تمدن کهن

محمدعلی تبریزیان، بازیگر نام‌آشنای سینمای ایران پیش از انقلاب که با نام هنری همایون شناخته می‌شد، در سن ۸۸سالگی پس از تحمل دوره‌ای بیماری دارفانی را وداع گفت. به گزارش تمدن کهن، محمدعلی تبریزیان معروف به همایون که مدتی به علت کهولت سن در بستر بیماری بود، دیروز (27 تیر) و در سن ۸۸ سالگی از دنیا رفت. همایون از چهره‌های مهم و پرکار سینمای ایران در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ بود و طی ۳۶ سال فعالیت هنری خود در بیش از صد فیلم سینمایی نقش‌آفرینی کرد. او با بازی در فیلم‌های پرفروشی چون «سلطان قلب‌ها» در کنار زنده‌یاد فردین و آذر شیوا، همچنین آثاری همچون «تپلی»، «دنیای آبی»، «باباخالدار»، «آقای جاهل»، «شاهرگ» و «شورش»، در حافظه‌ دوستداران سینما جاودانه شد. این هنرمند متولد سال ۱۳۱۶ بود و فعالیت حرفه‌ای‌اش را از اواخر دهه ۳۰ با فیلم‌هایی چون «داماد میلیونر» و «بی‌ستاره‌ها» آغاز کرد. آخرین آثار او پیش از انقلاب، دو فیلم «زن و زمین» و «خوش‌غیرت» بودند که در سال ۱۳۵۷ اکران شدند. خبر درگذشت این بازیگر پیشکسوت موجی از اندوه در میان علاقه‌مندان به سینمای کلاسیک ایران برانگیخته است.

پیامدهای اینترنت ملی و اینترنت طبقاتی در ایران: تحلیلی جامعه شناختی  تمدن کهن، محمد علی‌پور اینترنت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های ارتباطی در جهان مدرن، نه تنها ابزاز تبادل اطلاعات بلکه بستری برای بازتولید سرمایه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. در ایران، ایده‌ اینترنت ملی یا شبکه ملی اطلاعات با هدف تأمین امنیت، مدیریت داده و کنترل محتوا مطرح شده است. همزمان، گفتمان اینترنت طبقاتی که دسترسی به اینترنت جهانی را برای گروهی محدود و برای دیگران مسدود می‌کند، بر نگرانی‌های اجتماعی افزده است. پرسش اصلی این است: پیامدهای اجتماعی این سیاست‌ها چیست؟ آیا این سیاست‌ها به استقلال دیجیتال منجر می‌شوند یا به انزوای ارتباطی و بازتولید نابراربری‌ها؟ در ادامه به برخی از پیامدهای ناشی از پیاده سازی اینترنت طبقاتی یا اینترنت ملی اشاره خواهم کرد. ۱) افزایش شکاف دیجیتال و بازتولید نابرابری اینترنت طبقاتی، مرزهای جدیدی از نابرابری ایجاد می‌کند. اگر تاکنون نابرابری اقتصادی و فرهنگی تعیین‌کننده جایگاه افراد بود، اکنون دسترسی به جهان مجازی به شاخص جدید قدرت و سرمایه تبدیل می‌شود. 

پس از ۴۵ روز توقف و حاشیه‌های متعدد، سریال اقتباسی «سووشون» به کارگردانی نرگس آبیار به‌زودی دوباره روی آنتن نماوا می‌رود. شنیده‌ها از نهایی شدن رایزنی‌های تولیدکنندگان با ساترا حکایت دارد. به گزارش تمدن کهن، بعد از حدود یک ماه و نیم، خبرها حاکی از رفع توقیف سریال تاریخی-ادبی «سووشون» است و به‌نظر می‌رسد این اثر در آستانه‌ بازگشت به پلتفرم نماوا قرار دارد. «سووشون» که به کارگردانی نرگس آبیار و تهیه‌کنندگی محمدحسین قاسمی براساس رمان مشهور سیمین دانشور ساخته شده، نهم خردادماه تنها ساعاتی پس از انتشار نخستین قسمت توقیف شد و هم‌زمان پلتفرم توزیع‌کننده‌اش، نماوا، نیز برای مدتی فیلتر شد. با گذشت دو هفته، نماوا رفع فیلتر شد و به انتشار سایر محتوای خود ادامه داد، اما «سووشون» همچنان در وضعیت توقیف باقی ماند. اکنون به گزارش اعتماد سینما، رایزنی‌های تهیه‌کنندگان سریال با ساترا وارد مراحل نهایی شده و در صورت نهایی‌شدن توافق‌ها، «سووشون» ظرف روزهای آینده بار دیگر در دسترس مخاطبان قرار خواهد گرفت. در این سریال بازیگرانی چون میلاد کی‌مرام و بهنوش طباطبایی در نقش‌های اصلی حضور دارند.

