ژیانەوەی زانایی

✍گورچیلەکانم لێم وەخۆکەوتوون و لەگەڵم کەوتونەتە شەڕێکی سەختی نابەرامبەر و زۆر ئازارم دەدەن زۆر، یەکجار زۆر. کەسێک نەیچێشبێ نازانێ من چ ژانێک دەچێژم! کەچی لەو کاتەدا بیر و خەیاڵاتیش ڕامدەتڵەکێنن و دنەم دەدەن تاکوو وەکوو دەردی دڵ، ئەو دەقە بنووسم. بەڵام ئەوەیان هێندە ئازاردەرە کە ژانە بێ ئامانەکەی گورچیلە لە هەمبەریدا بە قولەقاپەشی ناپێوێ. دەردێک کە ڕەنگە هەر کەس نەگاتە قۆناغی فکری من هەر وەبەر چاویشی نەیەت. جا تۆ خوڵا لێ گەڕێن با ئەو دەردی دڵە یەک لە هەزارانەی خۆمتان بۆ باس بکەم: ❤️دەردی دڵێکی خۆمانە❤️ ✅ تۆ کە دڵت بۆ کەسێک یان بۆ کۆمەڵگاکەت دەسووتێ، هەوڵ دەدەی بە خۆشی و نەرمی بدوێی و ڕێنوێنی نەرم و قسەی خۆش ئاراستەیان بکەی. بۆ نموونە وەکوو ئەو شێعرەی مامۆستا هەژار کە دەفەرموێ: "پەشێو" پێت خۆشە یەخسیر نەمێنی؟ سەربەستییت پێ بڵێم بکەویە شوێنی؟ قەڵەم دەست دەیە و ببە مەکتەبی وەخت و بێ وەخت لە خوێندن نەبی ئەو کاتە لەگەڵ کاکت دوو بە دوو بکەن هاواری حەقی لە دەست چوو دەست دەنە دەست یەک بە ڕاو بە تەگبیر یەکتان بە قەڵەم، یەکوو بە شمشیر هەی لایە لایە ڕۆڵە لای لایە دەس لە دەس، تۆفیق لەکن خوڵایە ✅ بەڵام کە ڕێنوێنی و دڵسۆزییەکەت، قسە خۆش و دلاڤێنەکانت کاریگەریان نەبوو، هیچ جێی نەگرت و مەبەستە خەمخۆرانەکەتی نەپێکا، ئینجا بە مافی خۆتی دەزانی کە تووڕە بی و پەنا بۆ قسەی ناشیرینیش بەری، گەرچی ئەو ڕەفتارەی خۆتت بەدڵ نییە، بۆ نموونە وەکوو ئەو شێعرەی حاجی قادری کۆیی لە مەڕ ئیدانە وسەرکۆنە کردنی ئەو کەسانەی کە زمانەکەی خۆیان لەبەر چاو سووکە و ڕێزی ناگرن و خولیای زمانی بێگانە و سەردەستن کە دەفەرموێ: وەک مریشکێ کە عەقڵی نەهێنێ بێت و جووچکەی مروای هەڵبهێنێ وەک بگاتە کەناری جۆگەلەیەک نایەتە شوێنی، بمری، جووجەڵەیەک جێی ئەمی وشکە، جێی ئەوی ئاوە تێدەگا قوون دڕانی پێ ماوە ✅ دەی ئەگەر هاتوو تووڕەییەکەت، یان قسە ناشیرنەکەشت، بۆ کەس و کەسانێک، یان کۆمەڵگاکەت بێ سوود و کاریگەری بوو، ئیتر تۆ لەبەر ناهومێدی و خەم و خەفەت، ئەوجار لە خۆت تووڕە دەبی، جنێو بە خۆشت و بە کۆمەڵگاکەشت دەدەی، وەکوو ئەم تێکهەڵکێشەی مامۆستایان قانع و فایق بێکەس کە فەرموویانە: سەد شووکر ئەمڕۆ تەواوی من لە زانیین بێبەریم دەک موبارەک بێ ژیانم چوونکە مامۆستای کەریم سەد کەڕەت ئۆخەی کە دووری فەلسەفە و کوێرەوەریم تووشی لافاوی عیلم بووم و بەڵام زوو دەرپەڕیم سواری پاپۆری جەهل بووم و بە ناویا تێپەڕیم هەرگیزاو هەرگیز خەیاڵی ژینی سەربەستی مەکەن تف لە عیلم و زانیاری، بێن و زوڕنا