تاریخ‌خوان

‏وقتی توافق هم بحران است… ‏سال‌هاست که جمهوری اسلامی بقای خود را بر پایهٔ یک وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بنا کرده است؛ وضعیتی که در آن می‌توان مشکلات اقتصادی را به تحریم و دشمن خارجی نسبت داد، فضای سیاسی را امنیتی نگه داشت و از جامعه خواست به نام «مقاومت» سختی‌ها را تحمل کند. به همین دلیل، برخلاف تصور رایج، این وضعیت در بسیاری از مواقع بیش از آنکه به ضرر حکومت باشد، به بقای آن کمک کرده است. ‏از این منظر، توافق با آمریکا می‌تواند معادله را تغییر دهد. نخست آنکه کشور را از یک بلاتکلیفی فرسایشی خارج می‌کند و بهانه‌های ناشی از بحران دائمی را کاهش می‌دهد. دوم آنکه با کاهش تنش خارجی، توجه افکار عمومی بیش از گذشته به مسائل داخلی، از فساد و ناکارآمدی گرفته تا مطالبات سیاسی و اجتماعی، معطوف می‌شود. در چنین شرایطی امکان شکل‌گیری اعتراضات و مطالبات مدنی نیز افزایش می‌یابد. ‏اما شاید مهم‌ترین مسئله، تأثیر توافق بر روایت سیاسی حکومت باشد. سال‌ها به هواداران گفته شده که عقب‌نشینی در برابر آمریکا ممکن نیست و مقاومت سرانجام به پیروزی خواهد رسید. اگر امروز بخشی از همان سیاست‌ها کنار گذاشته شود یا دربارهٔ برنامه هسته‌ای امتیازهایی داده شود، پرسش دشواری در ذهن بسیاری از حامیان شکل می‌گیرد: اگر قرار بود در نهایت به این نقطه برسیم، پس آن همه هزینه و فشار برای چه بود؟ ‏خیلی طبیعی‌ست که مخالفان به این روایت‌ها باور نداشته باشند، اما وقتی تردید به درون پایگاه اجتماعی حکومت نفوذ می‌کند، مسأله دیگر صرفاً اختلاف سیاسی نیست؛ بحران اعتماد است. حکومتی که حامیانش دیگر نتوانند داستانی که سال‌ها برایش هزینه داده‌اند را باور کنند، با چالشی روبه‌رو می‌شود که حل آن بسیار دشوارتر از مقابله با مخالفان بیرونی است. ‏گرفتاری حکومت زمانی آشکار می‌شود که علاوه بر مخالفانش که روایت رسمی را به چالش می‌کشند، مؤمنانش نیز دربارهٔ آن تردید می‌کنند؛ در این هنگام کسانی که سال‌ها سختی‌ها را با وعدهٔ پیروزی توجیه می‌کردند، ناگهان از خود می‌پرسند آیا اصلاً آن پیروزی وجود داشت یا نه؟ در آن نقطه، بحران دیگر بحران سیاست نیست، بحران اعتماد است؛ و هیچ حکومتی نمی‌تواند صرفاً با زور، جای خالی اعتمادی را که در میان وفادارترین هوادارانش از دست داده، به آسانی پر کند. ‏برای یک حکومت ایدئولوژیک، شاید طبیعی و بدیهی باشد که مخالفانش فریاد بزنند «ما شما را باور نداریم»؛ اما خطرناک‌ترین صحنه، زمانی‌ست که هواداران خودش، آرام و با حیرت بگویند: «ما هم دیگر مطمئن نیستیم.» این جمله ظاهراً آرام است، اما از نظر سیاسی می‌تواند نشانهٔ آغاز یک دگرگونی عمیق باشد. 🖊️روح‌الله رحیم‌پور @tarikhan

‏بدبختی یک حکومت زمانی عیان می‌شود که روایت‌های اقتدارنمایانه‌اش حتی نزد هواداران معتقدش نیز فرو می‌پاشد. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال برنامهٔ گزارش روز یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏جمهوری اسلامی اگر تن به امضای تفاهم با آمریکا ندهد چاره‌ای غیر از جنگ مجدد و ویرانگرتر از قبل نخواهد داشت و اگر امضا کند، با عمیق‌ترین و فرساینده‌ترین اختلاف داخلی در تاریخ خود روبرو خواهد شد. ‏⁦ گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏حکومت در صد روز گذشته تجمعات خیابانی طرفدارانش را با هدف نمایش همبستگی، سازماندهی ‌کرد و حالا همان خیابان‌ها تبدیل به مراکز نفاق و منابع تفرقه علیه حاکمیت شده‌اند. احتمالاً به زودی بساط این برنامه‌های شبانه در خیابان‌ها جمع خواهد شد. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏اقلیت پر سر و صدای پایداری در داخل کشور، از تمام ابزار و امکانات خود برای مخالفت با توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن استفاده می‌کنند و از حمایت نهادهایی مثل صدا و سیما نیز برخوردار هستند. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال برنامهٔ تیتر اول شنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