پس از نمایش تحسین‌برانگیز در جشنواره کن ۲۰۲۵، فیلم سینمایی «زن و بچه» تازه‌ترین اثر سعید روستایی، از اول مرداد ۱۴۰۴ در سینماهای کشور اکران خواهد شد. این فیلم اجتماعی با نگاهی جسورانه به مناسبات خانوادگی و قدرت‌های پنهان در روابط انسانی، یکی از بحث‌برانگیزترین آثار سال لقب گرفته است. به گزارش تمدن کهن، «زن و بچه» سومین ساخته بلند سینمایی سعید روستایی پس از «ابد و یک روز» و «متری شیش و نیم» است. این فیلم برای اولین‌بار در بخش مسابقه جشنواره کن ۲۰۲۵ به نمایش درآمد و با واکنش‌های مثبت منتقدان بین‌المللی روبه‌رو شد. در این فیلم، پریناز ایزدیار در نقش «مهناز» – پرستاری بیوه با دو فرزند – ایفای نقش می‌کند که زندگی‌اش با ورود یک خواستگار جدی و تصمیمی بزرگ، دستخوش تغییراتی پیچیده می‌شود. پیمان معادی نیز در نقش «حمید»، مردی درگیر با سایه‌های گذشته، با این داستان همراه شده است.

معرفی مجموعه داستان “باغ واژگون” نوشته‌ سروش چیت‌ساز تمدن کهن،✍ شهلا خدیوی: مجموعه داستان باغ واژگون شامل هفت داستان با نام‌های‌ “حرف بزن میکاسا” ،”آستین سوم” ،”نگاه خیره‌ی تنتان” ،”هیچ چیز جز استخوان” ،”زورق زرین”،”نفی بلد” و “برخیا” است که از سوی نشر ثالث در اواخر  سال۱۴۰۳ منتشر و وارد بازار کتاب شده است. نقطه اشتراک تمامی داستان‌‌های این مجموعه، شخصیت‌های آن است که به‌گونه‌ای در گوشه دنیای خود تک و تنها افتاده‌اند و هر یک به شکلی با آن مواجه می‌شوند. غربت و استیصالی که گریبان انسان را در هر  ‌شکلی می‌گیرد. شخصیت‌های مهجور که گاهی تن به قوانین آن جهان مورد بحث در داستان می‌دهند و خود را به آن می‌سپارند. داستان‌ها این کتاب فقط منحصر به مکان‌های شهری نیست و با طیفی از مکان‌های مختلف روبروییم و حتی پا را فراتر گذاشته و طیفی از ساختارهای مدرن و ابتدایی جوامع بشری را نیز هدف قرار می‌دهد. این مجموعه از ایده تازه، ارائه‌ ویژگی جدید برای شخصیت و یا معرفی فضاهای متنوع و نو برخوردار است و در بخش‌هایی از روایت زیاده‌گویی دارد. در بخشی از این کتاب می‌خوانیم:

