طالب العلم

📍فرق بین بهره گرفتن از کتب اهل بدعت و همنشینی با آنان 🎙سخن علامه: شیخ سلیمان الرحیلی -حفظه الله تعالی- «بعض الناس يقول انظر العلماء يأخذون من كتب الفقه وهي لأناس ماتريدية أناس أشاعرة أناس كذا؛ الأخذ من الكتب غير المجالسة، الأخذ من الكتب هذه واسطة ووسيلة ولا تؤثر وليست نصرة لطائفة أو كذا؛ أما الجلوس فلا، الجلوس مؤثر والجلوس يحزب والجلوس يدعو إلى الشخص وغير ذلك؛ وهذا الذي أعرفه من أهل العلم أنهم يفرقون بين الأخذ من الكتب والمجالسة...بشرط أن تكون كتبا معتمدة في المذهب ويقتصر على الفقه؛ غالبا كتب المالكية يكون فيها القسم الأول جزء من العقيدة ، وأحيانا الجزء الأخير يكون في التصوف والسلوك هذه تجتنب تماما، ويبقى ما يتعلق بالفقه» اهـ. برخی از مردم می‌گویند: ببینید، علما از کتاب‌های فقهی بهره می‌گیرند در حالی که این کتاب‌ها متعلق به افرادی ماتریدی، اشعری و امثال آن‌هاست! [در جواب باید گفت] بهره گرفتن از کتاب‌ها با همنشینی و مجالست متفاوت است؛ بهره گرفتن از کتاب‌ها تنها یک واسطه و وسیله است که تأثیری نمی‌گذارد و به معنای نصرت و یاری کردن یک فرقه یا مواردی از این دست نیست؛ اما همنشینی این‌گونه نیست؛ همنشینی تأثیرگذار است، همنشینی باعث حزب‌گرایی می‌شود، همنشینی فرد را به سوی آن شخص فرا می‌خواند و پیامدهایی از این قبیل دارد، و این همان مطلبی است که از اهل علم سراغ دارم؛ اینکه آن‌ها میان بهره گرفتن از کتاب‌ها و همنشینی [با صاحبان آن‌ها] تفاوت قائل می‌شوند... البته به این شرط که آن کتاب‌ها، از کتب معتبر و مورد اعتماد در آن مذهب باشند و [استفاده از آن‌ها] تنها به بخش فقه محدود شود؛ چرا که غالباً در کتاب‌های مالکی، بخش نخست کتاب جزئی از عقیده است و گاهی بخش پایانی آن در مورد تصوف و سلوک است؛ از این بخش‌ها باید به طور کامل اجتناب کرد و تنها آنچه مربوط به فقه است، باقی بماند.

✽ لقاء الطلاب 04 شوال 1443 هـ

‌‏‌‌‏🎧 کسانی که به خاطر «ربا» لعنت شده‌اند! 🎙 شیخ د.صلاح الدین جوهری - حفظه الله و وفقه و سدد خطاه - #گناه | #ربا | #مال_حرام ┈┈ ••✦⚜🎥⚜✦•• ┈┈ 🆔| تلگرام: https://t.me/salahjouharii 🆔| اینستاگرام: salah.aljouhari 🆔| یوتیوب: (جوهری تیوب) https://youtube.com/@jouharitube

به تاخیر می‌اندازد و خود را برای تلاوت کتاب الله و حضور در مساجد فارغ می‌کند تا به این اجر بزرگ دست یابد. و مدت زمانِ آن کوتاه است و با این کار چیزی از طلب دنیا را از دست نمی‌دهد، و اگر مشغله‌های ضروری و کار و وظیفه و شیفت کاری دارد، در آن‌ها حاضر می‌شود اما در وقت فراغت باید حریص باشد که آن را در مساجد صرف کند. اگر به این‌ها این موضوع هم اضافه شود که در نماز تراویح حاضر شود و با مسلمانان نماز بگزارد، خیری است افزون بر خیر دیگر، و همه این‌ها اعمال صالح و همگی درجاتی نزد الله -عزوجل- هستند. اما مسئله اصلی در هوشیاری و بیداری است، چرا که برخی مردم غافل هستند و بر غفلت خود باقی می‌مانند. و همچنین مسئله اصلی در نیت صالح و اخلاص برای الله است؛ زیرا در میان عمل‌کنندگان کسانی هستند که کارهایی انجام می‌دهند اما در آن برای الله اخلاص ندارند بلکه مقصودشان ریا و سُمعه (و شهرت) یا طمع دنیوی است. پس مسلمان حریص است که نیتش را برای الله خالص کند و جویای اجر و ثواب باشد تا عملش نزد الله -سبحانه وتعالی- پذیرفته شود. الله همه را به آنچه دوست دارد و می‌پسندد موفق بدارد، وصلی الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين.

