Fact Hub Myanmar

မကြာသေးခင်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပြင်းအား ၇.၇ ငလျင်ဟာ စစ်ကိုင်းအပိုင်းမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒီငလျင်ကြောင့် ပဲခူးဆက်ပိုင်းပေါ် ဖိအားဒဏ် သက်ရောက်စေသလားဆိုတာ ပညာရှင်တွေ အခုချိန်ထိ အတည်မပြုရသေးပါဘူး။ ဒီလိုအတည်ပြုဖို့အတွက်လဲ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ ပြည့်စုံမှု မရှိသေးပါဘူး။ နောက်ပြီး ဆက်ပိုင်းတစ်ခုမှာ ဖြစ်ပွားတဲ့ငလျင်ကြောင့် အခြားဆက်ပိုင်းတစ်ခုမှာ ငလျင်လှုပ်ခတ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ သီအိုရီအဆင့်သာရှိနေသေးပြီး တိကျသေချာတဲ့ပုံစံ မဟုတ်သေးပါဘူး။ ပညာရှင်တွေ ဆက်လက်လေ့လာနေကြဆဲပါ။ ၃။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ငလျင်ဖြစ်လာနိုင်ခြေ ရှိတဲ့ ဒေသတွေအပေါ် သုတေသနပြုထားတာတွေ ၂၀၁၁ ခုနှစ်က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ သုတေသန စာတမ်းတစ်စောင်မှာ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြော အားယူနေတာကြောင့် ငလျင်လှုပ်ခတ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ နေရာဒေသတွေကို ခန့်မှန်းထားခဲ့ပါတယ်။¹ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ငလျင် သတင်းအချက်အလက် စင်တာ (NSDC)က ဦးဖြိုးမောင်မောင်နဲ့ နိုင်ငံတကာငလျင်ဗေဒအင်စတီကျူ (IIESE) က ဒေါက်တာ နိုဘူယိုဖူရူကာဝါ (Nobuo Furukawa) တို့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ လှုပ်ခတ်တဲ့တဲ့ ဗဟိုချက်တွေနဲ့ လှုပ်ခတ်တဲ့ မှတ်တမ်းတွေအပေါ် အခြေခံပြီး ငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အပိုင်း ၂ ပိုင်း (Two Seismic Gaps) ကို ‌သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ ပထမတစ်ခုကတော့ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက် ၂၆၀ ကီလိုမီတာနီးပါး အရှည်ရှိပြီး ဒီအပိုင်းထဲမှာ နေပြည်တော် ပါဝင်ပါတယ်။ မှတ်တမ်းတွေအရ ဒီအပိုင်းမှာ ငလျင်ကြီးမလှုပ်ခတ်ခဲ့တာ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တည်းကပါ (မြေပုံတွင်ကြည့်ရန်)။ ဒုတိယတစ်ခုကတော့ အန်ဒမန်ပင်လယ်ပြင်အောက်မှာ ဖြစ်ပြီး ကီလိုမီတာ ၁၈၀ ကျော် ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ မကြာသေးမီက လှုပ်ခတ်သွားတဲ့ စစ်ကိုင်းငလျင်ဟာ ဦးဖြိုးမောင်မောင်တို့ သတိပေးထားတဲ့ Seismic Gaps နှစ်ခုထဲက တစ်ခုကနေ ဖြစ်ပေါ်တယ်လို့ အချို့ပညာရှင်တွေက ယူဆကြပေမဲ့ အတည်ပြုထားတာမျိုးတော့ မရှိပါဘူး။ ဦးဖြိုးမောင်မောင်တို့ရဲ့ စာတမ်းကို ကိုးကားပြီး ထပ်မံသုတေသနပြုထားတဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စာတမ်းတစ်စောင်မှာတော့ ပညာရှင်တစ်စုဟာ ပဲခူးငလျင်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေကို သင်္ချာမော်ဒယ်တွေနဲ့ သက်သေပြထားပါတယ်။² သူတို့ရဲ့တွက်ချက်မှုတွေအရ မိတ္ထီလာဆက်ပိုင်း၊ နေပြည်တော်ဆက်ပိုင်းနဲ့ ပဲခူးဆက်ပိုင်းတို့ဟာ အပေါင်းပြုဖိအားဒဏ်တိုးလာမှု (Positive Stress Accumulation) ကို တွေ့ကြုံနေရပြီး အင်အားကြီးငလျင် လှုပ်ခတ်နိုင်ခြေရှိတယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ (ဆက်ပိုင်းတစ်ခုပေါ်ကငလျင်ဟာ အခြားဆက်ပိုင်းအပေါ်ကို အပေါင်းပြုဖိအားဒဏ်နဲ့ အနုတ်ပြုဖိအားဒဏ်ဆိုပြီး ပုံစံ ၂ မျိုး သက်ရောက်နိုင်ပါတယ်၊ အပေါင်းပြုဆိုရင်တော့ ငလျင်လှုပ်ခတ်နိုင်ခြေ မြင့်တက်ပြီး အနုတ်ပြုဆိုရင်တော့ လှုပ်ခတ်နိုင်မှု အလားအလာနည်းသွားပါတယ်။) အထူးသဖြင့် မိတ္ထီလာဆက်ပိုင်းဟာ အင်အားကြီးငလျင်မလှုပ်ခတ်တာ နှစ်ပေါင်း ၁၂၀ ကျော်ရှိပြီးဖြစ်တဲ့အပြင် ဖိအားဒဏ်တိုးလာမှုကြောင့် ငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်နိုင်ခြေ များတယ်လို့ တင်ပြထားပါတယ်။ ဆက်ပိုင်းမှာ တည်ရှိတဲ့ လူဦးရေထူထပ်ရာ မန္တလေးနဲ့ နေပြည်တော်တို့ဟာ အန္တရာယ်ရှိတယ်လို့လဲ သတိပေးထားပါတယ်။ ပဲခူးဆက်ပိုင်းမှာတော့ ပုံမှန် ငလျင်စက်ဝန်း တစ်ပတ်လည်ချိန်ကာလကို ရောက်ရှိနေတဲ့အပြင် ဆက်ပိုင်းရဲ့ မြောက်ဘက်အစွန်းအပေါ် အပေါင်းပြုဖိအားဒဏ်တိုးလာမှုကြောင့် အင်အား ၇.၇ ငလျင်ကြီး သိပ်မကြာခင် လှုပ်ခတ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းပေးထားပါတယ်။

ပဲခူးငလျင် လှုပ်နိုင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ — — — — — ဒီရက်ပိုင်း အင်တာနက်ပေါ်မှာ ပြန့်နှံ့နေတဲ့ ကောလဟာလတွေထဲမှာ ၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်ကြီး ပြန်လှုပ်နိုင်မလား ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက မြန်မာပြည်သူတွေရဲ့စိတ်ကို ဖမ်းစားနိုင်ဆုံး ဖြစ်နေတယ်။ ဒီငလျင်ကို ရွှေဥဒေါင်းကိုယ်တိုင် ကူကယ်ရာမဲ့ အားငယ်စိတ် အထွတ်အထိပ် ရောက်ခဲ့ရပြီး မြေမှာဝပ်နေခဲ့ရတယ်လို့ “တစ်သက်တာ မှတ်တမ်းနဲ့ အတွေးအခေါ်များ” စာအုပ်ထဲမှာ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။ မှတ်တမ်းတွေအရ အင်အား ၇.၄ ရှိတဲ့ ပဲခူးငလျင်ဟာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့မှာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ရွှေမော်ဓေါစေတီအပါအဝင် ပဲခူးမြို့က အဆောက်အအုံ‌အများစုကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့တာပါ။ အဲဒီနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့မှာတော့ ပဲခူးငလျင် ဗဟိုချက်နဲ့ သိပ်မကွာဝေးတဲ့နေရာမှာပဲ ပြင်းအား ၇.