Хаётий ва тўқима хикоялар 📖

ди. Углини багрига босиб, йиглади. - Ох, мехрибон углим-а... онангни икки оёги кесилганини билсанг, не ахволга тушаркансан? Митти юракчанг канча озорланаркан-а? - Малика шуларни уйлаб, огир тин олди. Дам олиш кунларининг бирида Малика эрига дардини айтди. - Дадажониси, жуда кийналиб кетдингиз. Давлат иши, уй ишлари, болалар ташвиши... мен эса ялпайиб утирибман. - Бу нима деганинг онаси? Хадемай болаларимиз катта булади. Хамма ишни кулимиздан олишади. Мана халитдан чопкиллаб ёрдам беришяпти бу хакда сира уйлама... - Дадаси, балки бир яхши аёлга уйланарсиз? Эркак куча одами. Рузгорга аёл киши керак. Мен гуё тирик мурдаман, аёллик вазифаларимни бажаролмаяпман. Мен розиман уйланишингизга, кундошликка, - Малика бу сузларни кандай айтганини узиям англамай колди. Лекин анчадан бери уйлаб юрганди. - Малика! Шу гапни яна бир бор айтсанг, каттик хафа буламан. Биламан, сенга осонмас. Лекин такдирдан кочиб кутулолмаймиз. Уч фарзандимиз хакки хурмати мен бу хакда хатто уйлаганим йук. Нахотки мени шунчалик номард, пасткаш деб уйласанг? Сизлар менинг хаётимсизлар. Хотини бошига мусибат тушганда уни ярим йулда ташлаб кетадиган эркак эркакми? Сени урнингда мен булишим мумкин эди. Сен мени ташлаб кетармидинг? Мен сени хеч кимга алишмайман. Бошка мени азоблама... Махмуд кузёшлари юзини юваётган хотинини багрига босди. Сочларини силади. Кузларига мехр ила тикилди. - Узимнинг фаришта маликам... Баъзида хурсандчилик, баъзида нохушлик, яхши ёмон кунлар билан орадан анча йиллар утди. Угиллар улгайишди, вояга етишди. Университет талабаси булишди. Шохсанам худди онасининг узгинаси. Кул-оёги чакконгина,ширинсузу ораста, курган кузларни кувонтиради. Малика келин топиш пайида. Опа сингилларини турт томонга юбориб, яхши киз изламокда. Нихоят бир хонадоннинг икки кизи уларга маъкул тушди. Опа-сингилларнинг бири тиббиёт коллежида, яна бири педагогика коллежида тахсил олишаркан. Маликага жуда маъкул келди. Шахзод ва Шахбоз булажак келинлар билан булган учрашувдан мамнун холда кайтишди. Бугун катта ресторанда туй. Малика ва Махмуджонлар кушалок келин туширишяпти. Малика ногиронлар аравачасида келин-куёвлар олдига келиб, дуо килди. Мехмонларга хуш келибсизлар, дер, кувонч кузёшларини тиёлмасди. Айникса келин-куёвлар унинг олдига келиб, таъзим килишганида, келинлар келин салом килишганида диллар кувончга тулди. Аравачада утирган булсада, давра бошловчисининг: Ота-она орзуси Фарзандлар туйин курмок.Фарзандларнинг туйида, Мумкинми жим ултирмок.Шундай экан даврада,Онажонлар уйнасин... деган шеъридан завкланиб, кулларини хавода уйнатиб, ракс кила бошлади. Туйхона гулдурос карсакларга тулиб кетди. Кудажонлар Малика атрофида раксга туша бошлашди. Шу тобда Малика дунёдаги энг бахтли аёл,энг бахтли онага айланганди. Хотинига караб турган Махмуд хам бу холдан бахтиёр эди. Мен эса бу икки жуфтни Вафо, Садокат, Мехр, Сабр тимсоллари сифатида курдим. Орамизда шундай инсонлар борлигидан мамнун булдим. Азиз эркаклар аёлингизни асраб авайланг.. Аёл севиш ва севилиш учун яралган.. Тамом.