و همه این‌ها به شرطی است که: ﴿يَرْجُونَ تِجَارَةً﴾ (به تجارتی امید دارند) [فاطر: ۲۹]، نیت صالح در همه این‌ها باشد؛ به تجارتی یعنی به سودی امید دارند، ﴿لَّن تَبُورَ﴾ (که هرگز کساد نمی‌شود) [فاطر: ۲۹]، بی‌ارزش نمی‌شود؛ تجارت آخرت در هر حال سودآور است. اما تجارت دنیا در معرض سود و زیان و نابودی است، ولی تجارت آخرت هرگز کساد نمی‌شود و دزدان آن را نمی‌برند و هیچ آفت اقتصادی به آن نمی‌رسد؛ تا زمانی که صاحبش در آن برای الله -عزوجل- اخلاص داشته باشد و به کسی ستم نکرده باشد، تجارتش هرگز کساد نخواهد شد و به صورت چندین برابر به او می‌رسد. پس تلاوت کتاب الله در این ماه برای روزه‌دار مطلوب و مورد تاکید است؛ تا میان روزه و تلاوت قرآن جمع کند، و این کار در مساجد باشد. سلف صالح هنگامی که ماه رمضان داخل می‌شد، مصحف‌ها را می‌آوردند و مجالس علم و فقه را رها می‌کردند و به تلاوت قرآن روی می‌آوردند؛ زیرا ماه رمضان، ماه قرآن است، پس با تلاوت و تدبر به آن روی می‌آورند. تنها تلاوت کافی نیست، بلکه تدبر هم لازم است، و مقصود از تدبر، فهم معانی قرآن است؛ فهم معانی، زیرا مطلوب عمل کردن است و هیچ‌کس به قرآن عمل نمی‌کند مگر اینکه در آن تدبر کند و معانی‌اش را بشناسد، پس در قرآن تدبر می‌کند، تا جایی که می‌تواند برای فهم آیات تلاش می‌کند، و هر کسی بر حسب آن فهمی که الله -سبحانه وتعالی- به او عطا می‌کند [بهره می‌برد]. عوامِ مردم هم بهره می‌برند، و در آن آیاتی را می‌شناسند که معنایشان آشکار است و فرد عامی و تحصیل کرده و عالم همگی آن را می‌فهمند؛ معانی آشکار هستند؛ مانند: • دستور به نماز • دستور به زکات • دستور به طاعت الله -عزوجل- • نهی از حرام • نهی از زنا • نهی از ربا، از فحاشی و ناسزا • نهی از قول زور (سخن باطل و دروغ) این‌ها واضح هستند و هر کسی آن‌ها را می‌داند. زیرا قرآن بر چهار نوع است همان‌طور که ابن عباس گفته است: ۱- نوعی که عوام می‌فهمند، ۲- و نوعی که فقط علما می‌فهمند، ۳- و نوعی که جز الله -سبحانه وتعالی- کسی آن را نمی‌داند، ٤- و نوعی که از معنای لغتی که قرآن به آن نازل شده فهمیده می‌شود؛ زیرا قرآن به زبان عربی نازل شده است، پس اگر زبان عربی را بداند، معانی آیات واضح را می‌فهمد. آیاتی وجود دارد که نیاز به علم و نیاز به فهم دارد، این‌ها مخصوص علمایِ راسخ در علم است، اما معانی آشکار و روشن را همه می‌دانند؛ مانند: ذکر بهشت و ذکر دوزخ، که همه آن را می‌شناسند. پس هیچ‌کس نیست که در قرآن تدبر کند مگر اینکه به اندازه فهمش با فایده‌ای بازگردد. و مقصود فقط عبور از آیات نیست در حالی که در آن تدبر نکند و در آن تامل ننماید. و همچنین مقصود این نیست که معانی‌اش را بداند اما به آن عمل نکند، بلکه عمل کردن لازم است. یاد گرفتن قرآن و یاد دادن آن و تلاوتش، همه این‌ها وسایلی برای تدبر هستند، و تدبر نیز وسیله‌ای برای عمل کردن است. پس یادگیری قرآن و یاد دادن و تلاوت و تدبر آن، همگی وسایلی برای عمل به قرآن هستند؛ زیرا تو نمی‌توانی به قرآن عمل کنی در حالی که معنای آن را بر حسب آنچه الله -سبحانه وتعالی- به تو بخشیده است نفهمی؛ و هر چه بر تو دشوار شد، از اهل علم درباره‌اش سوال می‌کنی، و کتاب‌های تفسیر مورد اعتماد وجود دارد، پس الحمدلله کار سختی نیست. پس سزاوار است که مسلمان بر تلاوت قرآن حریص باشد و در مساجد حضور یابد و در مساجد همراه مسلمانان قرآن تلاوت کند؛ «مَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ، يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ..» (هیچ گروهی در خانه‌ای از خانه‌های الله جمع نمی‌شوند تا کتاب الله را تلاوت کنند و آن را میان خود مدارسه کنند..) زیرا مساجد محلِ فارغ شدن برای عبادت هستند. و همچنین نشستن او در مسجد برای ذکر الله و تلاوت قرآن، خود عبادت است؛ نشستن او در مسجد اعتکاف و عبادت برای الله -عزوجل- است؛ چرا که مساجد راز بزرگی در آرامش و حضور قلب و قطع شدن عوامل پریشانی دارند. حضور فرشتگان نیز از چیزهایی است که به مسلمانان آرامش می‌دهد و آنان را بانشاط می‌کند، فرشتگان نزد آنان حاضر می‌شوند و آنان را دربر می‌گیرند؛ پس در مساجد رازی است، رازی بزرگ؛ خانه‌های الله -عزوجل-، محل عبادت، که فرشتگان در آن فرود می‌آیند، مسلمان در آن آسوده می‌شود، دلمشغولی‌ها از او قطع می‌گردد، رغبتش به عمل صالح در مساجد افزون می‌شود. «أحبُّ البقاعِ إلى اللَّهِ المساجد» [أخرجه مسلم (٦٧١) باختلاف يسير]