جمهوری اسلامی هم به‌واسطهٔ بحران عمیق اقتصادی ناشی از جنگ و محاصرهٔ دریایی و هم برای اقناع هواداران مخالف توافق در داخل کشور، نیازمند آزاد شدن دارایی‌های مسدود شده به عنوان دستاورد ملموس است. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال شنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏با دو منبع عمانی و یک منبع پاکستانی دربارهٔ آزادسازی دارایی‌های مسدود شدهٔ ایران گفت‌وگو کردم. ‏هر سه تأیید کردند که پس از امضای یادداشت تفاهم توسط آمریکا و جمهوری اسلامی حدود ۱۲ میلیارد دلار از این دارایی‌ها که در حساب‌های اروپایی قطر و امارات بلوکه هستند، در ازای فرآیند بازگشایی تنگهٔ هرمز و به صورت اقلام اساسی (عمدتاً غذا و دارو) در اختیار جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت. ‏همچنین به گفتهٔ این منابع، آزاد شدن این مبالغ مطابق با متن توافق، تا پیش از امضای آن امکان‌پذیر نیست. بنابراین می‌توان با احتمال بالا ادعا کرد که تاکنون هیچ مبلغی در اختیار تهران قرار نگرفته است. ‏دربارهٔ سرنوشت ۱۲ میلیارد دیگر از دارایی‌های مسدود شده که مورد درخواست جمهوری اسلامی بوده همان منابع تأیید کردند دولت آمریکا به شرط پایبندی تهران به تعهدات و سازنده بودن روند مذاکرات، هم‌زمان با تعلیق موقت تحریم‌های نفتی ایران در حین انجام مذاکره‌ها به مدت ۶۰ روز، با آزادسازی این مبالغ نیز موافقت کرده اما ساز و کار چگونگی و زمان‌بندی آن به مذاکرات آتی موکول شده است. ‏پی‌نوشت: قبلاً نیز گفته و نوشته بودم که شواهد از آمادگی دولت آمریکا برای اعطای برخی از امتیازات تشویقی به جمهوری اسلامی حکایت دارند که شاید بتوان از آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه شده، تعلیق موقت تحریم‌های نفتی و رفع محاصرهٔ دریایی بنادر در همین عنوان یاد کرد. پرسش اصلی حداقل برای من این است که آیا چنین امتیازاتی باعث اعتبارزایی و مشروعیت‌بخشی به اقدامات غیرقانونی جمهوری اسلامی نظیر بستن تنگهٔ هرمز و دریافت عوارض در این آبراه استراتژیک نمی‌شود؟! 🖊️روح‌الله رحیم‌پور @tarikhan

