Astroscience

کوئیز ماهانه استروساینس امروز ۸تا سوال از پست‌هایی که در ماه سپتامبر براتون گذاشتیم، طرح کردیم‌ و براتون می‌ذاریم. برنده‌ی این کوئیز کسیه که به ۸تا سوال طرح شده درست پاسخ بده و برای دریافت جایزه‌اش، نیازه که اسکرین شات‌های جواب‌های درست‌رو توی پیویم، @astromand، بفرسته. جایزه‌ها: ۱) برنده می‌تونه موضوع پست بعدی‌رو انتخاب کنه. ۲) می‌تونه بخواد یه منبعی (کتاب، فیلم، سریال، سایت، اپلیکیشن، بازی یا آدمی) رو در رابطه با نجوم بهش معرفی کنیم. ۳) می‌تونه از ادمین‌ها بخواد با موضوع دلخواهش ویدیویی درست کنن و در چنل بذارن. ⏰ ۲۴ ساعت برای پاسخ به کوئیز مهلت دارین.

✨ چرا این موضوع مهمه؟ کشف سیارات فراخورشیدی فقط یه کشف علمی نیست؛ قدمی برای پاسخ به این سؤال بزرگه: «آیا ما تنها هستیم؟» 🌍👽 ⸻ 🔗 رفرنس‌ها 1. NASA Exoplanet Exploration 2. ESA – Exoplanets 3. Harvard – Methods of Detecting Exoplanets (Lecture Notes) 4. Kepler Mission – Discoveries

روش‌های علمی کشف سیارات فراخورشیدی (Exoplanets شاید فکر کنی کشف سیاره‌ها فقط کار تلسکوپ‌های بزرگ فضایی مثل کپلر یا جیمز وب باشه، اما واقعیت اینه که پشت هر کشف، روش‌های علمی دقیقی وجود داره. 🔬 مهم‌ترین روش‌های کشف سیارات فراخورشیدی ۱. روش گذر (Transit Method) • وقتی سیاره از جلوی ستاره‌ی مادرش عبور می‌کنه، مقدار کمی از نور ستاره کم می‌شه. • این افت نور (Light Curve) با ابزار حساس ثبت می‌شه. • مأموریت «کپلر» (Kepler) و تلسکوپ TESS با همین روش هزاران سیاره‌ی فراخورشیدی رو پیدا کردن. ۲. روش سرعت شعاعی (Radial Velocity / Doppler Spectroscopy) • حضور سیاره باعث می‌شه ستاره کمی «لرزش» پیدا کنه. • این لرزش روی طیف نوری ستاره اثر می‌ذاره (اثر دوپلر). • از تغییرات طیف می‌شه جرم تقریبی سیاره رو محاسبه کرد. ۳. تصویربرداری مستقیم (Direct Imaging) • خیلی سخت و نادره، چون نور ستاره خیلی قوی‌تر از سیاره‌ست. • برای این کار معمولاً از «کورون‌گراف» استفاده می‌کنن تا نور ستاره مسدود بشه. ۴. میکرولنزینگ گرانشی (Gravitational Microlensing) • بر اساس نسبیت عام اینشتین: وقتی یک ستاره از جلوی ستاره‌ی دورتر رد می‌شه، نورش خم می‌شه. • اگه ستاره‌ی نزدیک‌تر سیاره داشته باشه، اثر لنزینگ کمی تغییر می‌کنه و وجود سیاره مشخص می‌شه. ⸻

برخورد دو سیاه‌چاله و تئوری اینشتین! تئوری ۵۰ ساله‌ی اینشتین که چطور دو سیاه‌چاله ادغام می‌شن با این اتفاق شگفت‌انگیز تایید شد. ادغام سیاه‌چاله‌ها، باعث می‌شن که نوسانات کوچکی به نام "امواج گرانشی" که در کیهان با سرعت نور حرکت می‌کنن به سمت ما هم برسن. این ادغام که با نام GW250114 شناخته می‌شه، خیلی شبیه به پدیده‌ای که در سال 2015 اتفاق افتاد و برای اولین بار امواج گرانشی شناسایی شدن، بود. دو سیاه‌چاله‌های این ادغام اخیر، بین ۳۰ تا ۴۰ بار جرم خورشید رو داشتن و در فاصله‌ای حدود 1.3 میلیارد سال نوری زمین قرار داشتن. در این 10 سال اخیر که امواج گرانشی کشف شدن، دانشمندان حدود 300 ادغام سیاه‌چاله‌رو شناسایی کردن اما این ادغام اخیر، از همشون قوی‌تر بوده. امواج گرانشی توسط این ابزارها قابل شناسایی هستن: Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory (LIGO) Virgo detector (Italy) KAGRA (Japan) GEO600 (Germany) همه باهمدیگه همکاری بین‌المللی LIGO-Virgo-KAGRA (LVK) رو تشکیل می‌دن. رفرنس #امواج_گرانشی #سیاه_چاله @spaceastron

