دین پژوهی و نقد الحاد

🔶 بررسی رابطه علم غیبی و تکلیف: آیا علوم با منشأ الهی، تکلیف‌زا نیستند؟ 💠 گاه گفته می‌شود که علوم غیبی انبیاء و اولیاء برای ایشان تکلیف آور نیستند. به عنوان مثال اگر پیامبر یا امامی به الهام الهی از وجود دسیسه‌ای بر ضد خودش آگاه شود، این علم برای او تکلیف نمی‌آورد و موظف نیست که آن خطر را از خود دور کند بلکه باید بنابر علم عادی و طبیعی خود عمل کند. 💠 در این زمینه باید توجه کرد که غیبی بودن و الهامی بودن یک علم، تکلیف آور بودن را از آن سلب نمی‌کند و هیچ ارتباط منطقی‌ای بین این دو مقوله وجود ندارد. بلکه شواهد فراوانی در آیات و روایات داریم که یک شخصیت برگزیده الهی با علم لدنی خودش از مطلبی آگاه شده و دقیقا موظف به عمل بر اساس آن بوده است. به عنوان نمونه پیامبران پس از اتمام حجت، از سوی خدا وحی دریافت می‌کنند که عذاب الهی در فلان زمان مشخص نازل خواهد شد پس پیامبر و یارانش باید از میان آن قوم کافر فاصله بگیرند. (داستان عذاب قوم لوط و...) یا در داستان خضر و موسی (ع) می‌بینیم که آن عبدصالح (مشهور به خضر) پیوسته بر اساس علم لدنی خود عمل می‌کند. بلکه اساس شرایع و ادیان الهی بر این است که علوم با منشأ غیبی و الهامی، تکلیف‌زا باشند مثلا علم آدمی درباره قیامت و برزخ و مهدویت، هم منشأ غیبی دارد و هم تکلیف عملی به همراه می‌آورد. همچنین است علم به ثواب فلان عمل یا عذاب آن عمل دیگر که پیامبر از وحی دریافت می‌کند و هم خودش هم پیروانش موظف به عمل بر اساس این علم هستند. 💠 از سوی دیگر می‌دانیم که علوم با منشأ طبیعی و عادی هم همیشه منجر به عمل نمی‌شوند. بسیاری اوقات از حقیقتی اطلاع پیدا می‌کنیم ولی برای وجود مصلحت یا مانع و خطری، علم خود را عملی نمی‌کنیم و این در زندگی اولیای الهی هم جاری است. مثلا بنابر شواهد ظاهری هم می‌توان تشخیص داد که فلان شخص، منافق است اما پیامبر یا امام بنابر مصالحی با او مماشات می‌کند و در ظاهر از او تبری نمی‌جوید 💠 علم به خودی خود، مانند یک آیینه واقعیت را نشان می‌دهد و حجیت آن ذاتی است. منشأ طبیعی یا غیبی علم سبب نمی‌شود که برای شخص، تکلیف آور نباشد. ولی پیامبر یا ولی الهی بنابر وجود مصالح بالاتر یا موانع و خطراتی، ممکن است مطابق آنچه می‌داند عمل نکند و این هم البته یک رویه عقلایی مورد تأیید عقل است. #عقاید @Hekmatenabavi