‏تهران و واشینگتن در حالی خود را برای امضای یادداشت تفاهم آماده می‌کنند که علیرغم ضرورت‌های سیاسی و اقتصادی برای طرفین، موانع جدی و مخاطره‌آمیزی نیز بر سر اجرای آن و در نهایت، رسیدن به یک توافق جامع وجود دارد. گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی جمعه ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏روایت اول دربارهٔ توافق احتمالی را ترامپ با عبارت توافق بزرگ، از آنِ خود کرده و حالا اگر جمهوری اسلامی بخواهد تأیید کند، لاجرم اذعان به پیروزی آمریکاست و اگر رد کند، خلاف تفاهم کنونی است؛ بنابراین فعلاً سکوت کرده تا روایت ترامپ، بیات شود. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال جمعه ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏جهان بارها نشان داده که سیاستمداران دوست دارند آینده را مثل پیش‌بینیِ آب‌وهوا، با نگاه کردن از پنجره حدس ‌بزنند و البته بعد هم از وقوع طوفان تعجب می‌کنند! گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال پنج‌شنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏حملات موشکی به اسرائیل و شلیک به هلی‌کوپتر آمریکایی، اشتباهات محاسباتی پی در پی جمهوری اسلامی بود که نه‌تنها منجر به تغییر معادله‌های آتش‌بس به نفع تهران نشد، بلکه ممکن است منجر به گسترش درگیری‌ها و دشوارتر شدن دیپلماسی شود. گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی چهارشنبه ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏شاخ و شانه کشیدن‌های جمهوری اسلامی همزمان با تشدید حملات اسرائیل در لبنان و تهدید ترامپ به حملهٔ مجدد به ایران ادامه دارد… ‏⁦ گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال برنامهٔ تیتر اول چهارشنبه ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏با توجه به نوع حملات و حجم آتشی که میان اسرائیل و جمهوری اسلامی تبادل می‌شود، می‌توان انتظار داشت الگویی شبیه به جنگ ۱۲ روزه شکل بگیرد؛ گسترش درگیری نیز ارتباط مستقیم به تصمیم‌گیری آمریکا برای نوع مداخله دارد. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏جمهوری اسلامی با نقض غیرموجّه آتش‌بس، نه‌تنها امنیت مردم و منافع ملی ایران را به بقا و امنیت حزب‌الله لبنان گره زده و به خطر انداخته بلکه در عمل به حملات متقابل اسرائیل علیه خود نیز مشروعیت بخشیده است. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏گاهی در دیپلماسی، تهدید برای رسیدن به توافق استفاده می‌شود، نه برای جلوگیری از آن؛ اما مسألهٔ اصلی این است که واشینگتن تهدید برداشت از دارایی‌های مسدود شدهٔ ایران را صرفاً اهرم چانه‌زنی می‌بیند یا واقعاً قصد اجرای آن را دارد؟ گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏اسرائیل از هر شیوه و امکانی که باعث خلع سلاح یا حداقل مهار حزب‌الله لبنان شود، استفاده می‌کند و بعید است حربه‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی بتواند در درازمدت برای بقای مهمترین نیروی نیابتی‌اش موفق باشد. ‏⁦ گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏گاهی دو طرف همزمان خود را برنده و طرف مقابل را در حال عقب‌نشینی و حتی شکست معرفی می‌کنند، در حالی که هنوز معلوم نیست اصلاً توافقی در کار خواهد بود یا نه. ‏⁦ گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan

‏قفسه‌ها پر است، فقط مردم پول ندارند… ‏برخی از کارشناسان اقتصادی چنان از وجود کالا در بازار آن‌هم همه‌جورش و فقدان پول برای خرید حرف می‌زنند که گویی کشور نه مشکل واردات دارد و نه تولید به شدت کاهش پیدا کرده و لابد دولت هم برنامه‌ریزی و مدیریت خود را درست انجام می‌دهد. ‏در تعجبم که هیچ‌کدام توضیح نمی‌دهند اگر تولید و واردات کشور به شدت کوچک شده باشد (که واقعا هم کوچک شده)، وجود کالا در بازار که نشانهٔ وفور نیست، بلکه به احتمال زیاد نشانهٔ فروپاشی تقاضا باشد. ‏در این حالت همچنان کالا در بازار دیده می‌شود، ولی نه به خاطر فراوانی عرضه، بلکه چون تقاضا حتی بیشتر از عرضه سقوط کرده است و کالا هست چون تقاضا نیست. ‏یعنی اگر مردم می‌توانستند مایحتاج مکفی خود را تأمین کنند، به احتمال فراوان حالا با قحطی یا حداقل کمبود بسیاری از کالاهای اساسی در بازار مواجه بودیم. همچنان‌که در زمینهٔ داروها، وضعیت این‌چنین شده است. ‏اگر ادعای این کارشناسان درست باشد، قاعدتاً در شرایط فعلی ایران، بازار را می‌توان با ابزارهایی مثل توزیع کوپن مدیریت کرد اما آیا دولت جمهوری اسلامی جرأت چنین کاری را دارد؟ مشخص است که نمی‌تواند، چون به سرعت به قحطی منجر می‌شود. ‏همینطور کارشناسان محترم نمی‌گویند اگر تقاضا به دلیل فقدان قدرت خرید مردم کم است، چرا قیمت عرضه کاهش پیدا نمی‌کند؟ دلیل این‌ هم واضح است: چون نه وارادت کافی و نه تولید کافی وجود دارد. ‏وجود کالا در بازار امروز ایران، نه ناشی از وفور آن‌ها در انبارها و نه به دلیل عملکرد مفید دولت است؛ عبارت درست و کامل هم این نیست که قفسه‌ها پر است «اما» مردم قدرت خرید ندارند بلکه قفسه‌ها پر است «چون» مردم قدرت خرید ندارد. 🖊️روح‌الله رحیم‌پور @tarikhan

‏از نظر اهمیت راهبردی، بندر الفحل برای عمان چیزی شبیه جزیرهٔ خارک برای ایران است. به همین دلیل خبر انفجار در اسکله‌های بارگیری شناور این پایانه، باعث شد بازار نفت بلافاصله واکنش نشان دهد. گفت‌وگو با تلویزیون ایران‌اینترنشنال شنبه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ @tarikhan