ابزارهای SPICE برای اولین بار حرکات‌رو اندازه‌گیری کردن! در ادامه‌ی پست قبلی، یکی از ابزار ماهواره Solar orbiter که اسمش SPICE هست، خطوط طیفی که عناصر شیمیایی‌رو نشون می‌دن هم اندازه‌گیری کرده: هیدروژن، کربن، اکسیژن، نئون و منیزیم شناسایی شدن. اما برای اولین بار، از خطوط طیفی استفاده کرده تا سرعت توده‌های مواد خورشیدی‌رو اندازه‌گیری کنه، این با نام "اندازه‌گیری دوپلر" هم شناخته می‌شه. در تصاویر می‌تونین ببینین که یون‌های کربن در لایه‌ی نازکی به نام منطقه گذار، جایی که دمای خورشید به 10000 یا صد هزار سانتی‌گراد می‌رسه، چطور حرکت می‌کنن. رفرنس رفرنس #خورشید #solar_orbiter #میدان_مغناطیسی #ماهواره 11 June 2025 @spaceastron

اولین تصاویر از قطب جنوبی خورشید! ماهواره‌ی Solar Oribiter آژانس فضایی اروپا (ESA) اولین تصاویر رو از قطب جنوب خورشید گرفت. این ماهواره که در سال 2020 پرتاب شد با هدف این رفت که در زاویه‌های متفاوتی از بقیه‌ی ماهواره‌هایی که به خورشید فرستاده شدن، قراره بگیره و با جزئیات زیادی تصاویری از قطب‌های ستاره‌ی منظومه‌ی شمسی تهیه کنه. چرخه‌ی تغییرات خورشید که هر ۱۱ سال یکبار اتفاق می‌افتن، در حال تغییرن و بنظر میاد که میدان مغناطیسیش، داره برعکس می‌شه و در تصاویر هم شکستگی‌هایی روی سطح دیده می‌شن که بخاطر شدت بالای میدان مغناطیسی اون قسمته. ماهواره در ۱۷ درجه‌ای پایین از خط استوای خورشید گردش می‌کرد. همچنین تاوه‌های قطبی هم در تصویر قابل مشاهده هستن که شبیه به اونایی هستن که در قطب زهره و زحل هم دیده شدن و به طور خلاصه گازهای چرخشی‌ای هستن. درحال حاضر، خورشید در فاز فعالیت بالایی هست و تا ۵-۶ سال دیگه به کم فعالیت‌ترین حالت خود می‌رسه که بهش solar minimum هم می‌گن. درحال حاضر، هدف بعدی Solar Orbiter، تهیه‌ی تصاویری از قطب شمال خورشیده. رفرنس رفرنس @spaceastron

از این به بعد زیر هشتگ‌هایی که زیر هر پست می‌زنیم، براتون تاریخ مقاله‌ای که ترجمه کردیم یا خبری که گذاشتیم‌رو می‌زنیم که بدونین در چه تاریخی اون خبر منتشر شده. تاریخ میلادی‌رو می‌نویسیم💕

اولین اندازه‌گیری قطبی شدن مگنتار! ماموریت IXPE که مشارکتی بین ناسا و ASI (آژانس فضایی ایتالیا) هست، برای اولین بار این اندازه‌گیری‌رو انجام داد. مگنتارها، نوعی از ستاره‌های نوترونی هستن با میدان مغناطیسی بسیار قوی‌ای و اندازه‌ی خیلی کوچکی هم دارن، می‌تونن اندازه‌ی یه شهر باشن. مگنتار 1E 1841-045 که در باقی‌مانده‌ی یک ابرنواختر به نام SNR kes 73 هست و حدود ۲۸ هزار سال نوری با ما فاصله داره، از سال پیش مشاهده شده بود که درحال طغیان و انفجاره. قطبی شدن، اطلاعاتی درمورد جهت‌گیری و هم‌ترازی طول موج‌های ایکس‌ری منتشر شده می‌ده. هرچه قطبی شدنه، بیشتر باشه، بیشتر این امواج ایکس‌ری همگام‌تر حرکت می‌کنن. داده‌های IXPE نشون دادن که این قطبی‌زدگی بسیار بالایی بوده و بنابراین طول موج‌ها بصورت همگام پخش می‌شن. طغیان مگنتار بسیار درخشان بود و درخشش، برابر با درخشندگی ۱۰۰۰ خورشید بود. رفرنس #مگنتار #ایکس‌ری #IXPE @spaceastron

