علوم وفنون ادبی دهم انسانی

روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی امروز، 25 اُردی‌بهشت ماه، «روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی» ا‌ست. حکیم ابوالقاسم فردوسی، بزرگترین حماسه‌سرای ملی ایران، در روستای باژ، از توابع طوس خراسان به دنیا آمد. درباره‌ تاریخ تولد و مرگ او اختلاف نظر است، اما بیشتر پژوهشگران گفته‌اند در سال 329 هجری متولد شده است. فردوسی در طوس نشو و نما یافت. او بر ادبیات عرب، فلسفه و کلام مسلّط بود. فردوسی از کار ناتمام دقیقی طوسی ـ که به نظم شاهنامه پرداخته بود ـ آگاهی یافت و در صدد برآمد آن را به انجام برساند. از این رو، از جوانی سرودن شاهنامه را آغاز کرد و تا پایان عمر، بارها آن را بررسی و ویرایش نمود. شهرت جهانی فردوسی به سبب سرودن شاهنامه است. فردوسی با سرودن شاهنامه، در مدت 30 سال و در 50 هزار بیت، زبان فارسی را مستحکم کرد و آن را شناسنامه‌ زبان فارسی و یکی از گنج‌های پرارزش فرهنگ و ادب فارسی کرد. شاهنامه‌ فردوسی، شرح احوال، پیروزی‌ها، شکست‌ها، ناکامی‌ها و دلاوری‌های ایرانیان از کهن‌ترین دوران شناخته‌شده یعنی پیشدادیان، تا سرنگونی دولت ساسانی است. بن‌مایه‌های داستان‌های شاهنامه، داستان‌هایی است که از دیرباز در میان ایرانیان رواج داشته و ساخته‌ فردوسی نیست. مأخذ اصلی فردوسی در به نظم کشیدن داستان‌ها در شاهنامه، «شاهنامه‌ منثور ابومنصوری» بوده که چندی پیش از آن، توسط یکی از سپهداران خراسان، از روی آثار و روایات موجود گردآوری شده بود. فردوسی در شاهنامه ضمن بیان مفاسد دربار بغداد و غزنین، به تاخت و تاز ترکان متجاوز و امویان و عباسیان که ایرانیان را «مَوالی» می‌خواندند، پاسخ داده است. فردوسی در شاهنامه، ایرانی را «آزاده» می‌داند و از ایرانیان با تعبیر «آزادگان» یاد می‌کند. نخستین تدوین شاهنامه، در دوره‌ حکومت نوح بن منصور سامانی درسال 384 هجری صورت گرفت. واپسین ویرایش‌هایی که فردوسی بر شاهنامه به انجام رساند، در 400 هجری بود. فردوسی پس از این زمان، عمر زیادی نکرد و در 411 و به قولی در 416 هجری، در زادگاهش روی در نقاب خاک کشید. آرامگاه باشکوه فردوسی، در توس در نزدیکی مشهد است. امروز، 25 اُردی‌بهشت، «روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی» ا‌ست. @diroozhaminja