محبوب‌ترینِ مکان‌ها نزد الله مساجد است.

پس مسلمان به این امور اهمیت می‌دهد و این ماه را پیش از از دست رفتنش غنیمت می‌شمارد، و نیت را برای الله -عزوجل- خالص می‌کند و امیدِ اجر و ثواب دارد، و همراه با دنیا و غفلت‌ها و مشغله‌هایش نمی‌رود؛ حتی چیزهایی که در آن منفعتی است، مانند: طلب رزق و روزی و طلب تجارت، مسلمان در رمضان از آن‌ها می‌کاهد یا آن‌ها را

🎙علامه شيخ صالح الفوزان -حفظه الله-: الله سبحانه وتعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَّن تَبُورَ * لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُم مِّن فَضْلِهِ ۚ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ﴾ [فاطر: ۲۹ - ۳۰]

(همانا کسانی که کتاب الله را تلاوت می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم، پنهان و آشکار انفاق می‌کنند، به تجارتی امید دارند که هرگز زیان [و کساد] ندارد * تا [الله] پاداش آنان را کامل بدهد و از فضل خود بر آنان بیفزاید؛ چرا که بی‌گمان او آمرزنده‌ی سپاس‌گزار است).

و پیامبر ﷺ فرموده‌اند: «مَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ، يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ، إِلاَّ نَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ، وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ، وَحَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ، وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ» [صحيح مسلم (٢٦٩٩)]

(هیچ گروهی در خانه‌ای از خانه‌های الله جمع نمی‌شوند تا کتاب الله را تلاوت کنند و آن را میان خود مدارسه کنند، مگر اینکه سکینه بر آنان فرود می‌آید و رحمت آنان را فرا می‌گیرد و فرشتگان ایشان را احاطه می‌کنند و الله در میان کسانی که نزد او هستند، از آنان یاد می‌کند).

در این آیه کریمه و این حدیث شریف، تشویق به تلاوت کتاب الله در هر زمانی نهفته است؛ تشویق بر تلاوت کتاب الله و خواندن آن در هر زمان، و به ویژه در ماه رمضان؛ چرا که الله آن را در ماه رمضان نازل کرده است و او -سبحانه- فرموده است: ﴿شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ﴾ [البقرة: ۱۸٥]

(ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده است؛ [کتابی که] هدایتگر مردم و [دربردارنده‌ی] دلایل روشن هدایت و جداکننده‌ی حق از باطل است).