🔶 آیا قرآن کریم خودش را به عنوان یک متن مبهم معرفی کرده است؟ 💠 در مباحث پیشین نکاتی درباره روشنی دلالت قرآن کریم بیان شد: (۱) و (۲) و (۳) و (۴) و (۵) همچنین برخی اشکالات مطرح در این زمینه بررسی شدند. (نمونه) 💠 اما یکی از عباراتی که در این زمینه مورد استناد قرار گرفته‌است، بخشی آیه ۴۴ از سوره نحل است: ... وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ ... ... و ما این ذکر [= قرآن‌] را بر تو نازل کردیم، تا آنچه به سوی مردم نازل شده است برای آنها روشن سازی... 💠 در این برداشت گفته می‌شود که قرآن به صورت متنی دوپهلو و مبهم نازل شده و پیامبر (ص) وظیفه دارد آن را روشن کند. در صورتی که این عبارت قرآنی و آیات همانندش کاملا در فضای متفاوت (بلکه مخالف) هستند. نویسنده ابتدا برداشت خود را بیان می‌کند و سپس شواهد آن را ارائه خواهد داد. 💠 قرآن در زمانی نازل شد که ادیان مختلفی (یهودیان، مسیحیان، صابئیان، مجوس و...) مدعی کتاب دینی و حقانیت آسمانی بودند. حتی مشرکان عصر جاهلی نیز به گونه‌ای خود را در ادامه میراث ابراهیم (ع) تعریف می‌کردند ولی تحریف و بدعت‌ و تفرقه شدت گرفته و حقیقت درباره کتب و انبیای پیشین به حاشیه رفته بود. مقصود آیه این است که خداوند، حضرت محمد (ص) را مبعوث کرده و قرآن را به ایشان داده تا به کمک این کتاب، آنچه قبلا بر مردم نازل شده (میراث انبیای پیشین) را تبیین کنند. این مطلبی است که بارها در قرآن بر آن تاکید شده است. ✍✍ اما برخی شواهد این برداشت: 💠 در ادامه همین سوره نحل (آیه ۶۳ و ۶۴) تصریح شده است که خداوند در امت‌های گذشته نیز پیامبرانی فرستاده اما شیطان ایشان را فریب داد و قرآن برای این نازل شده است که تو (پیامبر) اموری که در آن‌ها اختلاف کردند را روشن کنی و این کتاب مایه هدایت و رحمت برای مومنان است. می‌بینیم که پیامبر مامور است تا بر اساس هدایت و رحمت قرآنی، موارد اختلاف امت‌ها را تبیین کنند 💠 بلکه در خود عبارت محل بحث نیز ابتدا گفته شده است که خداوند قبلاً بر پیامبرانی وحی کرده است (نحل: ۴۳) و سپس فرموده که خداوند این کتاب را بر پیامبر(ص) نازل کرده است تا آنچه بر مردم نازل شده بود را تبیین کنند! در اینجا قرآن یک مجموعه‌ی دوپهلو و مبهم نیست که پیامبر آن را رمزشکافی کنند بلکه دلالت قرآن هم حضور جدی دارد. و البته هدایت‌گر بودن کتاب، رقیب هدایت‌گری رسول خدا نیست تا یکی به سود دیگری نفی شود 💠 در آیه ۱۵ از سوره مائده می‌خوانیم که پیامبر آمده است تا بسیاری از حقایقی که به دست اهل کتاب پنهان می‌شدند را تبیین کند و در همین راستا می‌فرماید که خداوند نور و کتابی روشنگر را نازل کرده است: يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ ۚ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ در اینجا هم بر نقش هر دو رکن (حجت معصوم در کنار کتاب روشنگر الهی) تصریح شده است. کتاب خدا، پیام روشنگر الهی را برای جهانیان آورده است و حجت خدا نیز محتوای آن را تبلیغ و نگهبانی می‌کند #عقاید @Hekmatenabavi