၃ ရှိတဲ့ ငလျင်တစ်ခု ထပ်မံလှုပ်ခတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီငလျင်ဟာ အဓိကငလျင်ဖြစ်တဲ့ မေလ ၅ ရက် ပဲခူးငလျင်ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲငလျင်ဖြစ်ပြီး ဖြူးမြို့ကို အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေခဲ့အတွက် ဖြူးငလျင်လို့ လူသိများကြပါတယ်။ လောလောလတ်လတ်မှာ ပြင်းအား ၇.၇ ရှိတဲ့ စစ်ကိုင်းငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ထားပြီး မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း မြို့တွေအကုန် ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့တယ်။ နောက်ဆက်တွဲငလျင်တွေက ဆက်လက်လှုပ်ခတ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ပြင်းအား ၅ အထက်ရှိတဲ့ အင်အားအသင့်အတင့် ငလျင်တွေ ပါဝင်တာကို တွေ့ရတယ်။ (ထိုင်းမိုးလေဝသဌာနက ထုတ်ပြန်တဲ့အချက်အလက်တွေအရ) ဒီတော့ ပြည်သူတွေအကြားမှာ စစ်ကိုင်းငလျင်ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ ပြင်းအားများတဲ့ ပဲခူးငလျင် ဆက်ပြီး လှုပ်ခတ်နိုင်မလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ထွက်ပေါ်လာတယ်။ တစ်ဘက်မှာလဲ ၂၀၁၅ အတွင်း နီပေါနိုင်ငံမှာ အင်အားပြင်း ငလျင်နှစ်ခု လပိုင်းပဲခြားပြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့တာကို ကိုးကားလာကြပြီး ပဲခူးဟာ ငလျင်လှုပ်ခတ်နိုင်ချေများတယ်လို့ တစ်ချို့သော တတ်သိနားလည်သူတွေက ထောက်ပြလာကြတယ်။ ဒါနဲ့ပက်သက်ပြီး အချက်အလက်တွေကို လေ့လာကြည့်တဲ့အခါ . . . ၁။ မတူညီတဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြောနှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း အင်တာနက်အပေါ် ပျံ့နှံ့နေတဲ့ ငလျင်ခန့်မှန်းမှု အကြောင်းအရာတွေထဲမှာ နီပေါငလျင်ဖြစ်ပွားမှုကို ဥပမာပေး ကိုးကားပြီး ဖော်ပြထားတာ အများဆုံး တွေ့ရပါတယ်။ တတ်သိနားလည်သူတွေဟာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်မှာ ပြင်းအား ၇.၈ ရှိတဲ့ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်အပြီး သိပ်မကြာမြင့်တဲ့ အချိန်အတွင်းမှာပဲ ပြင်းအား ၇.၃ နောက်ဆက်တွဲငလျင် ထပ်မံလှုပ်ခတ်ခဲ့တာကို ဥပမာပေးကြပြီး ယခုနှစ် စစ်ကိုင်းငလျင်ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပဲခူးငလျင်ဖြစ်နိုင်ခြေကို ခန့်မှန်းကြတာပါ။ ဒီအချက်နဲ့ ပက်သက်ပြီး သတိပြုသင့်တာက အင်အားကြီး နီပေါငလျင်နှစ်ခုကို လှုပ်ခတ်စေခဲ့တဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြောဟာ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပါတယ်။ နီပေါငလျင်နှစ်ခု ဖြစ်ပွားရာ ပြတ်ရွေ့ကြောဟာ Main Himalayan Thrust လို့ ခေါ်တဲ့ ထိပ်တိုက်ပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကျောက်လွှာချပ်က ယူရေးရှားကျောက်လွှာချပ်အောက် ငုံ့လျိုးဝင်သွားတာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ ဒီလို ကျောက်လွှာချပ်နှစ်ခု တစ်ခုနဲ့တစ်ခု တိုးဝင်ကြတဲ့အတွက် ကျောက်လွှာအနားသတ်တွေ ခေါက်တွ့န်ကုန်ပြီး ကမ္ဘာကျော် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးကို ဖြစ်ပေါ်လာစေခဲ့ပါတယ်။ တစ်ဘက်က စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကတော့ အိန္ဒိယကျောက်လွှာချပ်နဲ့ ယူရေးရှား (ဆွန်ဒါး) ကျောက်လွှာချပ်နှစ်ခု ဘေးတိုက်ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတာပါ။ သုတေသနပညာရှင်တွေဟာ ဒီလိုအမျိုးအစားမတူညီတဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြောတွေကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာတာမျိုး မရှိပါဘူး။ (နှိုင်းယှဉ်လေ့လာတဲ့အခါ ယေဘုယျအားဖြင့် စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောနဲ့ ဆင်တူတဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံ နောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းက ဆန်အန်ဒရေ့စ် ပြတ်ရွေ့ကြောနဲ့ပဲ နှိုင်းယှဉ်တတ်ကြပါတယ်။) ဒါကြောင့် ဒီလိုမျိုး ဘူမိအနေအထား အလွန်ခြားနားတဲ့ ပြတ်ရွေ့ကြောနှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ပဲခူးငလျင်ဖြစ်နိုင်ချေအပေါ် ခန့်မှန်းနေကြတာက သာမန်ပြည်သူလူထုကို နားလည်မှု လွဲမှားစေပါတယ်။ ၂။ ငလျင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲ ငလျင်ကြီးတစ်ခု ထပ်ဖြစ်လာမယ်လို့ အထောက်အထား တိတိကျကျ မရှိခြင်း စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောကို တောင်ဘက်ပြတ်ရွေ့ကြောနဲ့ မြောက်ဘက်ပြတ်ရွေ့ကြော လို့ အဓိကအပိုင်း ၂ ပိုင်း ခွဲခြားနိုင်ပြီး တောင်ဘက်ပြတ်ရွေ့ကြောမှာ ပဲခူး၊ ဖြူး၊ နေပြည်တော်၊ မိတ္ထီလာနဲ့ စစ်ကိုင်းဆိုပြီး ဆက်ပိုင်းအသေးစားလေးတွေ နောက်ထပ် ၅ ပိုင်း ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ ၁၉၃၀ မေလမှာ လှုပ်ခတ်ခဲ့တဲ့ ပဲခူးငလျင်ဟာ ပဲခူးအပိုင်းမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒီငလျင်ကြောင့် ဖြူးဆက်ပိုင်းဘက်ကို ဖိအားဒဏ်တစ်ခု သက်ရောက်စေခဲ့ကာ (Stress Transferring) ဖြူးငလျင် လှုပ်ခတ်စေတယ်လို့ ပညာရှင်များက ယူဆပါတယ်။