لێبدەن کاتێ هاتن جڕتی زل زل جار بە جار جووتە بخەن چەندە خۆشە پیاو کەربێ، چون کەری پیاو دەرئەخا سەیری کاروانی کەری کەن، جاشی خۆی چۆن پێش ئەخا خوێندەواری شێتییە، هەر جەهلە ئینسان سەر ئەخا گەر لەمەو دوا ناوی عیلمم برد، بزانن سەرسەریم... ✅ وتەی کۆتایی: کەسێک یان (نەتەوەیەک) چاکەی خۆی نەزانێ و تەواوی ڕێکارەکان بۆ پێشکەوتن و دەربازبوون لە زەلکاو و قاقرستانی ڕەشی چەقبەستوویی سیاسی و کۆمەڵایەتی، ئابووری و کەلتووری، هیچ کاریگەریان لە سەری نەبوو و ئەویش بەرەو نابوودی خۆی هەنگاوی ناوە، یان با بڵێین ڕەهەند و تەوەرەکانی پێشکەوتنی خۆی پێ ڕێخست و پڵیخاندیەوە و بەرژەوەندییەکانی گشتی خۆی بە نەزانی و بێخەمی و لاپەرەسەنی و ئالەنگاری، بەرەو هەڵدێری نەمان و فەوتان و خۆکووژی تووڕ هەڵدا، وەکوو بارودۆخەکەی ئەوڕۆی ئێمە کە بێ گومان بۆ هیچمان نامۆ و بێگانە نییە؛ ئای کە دەبێ بەرەو کوێ بڕوا ئەم کاروانە سەر ڵێ شێواو و ماڵ وێرانە...!؟ فاتێح ٢٦ی جۆزەردانی ٢٧٢٦-١٤٠٥ @kherade2 👈 بەستەری کاناڵ @fateh55 👈 پەیوەندی

بۆت نووسیوم: "کاکە! ئێمە برسیمانە و تۆش کتێبمان بۆ دادەنێی!؟ دڵت خۆشە ها، زگت تێرە و تێر ئاگای لە برسی نییە!" بۆت دەنووسم: خێر هاوڕێ گیان! منیش لە تۆ برسیترم! سفرەکەمان هەروا دێت و بەتاڵ و بەتاڵتر دەبێت و چی وای نەماوە هەر سفرەکەش بە یەکجاری کۆ کەمەوە! بەڵام هاوڕێی بەڕێزم! خۆ من سوپێر مارکێت و فرۆشگەی زگ نییم و کاڵای خۆراردەمەنی بڵاو ناکەمەوە! کاڵای من (کتێبە) کە خۆراکی مێشکە و بە خۆڕایی پێشکەشتی دەکەم و هەر ئەوەندەشم لە دەست دێت. باش بزانە کە ئازای لەش بە یەکەوە لکاون، پێکەوەن و، ئەگەر بە گشتی مێشکی کۆمەڵگا تێر بێ، ڕێکاری باش و گونجاو بۆ تێر کردنی زگە برسییەکەی من و تۆ و میلوێنانی دیکەش دەدۆزێتەوە. بۆت نووسیوم: "جا کاکە! لەو دۆخە سەخت و پڕ لە ئازار و مەینەت و ناخۆشی و گرانی، کێ دەتوانێ ئاوڕ وەسەر کتێب بداتەوە؟!" بۆت دەنووسم: نەکا پێش ئەو دۆخە، زۆرت کتێب دەخوێندەوە! خۆ ئەودەمیش تۆ بە ساڵ سەردانی کتێبێکت نەدەکرد، ئێستا دەتەوێ تاوانی سستی خۆت بە جۆرێک لە کۆڵ خۆت بکەیەوە. کورد دەڵێ: هەمزە بە هەلیاسی چی، تەور بە تەرداسی چی! هاوڕێ! ئەوانە هەمووی پاساوی بە خۆڕایین و هیچ دۆخێک ناتوانێ ڕێگری لە موتاڵا بکات، منیش لە دەست ئەو بارودۆخە قەیراناوییە دەناڵێنم و ڕەنگە باشتر وابێ بڵێم "دەگریم". بەڵام هەر ئەو دۆخە شڕ و شەپرزە و شەپڕێوە هۆکارێکی باشە بۆ دنەدان و هاندانی من تاکوو پەنا بۆ کتێب بەرم و مێشکم ئاوپڕژێن بکەم، گەندەڵییەکانی لێ فڕێ بدەم و بە کتێب