🔶 آیا قرآن کریم خودش را به عنوان یک متن مبهم معرفی کرده است؟ 💠 در مباحث پیشین نکاتی درباره روشنی دلالت قرآن کریم بیان شد: (۱) و (۲) و (۳) و (۴) و (۵) همچنین برخی اشکالات مطرح در این زمینه بررسی شدند. (نمونه) 💠 اما یکی از عباراتی که در این زمینه مورد استناد قرار گرفته‌اند، بخشی آیه ۴۴ از سوره نحل است: ... وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ ... ... و ما این ذکر [= قرآن‌] را بر تو نازل کردیم، تا آنچه به سوی مردم نازل شده است برای آنها روشن سازی... 💠 در این برداشت گفته می‌شود که قرآن به صورت متنی دوپهلو و مبهم نازل شده است و پیامبر (ص) وظیفه دارد آن را روشن کند. در صورتی که دقت در این عبارت قرآنی و آیات همانند در این موضوع کاملا در فضای متفاوت (بلکه مخالف) این برداشت هستند. نویسنده ابتدا برداشت خود را بیان می‌کند و سپس شواهد آن را ارائه خواهد داد. 💠 قرآن در زمانی نازل شد که ادیان مختلفی (یهودیان، مسیحیان، صابئیان، مجوس و...) مدعی کتاب دینی و حقانیت آسمانی بودند. حتی مشرکان عصر جاهلی نیز به گونه‌ای خود را در ادامه میراث ابراهیم (ع) تعریف می‌کردند. ولی تحریف و بدعت‌ و تفرقه شدت گرفته بود و حقیقت درباره کتب و انبیای پیشین به حاشیه رفته بود. مقصود آیه این است که خداوند، حضرت محمد (ص) را مبعوث کرده و قرآن را به ایشان داده تا به کمک این کتاب، آنچه قبلا بر مردم نازل شده (میراث انبیای پیشین) را تبیین کنند. این مطلبی است که بارها در قرآن بر آن تاکید شده است. ✍✍ اما برخی شواهد این برداشت: 💠 در ادامه همین سوره نحل (آیه ۶۳ و ۶۴) تصریح شده است که خداوند در امت‌های گذشته نیز پیامبرانی فرستاده اما شیطان ایشان را فریب داد و قرآن برای این نازل شده است که تو (پیامبر) اموری که در آن‌ها اختلاف کردند را تبیین کنی و این کتاب مایه هدایت و رحمت برای مومنان است. می‌بینیم که پیامبر مامور است تا بر اساس هدایت و رحمت قرآنی، اختلافات امت‌ها را تبیین کنند 💠 بلکه در خود عبارت محل بحث نیز ابتدا گفته شده است که خداوند قبلاً بر پیامبرانی وحی کرده است (نحل: ۴۳) و سپس فرموده که خداوند این کتاب را بر پیامبر نازل کرده است تا آنچه بر مردم نازل شده بود را تبیین کنند! در اینجا قرآن یک مجموعه‌ی دوپهلو و مبهم نیست که پیامبر آن را رمزشکافی کنند بلکه دلالت قرآن هم حضور جدی دارد. و البته هدایت‌گر بودن کتاب، رقیب هدایت‌گری رسول خدا نیست تا یکی به سود دیگری نفی شود 💠 در آیه ۱۵ از سوره مائده می‌خوانیم که پیامبر آمده است تا بسیاری از حقایقی که از سوی اهل کتاب پنهان می‌شدند را تبیین کند و در همین راستا می‌فرماید که خداوند نور و کتابی روشنگر را نازل کرده است: يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ ۚ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ در اینجا هم بر نقش هر دو رکن (حجت معصوم در کنار کتاب روشنگر الهی) تصریح شده است. کتاب خدا، پیام روشنگر الهی را برای جهانیان آورده است و حجت خدا نیز محتوای آن را تبلیغ و نگهبانی می‌کند #عقاید @Hekmatenabavi

🔶 فهرست مباحث «بررسی ها درباره نبوت و ادله حقانیت حضرت محمد (ص)» 💠 سرفصل ششم: بررسی مقوله استقلال محتوایی و تاثیر خارجی قرآن کریم 1⃣ استقلال قرآن کریم از افکار و احساسات بشری: شواهدی درباره اینکه قرآن تحت تاثیر این امور، شکل نگرفته است 2⃣ قرآن و فضای عربی پیش از اسلام: استقلال قرآن به معنای این نیست که با محیط پیرامون خود تعامل نداشته است.، استقلال قرآن از سنن و عقاید اعراب 3⃣ قرآن و منابع اهل کتاب: بررسی میزان دسترسی رسول خدا به این منابع 4⃣ دقت قرآن در تعامل با متون اهل کتاب: با وجود عدم دسترسی مستقیم پیامبر (ص) به منابع اهل کتاب، می‌بینیم که تعامل آن با این متون، مستقل و دقیق و علمی است. (بررسی چند نمونه) 5⃣ تحول آفرینی قرآن (۱) : قرآن کریم نه تنها برساخته‌ی فرهنگ محیطش نیست بلکه در دیگر ادیان و فرهنگ‌ها نیز تاثیرات جدی نهاده است. (بررسی برخی نمونه‌ها و شواهد) 6⃣ تحول آفرینی قرآن (۲) : قرآن کریم نه تنها برساخته‌ی فرهنگ محیطش نیست بلکه در دیگر ادیان و فرهنگ‌ها نیز تاثیرات جدی نهاده است. (بررسی برخی نمونه‌ها و شواهد) 🌐 صوت کامل مباحث در کانال براهین نبوت (در حال تکمیل) @Hekmatenabavi