်းမှုမှာ ဘယ်မြို့အနီးတစ်ဝိုက်၊ ဘယ်ဒေသပတ်လည် စသဖြင့် ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြပေးထားတယ်။ — တိကျတဲ့ အချိန်အပိုင်းအခြား ပါဝင်တယ်။ ဘယ်ရက်အတွင်း၊ ဘယ်လအတွင်း၊ ဘယ်နှစ်အတွင်း စသဖြင့် အချိန်တိကျတယ်။ — တိကျတဲ့ ပြင်းအားပမာဏကို ဖော်ပြပေးတယ်။ ငလျင်ခန့်မှန်းသူအများစုရဲ့ တူညီတဲ့ အချက်ကတော့ "အကြီးစားငလျင်လာမယ်" ၊ "အားပြင်းငလျင်လာနိုင်ခြေရှိ” စတဲ့ မတိကျ၊ မသေချာတဲ့ အချက်အလက်ကိုပဲ ဖော်ပြကြပြီး မဂ္ဂနီကျု ဘယ်လောက်ပမာဏနဲ့ လှုပ်ခတ်လိမ့်မယ်ဆိုတာကိုတော့ ဖော်ပြနိုင်ခြင်းမရှိတာ တွေ့ရတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်မှန်တဲ့ ငလျင်ပညာရှင်တစ်ယောက် ဖြစ်တယ်ဆိုရင် သူ့ရဲ့ ခန့်မှန်းမှုမှာ ပြင်းအားပမာဏကို ထည့်သွင်းဖော်ပြတယ်ဆိုတာ သတိပြုမိသင့်ပါတယ်။ — ဖြစ်တန်စွမ်း (Probability) သင်္ချာအရလဲ ဖော်ပြထားတယ်။ ငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်ဖို့ ဖြစ်နိုင်ခြေ ဘယ်လောက်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အချက်ဟာ အာဏာပိုင်တွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမှတ်ရာမှာ အထောက်အကူပြုပါတယ်။ ဥပမာ ငလျင်လှုပ်ခတ်နိုင်ခြေ ၅ ရာခိုင်နှုန်းပဲ ရှိတယ်ဆိုရင်တော့ အများကြီး စိတ်ပူစရာမလိုအပ်ဘဲ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက်ဆိုရင်တော့ ပြည်သူတွေကို ပြောင်းရွှေ့ဖို့ အစီအစဉ်တွေ စတင်ရတော့မှာပါ။ ဒါကြောင့် အင်တာနက်ပေါ်က ခန့်မှန်းချက်တွေကို တွေ့ရှိတဲ့အခါ မျက်စိမှိတ်ယုံမဲ့အစား ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက် ပါမပါ ဝေဖန်ဆန်းစစ်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ယုံကြည်စိတ်ချရသူက ကြေညာထားတာကို ရှာဖွေဖတ်ရှုတာ၊ ဒါမှမဟုတ် တတ်သိနားလည်သူ တစ်ယောက်ယောက်ကို ကူညီမေးမြန်းတာ စတာတွေကို ပြုလုပ်ကြဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်ရပါတယ်။ ။ Written by Julian Htet Aung Released from Fact Hub Go: Content Writer Desk, Earthquake Response ©️ 𝟮𝟬𝟮𝟰-𝟮𝟬𝟮𝟱 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿 #Fact_Hub #Earthquake_Response_17

crease) ကို ထောက်လှမ်းရမိခဲ့တယ်။ တိုင်းတာစက်ဟာ ဆန်တာခရုဇ်တောင်ပေါ်မှာ တည်ရှိပြီး ငလျင်ဖြစ်ပွားရာ ဆန်အန်ဒရေ့စ် ပြတ်‌ရွေ့ကြောနဲ့ ကီလိုမီတာ အနည်းငယ်ပဲ ကွာဝေးပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကြောင့် ပညာရှင်တွေ စိတ်လှုပ်ရှားလာပြီး သုတေသနတွေ ဆက်လုပ်ခဲ့ကြပေမဲ့ ခန့်မှန်းမော်ဒယ်ကတော့ အခုချိန်အထိ ထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိပါဘူး။ ၄) ရေစီးဆင်းမှု အပြောင်းအလဲနဲ့ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ မြေပေါ်ရေမျက်နှာပြင်အပြောင်းအလဲဟာ သတိပြုမိလွယ်တဲ့ ငလျင်ရှေ့ပြေး လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ တချို့သော ပညာရှင်တွေက ယူဆကြတယ်။ ဒီလက္ခဏာထဲမှာ ရေခမ်းနေတဲ့ ရေတွင်းက ရုတ်တရက်ကြီး ရေတွေပြည့်လာတာ၊ သို့မဟုတ် ရေပြည့်နေတဲ့ ရေတွင်းက ရေခမ်းသွားတာ၊ ရေရဲ့အနံ့အရသာ ပြောင်းလဲသွားတာ၊ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲသွားတာ စတဲ့ အချက်တွေပါဝင်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါတွေကို ငလျင်ရဲ့ ကြိုတင်သတိပေးမှုလို့ ယူဆလို့ရတဲ့ အထောက်အထားတွေအဖြစ် အခုချိန်အထိ လက်မခံကြသေးဘူး။ နောက်ထပ်လက္ခဏာတစ်ခုကတော့ ကျောက်တွေထဲမှာ ပါဝင်နေတဲ့ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ပါ။ ကျောက်တွေမှာ ယူရေနီယမ်သတ္ထု အနည်းနဲ့အများ ပါဝင်ကြပြီး ယူရေနီယမ် ရေဒီယိုသတ္တိကြွတဲ့အခါ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ကို ထုတ်ပေးပါတယ်။ လေ့လာမှုတွေအရ ငလျင်ကြီးတစ်ခု မလှုပ်ခတ်မီ ကျောက်သားတွေရဲ့ ရေဒွန်ပမာဏဟာ မြင့်တက်လာလေ့ရှိတယ်ဆိုတာ သိရပါတယ်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ စာရင်းဇယားတစ်ခုမှာ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှု ၈၆ ကြိမ်မတိုင်ခင် ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ပမာဏ ပြောင်းလဲမှု ၁၂၅ ကြိမ် ရှိခဲ့တယ်ဆိုတာကို ဖော်ပြခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ငလျင်ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်းဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာကော်မရှင် (ICEF) ဘက်ကနေပြီးတော့ ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ မြင့်တက်တဲ့ နေရာဟာ ငလျင်ဗဟိုချက်နဲ့ ကီလိုမီတာထောင်ချီ ကွာဝေးတတ်တာ၊ ဓာတ်ငွေ့ အပြောင်းအလဲဖြစ်ချိန်ဟာ ငလျင်ဖြစ်ပွားချိန်နဲ့ လပေါင်းများစွာ ကွာခြားနေတယ်ဆိုပြီး ပြန်ထောက်ပြခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့် ဒီဓာတ်ငွေ့ အပြောင်းအလဲနဲ့ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကလဲ သိသာထင်ရှားတဲ့ ဆက်နွယ်မှုမရှိဘူးလို့ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါတယ်။ ဒီတော့ ငလျင်ခန့်မှန်းမှုနဲ့ ပက်သတ်ပြီး သိပ္ပံအသိုင်းအဝိုင်း တစ်ခုလုံး လက်ခံထားတဲ့ နိယာမတစ်ခုမှ ရှိမနေတာကို သတိပြုမိလောက်ပါပြီ။ သမိုင်းကို လေ့လာကြည့်ရင် (ကံကောင်းတိုက်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘဲ) ချက်ကျလက်ကျ ‌အောင်မြင်ခဲ့တဲ့ ငလျင်ကြိုတင်ခန့်မှန်းမှုဟာ တစ်ခုတည်းပဲ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၅၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ တရုတ်ငလျင်ပညာရှင်တွေက ဟိုင်ချန်ဒေသ (Haicheng) မှာ ၇၂ နာရီအတွင်း ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်မယ်လို့ ကြိုတင်သတိပေးခဲ့ကြတယ်။ သူတို့ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်ကတော့ ကာလရှည်ကြာ ငလျင်လှုပ်ရှားမှု ခြေရာခံမှု၊ ရေစီးဆင်းမှု အပြောင်းအလဲ၊ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ မူမမှန်တဲ့ အပြုအမူတွေအပေါ်မှာ အခြေခံပါတယ်။ ဒီခန့်မှန်းချက်ကြောင့် အာဏာပိုင်တွေဟာ သွေးခဲမတတ် အေးနေတဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလ ဖြစ်နေ‌တာတောင် မြို့နေလူထုကို ရွေ့ပြောင်းဖို့ ဖိအားပေးခိုင်းစေခဲ့တယ်။ သတိပေးမှုအပြီး ၆၅ နာရီအကြာမှာတော့ မဂ္ဂနီကျု ၇.