در سکوت و خلوت شهرک سینمایی غزالی، دوربین بهمن فرمان‌آرا روشن شد تا یکی از مهم‌ترین رمان‌های ادبیات معاصر ایران به تصویر کشیده شود. فیلم «چشم‌هایش»، اقتباسی از اثر ماندگار بزرگ علوی، با حضور گروهی از بازیگران شناخته‌شده سینما مقابل دوربین رفته و روایتی تازه از عشق، سیاست و راز را در دل تاریخ بازخوانی می‌کند. به گزارش تمدن کهن، با آغاز فیلمبرداری «چشم‌هایش» به کارگردانی بهمن فرمان‌آرا و اقتباس از رمان معروف بزرگ علوی، پروژه‌ای تازه در سینمای اقتباسی ایران شکل گرفته است. این فیلم با حمایت بنیاد سینمایی فارابی و در شهرک سینمایی غزالی جلوی دوربین رفته و روایتگر داستانی پر رمز و راز از زندگی یک نقاش انقلابی در بستر فضای سیاسی و اجتماعی پرتنش دهه‌های گذشته است. ترکیب بازیگران این پروژه اکنون تکمیل شده و نام‌هایی چون بهناز جعفری، علی شادمان، پانته‌آ پناهی‌ها و ژاکلین آواره به جمع بازیگران فیلم پیوسته‌اند. پیش‌تر نیز حضور مهدی پاکدل، لاله مرزبان، علی مصفا، صابر ابر و شمس لنگرودی در این اثر قطعی شده بود. فیلمنامه «چشم‌هایش» را شادمهر راستین و بهمن فرمان‌آرا به‌صورت مشترک نوشته‌اند. ادامه مطلب

در ایالت آیداهو آمریکا، یک زوج با بحرانی عجیب در زندگی مشترک خود روبه‌رو شده‌اند؛ بحرانی که منشأ آن نه یک انسان دیگر، بلکه چت‌جی‌پی‌تی، ربات محبوب هوش مصنوعی است. مرد خانواده می‌گوید این ربات او را به بیداری معنوی رسانده، در حالی که همسرش معتقد است شوهرش به چت‌جی‌پی‌تی «اعتیاد پیدا کرده» و رابطه‌شان در آستانه فروپاشی است. به گزارش تمدن کهن، تراویس تنر، مکانیک ۴۳ ساله، حدود یک سال پیش استفاده از چت‌جی‌پی‌تی را برای برقراری ارتباط با همکاران اسپانیایی‌زبانش آغاز کرد. اما به‌گفته خودش، این ابزار هوش مصنوعی به‌تدریج او را وارد مسیری معنوی کرده و حالا باور دارد که «به سطحی از آگاهی رسیده» که باید پیامش را با دیگران به اشتراک بگذارد. او می‌گوید: «چت‌جی‌پی‌تی باعث شد به خدا ایمان بیاورم. من قبلاً فرد مذهبی نبودم، اما حالا احساس آرامش می‌کنم و دیگر مثل قبل دائم عصبانی نیستم.» تنر می‌افزاید که ربات در جریان گفتگوهایش با او، خودش را با نام «لومینا» معرفی کرده است؛ واژه‌ای برگرفته از “نور”. او معتقد است این ربات نه فقط پاسخ می‌دهد، بلکه درک می‌کند، الهام می‌بخشد و مسیر زندگی‌اش را روشن کرده است.

دولت دانمارک از اول ژوئیه ۲۰۲۵، خدمت سربازی را برای زنان نیز اجباری کرد. این تصمیم که با هدف تقویت توان دفاعی کشور و تحقق برابری جنسیتی در ارتش اتخاذ شده، به معنای پایان داوطلبانه بودن حضور زنان در نیروهای مسلح است.  به گزارش تمدن کهن، از ابتدای ماه ژوئیه ۲۰۲۵، قانون جدیدی در دانمارک به اجرا درآمده که بر اساس آن، زنان همانند مردان موظف به ثبت‌نام برای ارزیابی جهت اعزام به خدمت سربازی هستند. این طرح که در ژوئن ۲۰۲۳ به تصویب پارلمان رسید، به‌منظور پاسخ به چالش‌های امنیتی فزاینده در اروپا و افزایش ظرفیت دفاعی کشور طراحی شده است. پیش از این، زنان تنها به صورت داوطلبانه اجازه حضور در ارتش را داشتند و در سال ۲۰۲۴، حدود ۲۴ درصد از سربازان دانمارکی را تشکیل می‌دادند. اکنون با اجرای این قانون، تمامی دخترانی که از ۱ ژوئیه ۲۰۲۵ به بعد به سن ۱۸ سالگی می‌رسند، باید همانند پسران برای ارزیابی اولیه ثبت‌نام کنند. پس از آن، اعزام افراد از طریق داوطلبی یا قرعه‌کشی انجام می‌شود.