🌸 فهرست مباحث کانال درباره حضرت علی (علیه السلام) https://t.me/Hekmatenabavi/1100

🔶 داستان حضرت یوسف در قرآن و تورات: یک نمونه تغییر گزارش از جهت اخلاقی و الهیاتی 💠 تفاوت‌های داستان حضرت یوسف در قرآن و تورات، گاه جنبه اخلاقی و الهیاتی دارد. به عنوان نمونه حضرت یوسف در داستان تورات هنگامی که در مقام صدر اعظم با برادرانش رو به رو می‌شود برای آوردن بنیامین به مصر، چند بار با ایشان به درشتی سخن می‌گوید، مدتی ایشان را حبس می‌کند و چند بار ایشان را متهم می‌کند و یکی از برادران را نگاه می‌دارد تا دفعه بعدی با بنیامین برگردند (پیدایش۴٢: ۶-۲۸) مثلا چند مرتبه این سخن را می‌بینیم که خطاب به برادرانش می‌گوید: לא חי פרעה כי מרגלים אתם به زندگانی فرعون سوگند که شما جاسوسانید 💠 اما در گزارش قرآنی (یوسف: ۵۹-۶۰) اولا اینکه حضرت یوسف به جان فرعون سوگند خورده باشند را نیاورده است چه اینکه این تعبیر در فضای مصر باستان (با نگرش الوهیت پادشاه) معنای شرک آلودی داشت. دوم اینکه یوسف نبی چنان شدتی با برادران ندارد بلکه با تعبیر «بهترین میزبانان» از او یاد شده است. تنها هنگام بازگشت به ایشان تذکر می‌دهد که اگر بدون برادر دیگرتان برگردید بهره‌ای از این قرب و ذخیره غذایی نخواهید داشت. #بررسی_ها @Hekmatenabavi

🔶 یک نمونه دقت قرآن کریم در بیان داستان حضرت یوسف علیه السلام 💠 می‌دانیم که در داستان یوسف (ع) او جامی را در بار بنیامین می‌گذارد تا او را نزد خود نگه دارد 💠نکته اینکه: در داستان توراتی می‌بینیم این جام، جام مخصوص یوسف است که با آن، فال‌گیری می‌کرد: پیدایش۴۴ : ۵ הלוא זה אשר ישתה אדני בו והוא נחש ינחש בו הרעתם אשר עשיתם (فرستاده یوسف گفت:) آیا این جامی نیست که سرور من از آن می‌نوشد و با آن فال می‌گیرد؟ شما کار بدی کرده‌اید پیدایش۴۴ : ١۵ ויאמר להם יוסף מה־המעשה הזה אשר עשיתם הלוא ידעתם כי־נחש ינחש איש אשר כמני یوسف به آنان گفت: «این چه کاریست که کردید؟ آیا نمی‌دانید که مردی چون من فال‌گیری می‌کند؟» (برای فال‌گیری به این جام نیاز دارم.) 💠در این‌جا برای فال‌گیری از ریشه נחשׁ (نحش) معادل واژه عربی (نحس) استفاده شده است. در واقع پس از نوشیدن از جام، با آثار روی ظرف، سعد و نحس ایام را حدس می‌زدند که یکی از روش‌های کاهنان مصر برای غیب‌گویی بود. اما سوره یوسف چنین روش کاهنانه و خرافی را به یوسف نبی نسبت نمی‌دهد بلکه در آیه۷۲، آن جام را جام پادشاه معرفی می‌کند (نه جام یوسف) #بررسی_ها @Hekmatenabavi