၅ ပမာဏရှိတဲ့ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး လူအသေအပျောက်ပမာဏကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ထုတ်ပြန်မှု‌တွေအရ အကြီးစားရွှေ့ပြောင်းမှုတွေကြောင့် သေဆုံးသူပမာဏဟာ ၃၀၀ ခန့်သာ ရှိခဲ့တဲ့အပြင် ကြိုတင်သတိပေးမှုသာ မရှိခဲ့ရင် လူသိန်းနဲ့ချီ ထိခိုက်သေဆုံးနိုင်တယ်လို့ ပညာရှင်တွေက ယူဆကြပါတယ်။ ၁၉၇၅ ငလျင်ခန့်မှန်းမှုက အောင်မြင်ခဲ့ပေမဲ့လဲ နောက်တစ်နှစ်မှာပဲ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ၁၉၇၆ တန်ရှန်းငလျင် (1976 Tangshang Earthquake) ကိုတော့ ပညာရှင်တွေ ခန့်မှန်းနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပါဘူး။ တရုတ်အစိုးရ ထုတ်ပြန်ချက်အရ လူပေါင်း ၂၄၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့တဲ့ ဒီငလျင်ဟာ ရာစုနှစ်အတွင်း လူအသေအပျောက်အများဆုံး ငလျင်ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ဒီတော့ ခြုံငုံသုံးသပ်ရရင် ငလျင်ခန့်မှန်းမှုတွေဟာ တစ်ကြိမ်အောင်မြင်ပြီးရင် အဲဒီနောက်ပိုင်း ‌ဆက်တိုက်ကျရှုံးတယ် ဆိုတာပါပဲ။ ဆက်စပ်ပြီး ဝေဖန်ထောက်ပြရမယ်ဆိုရင် အင်တာနက်ပေါ်ကနေ ဘယ်မြို့မှာ ဘယ်အချိန်ကာလအတွင်း ငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်မယ်ဆိုပြီး ကြိုတင်ခန့်မှန်းပြတာအများစုဟာ လုံးဝမှန်ကန်မှု မရှိပါဘူး။ တွေ့ရှိရသလောက် ဒီခန့်မှန်းမှုတွေဟာ သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထား ကင်းမဲ့နေကြပြီး ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဝေဖန်ဆန်းစစ်မှုမျိုးလဲ မရှိပြန်ပါ။ အဆိုပါ ပို့စ်တင်ရေးသားသူတွေရဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေဟာ ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်လိုလာမယ်ဆိုတဲ့ ကျပန်းဆန်ဆန် ရေးသားဖော်ပြချက်တွေသာ ဖြစ်ပြီး ကံကောင်းထောက်မလို့ တစ်ချို့တလေ မှန်သွားတာလောက်ပါပဲ။ တစ်နည်းပြောရရင် စကားအခွန်းတစ်ရာမှာ တစ်ခွန်းက တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် မှန်ကန်သွားတာမျိုးပါ။ ဒါဆိုရင် ပညာဆန်တဲ့ စနစ်တကျ ခန့်မှန်းမှုမျိုးဆိုတာ ဘယ်လိုလဲ . . . ? — ခန့်မှန်းတယ်ဆိုတာကို ငလျင်မလှုပ်ခတ်မီ လူသိရှင်ကြား ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ပေးတယ်။ လက်ရှိ ခန့်မှန်းတဲ့ လူတော်တော်များများက ငလျင်ပြီးတော့မှသာ "ငါ မပြောဘူးလား" ဆိုတဲ့ ပုံစံနဲ့ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ပြောကြတာပဲရှိပြီး တကယ်ခန့်မှန်းခဲ့ပါတယ် ဆိုတာက အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခန့်မှန်းသူဟာ သူ့ရဲ့ခန့်မှန်းချက်ကို လူသိရှင်ကြား ကြေညာပေးဖို့ လိုအပ်တယ်။ — တိကျသေချာတဲ့ တည်နေရာ‌ ပါဝင်တယ်။ ခန့်မှန

ငလျင်ကို ဘာကြောင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းလို့ မရတာလဲ . . . ? ――――――― ငလျင်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ဖို့အတွက် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက နည်းလမ်းမျိုးစုံ၊ သုတေသနမျိုးစုံနဲ့ ခန့်မှန်းမော်ဒယ်မျိုးစုံကို ပြုစုလေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ် ကာလတွေဟာ မြေငလျင်ခန့်မှန်းမှုအပေါ် ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုသဘောဆောင်တဲ့အမြင်တွေ လွှမ်းမိုးခဲ့တဲ့ အချိန်ပါ။ ငလျင်ဟာ ကျောက်လွှာရွေ့လျားမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားတဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဒီကျောက်လွှာတွေရဲ့ ဘူမိအခြေအနေတွေကို လေ့လာပြီး ငလျင်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းလို့ ရမယ်ဆိုပြီး ယူဆခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပညာရှင်တွေ ထုတ်ပြန်ခဲ့သမျှ သုတေသနစာတမ်းတွေ၊ သီအိုရီမော်ဒယ်တွေအားလုံး ငလျင်ခန့်မှန်းမှုမှာ ကျရှုံးခဲ့ကြပြီး အဲဒီအချိန်ကာလက ခန့်မှန်းမှုမှန်သမျှ တစ်ခုမှ အလုပ်မဖြစ်ခဲ့ကြပါဘူး။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်ပတ်လည်ကို ရောက်တော့မှသာ ပညာရှင်တချို့က မဝန်ခံချင်ဘဲ ဝန်ခံလာရတာပါ — “ငလျင်ဟာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းလို့ မရဘူး" ဆိုတာကိုပေါ့။ ငလျင်ခန့်မှန်းဖို့အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြတဲ့ နည်းလမ်းတွေကို အောက်မှာ တစ်ခုချင်းစီ ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။ ၁) ငလျင်လှုပ်ရှားပုံ ပြောင်းလဲခြင်း ဒီနည်းလမ်းဟာ ငလျင်အကြောင်း ဗဟုသုတအနည်းငယ် ရှိပြီးသား လူတွေအတွက် အထူးအဆန်း မဟုတ်ပါဘူး။ တည်နေရာတစ်ခုရဲ့ ငလျင်လှုပ်ခတ်ပုံစက်ဝန်းကို ကြည့်ရှုပြီး ခန့်မှန်းမော်ဒယ်တစ်ခု တည်ဆောက်လိုက်တဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ အများဆုံး အသုံးပြုတဲ့ နည်းလမ်းကတော့ ရှေ့ပြေးငလျင်တွေကို လေ့လာပြီး အဲဒီငလျင်တွေရဲ့ ဗဟိုချက်အနီးမှာ ငလျင်ကြီးတစ်ခု ထပ်မံလှုပ်ခတ်လာနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းကြတဲ့ ပုံစံပါ။ ဒီနည်းလမ်းရဲ့ အားနည်းချက်က ငလျင်တစ်ခုဟာ ရှေ့ပြေးငလျင် ဖြစ်တယ်လို့ ပုံသေပြောနိုင်တဲ့ နိယာမ မရှိ‌သေးတာပါ။ ငလျင်တွေဟာ ရှေ့ပြေးငလျင် ဖြစ်နိုင်သလို ပုံမှန်ဘူမိလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုလဲ ဖြစ်နိုင်ပါတယ် (ငလျင်ကြီးမလှုပ်ခင် ဖြစ်ပေါ်တဲ့ ငလျင်တိုင်းကို ရှေ့ပြေးငလျင်လို့ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားတာပါ)။ ဥပမာ မဂ္ဂနီကျု ၉.