جنونِ نوشتار

با این همه و به طریقی هم‌دلانه، اشتراوس به‌خاطرِ دریافتِ نبضِ حاکم بر زمانه که از وخامتِ فهمِ بشری خبر می‌دهد، تنها در همین دریافت و لو سطحی، محق باقی می‌ماند. او در درون درد و دهشت و فروپاشیِ مبانیِ هزاران‌ساله‌ی اخلاق و سیاست تنفس می‌کند؛ دهشت و فروپاشی‌ای که نمود و تعیّنِ آن را در سال‌های جنگِ دومِ جهانی و پس از آن به خوبی لمس کرده و چشیده است. او خطر و هنوز بی‌پاسخ‌ماندنِ مسائلِ هولناکی که نیچه و هایدگر بر آن‌ها و از سرِ ضرورت دست گذاشته‌اند به‌خوبی درک کرده است. فضایی که بیش از یک قرن و تا امروز تنفسِ هر انسانِ منصف و شریفی را اگر نگوییم ناممکن بل بسیار سخت کرده است. به همین خاطر اشتراوس مذبوحانه به این‌سو و آن‌سوی فلسفه‌ی سیاسیِ فیلسوفانِ پس از افلاطون و حتی به‌سوی فیلسوفانی که سنتِ فلسفیِ غربی، عامدانه از آن‌ها سخن نمی‌گوید از جمله فارابی و ابن‌میمون می‌رود تا مگر در آن‌ها امکانی نادیده‌گرفته‌شده بیابد؛ آن دسته فیلسوفانی که این سنت نادیده می‌گیرد تا خود را یک‌پارچه و بی‌نیاز نشان دهد و یا آن‌ها را طبقِ روالِ معمولِ ناشی از گفتمانِ استشراق تنها شروح یا پانوشت‌هایی بر فلسفه‌ی اروپایی نشان دهد. اشتراوس در پیِ این امکان است تا بتواند با به فعلیت در آوردنش، پشتوانه‌ای برای بی‌بنیادیِ اخلاق و سیاستِ معاصر دست‌وپا کند. با این وجود آن‌چه تاکنون از فضای کلی و نه تفصیلیِ فکری‌اش دستگیرم شده آن است که او در حد و اندازه‌ی پرسش‌هایی که مطرح‌شده است، نیست و سرانجام همانندِ اغلبِ دیگر متفکران یا همان دانش‌وران ناتوان از پاسخ‌گویی به آن‌هاست. تنها مزیتِ تفکرِ اشتراوس در این است که او حداقل به‌عکسِ بسیاری از هم‌قطارانش، برای الزاماتِ هولناک و نامعلومی که هشدارهای دو فیلسوفِ یادشده در پی خواهند داشت گوشِ شنوایی داشته است؛ به‌عکس آن همه متفکری که نه‌تنها خطرهای موردِ اشاره را نمی‌بینند، بلکه با نگاهی عاقل اندر سفیه و تحقیرآمیز این دست فیلسوفان (نیچه و هایدگر) را جز مُشتی شاعرمسلک که حرف‌های مبهم و چندپهلو می‌زنند نمی‌یابند تا طبقِ رویه‌ی رایج به همان فرار یا پاک‌کردن صورت‌مسئله‌ها اقدام کنند. چنان‌که همراه با انبوهی از لفاظی‌ها و گردوغبار راه‌انداختن‌ها، به زعمِ خود نحله‌های فکریِ جدید پیشِ رویِ انسان‌های دغدغه‌مند تولید کنند. تنوعی از محصولاتِ به‌ظاهر جذاب و البته اغواگر که عقلِ هر ساده‌دلی در عرصه‌ی تفکر را به راحتی می‌برند. محصولاتی که تاریخِ انقضای کوتاهی دارند و طبعا در آینده‌ی تفکر خیلی زود از یادها خواهند رفت. از این‌رو اشتراوس آن زندگیِ دومِ ضروری را به‌منزله‌ی یک متفکر که زندگیِ پس از مواجهه با نیچه است را پشت سر گذاشته است، اما خواه‌ناخواه از آن‌جا که عجول است توسطِ این هیولا بلعیده می‌شود. گویی در اقیانوسی‌ست که پیش از غرق‌شدن، مخاطب را تنها به عمق و پهنای نقطه‌ای که در آن، در حال غرق‌شدن است با سر و صدایش متنبه و متوجه می‌کند. * ریشه‌های آلمانی، لئو اشتراوس، ترجمه‌ی شروین مقیمی، نشر پگاه روزگار نو، ص ۲۰۵ ** همان، صص ۱۲۳-۱۲۴ @JonouneNeveshtar