🔶 اعتراف هارون خلیفه عباسی درباره جایگاه و علم حضرت امام موسی کاظم (ع) 💠 می‌دانیم که امام موسی کاظم (ع) در زندان هارون عباسی به شهادت رسیده‌اند. 💠 ابوحنیفه دینوری، مورخ و دانشمند متقدم سنی مذهب است که در دوران خلافت مأمون به دنیا آمده است. او در کتاب الاخبار الطوال، از اصمعی (ادیب بزرگ و ندیم هارون عباسی) نقل می‌کند که روزی در حضور هارون از امین و مأمون که در سنین پایین بودند در فنون ادبی مختلف، سوالاتی پرسیدم که به خوبی پاسخ دادند. هارون ایشان را در آغوش گرفت و چشمانش از اشک پر شد سپس آنان را مرخص کرد 💠 در اینجاست که خلیفه خطاب به اصمعی، از درگیری سهمگین بین امین و مأمون خبر می‌دهد. اصمعی از هارون می‌پرسد که آیا این پیشگویی را ستاره شناسان در طالع ایشان دیده‌اند؟ یا خبری است که از عالمان رسیده است؟ هارون پاسخ می‌دهد: این خبری است که عالمان از اوصیاء و اوصیاء از انبیاء گرفته‌اند! 💠 ابوحنیفه دینوری ادامه می‌دهد: از مأمون در دوران خلافتش نقل کرده‌اند که می‌گفت: هارون تمام وقایعی که بعداً بین من و امین روی داد را از موسی بن جعفر (ع) (امام کاظم ع) شنیده بود. #اعترافات @Hekmatenabavi

🔶 سخن ابن خلدون درباره علم و کرامت و پیشگویی‌های امام صادق (ع) 💠 ابن خلدون مورخ شهیر سنی مذهب و با گرایش اموی است که از حکومت بنی امیه تجلیل می‌کند به گونه‌ای که در کتاب تاریخش معتقد است معاویه را باید به خلفای راشدین (در نگرش اهل سنت) ملحق کرد و مشابه ایشان به شمار آورد. (ج۳، ص۱۸۸) که نشان‌گر مذهب اوست و اینکه گرایشی به تشیع نداشته است 💠 ابن خلدون در همین کتاب تاریخ، بیان می‌دارد: هارون بن سعید عجلی در کتابی روایاتی را درباره پیشگویی از آینده، تفسیر قرآن و معانی باطنی آن، از جعفر بن محمد (ع) نقل کرده است که از طریق کشف الهی بر ایشان آشکار شده است. 💠 سپس در ادامه می‌گوید: خود کتاب به ما نرسیده و سند محکمی ندارد اما اگر استناد آن به جعفر بن محمد (ع) ثابت شود همین برای ما به عنوان مستند کافی است. چه اینکه ایشان دارای کرامات و علم از آینده بوده است که این برای ما اثبات شده و از چنین خاندانی که از چنان اصل گرامی پدید آمده، همین هم انتظار می‌رود #اعترافات @Hekmatenabavi

🔶 رعایت عهد صلح و امان از نگاه قرآن کریم و کتاب مقدس 💠 سوره توبه به دلیل فرامین جهادش پیوسته از جهت اخلاقی مورد اشکال مسیحیان (و بسیاری دیگر از مخالفان اسلام) بوده است در حالی که قرآن بیشتر از هرکدام از جریانات محیط خودش (بلکه زمان‌های بعدی) قانون حکمت و انصاف را در جنگ رعایت کرده است. سوره توبه دستور می‌دهد که در شرایط جنگی هم مسلمین نباید عهد صلح را بشکنند همچنین موظف هستند حتی اگر مشرکی به ایشان پناه آورد، امنیتش را حفظ کنند (توبه، ۴ و۶) 💠 اما به عنوان نمونه در کتاب مقدس: هنگامی که سیسرا، سردار کنعانیان، در جنگ با بنی اسرائیل شکست خورد، پا به فرار گذاشت و به خیمه یاعِل پناه برد که با خاندان او عهد صلح داشت. یاعل هم به او پناه می‌دهد: داوران۴: ١٨ ותצא יעל לקראת סיסרא ותאמר אליו סורה אדני סורה אלי אל־תירא یاعِل به نزد سیسرا بیرون آمد و به او گفت: بیا ای سرورم! نزد من بیا و نترس 💠 اما یاعل ابتدا حس اعتماد و امنیت سیسرا را جلب می‌کند و سپس او را با کوبیدن میخ در سرش در خواب می‌کشد. به این داستان در منابع اهل کتاب پر و بال داده شده و یاعل در ادبیات اهل کتاب ستوده شده است #بررسی_ها @Hekmatenabavi