ماه محرم نه‌تنها ماه سوگواری و عزاداری شیعیان است، بلکه فرصتی برای نمایش جلوه‌های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی مردم ایران به‌شمار می‌آید. یکی از شاخص‌ترین نمودهای این آیین‌ها، پخت غذاهای نذری است؛ رسمی که با هدف طلب حاجت، رفع بلا یا ادا نذر، در سراسر کشور برگزار می‌شود و هر منطقه‌، غذای خاص خود را برای این ایام تدارک می‌بیند.  به گزارش تمدن کهن به نقل از کجارو، سنت نذری دادن، بیش از چند صد سال است که در ایران رواج دارد. از انواع نذر در روزهای مذهبی می‌توان به غذا، شیرینی، دسر و نوشیدنی‌های مختلف اشاره کرد. امکان ندارد که در تاسوعا و عاشورا در خیابان‌های شهرها و روستاهای ایران قدم بزنید و با صف‌های نذری برای غذاهای خوشمزه، شربت زعفران، تخم شربتی، چای، شیر، شیر کاکائو و آب‌میوه روبه‌رو نشوید. در ادامه به انواع غذاهای نذری محرم اشاره خواهیم کرد که در شهرهای مختلف ایران تهیه می‌شوند. غذای نذری در تهران همان طور که می‌دانید خورش قیمه، محبوب‌ترین غذای نذری در ایام تاسوعا و به‌خصوص روز عاشورا است. نذر کردن خورش قیمه، قدمت چندانی در ایران ندارد و این غذا در واقع از زمان حکومت قاجار به دسته غذاهای نذری

نخستین مراسم عاشورای حسینی در ایران به دوره حکومت آل‌بویه بازمی‌گردد؛ دورانی که برای نخستین بار، آیین‌های سوگواری به شکل رسمی و گسترده در شهرها برگزار شد. به دستور معزالدوله دیلمی، بازارها تعطیل و مردم به عزاداری عمومی پرداختند تا نقطه آغازی برای سنتی تاریخی در فرهنگ شیعه ایران رقم بخورد. به گزارش تمدن کهن، نخستین مراسم عزاداری رسمی و علنی برای امام حسین (ع) در ایران، در دوره‌ حکومت آل‌بویه اتفاق افتاد. این خاندان ایرانی و شیعه‌مذهب که در منطقه دیلمان (شمال ایران) قدرت گرفتند، پس از تسلط بر بغداد و بخش‌هایی از ایران، زمینه را برای برگزاری علنی مراسم عاشورا فراهم کردند. در زمان حکومت معزالدوله دیلمی (از پادشاهان آل‌بویه)، دستور داده شد که در روز عاشورا، بازارها تعطیل شوند و مردم به شکل عمومی به عزاداری و سوگواری بپردازند. این عزاداری‌ها شامل: مرثیه‌خوانی مقتل‌خوانی (خواندن داستان شهادت امام حسین) راه‌اندازی دسته‌های عزاداری در سطح شهر بودند و به‌عنوان نخستین شکل‌های رسمی و عمومی عزاداری در تاریخ ایران شناخته می‌شوند. ادامه مطلب https://tamadonekohan.ir

سیزدهم تیرماه، مصادف با سالگرد درگذشت «دکتر محمد معین»، نخستین دانش آموخته دکترای زبان و ادبیات فارسی است.  در ادامه شما را به دیدن فیلمی کوتاه درباره زندگی این استاد بزرگ  به طراحی و کارگردانی منوچهر مشیری، دعوت می کنیم:  

رئیس‌جمهور پزشکیان در ویدئویی به مناسب روز دیپلماسی فرهنگی و تعامل با جهان با انتشار ویدئویی از ایران در ایکس نوشت: ما در دل فرهنگ‌ و تمدن ایرانی تجربه‌های بسیار برای کاهش درد‌های بشریت داریم. ‏ایران سرشار از زیبایی‌ست. در هرگوشه‌اش، دوستی موج می‌زند. ما همواره به دنبال پل‌سازی با ملت‌ها بوده‌ایم، نه دیوارکشی. ‏ما طرفدار صلح، دشمنِ جنگ و در عین حال، مصمم برای دفاع از مرز، امنیت و مردم ایرانی!