بیڕازێنمەوە. دەبا هەر زگم برسی بێ و مێشکم تێر و تەسەل بێ. نەتەوەی کتێب خوێن ناکەوێتە دۆخی سەخت و تێشیی بکەوێ، بە هەوڵ و هیممەت و هالیکاری بە یارمەتی وەرگرتن لەو مێشکەی کە بە خوێندنەوە ئاخنراو و تەیار و پتەو و قورس و قایم کراوە، بە سەر گشت کەند و کۆسپ و کێشە و تەنگەژە و بەربەست و سەختییەکاندا، بە سەر دۆخە قەیراناوییەکاندا زاڵ و سەرکەوتوو دەبێ. بۆت دەنووسم: بە پێی ئەو مەسەلەی کوردی "تەشی ڕێس تەشی ڕێس بێ، لە کلکی کەرێشی دەڕێسێ" تکایە تاوانی سستی و تەممەڵی خۆت بۆ دووری لە دنیای کتێب ماوێژە سەر کار و کوێرەوەری و بێ پارەیی و دۆخی وڵات... بۆ نەتەوەیەک زۆر عەیبە کە لە کتێب دابڕاو و نامۆ بێ، بەڵام لەگەڵ هەزاران شتی شڕ و قۆڕی پڕ و پووچ نێوانی خۆش و بە کەیف بێ و کات و پارە بۆ هەموو شتێ تەرخان بکات و هەیبێ، بەڵام بۆ کتێب، بۆ بەهێزکردنی مێشکی نا... بەش و سەهم و سەرانەی موتاڵای کتێب لە ناو ئێمەی کورد لە شەو و ڕۆژێکدا یانی ٢٤ کاژێر واتا ١٤٤٠ خولەک و ٨٦٤٠٠ سانییە ناگاتە خولەکێک! لە خۆت دەپرسم کە ئایا بۆ ئێمە شەرم نییە؟! هۆکاری چەقبەستوویی و دواکەوتووییمان؛ دۆخی قەیراناویی و ناخۆشییمان زۆرن و یەک لەو فاکتەر و هۆکارانە، بێگانە بوون و دابڕانمانە لەگەڵ کتێب و دنیای زانیاری... کەوابوو خۆشەویستم! سەرەڕای ئەوەی یەک بەش لە سەدان بەشی من گرفت و کێشەت نییە، غایەتێکی من ئەوانە ناکەمە پاساو و هەم بۆ ئاوەدان کردنەوەی مێشکی خۆم هەوڵ دەدەم و هەم بە پێی تواناشم درێژە بە ئەرکی خۆم لە پێناو خزمەت بە گەلەکەم دەدەم. فاتێح ١٧ی جۆزەردانی ١٤٠٥- ٢٧٢٦ @kherade2 👈 بەستەری کاناڵ @fateh55 👈 پەیوەندی

کتێبی (هبوط) لە نووسینی دوکتۆر "عەلی شەریعەتی"یە. ئەو کتێبە لە لایان برای بەڕێزم "خالید ئەحمەدی" دانیشتووی گوندی کۆسەکەرێزەی سەر بە شاری مەهابادێ وەرگێڕدراوەتەوە سەر زمانی کوردی. بۆ ئەو کەسانەی کاری وەرگێڕانیان کردووە، باش ئاگادارن کە وەرگێڕان لە نووسین سەختترە؛ ئەویش بۆ ئەو کتێبانەی کە ناوەرۆک و زمانیان ئاسایی نییە و هەڵگری مانا و چەمک و مژاری تایبەتیین. بۆ وێنە باری فەلسەفی، کە دەبێ لە سەر هەر ڕستەیەک بە وردبینی و بەو پەڕی لێهاتوویی بۆەستی و وەکوو مەلەوانێکی لێزانی چالاک بە ناو دەریای قووڵی مانای وشە و ڕستەکاندا نووقم بی و سەرەدەر لە خوازە و پێچ و پەنای ماناکانی دەربکەی کە بتوانی لە تەختی بنی ئەو دەریا قووڵەو، لە ناو دڵی مەرجان و سەدەفدا، دۆڕ و گەواهێراتی گرانبەها بێنییە دەرێ و بۆ خوێنەری خولیا و تامەزرۆی ڕۆخی ئەم دەریا مەند و جارجارە شڵەقاوە، پێشکەشی بکەی. جا ئیتر ئەوە کاری هەموو کەس نییە و پیاوی ژیر و هێژا و ئازای خۆی گەرەکە، کە لەو کتێبەدا من وەرگێڕم ئاوا بە هەڵسواڕوی و بلیمەتی کەوتە بەرچاو و وەرگێڕانەکەی منی ناچار کرد کە پەیتا پەیتا و لە لای خۆم بڵێم: هەی ئافەرەم ڕۆڵەی کورد... فاتێح. بەفرانباری ١٤٠٤