၁ ရှိတဲ့ ၂၀၁၁ ဂျပန်ငလျင် မလှုပ်ခတ်မီ တစ်လလောက်အလိုတည်းက မဂ္ဂနီကျု ၅ အထက်ရှိတဲ့ ငလျင်တွေအများကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့ပါတယ်။ မတ်လ ၉ ရက်နေ့မှာတော့ မဂ္ဂနီကျု ၇.၃ ရှိတဲ့ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ပညာရှင်တွေအနေနဲ့ ဒီငလျင်ကို အဓိက ငလျင်ကြီးလို့ သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခန့်မှန်းထားသလို မဟုတ်ဘဲ နောက်ထပ် ၂ ရက်အကြာ၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှာတော့ မဂ္ဂနီကျု ၉.၁ ရှိတဲ့ အကြီးစားငလျင်တစ်ခု ထပ်မံလှုပ်ခတ်သွားခဲ့ပြန်တယ်။ အဲဒီအခါမှာတော့ ပညာရှင်တွေက ရှေ့ပြေးငလျင်သတ်မှတ်ပုံကို ပြောင်းလဲလိုက်ရတော့တယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ရဲ့ သင်ခန်းစာက ဘယ်ငလျင်ဟာ ရှေ့ပြေးငလျင်၊ ဘယ်ငလျင်ဟာ အဓိကငလျင်၊ ဘယ်ငလျင်ဟာ နောက်ဆက်တွဲငလျင် စသဖြင့် ပုံသေပုံချ ‌ယူဆလို့ မရဘူးဆိုတာပါ။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်အထိ ဒီနည်းလမ်းကို သုတေသနပြုနေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂) ငလျင်လှိုင်းတွေရဲ့ အလျင်ပြောင်းလဲမှုအချိုး ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်တဲ့အခါ P-wave လို့ ခေါ်တဲ့ လှိုင်းက ကျောက်လွှာတစ်လျှောက် ရေပြင်ညီရွေ့လျားပြီး ကျောက်လွှာထဲက မြေသားတွေကို ရှေ့နောက်တုန်ခါစေပါတယ်။ S-wave လို့ ခေါ်တဲ့ လှိုင်းကတော့ ရေပြင်ညီရွေ့လျားတာပေမဲ့ မြေသားတွေကို အထက်အောက် တုန်ခါမှုဖြစ်စေတယ်။ ဒီလိုမျိုး တုန်ခါပုံ မတူညီကြတာကြောင့် P-wave ဟာ S-wave ထက် အမြဲတမ်း ပိုပြီး လျင်မြန်ပေမဲ့ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု အများစုကိုတော့ S-wave က ဖန်တီးပါတယ်။ ငလျင် ကြိုတင်သတိပေးစနစ်တွေဆိုတာ ရှေ့ပြေးရောက်ရှိလာတဲ့ P-wave ကို ခြေရာခံပြီး သတိပေးချက်တွေ ထုတ်ပြန်တာမျိုးပါ၊ အဲဒီနောက်မှာတော့ ပြည်သူလူထုကို နေရာရွှေ့ပြောင်းဖို့ မိနစ်ပိုင်းလောက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ချိန် ရရှိစေပါတယ်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွေတုန်းက ရုရှားပညာရှင်တွေက ဒီငလျင်လှိုင်းနှစ်ခုရဲ့ အလျင်အချိုးဟာ ငလျင်ကြီးတစ်ခု လှုပ်ခတ်ခါနီးမှာ ပြောင်းလဲတတ်တာကို သတိပြုမိခဲ့ကြတယ်။ ဒီနည်းလမ်းကို အသုံးပြုပြီး ပညာရှင်တွေက ရေးဗားဆိုက် (Riverside) မြို့တော်နဲ့ အနီးတစ်ဝိုက်မှာ မဂ္ဂနီကျု ၅.၅ အထက်ရှိတဲ့ ငလျင်တစ်ခု သုံးလအတွင်း လှုပ်ခတ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့မှာတော့ သူတို့ခန့်မှန်းတဲ့အတိုင်း ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီး ပြင်းအား ၄ ရှိတယ်လို့ တိုင်းတာရမိခဲ့တယ်။ ဒီအောင်မြင်မှုကြောင့်ပဲ ပညာရှင်တွေဟာ ဒီနည်းလမ်းကို အသုံးပြုပြီး ခန့်မှန်းမော်ဒယ်တွေ ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပေမဲ့ ထပ်ပြီး မှန်ကန်ခြင်း မရှိခဲ့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ၁၉၇၄ ငလျင်ခန့်မှန်းခြင်း အောင်မြင်မှုကိုလဲ သိပ္ပံနည်းကျ သုတေသနတစ်ခုဆိုတာထက် ကံကောင်းမှုတစ်ခုလို့ ယူဆလာခဲ့ကြပါတယ်။ ၃) လျှပ်စစ်နဲ့ သံလိုက်စက်ကွင်း ပြောင်းလဲမှု လျှပ်စစ်စက်ကွင်းနဲ့ သံလိုက်စက်ကွင်းပြင်းအားဟာ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှု ဗဟိုချက်အနီးနားမှာ ပြောင်းလဲတတ်တယ်ဆိုတာကို ပညာရှင်တွေ သတိပြုမိခဲ့တာ ကြာပါပြီ။ ၁၉၈၉ လိုမာပရီတာ (1989 Loma Prieta Earthquake of Magnitude 6.9) ငလျင်မှာ မလှုပ်ခတ်မီ အချိန်အတွင်းမှာပဲ စတန်းဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်က သုတေသီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဟာ သူတို့ရဲ့ လျှပ်စစ်စက်ကွင်းပြင်းအားတိုင်းတာစက်ကနေ မူမမှန်မှုတစ်ခု (Massive Noise Level In

"မန္တလေးကျုံးက ပလတ်စတစ်နဲ့ ဖော့ဘူးခွံတွေ" ――――――― လတ်တလော မန္တလေးကျုံးမှာ ပေါလာပေါ်နေတဲ့ ဖော့ဘူးခွံတွေဟာ လာရောက်လှူဒါန်းသူတွေအတွက် စိတ်မချမ်းမြေ့စရာဖြစ်သလို ငလျင်ဒဏ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားထားရတဲ့ မန္တလေးအတွက်လဲ ရတက်မအေးစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ သဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်တွေရဲ့ နောက်မှာ ၀မ်းပျက်၀မ်းလျှောလိုမျိုး ကူးစက်ရောဂါတွေ ကပ်ပါလေ့ရှိတာမို့ အခုလိုအချိန်မှာ ရေရင်းမြစ်၊ မိလ္လာစနစ်နဲ့၊ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုကို အထူးဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ အမှိုက်တွေကို စနစ်တကျမစွန့်ပစ်တာ၊ ရှိတဲ့ ရေရင်းမြစ်တွေကို ညစ်ညမ်းအောင်ပြုလုပ်နေတာက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တင်မဟုတ်ဘဲ အများကိုပါ ဒုက္ခပေးရာ ရောက်ပါတယ်။ ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျသွားတဲ့ အဆောက်အဦးတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ ဓာတုအမှုန်အမွှားတွေ၊ အနည်ထိုင်ပြီးသားကနေ ပြန်တိုးလာမဲ့ ရေအောက်ခြေက အနည်တွေဟာ ရှိနေပြီးသား သောက်သုံးရေရင်းမြစ်တွေကို ညစ်ညမ်းစေတာပါ။ ဒီလိုအခြေနေမှာ စည်းကမ်းမဲ့ အမှိုက်စွန့်ပစ်လို့ ရောဂါသယ်ဆောင်တဲ့ ကြွက်တွေကနေ ပိုဆိုးလာမဲ့ အရေပြားရောဂါ၊ ၀မ်းရောဂါတွေပါ ဖြစ်လာနိုင်တာပေါ့။ ကြွက်တွေ ပေါများလာတာနဲ့အတူ ဒီလို မဆင်မခြင် လုပ်လိုက်တာက မြွေတွေကိုပါ ဖိတ်ခေါ်ရာရောက်ပြီး အသက်အန္တရာယ်အထိပါ ဒုက္ခပေးနိုင်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ သတင်းမီဒီယာတွေ ၀င်ထွက်နေချိန်မှာ စည်းကမ်းမဲ့ လုပ်ရပ်တွေက အတော်ကို ရုပ်ဆိုးအကျည်းတန်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အစားမစားမီနဲ့ စားပြီးချိန်မှာ လက်ကို လက်သန့်ဆေးရည်၊ ဒါမှမဟုတ် ဆပ်ပြာနဲ့ သေချာဆေးကြော၊ အမှိုက်တွေကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ပြီး ပြည်သူလူ‌ထုရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်စီ တာ၀န်ယူစောင့်ရှောက်ကြတာက အကောင်းဆုံးအဖြေတစ်ခုပါပဲ။ ။ Written by NoonYuki Released from Fact Hub Go: Content Writer Desk, Earthquake Response ©️ 𝟮𝟬𝟮𝟰-𝟮𝟬𝟮𝟱 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿 #Fact_Hub #Earthquake_Response_16

"မန္တလေးကျုံးက ပလတ်စတစ်နဲ့ ဖော့ဘူးခွံတွေ" ――――――― လတ်တလော မန္တလေးကျုံးမှာ ပေါလာပေါ်နေတဲ့ ဖော့ဘူးခွံတွေဟာ လာရောက်လှူဒါန်းသူတွေအတွက် စိတ်မချမ်းမြေ့စရာဖြစ်သလို ငလျင်ဒဏ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားထားရတဲ့ မန္တလေးအတွက်လဲ ရတက်မအေးစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ သဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်တွေရဲ့ နောက်မှာ ၀မ်းပျက်၀မ်းလျှောလိုမျိုး ကူးစက်ရောဂါတွေ ကပ်ပါလေ့ရှိတာမို့ အခုလိုအချိန်မှာ ရေရင်းမြစ်၊ မိလ္လာစနစ်နဲ့၊ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုကို အထူးဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ အမှိုက်တွေကို စနစ်တကျမစွန့်ပစ်တာ၊ ရှိတဲ့ ရေရင်းမြစ်တွေကို ညစ်ညမ်းအောင်ပြုလုပ်နေတာက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တင်မဟုတ်ဘဲ အများကိုပါ ဒုက္ခပေးရာ ရောက်ပါတယ်။ ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျသွားတဲ့ အဆောက်အဦးတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ ဓာတုအမှုန်အမွှားတွေ၊ အနည်ထိုင်ပြီးသားကနေ ပြန်တိုးလာမဲ့ ရေအောက်ခြေက အနည်တွေဟာ ရှိနေပြီးသား သောက်သုံးရေရင်းမြစ်တွေကို ညစ်ညမ်းစေတာပါ။ ဒီလိုအခြေနေမှာ စည်းကမ်းမဲ့ အမှိုက်စွန့်ပစ်လို့ ရောဂါသယ်ဆောင်တဲ့ ကြွက်တွေကနေ ပိုဆိုးလာမဲ့ အရေပြားရောဂါ၊ ၀မ်းရောဂါတွေပါ ဖြစ်လာနိုင်တာပေါ့။ ကြွက်တွေ ပေါများလာတာနဲ့အတူ ဒီလို မဆင်မခြင် လုပ်လိုက်တာက မြွေတွေကိုပါ ဖိတ်ခေါ်ရာရောက်ပြီး အသက်အန္တရာယ်အထိပါ ဒုက္ခပေးနိုင်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ သတင်းမီဒီယာတွေ ၀င်ထွက်နေချိန်မှာ စည်းကမ်းမဲ့ လုပ်ရပ်တွေက အတော်ကို ရုပ်ဆိုးအကျည်းတန်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အစားမစားမီနဲ့ စားပြီးချိန်မှာ လက်ကို လက်သန့်ဆေးရည်၊ ဒါမှမဟုတ် ဆပ်ပြာနဲ့ သေချာဆေးကြော၊ အမှိုက်တွေကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ပြီး ပြည်သူလူ‌ထုရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်စီ တာ၀န်ယူစောင့်ရှောက်ကြတာက အကောင်းဆုံးအဖြေတစ်ခုပါပဲ။ ။ Written by Myo Myat Maung Released from Fact Hub Go: Content Writer Desk, Earthquake Response ©️ 𝟮𝟬𝟮𝟰-𝟮𝟬𝟮𝟱 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿 #Fact_Hub #Earthquake_Response_16

ပုံ (၁) အိန္ဒိယဂြိုဟ်တုက ပြတဲ့ မြေပျော်မှု ဖြစ်ပွားနေသည့် နေရာ ပုံ (၂) Fact Hub Myanmar က အတည်ပြုထားသည့် မြေပျော်မှု ဖြစ်ပွားနေသည့် နေရာ။ အနောက်သမင်ခြံရွာ၊ မန္တလေးမြို့ အနောက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက် ၂ မိုင်ဝန်းကျင်အကွာ၊ ငလျင်ဗဟိုချက်မှ အရှေ့ဘက် ၉ မိုင်။

မြစ်ရေခမ်းတာလား . . . မြေအရည်ပျော်တာလား . . . ? ――――――― အင်တာနက်ပေါ် ပျံ့နှံ့နေတဲ့ မြစ်ရေခမ်းတယ်၊ မြေကျွံကျတယ် ဆိုတဲ့ ပုံတွေကို စစ်ဆေးကြည့်တဲ့အခါ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ မြေကျွံကျလို့ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းထက် မြေအရည်ပျော်လို့ ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းက ပိုပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒီလို ယူဆရတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ — ၁။ မြေကျွံကျင်း (Sinkhole) ဆိုတာ နေရာတစ်ခုရဲ့ အောက်ဘက်မှာ မြေအောက်ရေပြင် နိမ့်ကျသွားလို့ ဖြစ်လာတာပါ။ မြေအောက်ရေ နိမ့်လာတဲ့အခါ သူနဲ့အတူ ‌သတ္ထုဓါတ်တွေကိုပါ ပျော်ဝင်သွားစေပြီး မြေအောက်ထဲမှာ အခေါင်းပွတစ်ခု ဖြစ်လာစေပါတယ်။ ဒီလို အခေါင်းပွနေရာဟာ အပေါ်ဘက်မြေသားရဲ့ အလေးချိန်ကို မခံနိုင်တဲ့အတွက် အောက်ကို ကျွံကျသွားပြီး မြေကျွံကျင်းတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပုံထဲက ဖြစ်ရပ်မှာတော့ မြေကျွံကျင်းတွေရဲ့ လက္ခဏာကို မတွေ့ရပါဘူး။ မြေကျွံကျင်းဖြစ်မယ်ဆိုရင် ကျွံကျတဲ့နေရာတစ်နေရာကပဲ မြေသားပျော့ပြောင်းရမှာဖြစ်ပြီး အခုပုံမှာတော့ ဧရိယာတစ်ခုလုံးမှာ မြေသားပျော့ပြောင်းနေတာကို မြင်တွေ့ရမှာပါ။ ၂။ ပုံထဲက ကျင်းဘေးနား မြေဆီလွှာတွေဟာ မြေအရည်ပျော်ခြင်းရဲ့ လက္ခဏာတွေနဲ့ ဆင်တူနေပါတယ်။ ဧရိယာတစ်ခုလုံးနီးပါးဟာ ရေပြည့်ဝတဲ့ မြေဆီလွှာ ဖြစ်နေပြီး မြေအရည်ပျော်ခြင်းရဲ့ သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် ယူဆလို့ရပါတယ်။ ၃။ မြေအရည်ပျော်တဲ့အခါ မြေအောက်က ရေတွေက ငလျင်ဒဏ်ဖိအားကြောင့် အပေါ်ကို တိုးထွက်လာပြီး မြေလွှာထဲက သဲတွေကိုပါ အပေါ်ကို တွန်းတင်ပေးထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြေအရည်ပျော်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်တဲ့နေရာမှာ သဲပွင့်တောင် (Sand Volcano) လေးတွေကို မြင်တွေ့ရမှာဖြစ်ပြီး ဒီပုံဟာ သဲပွင့်တောင်တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်လို့ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါတယ်။ အဝါရောင်ကတော့ သဲတွေ အပေါ်ကို တွန်းတင်ခံရရင်း ဆားအချို့နဲ့ သတ္ထုဓါတ်တွေပါ ဆွဲခေါ်ခံရတာကြောင့်လို့ ယူဆထားပါတယ်။ ၄။ အဖွဲ့သားတွေအနေနဲ့ ပုံထဲက ဧရိယာကို ကိုယ်တိုင်ကွင်းဆင်းလေ့လာတာမျိုး မလုပ်နိုင်ပေမဲ့ မြေအရည်ပျော်ခြင်းလို့ ယုံကြည်ရတဲ့ နောက်ထပ်တစ်ချက်ကတော့ အိန္ဒိယ အာကာသသုတေသနအဖွဲ့အစည်း (ISRO) ရဲ့ မြေကမ္ဘာလေ့လာရေးဂြိုဟ်တုပုံရိပ်တွေကြောင့်ပါ။ မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့က ISRO ပိုင် CATPRO-3 ဂြိုဟ်တုဟာ ငလျင် မဖြစ်ပွားမီနဲ့ ငလျင် ဖြစ်ပွားပြီး အခြေအနေတွေအတွက် အနီအောက်ရောင်ခြည်သုံး ဂြိုဟ်တုဓါတ်ပုံ ၅ ပုံထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး စစ်ကိုင်းနဲ့ မန္တလေးကြား ဧရာဝတီမြစ်အနီးအနားမှာ မြေအရည်ပျော်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အခြေအနေတွေကိုပါ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာလဲ ဒီကျင်းဖြစ်ပေါ်ပုံနဲ့ ပက်သက်ပြီး ယူဆထားတဲ့ အချက်တစ်ခုပါ။ ဒါကြောင့် ဒါဟာ မြေငလျင်လှုပ်ခတ်အပြီး ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပုံမှန်ဘူမိအခြေအနေတွေ ဖြစ်ပြီး ဆူနာမီရဲ့ အကြိုလက္ခဏာ မဟုတ်သလို ငလျင်ကြီး လာမဲ့ ရှေ့ပြေးသင်္ကေတဆိုတာလဲ မဟုတ်ကြောင်း အချက်အလက် စစ်ဆေးသုံးသပ်ပါတယ်။ ။ (မှတ်ချက်။ ။ ပုံထဲက နေရာကို ဂြိုဟ်တုဒေတာတွေကတစ်ဆင့် အဆင့်ဆင့် စစ်ဆေးခြေရာကောက်ကြည့်တဲ့အခါ မန္တလေးရဲ့ အနောက်ဘက် ၂ မိုင်ဝန်းကျင်၊ ငလျင်ဗဟိုချက်ကနေ အရှေ့ဘက် ၉ မိုင်အကွာ၊ သမင်ခြံအနောက်ရွာ ဖြစ်မယ်လို့ အနီးစပ်ဆုံး ယူဆထားပါတယ်။) Written by Julian Htet Aung Visual located and cross-checked by NoonYuki Released from Fact Hub Go: Content Writer Desk, Earthquake Response ©️ 𝟮𝟬𝟮𝟰-𝟮𝟬𝟮𝟱 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿 #Fact_Hub #Earthquake_Response_15

"ငလျင်ဒဏ်သင့် ပြည်သူများကို စိတ်ဒုက္ခမပေးခြင်းဖြင့် ကူညီပါ" ――――――― လက်ရှိအချိန်မှာ ပြည်သူလူထုဟာ ဆုံးရှုံးမှုပေါင်းများစွာကို ခံစားနေရပြီး ဖိစီးမှုအမျိုးမျိုးကို ခံစားနေကြရပါတယ်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေကို မြန်မြန် ကုသနိုင်ခဲ့ရင်တောင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေကို အချိန်တိုတိုနဲ့ ကုသဖို့ မလွယ်တာကြောင့် အားမပေးနိုင်ရင်တောင် ပိုပြီး ဆိုးသွားအောင် မလုပ်မိစေဖို့ အောက်ကအချက်တွေကို သိထားပေးဖို့ လိုပါတယ်။ ၁။ နားထောင်ပါ၊ မဝေဖန်ပါနဲ့ — လူတိုင်းနီးပါး အပူ‌ကိုယ်စီရှိကြတာမို့ ဒီအပူတွေကို မျှဝေခံစားဖို့ လိုပါတယ်။ စကားပြောဖော်၊ ရင်ဖွင့်ဖော်လဲ လိုအပ်တဲ့အတွက် ကိုယ့်ကို ရင်ဖွင့်လာရင် နားထောင်ပေးလိုက်တာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်လူက ပြောတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကိုတော့ ဝေဖန်တာ၊ ထင်မြင်ထောက်ပြချက်တွေပေးတာ လုံး၀ မလုပ်သင့်ပါဘူး။ ဥပမာ "ဒါက ဒီလိုလေးလုပ်လိုက်ရင် အဆင်ပြေသွားမှာကို ဘာလို့ မလုပ်ခဲ့တာလဲ" ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုး မပြောသင့်ဘူးလို့ ဆိုလိုတာပါ။ ၂။ ပြီးခဲ့တာတွေကို စ၊ လယ်၊ ဆုံး ပြန်မပြောခိုင်းပါနဲ့ — ဒီအချက်က လက်ရှိ မြန်မာ့မီဒီယာတွေအပါအ၀င် လူမှုကွန်ယက်ပေါ် တင်ချင်တာတစ်ခုနဲ့ အင်တာဗျူးသမားတွေ အများဆုံး လုပ်မိနေတဲ့ အမှားတစ်ခုပါ။ ထိခိုက်မိထားသူတွေ၊ အဖြစ်ဆိုးကြုံထားရသူတွေကို "ဘယ်လိုမျိုး ဖြစ်သွားခဲ့တာလဲ၊ ဘယ်နားက စဖြစ်တာလဲ၊ ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ၊ ဘယ်နားမှာ DB ရှာတွေ့သွားတာလဲ" စတဲ့ ပုံစံမျိုးတွေ မေးပြီး ပြန်ပြောပြခိုင်းတဲ့အခါ တချို့အကြောင်းအရာတွေက မေးခံရသူအတွက် နာကျင်စရာကောင်းသလို စိတ်ဒဏ်ရာတစ်ခုအနေနဲ့ ရှိနေတာမို့ အနာကို သွားဆွနေသလို တဆစ်ဆစ် နာကျင်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖြစ်ပြီးခဲ့တာတွေကို အပြည့်အစုံ မေးတာတွေ ‌ရှောင်ရှားသင့်ပါတယ်။ မဖြစ်မနေ မေးရမယ်ဆိုရင်တောင် လိုအပ်တဲ့ အတိုင်းအတာတစ်ခုထက် ပိုပြီး မမေးမိဖို့ ဂရုစိုက်ပါ။ ၃။ မဖြစ်နိုင်တာတွေကို မျှော်လင့်ချက် မပေးဘဲ လက်တွေ့ကျတဲ့ အကူအညီကို ပေးပါ — ဆုံးရှုံးမှုကို ခံစားထားရသူတွေဟာ သူတို့ ဆုံးရှုံးခဲ့တာတွေကို အနည်းနဲ့အများ ပြန်ပြီး မျှော်လင့်တတ်ကြပါတယ်။ မိသားစု၀င်၊ သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုးတွေကို ပြန်လာမလားဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ စောင့်နေကြတာပါ။ ဒီလိုအကြောင်း ကိုယ့်ကို ပြောပြလာတဲ့အခါမှာ "ပြန်လာမှာပါ၊ ရှာတွေ့မှာပါ၊ ကယ်နိုင်မှာပါ" စတဲ့ မသေချာမရေရာတဲ့ နှစ်သိမ့်လိုက်တာက အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေပါတယ်။ စိတ်သက်သာစေချင်လို့ ဆိုပေမဲ့ တစ်ဖက်လူရဲ့ စိတ်မှာ "ပြန်လာမှာ" ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး တကယ်တမ်း ထင်ထားသလို ဖြစ်မလာရင် ပူဆွေးကြေကွဲမှုက