаһында билдәле бер проблемалары бар. Бөгөн беҙ шуларҙың береһен ҡарап сығырбыҙ, йәғни — ҡыҫҡартылған “У” тауыш яҙҙырыу мәсьәләһен. Хәҙерге ваҡытта беҙҙең телдә был өндө өс хәреф менән яҙырға мөмкин: В, У, Ү. Миҫалдар: дәүләт, тау, ваҡиға. Был өс һүҙҙе “Ў” өнө берләштерә, уның берҙәм яҙма билдәһе юҡ. Тап шуның өсөн дә беҙҙең башҡорт латин алфавитында “W” хәрефе бар. Micaldar: dəwlət, taw, waqiğa. Бындай практика башҡа латин алфавиттарында ла ҡулланыла: инглиз - W, ҡаҙаҡ - W ("Qazaq Grammar" әлифбаһы), татар - W, һәм башҡалар. Был проблеманы күптән хәл итеп булыр ине: кириллицаға айырым “Ў” хәрефен ҡушыу (ҡарағалпаҡ һәм беларус телдәрендәге кеүек). Әммә хәҙер был мәғәнәһеҙ, сөнки ул ваҡытта беҙ, моғайын, латин яҙмаһына күсербеҙ).

#әлифба Башҡорт яҙмаһының кириллицаһында билдәле бер проблемалары бар. Бөгөн беҙ шуларҙың береһен ҡарап сығырбыҙ, йәғни — ҡыҫҡартылған “У” тауыш яҙҙырыу мәсьәләһен. Хәҙерге ваҡытта беҙҙең телдә был өндө өс хәреф менән яҙырға мөмкин: В, У, Ү. Миҫалдар: дәүләт, тау, ваҡиға. Был өс һүҙҙе “Ў” өнө берләштерә, уның берҙәм яҙма билдәһе юҡ. Тап шуның өсөн дә беҙҙең башҡорт латин алфавитында “W” хәрефе бар. Micaldar: dəwlət, taw, waqiğa. Бындай практика башҡа латин алфавиттарында ла ҡулланыла: инглиз - W, ҡаҙаҡ - W ("Qazaq Grammar" әлифбаһы), татар - W, һәм башҡалар. Был проблеманы күптән хәл итеп булыр ине: кириллицаға айырым “Ў” хәрефен ҡушыу (ҡарағалпаҡ һәм беларус телдәрендәге кеүек). Әммә хәҙер был мәғәнәһеҙ, сөнки ул ваҡытта беҙ, моғайын, латин яҙмаһына күсербеҙ).

Можно воспринимать это как агрессию, как попытку вас пристыдить или унизить. Можно огрызаться и думать: "ты же знаешь русский, зачем ты принципиально говоришь на башкирском?". Но наше сообщество советует поменять отношение и посмотреть на это с другой стороны. Зачем? Чтобы адаптироваться к актуальным изменениям в нашем обществе. Вас не пытаются задеть, с вами просто заговорили на языке Башҡорт Иле 🇺🇿 💕

Икенсе өлөшө.

Мөһим һүҙҙәр хәҙер 🇺🇿

Ни өсөн беҙ "ə" хәрефен "ä" урынына ҡулланырға ҡарар иттек? 🤔 Ысынында барыһы ла ябай! Бер нисә миҫал ҡарап сығайыҡ: Әссәләмәғәләйкүм — Əssələməğələyküm / Ässälämäğäläyküm. Әфәнде — Əfənde / Äfände. Бәләкәс — Bələkəs / Bäläkäs Бөтәһе лә умлауттарҙың күплеге арҡаһында, сөнки улар арҡаһында текстты уҡырға мөмкин түгел.

Başqort Tel Ğileme латин әлифба! 🔥 1. Aa — [ɑ], [a]: alma (алма) 2. Əə — [æ]: əkiət (әкиәт) 3. Bb — [b]: bacma (баҫма) 4. Cc — [θ]: cupayźı (ҫупайҙы) 5. Dd — [d]: dəres (дәрес) 6. Ee — [jɪ], [je]: eñgə (еңгә) 7. Ff — [f]: fatir (фатир) 8. Gg — [g]: göl (гөл) 9. Ğğ — [ɣ]: ğorur (ғорур) 10. Hh — [h]: hıw (һыу) 11. İi — [i]: ikmək (икмәк) 12. Iı — [ɯ], [ɨ]: ısıq (ысыҡ) 13. Jj — [ʒ], [ʐ]: jandarm (жандарм) 14. Kk — [k]: kitap (китап) 15. Ll — [ɫ], [l]: лабырлау (labırlaw) 16. Mm — [m]: matbuğat (матбуғат) 17. Nn — [n]: namıc (намыҫ) 18. Ññ — [ŋ]: uñ (уң) 19. Oo — [ʊ̞], [o]: on (он) 20. Öö — [ø]: ölkə (өлкә) 21. Pp — [p]: pərźə (пәрҙә) 22. Qq — [q]: qamğaq (ҡамғаҡ) 23. Rr — [ɾ]: rəsmi (рәсми) 24. Ss — [s]: səğət (сәғәт) 25. Şş — [ʂ]: şəp (шәп) 26. Tt — [t]: taqmaq (таҡмаҡ) 27. Uu — [u]: uraq (ураҡ) 28. Üü — [y]: ütes (үтес) 29. Vv — [v]: volt (вольт) 30. Ww — [w]: waqıt (ваҡыт) 31. Xx — [χ]: xaqına (хаҡына) 32. Yy — [j]: yort (йорт) 33. Zz — [z]: zaman (заман) 34. Źź — [ð]: źur (ҙур) Ҡағиҙәләр: Çç [Ч ч] — үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе яҙыу өсөн генә ҡулланыла. Миҫалдар: Чат - Çat, Чарт - Çart. Sç sç [Щ щ] — был диграф шулай уҡ үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе яҙыу өсөн ҡулланыла. Миҫал: Борщ - Borsç. Ts ts / S s [Ц ц (С с)] — үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе яҙыу өсөн генә ҡулланыла. Миҫалдар: Центнер - Sentner, Пицца - Pitsa. Yo io [Ё ё / Йо йо] — үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә лә, башҡорт һүҙҙәрендә лә диграф менән яҙыла. Миҫалдар: Йома - Yoma, Амёба - Amioba. Ya ya, Yə yə [Я я, Йә йә] — был диграфтар "я" һәм "йә" өндәрен яҙыу өсөн ҡулланыла. Миҫалдар: Яҡшы - Yaqşı, Йәмғиәт - Yəmğiət. * Үҙләштерелгән һүҙҙәр өсөн "ә" хәрефен яҙырға кәрәк. Миҫалдар: kenәz, zarәd. Әммә ҡайһы бер осраҡтар бар: әгәр "я" хәрефе "и" өнөнән һуң килһә, уны "a" хәрефе менән билдәләргә кәрәк. Миҫалдар: ximia, əzia. Yu yu [Ю ю] — "ю" өнөн яҙыу өсөн "yu" диграфы ҡулланыла. Миҫалдар: Yuq - Юҡ, Юғары - Yuğarı.

Башҡорт исемдәрен башҡортса әйтегеҙ! Беренсе өлөшө.