. (لە ئەدەبیاتی عیرفانییەوە) شێخ (ابوالحسن خرقانی) عارف و سۆفی. لەدایک بووی خرقانی شاهرود (٣٥٢-٤٢٥)ی کۆچی مانگی. دەڵێت: وەڵامدانەوەی دوو کەس، زۆر سەیر منی هەژاند! یەکەم: جارێک پیاوێک کە بە کەسێکی خراپ و فاسید ناوبانگی دەرکردبوو، لە کەنارم تێپەڕی و من بۆ ئەوەی خۆمی لێ لادەم و لەشمان وێک نەکەوێ، گۆشەی عەباکەی خۆمم کێشاوە تا لەو پیاوە نەخشێ. پێی وتم: "ئەی شێخ! سبەی ڕۆژ، خودا دەزانێ حاڵی من و تۆ چۆن دەبێ!" دووهەم: مەستێکم بینی کە تلاوتل بە جادەیەکی قوڕ و چڵپاودا دەڕۆیشت. پێم وت: ئەوە چ وەزعە!؟ جوان بڕۆ، هەنگاوی ڕێک و پتەو هەڵێنەوە تا هەڵنەخلیسکێی. پێی وتم: " ئەی شێخ! من بشخلیسکێم، هیچ ناقەومێ؛ بەڵام تۆ، هۆشت لەخۆت بێ نەخڵیسکێی، خلیسکانی تۆ دەبێتە هۆی خلیسکانی خەڵکانێکی بێ ئەژمار...!" (تذکرەالاولیا. عطار نیشابوری) وەرگێڕان بۆ کوردی، فاتێح. ڕەزبەری ١٤٠٤ی هەتاوی

چەند پەند و ئامۆژگاری لە شێخی ئەجەل سەعدی شیرازی: زانایەک کە لەگەڵ گەمژەیەک دابەستێ، دەبێ چاوەڕوانی ڕێز و حورمەتی نەبێ و؛ ئەگەر گەمژەیەک بە چەقەسرۆیی و زۆروەڕی بەسەر زانایەکدا زاڵ بوو، شتێکی سەیر نییە، لە بەردێک دەچێت کە گەوهەرێک بشکێنێ. شێعر: سەرت سووڕ نەمێنێ کە بولبولێک لە خوێندن کەوێ کە لەگەڵ قشقەڵەیەک لە قەفەسدایە. چێرۆک: دوو برا بوون، یەکیان خزمەتی سوڵتانی دەکرد و ئەویتریان بە ڕەنجی شان بژیوی ژیانی پەیدا دەکرد. بەڵێ، ڕۆژێک برای بە دەسەڵات ڕووی لە برای ڕەنجبەری خۆی کرد و گووتی: بۆچی نایەی خزمەت بکەی تا لە ڕەنج و مێحنەت ڕزگارت بێ؟ وەڵامی داوە: ئەی تۆ بۆچی ڕەنج ناکێشی و بە شان و بازووی خۆت ناژی تاکوو لەو زیللەتەی خزمەت ڕزگارت بێ..!؟ نووکتە: بە قسەی کەسێکی گەمژەی ناقۆڵا، لە کۆڕێکدا، دڵی چەندان کەسی ژیر و زانا دەڕەنجێ. ئەگەر حەوزێک پڕکەی لە گۆڵاو، سەگێک لەوێ کەوێ، ئاوەکەی دەبێت گوڵاو. (گوڵاوی)هەوەڵ= ئاوێک لە جۆرە گوڵێک دەگیرێ و (گوڵاو)ی دووهەم بە مانای پیس بوون نووکتە: ئەی براکەم! تۆ پاک بەو و منەتت بە کەس نەبێ، بزانە کە گازۆران قوماش و جلکی پیس لە بەردێ ڕادەکێشن. (گازر) ئەو کەسانەی شتوومەکی خەڵکیان لە دەم چۆم دەشووشت و بە دار لێیان دەدا یان لە بەردیان ڕادەکێشا تا خاوێن بێتەوە. نووکت: گەوهەر (زێڕ و جەواهێرات) ئەگەر لە چڵپاو