🔶 آمدن پروردگار در قرآن کریم و کتاب مقدس 💠یکی از آیاتی که به عنوان دلیل بر جسمانیت خدا (از دیدگاه قرآن) به آن استناد شده است، آیه ۲۲ سوره فجر است. عبارت «و جاء ربک و الملک صفا صفا» در اینجا بررسی کردیم که در خود قرآن موارد فراوان داریم که فعل «جاء» به معنی انتقال جسمانی نیست بلکه به معنای ظهور آثار چیزی یا غلبه آن به کار رفته (مانند: جاء الحق و زهق الباطل) و نیز گفتیم که در قرآن، خدا بر همه جهان اشراف مستقیم دارد پس نیازمند به تحرک جسمانی نیست 💠این‌ روش بیان در متون دینی پیش از اسلام هم سابقه داشته است. نمونه: داوران ۴: ۱۴ ותאמר דברה אל־ברק קום כי זה היום אשר נתן יהוה את־סיסרא בידך הלא יהוה יצא לפניך... دبورا به باراق گفت: برخیز، زیرا اینست روزی که یهوه، سیسِرا را به دست تو خواهد داد. آیا یهوه پیش روی تو بیرون نرفته است؟... 💠در این‌جا دبورا می‌خواهد باراق را به جنگ با لشکر سیسرا برانگیزد و در ادامه‌ی متن هم سخنی از ظهور جسمانی یهوه نیست بلکه امداد او در رسیده است 💠در بشارت تورات به ظهور شریعت نهایی از فاران هم سخن از آمدن و تابش نور خداست ولی مقصود، آمدن شرایع الهی است #بررسی_ها @Hekmatenabavi

🔶 تمثیلی درباره زندگی آدمی از قرآن تا کتاب اشعیا 💠 سوره کهف، ناظر به کتاب مقدس نازل شده است و قرآن به طور کلی، اهداف مختلفی برای ارجاع به میراث اهل کتاب دارد. گاه عبارتی را تکمیل می‌کند. گاه قصد احتجاج دارد، گاه حقیقتی مشترک را برجسته می‌کند و گاه... 💠 یک نمونه نقل قول تکمیلی: در آیه ۴۵ از سوره کهف، خدا به رسولش دستور می‌دهد که زندگی دنیا را به گیاهان زمین تشبیه کند. گیاهی آسیب‌پذیر که با وزش باد، به امر الهی، خشک می‌شود اما عبارت مشابه را در اشعیا ۴٠: ۶-۷ می‌خوانیم: קול אמר קרא ואמר מה אקרא כל־הבשר חציר וכל־חסדו כציץ השדה׃ יבש חציר נבל ציץ כי רוח יהוה נשבה בו אכן חציר העם هاتفی می‌گوید: «ندا کن!» گفتم: «به چه ندا کنم؟» «آدمی جملگی علف است و زیبایی‌اش یکسره چون گُل صحرا! علف می‌خشکد و گل می‌پژمُرَد، زیرا که دَم خداوند بر آن دمیده می‌شود. براستی که مردمان علفند! 💠 می‌بینیم که در هر دو متن، به نبی دستور داده می‌شود که این تمثیل را به کار ببرد. اما عبارت قرآنی در ادامه به ذکر رستاخیز و حساب و نعمت و عذاب می‌پردازد تا نشان دهد که: البته پس از این پژمردگی، شکوفایی دوباره‌ای هست. #بررسی_ها @Hekmatenabavi