وانەکانی مامۆستا محمد نجیم

بابەتێک زۆری تێدا کەوتۆتە هەڵە ئەمرو حوکمی کەونی یان ئیرادەویستی کەونی و ئەمرو حوکمی شەرعی یان ئیرادەو ویستی شەرعی .. جیاوازی نەکردن لەم دوو بابەتە دەمان باتە هەڵەی بیروباوەڕی و فیقهی و ڕەشتی کە بابەتەکە ئاسانیش نیەو لق و پۆپی زۆری لێدەبێتەوە با کورتەیەک باس کەم و دەرگا بکەمەوە بۆ بەدواداچوونی ئەم بابەتە. بە کورتی ئەمری کەونی یان قەدەری کەونی ئەو شتانەیە لە واقیعدا ڕودەدەن، دیارە ویستی خوای گەورەی لەسەر بوە ئەینا ڕوینەدەدا ( ما شاء الله كان و ما لم يشأ لم يكن) .. کەوابێ چ گوێڕایەڵی و چ تاوان کە ڕویداوە بە ویستی خودای گەورە بوە.. بۆ نمونە کەسێک نوێژ دەکا یان بەڕۆژوو دەبێ ویستی کەونی خودای لەسەر بوە ئەینا نەیدەتوانی بیکا.. بەهەمان شێوە ئەوکەسەی تاوان دەکا وەک پیاو کوشتن و زینا هەر ویستی خوای گەورەی لەسەر بوە ئەینا نەیدەتوانی بیکا... وە لەوەی شتەکە ڕویداوە هەر ئەوە وەردەگرین ویستی خوی گەورەی لەسەر بوە نەک ئەوەی پێی خۆشە یان پێی ناخۆشە بۆ ئەمە دەبێ بگەڕێینەوە بۆ ویستی شەرعی و فەرمانی شەرعی.. ویست و فەرمانی شەرعی: ئەو شتانەیە کە خوای گەورە لە شەرعدا داوای کردوە و ویستویەتی چ واجب یان سونەت یان ڕێی پێداوە وەک نوێژو ڕۆژوو زەکات و سیلەی ڕەحم و.. ئەمەیان دیارە کە خوای گەورە خۆشی دەوێت و پێی ڕازیە بەس مانای وانیە ڕووبدات... کەوابێ پێوەر بۆ زانینی شتێک کە خوای گەورە پێی خۆشە یان نا ویستە شەرعیەکەیە نەک ئەوەی ڕویدابێ خۆ پیاو کوشتنیش خوای گەورە نەیوستایە ڕوینەدەدا و مانای وانیە پێی خۆشە... هەڵەیەکی گەورەیە بڵێی گەر خوای گەورە پێی ڕازی نەبێ و پێی خۆش نەبوایە ڕوینەدادە ئەمە قسە و بەڵگەی هاوبەشبڕیاردەرەکان بوو دەیان وت : ١٤٨سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا) ئەوکەسانەى هاوەڵیان بۆ خوا دانا، بێگۆمان بۆخۆ ڕزگارکردنى خۆیان دەڵێن: (لَوْ شَاءَ اللَّـهُ مَا أَشْرَكْنَا) ئەگەر خوا ویستباى کەخۆمان و، باوو باپیرانمان هاوبەشى بۆ دانەنێین، قەت هاوبەشمان بۆ دا نەدەنا (وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِن شَيْءٍ ۚ) و هیچ شتێکیشمان لە خۆ یاساغ نەدەکرد (كَذَٰلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ) ئەوانەیش لە پێشیانەوە بوون هەر ئاوا وەکو ئەمانە باوەڕیان بەپێغەمبەران نەهێناو، کەوتنە درۆو دەلەسە هەڵبەستن و، بەدرۆیان خستنەوە (حَتَّىٰ ذَاقُوا بَأْسَنَا ۗ ) هەتا سزاو قارى ئێمەیان بۆهات و چەشتیان ( قُلْ هَلْ عِندَكُم مِّنْ عِلْمٍ ) پێیان بڵێ: ئەگەر بەڵگەیەکى زانستیان لایە بۆ ڕاستیى بۆچوونەکانیان (فَتُخْرِجُوهُ لَنَا ۖ) جابا بۆمانى دەربخەن ؟ (إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ) دیارە ئێوە تەنها دواى گومان و سەر لێشێواوى دەکەون ( وَإِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ ) وە هەر لەخۆتانەوە دەخەمڵێنن و درۆ دەکەن، ئەگینە هیچ بەڵگەیەکتان لانیە .) ئەی گەر خوای گەورە پێی خۆش نیە بۆ ڕودەدا ؟ دەڵێین حیکمەتی گەورەی تێدایە.. لەلایەکەوە پێی خۆش نیە بەس لەلایەکی ترەوە حیکمەتی گەورەی تێدایە.. بۆنمونە کەسێک عەمەلیاتێک دەکات پێی ناخۆشە بەس لە ڕویەکی تر هۆی چارەسەرە پێی خۆشە... وە بابەتێکی تر بێگومان خوای گەورە سزاو عقوبە لەسەر کاری نەشیاو دادەنێت و ئەمە بە ئاشکرا لە قورئاندا دیارە.. خوای گەورە دەفەرموێت :( ٥٢فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا ۗ) دواى قەڵاچۆکردنیان خوا دەفەرموێ: ئەوەش خانووەکانیان دەیان بینى کاول و چۆڵن لەبەر ستەم و ناهەقییان (إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ) بەڕاستیى لەوەدا بەڵگە هەیە - لەسەر دەسەڵاتى خوا- بۆ گەلێک بزانێ و پەند وەربگرێ.) کەوابێ خوای گەورە سزای کەسانێک دەدا و بۆ ئەوەی ببن بە عیبرەت بۆ ۆەسانی تر.. لەلایەکی ترەوە پەیامبەر ئەیوب عليه السلام وەک تاقیکردنەوەیەک توشی ئەو نەخۆشیە بوو نەک وەک سزایەک ئەوەی پێی دەگەین بە دیاریکراوی بابەتێک بڵێن ئەوە هۆکەیەتی غەیبە بۆ نمونە کەسێک نەخۆش دەکەوێت ناتوانین بڵێین ڕێک هۆکەی تاوانە یان فڵان کەس بۆ پاک کردنەوەو ئیبتیلایە... لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە ئێمە دەبێ بە شەرع بڕۆین نەک کەون بۆ نمونە ئافرەتێک دەکەوێتە داوێنپیسیەوەو پێی دەزانی بنچینە سەترەو بگرە شەرع جەڵدەت لێدەدا چوار شایەتت نەبێ و نابێ بڵێی خوای گەورە خۆی فەزحی کردوە بۆ باسی نەکەم... (ئەمە زۆر بەکورتی بابەتە زۆری دەوێ هەروا بەپەلە نوسین هەندێ کەس کەوتونە هەڵەتێیدا و توانام نیە بەدەنگ ئەینا هەق بوو بە شێوەی دەنگ زیاتر ڕوونی کەمەوە.. خوای گەورە هەموو لایەک پارێزراو کات)