و لیتاویش کەوێ، هەر گەوهەرە و بەڕێزە، بەڵام تۆز و خۆڵ گەرچی دەچێتە تەشقی ئاسمان، هەر بێ بایەخ و هیچە (مەبەستی لە مرۆڤی چاک و خراپە) کارەکان بە سەبر و ڕامان و بیرکردنەوە جێبەجێ دەبن و شێعر: کەسی پەلەکەر و بە هەڵەهەڵ بە سەردا لە هەردێ دەکەوێ . بە چاوی خۆم دیتم لە بیابانێ، کە کەسی بەسەبر وەپێش کەسی پەلەکەر کەوتەوە. ئەسپی تەقڵەکوت لە وشتر بەجێ ما و وشترەوان هەروا هێدی هێدی و بەردەوام ڕێگای دەبڕی. شێعڕ: خوداوەند (جل و علا) دەیبینێ و دایدەپۆشێ. خەڵک نایبینێ و دەخرۆشێ. چێرۆک: لە "حاتەمی تەییان پرسی: ئەرێ لەو دونیایەدا لە خۆت بەرزە هیممەتتر و دیتووە یان بیستووە؟ وتی: بەڵێ. جارێک چل وشترم قوربانی کردبوو بۆ گەورەپیاوانی عەڕەب و، خۆشم بۆ ئەنجامی کارێک ڕۆیشتمە سووچێک لە سەحرایەک. دڕووچنێکم دیت کە کۆڵەبارێکی دڕوو و چیلکەدار کۆ کردبۆوە. پێم کووت: بۆچی میوانی حاتەم نابی کە ئێستا خەڵکانێک ئەو لە سەر سفرەی ئەو کۆ بوونەوە و خەریکی خواردنن؟ پێی گووتم: هەر کەسێک نانی ڕەنجی شانی خۆی بخوات؛ منەتی حاتەمی تایی ناکێشێ... من ئەو پیاوەم بە هیممەت و جوامێری و مێرخاسی لە خۆم گەورەتر و بەرزە هیممەتتر دیت. وەرگێڕان لە گوڵستانی سەعدی. فاتێح. پازدەی بەفرانباری ١٤٠٤

کاک بەهرام وەڵەدبەگی کتێبێکی ٩٣٠ لاپەڕەیی بە دیاری بۆ ناردووم، بە نێوی: "لە سەر ترۆ ترۆپکی ترۆپکی تۆفان. مەلا مستەفا بارزانی لە ڕوانگەی ڕۆژنامەکانی ئێراندا" من ئەو کتێبە بۆ موتاڵای خۆم دەخوێنمەوە. ئەگەر پێت خۆشە بە شێوازی خوێندنەوەیەکی خۆمانە و بێ ئامادەکاری پێشتر و کاتێک بۆ خۆمی دەخوێنمەوە تۆش بەشدار بی و تا کۆتایی لەگەڵمدابی؛ کەوابوو لەو ڕاپرسییەی کە لە خوارتر دامناوە بە دەنگی "بەڵێ" یان "خێر" ئاگادارم کەوە. سپاس. فاتێح ١٢ی بەفرانباری ٢٧٢٥ی کوردی

کاک "ئەحمەد موفتی زادە" بۆ ناسین و ناساندنی ئەو کەسایەتییە، پێویستە لە چەند قۆناغ بناسێنرێ: ١- تافی منداڵی ٢- تافی نۆجوانی و گەنجی و خوێندنی ٣- چالاکی سیاسی و دینی و چوونی بۆ زیندان بەر لە شۆڕشی گەلانی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩ ٤- چالاکی و ژیانی ساڵەکانی ١٩٧٩ تا چوونی بۆ زیندان ٥- ژیانی دوای زیندان تاکوو کۆتایی ژیان ئەگەر کەسانێک لەو بوارانەی سەرێ، یان هەرنەبێ لە چەند لەو بڕگانە، بەڵگە و نووسراوە و دێکۆمێنت و دەنگ و ویدیۆ و هەرچی تری کە جێی متمانە و پشت پێ بەستنیان لەبەر دەستدا هەیە، تکایە بۆم بنێرن. تکایە نێردراوەکان ڕێک و پێک و پەیوەست بەم چەند خاڵەی سەرێ بن. سپاس و ڕێزی تایبەت. فاتێح ٧ی بەفرانباری ١٤٠٤ی هەتاوی