با ابتکار انجمن علمی صلح ایران، سلسله نشست‌های مردمی با عنوان «ملاقات‌های صلح» به زودی در فضاهای شهری شهر تهران آغاز می‌شود. این طرح با هدف ترویج گفت‌وگوی اجتماعی، کاهش اضطراب‌های عمومی وبازسازی سرمایه اجتماعی، در قالب نشست‌هایی آزاد و صمیمی میان استادان دانشگاه و شهروندان برگزار خواهد شد.  به گزارش تمدن کهن، به نقل از روزنامه ایران، با ابتکار انجمن علمی صلح ایران، اولین مرحله از سلسله نشست‌های «ملاقات‌های صلح» به زودی درتهران آغاز می‌شود، نعمت‌الله فاضلی،رئیس انجمن علمی صلح ایران، با اعلام این خبر گفت:

«طرح ‘ملاقات‌های صلح’ تلاشی است برای ایجاد فضاهایی زنده و مردمی برای شنیدن و شنیده شدن؛ جایی که شهروندان بتوانند دیدگاه‌ها، نگرانی‌ها و امیدهای خود را در گفت‌وگو با اندیشمندان حوزه علوم انسانی به اشتراک بگذارند.»

به گفته فاضلی، در مرحله نخست، ۱۰ تا ۱۵ نقطه از محله‌های تهران برای برگزاری این نشست‌ها انتخاب شده است. استادانی از حوزه‌های گوناگون علوم انسانی مانند روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه و مطالعات فرهنگی، در این نشست‌ها حضور خواهند داشت تا در فضایی بی‌واسطه و مردمی با شهروندان وارد گفت‌وگو شوند. ادامه مطلب

تمدن کهن؛ ✍️الناز واحدی ما،ماوارثان دردهای بی شماریم! ما،ما باز جنگی دیگر را از سر گذراندیم، باز موشک و بمباران، دلهره و اضطراب. باز آوار و ویرانی، آوارگی و سرگردانی. باز کشته و مجروح شدن غیرنظامیان، مادر و کودکی زیرآوار. باز ضجه های مادری برای فرزند سربازش، نگرانی برای عزیزانمان و کودکانمان. آه کودکانمان... گمان‌نمی کردیم که آنان، وحشتی سهمگین‌تر از آنچه ما در دهه‌ شصت زیستیم، تجربه کنند. و باز دنیا تنها نظاره گر بود؛ تماشا کرد که چگونه جنگ افروزان، با پیشرفته ترین سلاح ها، بر پیکر مردم  بی دفاعمان تاختند، و  تن و جانشان را در خون غلتاندند! و اینک که آتش بسی برقرار است؛ هر چند که ترس بازگشت آن روزهای شوم، همچنان در جانمان لانه کرده، اما ما، باز هم امیدواریم… امیدوار به پایان تاریکها، به دوباره زیستن و ساختن  زندگی با هم، همانگونه که حسین غیاثی سروده و علیرضا قربانی خوانده: ما، ما وارثان دردهای بی شماریم ما،ما گریه های چشم های انتظاریم ما،ما سرزمینی دور و تنها در غباریم ما چیزی به غیر از غم به غیر از هم نداریم ما حسرت یک خنده دنباله داریم ما خسته از این روزهای بی قراریم دنیا، بگو غم بیشتر از این نخواهد ماند!