အတိုင်းအဆမရှိ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒီတော့ မသေချာတွေ ပြောနေမဲ့အစား လက်တွေ့ကျတဲ့ (လိုအပ်နေတဲ့) အရာကို ကူလိုက်တာက အကောင်းဆုံးပါ။ အားပေးချင်လွန်းပါတယ်ဆိုရင်တော့ "ကယ်ဆယ်ရေးတွေ အကောင်းဆုံး ရှာနေကြတာ၊ သူတို့လဲ လုပ်နိုင်တာ ကြိုးစားပေးနေကြတယ်။ အားတင်းနော်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကျန်းမာအောင် နေ၊ ဂရုစိုက်" ဆိုတာမျိုး ပြောပြ နှစ်သိမ့်လို့ ရပါတယ်။ ၄။ ဘာသာရေးနဲ့ ယုံတမ်းဆိုတဲ့ စံပေတံနဲ့ ဒုက္ခတွေကို မတိုင်းပါနဲ့ — "ဖြစ်သွားတာက ကံစီမံရာပါ၊ ဘုရားက ဒဏ်ခတ်တာ၊ ဖန်ဆင်းရှင်က အမျက်ထွက်တာ၊ ကပ်ဆေးတာ" စတဲ့ ယုံကြည်ယူဆချက်တွေအပေါ် အခြေခံတဲ့ စကားတွေ လုံး၀ မပြောသင့်ပါဘူး။ သဘာ၀တရားရဲ့ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်လာရတဲ့ အကျိုးဆက်ဒုက္ခတွေကို ဘယ်သူ့ကြောင့်၊ ဘယ်ဝါ့ကြောင့်၊ ဘယ်ဘုရားကြောင့် ဆိုပြီး လွှဲချတာ၊ သေဆုံးသွားသူတင် မဟုတ်ဘဲ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူတွေကိုပါ ဘုရားရိုက်သလိုလို၊ ဒဏ်ခတ်ခံရသလိုလို ရောနှော အပြစ်တင်တာက အတော်လေး အပြုသဘောမဆောင်လွန်းတဲ့ အပြုအမူပါပဲ။ ၅။ ကြောက်နေသူကို ဖြဲမခြောက်ပါနဲ့ — သတင်းတု၊ သတင်းမှားတွေ မှိုလိုပေါက်နေချိန်မှာ ကိုယ်ပြောမဲ့ အချက်အလက်ကို ဂရုစိုက်ပါ။ ကိုယ်မျှဝေမှာ သေချာမှန်ကန်ရဲ့လား ဆိုတာကို စစ်ဆေးပါ။ သဘာ၀ဘေးကြောင့် ကြောက်လန့်နေရတဲ့ ပြည်သူတွေက သတင်းမှန်လား၊ သတင်းမှာလား ဝေဖန်ပိုင်းတွေးတောဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်အောင် အားနည်းနေကြတာပါ။ ဒီလိုမျိုးဖြစ်နေတဲ့ အချိန်မှာ တွေ့ရာသတင်း၊ တွေ့ရာအကြောင်းတွေကို လူမှုကွန်ယက်က ဖြစ်စေ၊ မြေပြင်က ဖြစ်စေ၊ လက်ဆင့်ကာဖြစ်စေ မျှဝေတာက တစ်ဘူပေါ် နှစ်ဘူဆင့်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်ချယုံကြည်ရတဲ့ သတင်းဌာနတွေနဲ့ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေရဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ယုံကြည်ပြီး အခြားသော သတင်းမှားတွေကို မဖြန့်ကြဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်ရပါတယ်။ ကိုယ်တိုင်က စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှစ်သိမ့်အားပေးဖို့ ကျွမ်းကျင်သူ မဟုတ်ရင် စကားကို လွယ်လွယ်‌မပြောကြဖို့နဲ့ နားထောင်ခြင်းကသာ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အပေါ်က ဖော်ပြခဲ့တဲ့ အချက်တွေကို ရှောင်ကြဉ်ရင်း ငလျင်ဒဏ်သင့် ပြည်သူတွေကို စိတ်ဒုက္ခမပေးမိအောင် ဂရုစိုက်ကြရအောင်ပါ။ ။ Written by Myo Myat Maung Released from Fact Hub Go: Content Writer Desk, Earthquake Response ©️ 𝟮𝟬𝟮𝟰-𝟮𝟬𝟮𝟱 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿 #Fact_Hub #Earthquake_Response_14

“ငှက်အုပ်ပျံတာက မုန်တိုင်းရဲ့ ရှေ့ပြေးလား” ――――――― ငှက်တွေ အုပ်စုဖွဲ့ပျံသန်းတယ်ဆိုတာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ပုံမှန်အပြုအမူတွေပါ။ ဒီကနေ ဘယ်လိုအကျိုးကျေးဇူးတွေ ရလဲဆိုရင် . . . — အမဲလိုက် သားရဲတိရစ္ဆာန်တွေကို ဝေခွဲမရ ဖြစ်စေတယ် (အုပ်စုဖွဲ့ပြီး ပျံသန်းနေကြတာ ဖြစ်လို့ ဘယ်ငှက်ကို ပစ်မှတ်ထားရမလဲ ဆိုတာက သားရဲတစ်ကောင်ရဲ့ စိတ်ကို ဝေဝါးစေပါတယ်)။ — အစာရင်းမြစ်တည်ရှိရာကို အချင်းချင်း လမ်းညွှန်ကြတယ်။ — ခရီးဝေးပြန်သန်းတဲ့ နေရာမှာ စွမ်းအင်ကုန်ဆုံးမှုကို သက်သာစေတယ် (အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ဗွီ - V ပုံသဏ္ဌာန်နဲ့ ပျံသန်းတဲ့အခါ ရှေ့ဆုံးငှက် တောင်ပံခတ်ရာကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လေဝဲအသေးစားတွေက နောက်မှာ ပါလာတဲ့ ငှက်တွေကို ပင့်ပေးလိုက်သလို ဖြစ်စေတယ်။ ‌ဒါကြောင့်ပဲ ဥပမာပြရရင် ကြိုးကြာငှက်တွေ ဆောင်းခိုချိန် ရက်ရှည်ခရီးနှင်တဲ့အခါ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုကို သက်သာစေတာပါ)။ — မိတ်လိုက်ဖက် ရှာဖွေမှုနဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးမှာ ထိရောက်စေတယ်။ ငှက်တွေဟာ သားရဲနဲ့ ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ၊ အစာရှာတဲ့အခါနဲ့ အိပ်တန်းတက်ဖို့ ပြင်တဲ့အခါ အလားတူ အုပ်စုဖွဲ့ပျံသန်းလေ့ရှိကြပြီး ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်တစ်ခုမျှသာပါ။ ဒါကြောင့် ပုံထဲမှာ မြင်တွေ့နေရတဲ့ အုပ်စုဖွဲ့ပျံသန်းမှုက မုန်တိုင်း၀င်လာနိုင်ခြေနဲ့ ဆက်စပ်တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ ထပ်ပြီး အသိပေးလိုတာက အခုလို ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ပြည်သူတွေ စိတ်နှလုံး မအေးချမ်းနေချိန်ဖြစ်တဲ့အတွက် အလန့်တကြားဖြစ်စေမဲ့ သတင်းအကြောင်းအရာတွေကို မစိစစ်ပါဘဲ လူမှုကွန်ယက်မှာ မဖြန့်ဝေဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။ ဒီလို သတင်းမှားတွေဟာ ပြည်သူတွေရဲ့ အကျိုးကို တိုက်ရိုက် ထိခိုက်သက်ရောက်တာမျိုး မရှိခဲ့ရင်တောင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ သက်ရောက်မှု ကြီးမားသွားနိုင်ပါတယ်။ Fact Hub Myanmar ကလဲ ငလျင်ဒဏ်သင့် ပြည်သူတွေနဲ့ အတူရှိနေမှာဖြစ်ပြီး သတင်းအချက်အလက် လွဲမှားမှုတွေကို ဆက်လက်တိုက်ဖျက်နေမှာ ဖြစ်တယ်လို့ အသိပေးအပ်ပါတယ်။ ။ Written by Julian Htet Aung Released from Fact Hub Go: Content Writer Desk, Earthquake Response 13 ©️ 𝟮𝟬𝟮𝟰-𝟮𝟬𝟮𝟱 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿 #Fact_Hub #Earthquake_response_13