بنابراین پاداش تلاوت آن در رمضان، بیش از تلاوتش در ماه‌های دیگر است. و تلاوت آن در مساجد در این ماه، بیشتر از تلاوت در هر جای دیگری [فضیلت] دارد: «مَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ» (هیچ گروهی در خانه‌ای از خانه‌های الله جمع نشدند) یعنی مساجد، «يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ» (کتاب الله را تلاوت می‌کنند و آن را میان خود مدارسه می‌کنند). «یتلونه» یعنی آن را می‌خوانند. «و یتدارسونه بینهم» یعنی در تلاوت آن با هم مشارکت می‌کنند؛ به این صورت که به نوبت می‌خوانند، یا یکی می‌خواند و دیگری به دنبال او همان آیاتی را که او خوانده می‌خواند و به همین ترتیب.. و جبرئیل -علیه السلام- در ماه رمضان هر شب نزد رسول‌الله ﷺ می‌آمد و با ایشان قرآن را مدارسه می‌کرد. پس مدارسه نیز -که همان تلاوت مشترک میان مسلمانان در مجلسی است که برای این کار می‌نشینند و قصد آن را دارند- پاداش بزرگتری دارد. و همچنین کسی که به تنهایی باشد و آن را به تنهایی بخواند. هر یک از آن‌ها به آنچه الله وعده داده است می‌رسند، اما به شرطی که این کار با نیت صادقانه و از روی احتساب و امید اجر و ثواب در تلاوت کلام الله باشد. ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ﴾ (کتاب الله را تلاوت می‌کنند) [فاطر: ۲۹]، و تنها خواندن قرآن کافی نیست بلکه: ﴿وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ﴾ (و نماز را برپا می‌دارند) [فاطر: ۲۹]؛ چرا که قرآن به عمل صالح تشویق می‌کند و برترینِ اعمال نماز است و مقصود نمازهای پنجگانه است. و برپا داشتن نماز یعنی: به جای آوردن آن به همان صورتی که الله -سبحانه وتعالی- امر فرموده، در اوقات خودش و به همراه جماعت در مساجد؛ همه این‌ها جزو برپا داشتن نماز است. سپس خصلت سوم: ﴿وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ﴾ (و از آنچه روزی‌شان دادیم انفاق می‌کنند) [فاطر: ۲۹]. انفاق بر نیازمندان در هر زمانی مطلوب است، اما در ماه رمضان تاکید بیشتری دارد؛ زیرا مردم در رمضان بیش از هر زمان دیگری به غذا و نوشیدنی نیاز دارند. و در رأسِ انفاق در راه الله، پرداخت زکات است که رکنی از ارکان اسلام می‌باشد و همیشه ذکر زکات همراه با ذکر نماز می‌آید زیرا در کتاب الله قرین و همراه آن است. و انفاق آن‌ها پنهان و آشکار می‌باشد؛ مخفیانه که هیچ‌کس نمی‌بیند، غنی یا انفاق‌کننده به فقیر پنهانی می‌دهد به طوری که کسی او را نبیند، و یا آشکارا اگر در آن مصلحتی باشد؛ به این صورت که صدقه‌اش را آشکار کند تا مردم به او اقتدا کنند و آن‌ها را به یاد این کار بیندازد و به آنان اعلام کند که این شخص نیازمند است... و آشکار بودن بر حسب مصلحت است.

كلما توليت عن طاعة، فاعلم أن سبب ذلك وجود معصية من قبل جعلتك تتولى عن الطاعة، ودليل ذلك قوله تعالى: {فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ} [المائدة:49] جعل التولي مصيبة ببعض ذنوب سابقة. ⇠ ولهذا إذا رأيت من نفسك إعراضاً عن الطاعة فحاسب نفسك،⇠ لابد أن هناك معاصٍ هي التي أوجبت لك أن تتولى عن الطاعة،⇠ ولو كنت نقياً لكنتَ مقبلاًَ على طاعة الله.

هرگاه از طاعتی روی‌گردان شدی، پس بدان که علت آن وجود گناهی در گذشته است که باعث شده تو از آن طاعت روی‌گردان شوی؛ و دلیل این مطلب، سخن الله تعالی است که می‌فرماید: ﴿فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ﴾ (پس اگر روی گرداندند، بدان که الله می‌خواهد آنان را به سزای برخی از گناهانشان مجازات کند) [المائدة:49]، الله در این آیه، روی‌گردانی را مصیبتی به سبب برخی از گناهان پیشین قرار داده است. ​⇠ به همین دلیل، اگر در خود اعراض و بی‌میلی نسبت به طاعت مشاهده کردی، نفس خود را بازخواست کن. ⇠ حتماً گناهانی وجود دارد که باعث شده تو از طاعت روی‌گردان شوی. ⇠ و اگر پاک و پیراسته بودی، قطعاً به طاعت الله روی می‌آوردی. • - العلامة ابن عثيمين رحمه الله

• - جلسات رمضانية ١٤١١هـ