قطبش وارونه در سیاه‌چاله‌ی M87! این داده‌ها، پیش‌بینی‌های اینشتین برای سایه‌ی پایدار سیاه‌چاله‌ هم تایید کردن. تصاویر نشون می‌دن که اندازه‌ها و شکل سایه - مرکز مشکی سیاه‌چاله یا قسمت داخلی افق رویداد - پایداره و تغییری نمی‌کنه همونطور که پیش‌بینی‌های اینشتین بهش اشاره کرده بودن. با این حال، قطبش متغیر و وجود نوسانات مغناطیسی و انتشار جت‌های اضافی نشان می‌دهد که محیط اطراف سایه ایستا نیست: این محیط "زنده"ست و همچین پدیده‌هایی بر روی سیاه‌چاله تاثیر می‌ذارن. رفرنس #سیاه_چاله #M87 #New_Horizon @spaceastron

قطبش وارونه در سیاه‌چاله‌ی M87! تلسکوپ New Horizon، تصاویری‌رو ۱۰ روز پیش منتشر کرد که جزئیات زیادی از سیاه‌چاله‌ی کلان جرمی که در مرکز کهکشان M87 قرار داره‌رو نشون می‌دادن. این سیاه چاله حدود ۵۵ میلیون سال نوری با ما فاصله داره و حدود ۶ میلیارد بار جرم خورشید رو داره. در سال 2017، 2018 و 2021 تصاویری از این سیاه‌چاله تهیه شده. در سال 2017، میدان مغناطیسی سیاه‌چاله به یک طرف مارپیچی شده بود. در سال 2018، تثبیت شده بود. در سال 2021، معکوس شده بود و به سمت مخالف مارپیچی شده بوده. همچین تغییراتی ممکنه هم بخاطر میدان مغناطیسی خود سیاه‌چاله و هم بخاطر مواد مداخله‌گری که قطبش نور رو در سفرش به زمین می‌پیچونه، ناشی شه. در طی این سال‌ها، با تشکر از بهتر شدن تکنولوژی و بالا بردن حساسیت تلسکوپ‌ها، برای اولین بار، تلسکوپ New Horizon تونست از جت سیاه چاله هم شناسایی کنه. رفرنس #سیاه_چاله #New_Horizon # M87 @spaceastron

قمرهای اورانوس دارن گرد و غبار جمع می‌کنن! با پرواز کناری Voyager 2 در سال ۱۹۸۶ که قرار بود تصاویری از قمرهای بزرگ اورانوس تهیه کنه، دانشمندان انتظار داشتن که نیم‌کره‌های عقبی قمرها، سمتی که در خلاف جهت حرکتشونه، به خاطر تابش از سمت سیاره، تاریک شن. اما چیزی که دیده شد کاملا برعکس بود چون مثلا قمرهای Titania و Oberon در طرف‌های پیشرو، تاریک‌تر بودن. دلیل این پیش‌بینی غلط، غباره. قمرهای بیرونی اورانوس، همیشه با ریزشهاب‌سنگ‌ها برخورد می‌کنن و این ذراتی که از برخورد رها می‌شن، بطور چرخشی گردش می‌کنن و طی میلیون‌ها سال، به سمت خود قمر کشیده می‌شن. اما مثلا قمرهای داخلی مثل Ariel و Umbriel فرقی بین قسمت جلویی و عقبیشون در درخشندگیشون نیست و این بخاطر اینه که غبارهایی که از برخورد رها می‌شن اصلا بهشون نمی‌رسه. رفرنس #اورانوس #قمر #هابل #وویجر @spaceastron

تعداد سیارات فراخورشیدی: 6000! سی سال از موقعی که اولین سیاره‌ای که به دور ستاره‌ی خودش گردش می‌کنه و کشف شد، می‌گذره و از اون روز، دانشمندان دارن سیارات جدید پیدا می‌کنن. تعداد سیارات فراخورشیدی توسط NExScl ناسا شمرده می‌شه و ۹ روز پیش تایید شد که تعداد سیارات فراخورشیدی به ۶۰۰۰تا رسیده و درحال حاضر این عدد هی داره بیشتر و بیشتر می‌شه. محققان بر این باورن که در خود کهکشان راه شیری چند میلیارد سیاره وجود داشته باشن و پیدا کردن همین سیاره‌ها هم خودش یه چالشیه. فکت‌های زیادی با مطالعه‌ی این سیارات فراخورشیدی بدست اومدن: مثلا تعداد سیارات سنگی نسبت به سیارات گازی در کیهان بیشتره، سیاره‌های گازی‌ای مثل مشتری وجود دارن که مدارشون از مدار عطارد به خورشید هم نسبت به ستاره‌ی منظومه‌اشون نزدیکتره، سیاره‌هایی وجود دارن که به دور دو ستاره یا ستاره‌های مرده گردش می‌کنن و حتی سیاره‌هایی وجود دارن که با مواد مذاب پوشانده شدن. از بین اینها، فقط کمتر از ۱۰۰ سیاره‌ی فراخورشیدی به طور مستقیم، توسط یه عکس، کشف شدن چون بیشترشون، بخاطر نور ستاره‌ی منظومه‌اشون دیده نمی‌شن. رفرنس #سیاره_فراخورشیدی #سیاره @spaceastron