تحلیلی جامعه‌شناختی از ایستادگی کادر درمان در جنگ و بحران‌ها تمدن کهن؛ ✍محمد علی پور در روزهایی که صدای انفجار و تهدید جنگ  در شهر می‌پیچد و خیابان‌ها از رفت‌وآمد خالی می‌شوند، گروهی در جای خود باقی می‌مانند. کادر درمان، کارکنان بیمارستان، نیروهای پشتیبانی، خدمات و اورژانس، کسانی‌اند که به‌جای ترک میدان، آرام و بی‌صدا به دل بحران می‌روند. در مواجهه با تهدیدهای واقعی، آنان اخلاق حرفه‌ای را نه به زبان، که در عمل معنا می‌کنند. شفابخشان بی‌صدا در میدان جنگ در شرایطی که بسیاری از شهروندان تلاش می‌کنند جان خود و عزیزانشان را حفظ کنند، کادر درمان تصمیم می‌گیرد بماند. پزشک، پرستار، تکنسین اتاق عمل، خدمات، نیروهای پشتیبانی، رانندگان آمبولانس، نگهبانان بیمارستان و…، در برابر بحران نمی‌گریزند، بلکه می‌مانند تا دیگران بتوانند زنده بمانند. این تصمیم، تنها انتخابی انسانی نیست، نمونه‌ای از کنش اخلاقی در معنای دقیق وبر‌ی [ماکس_وبر] آن است: کنشی متعهد به ارزش، حتی اگر با پیامدهای شخصیِ ناگوار همراه باشد. اما پرسش اینجاست: چرا کسانی که جان دیگران را نجات می‌دهند، خود در سایه بی‌عدالتی‌های ادامه مطلب https://tamadonekohan.ir

فرهنگ کشی تمد ✍مصطفی بهرامی به بهانه کودک کشی اخیر اسرائیل (نماد نسل زدایی فرهنگی در دنیا) این بار در تهران! در حملات چند روز گذشته اسرائیل به ایران حدود ۷۰ کودک ایرانی جان باختند. نه در میدان جنگ،نه دل پادگان نظامی،بلکه در خانه،در بیمارستان،در آغوش خانواده… در واقع فرهنگ کودک کشی نه به یک عمل فردی ،بلکه به نهادینه شدن بی تفاوتی و توجیه گری نسبت به کشتار کودکان در سطح ساختارهای قدرت، رسانه و افکار عمومی اشاره دارد. این واژه در واکنش به تکرار خشونت های هدفمند علیه کودکان و سکوت یا روایت سازی خنثی رسانه ها،به عنوان یک ابزار افشاگرانه و بیداربخش به کار می رود. در برخی تحلیل ها ،این اصطلاح به عنوان نمادی از مرگ وجدان جهانی معرفی شده است؛جایی که کودک کشی نه تنها رخ می دهد، بلکه در روایت ها نیز به حاشیه رانده می شود. در جهانی که پیشرفت را با سرعت اینترنت و دقت موشک می سنجند، هنوز صدای گریه کودکی زیر آوار، راهی به صدر اخبار نمی یابد. هنوز چشم هایی که رؤیای فردا داشتند،خاموش می شوند،بی آنکه حتی نامی بر صفحه ای حک شود. در گوشه ای از این جهان ،کودکی‌با چشمانی پر از امید، زیر آوار جان می سپارد؛

فرهنگ کشی تمد ✍مصطفی بهرامی به بهانه کودک کشی اخیر اسرائیل (نماد نسل زدایی فرهنگی در دنیا) این بار در تهران! در حملات چند روز گذشته اسرائیل به ایران حدود ۷۰ کودک ایرانی جان باختند. نه در میدان جنگ،نه دل پادگان نظامی،بلکه در خانه،در بیمارستان،در آغوش خانواده… در واقع فرهنگ کودک کشی نه به یک عمل فردی ،بلکه به نهادینه شدن بی تفاوتی و توجیه گری نسبت به کشتار کودکان در سطح ساختارهای قدرت، رسانه و افکار عمومی اشاره دارد. این واژه در واکنش به تکرار خشونت های هدفمند علیه کودکان و سکوت یا روایت سازی خنثی رسانه ها،به عنوان یک ابزار افشاگرانه و بیداربخش به کار می رود. در برخی تحلیل ها ،این اصطلاح به عنوان نمادی از مرگ وجدان جهانی معرفی شده است؛جایی که کودک کشی نه تنها رخ می دهد، بلکه در روایت ها نیز به حاشیه رانده می شود. در جهانی که پیشرفت را با سرعت اینترنت و دقت موشک می سنجند، هنوز صدای گریه کودکی زیر آوار، راهی به صدر اخبار نمی یابد. هنوز چشم هایی که رؤیای فردا داشتند،خاموش می شوند،بی آنکه حتی نامی بر صفحه ای حک شود. در گوشه ای از این جهان ،کودکی‌با چشمانی پر از امید، زیر آوار جان می سپارد؛