аман-ку", деб бир йиглаб олди. Бир йил чидагин, сен хам борасан, синглинг богчага боради, деб уни зурга тинчлантиришди. Махмуд хаммани машинасига утказиб, Шахбозни богчага, Шохсанамни бувисига, хотини ва Шахзодни мактабга ташлаб утди. - Энди сен катта йигит булдинг, аъло бахолар билан укигин, уканг ва синглингга ибрат булгин, хупми, углим? - Махмуд углининг пешонасидан аста упиб, мактаб дарвозасидан кузатиб куйди. Хотинига "Хоним, кечкурун манти егим келяпти-да", деб кузини кисиб куйди. - Хуп булади-да, дадажониси. Бир чимдим мехр кушилган манти мендан-да, - эрига табассум ва мехр билан жавоб берди Малика ва углининг кулидан ушлаб, мактаб ховлисига кириб кетди. Мактабда булиб утган Билимлар куни тантаналаридан Шахзод олам-олам таассурот олди. Билим даргохига булган кизикиши яна ортди. Онаси билан мактабдан кайтаётганларида тулиб-тушиб уларни кутиб олган биринчи укитувчиси, синфхона, болалар хакида болаларча бегуборлик билан сузлаб берарди. Малика хам хурсанд. Бирдан кучанинг нариги томонидаги Супер маркет дуконига кузи тушиб, тухтади. - Углим, юр магазиндан торт оламиз. Тортлари бирам мазали. Уйга бориб манти тугамиз. Ахир бугун оиламизда байрам. Буни нишонламасак булмайди. Ахир мени углим мактаб укувчиси булди. Малика угли билан светофор олдида тухтади. Яшил чирок ёниши билан катта кучадан ута бошлади. Чап томонга каради-ю, узлари томон укдек учиб келаётган машинани куриб, жон холатда ортга тисарилди. Бир нарсага "тарс" этиб урилгани, кулидан углининг учиб кетгани, одамларнинг кий-чуви... тус-туполон... хаммаси куз-очиб юмгунча бир лахзада булиб утди... Кузини очганида бошида эри маъюсгина утирарди. - Малика... мени куряпсанми? Эшитяпсанми мени? Ниманидир сезяпсанми? Бир пасда шифокорлар палатага кириб келишди. Махмуд коридорга чикди. Уриндикда мунгайиб утирган ота-онаси, кайнона-кайнотаси ва якинларига караб, "хайрият, узига келди, Аллохга беадад шукурлар, охимизни эшитди", деди. Кузлар ёшланди. Автохалокатга учраган Малика ун кун деганда комадан чикиб, кузини очганди. Яна уч кундан кейин анча узига келди. Тили калимага кела бошлагач, гудраниб, "углим... Шахзод... углим..." деди жонсарак булиб. - Хавотир олма, углимиз соппа-сог. Сен узингни уйла, тезрок тузалгин энди... сени жуда согиндик... Махмуд куз ёшларини яширишга уринди. Хотинининг илтимоси билан болаларини шифохонага олиб келди. Малика уларга караб факат йигларди... мен сизларни ташлаб кетмайман, коракузларим мани... Уша автохалокат сабабчиси 16 ёшли йигитча булиб чикди. У дадасининг машинасини яширинча хайдаб чикиб, уртоклари билан "гонка" уйнаб, шу фалокатни содир этганди. Уч киши каттик жарохатланган, Маликани оёклари машина баллони остига колган, Шахбоз эса бахтли тасодифгина омон колганди. Гам ва шодлик доим бирга юради, деганлари шу булса керак... Урнида кузгалмокчи булган Малика икки оёги хам болдиридан кесилгани, бинт билан ураб куйилганини куриб, хушидан кетаёзди. Кузлари жикка ёшга тулди. Лекин доду фарёд килмади. Ич-ичидан туйиб-туйиб йиглади... ёстикни кучоклаб куз ёши тугагунча йиглади... кулидан бошка нима хам келарди? Осмон узок, ер каттик. Бошга тушганни куз кураркан. Ховлисидан хушу хурсанд чиккан Малика ногиронлар аравачасида уйига мунгайибгина кириб келди. Болаларини багрига босиб, уксиниб-уксиниб йиглади. Якинлари уни кандай овутишни билишмасди. Уттиз ёшга кирмай, ногирон булиб колган аёлга нима деб далда бериш мумкин?Кунлар шу зайлда утаверди.Махмуд хотинига аввалгидек мехрибон, эътиборли эди. Энди ишдан барвакт кайтар, овкат пиширар, кир ювар, нон ёпар... уйнинг хамма юмушлари унинг зиммасига тушганди. Малика аста-секинлик билан такдирига тан бериб, кулидан келганча рузгор ишларида эрига кумаклашарди. Эрига рахми келарди. Угиллари хам тез катта булгандай булишди. Бири пол ювса, бири ховлини супурар, хатто жажжигина кизчаси хам дастёрлик киларди. Опа-сингиллар ёрдамга келиб туришар,кайнонаси, онаси хабарлашиб турарди. - Аяжон, сиз энди доимо шу коляскада утирасизми? - бир куни тусатдан сураб колди Шахзод. - Нега юрмаяпсиз? Оёгингиз огрияптими? Хали катта булай, сизни узим кутариб юраман, ойижон. Маликанинг томогига бир нарса тикилгандай бул

♥ Ўқинг фақат йиғламанг ♥ 31 авг 2018 СИНОВЛИ ДУНЁ....(хаётий хикоя) Малика бир-биридан ширин угилчалари Шахзод ва Шахбозни овкатлантириб, кулчаларини ювиб, каравотчасига ёткизди.- Аяжон, кечаги эртакни яна бир бор айтинг, - лабларини чуччайтириб эркалик килди Шахбоз. - Йуууук, менга аввал алла айтинг, кузларим юмиляпти, - Шахзод хар доимгидек аясининг мехрибон кулларини кафти орасига олди, юзларига босди. - Кулларингиз бирам мулойим.... - Узимни полапонларим, кузичокларим, полвонларим, - Малика угилчаларини бир-бир багрига босиб, упиб, эркалаб, яна уринларига ёткизди. - Мен хозир сизларга мехрибон ака укалар хакидаги янги эртакни айтиб бераман. Кейин алла айтаман. Хупми? Бир бор экан, бир йук экан, чумчук чакимчи экан, карга какимчи экан... Болалар эртакни маза килиб тинглашди. Аяжони алла айтганда эса пишиллаб ухлаб колишди. Малика угилчаларига мехр билан караб, ширин тушлар куринглар асалчаларим мани деб, ошхонага чикди. Хамон эридан дарак йук. Дастурхон тузади. Чой дамлади. Энди овкатни иситаман деганда, кучадан машина овози эшитилди. Чакконлик билан бориб, дарвозани очди. Эри Махмуд машинани киргизиб, дарвозани кулфлаётган хотинининг белидан аста кучди. - Париваш хоним доимгидай бедор, кузлари ёр йулида интизор... - Ассаламу алейкум дадажониси, - табассум билан эрига бокди Малика. - Биласизу то сизни кутиб олиб, овкатлантирмасам кузимга уйку келмайди. Сиз эса доим кеч келасиз. Согинтириб юрагимни абгор киласиз. Яна шеърлариям тайёр. - Биласану ишимиз шунака. Хозир жуда ишимиз кўпайган пайт. Шунинг учун сабрли деб сенга уйланганман-да, хоним. Бошкаси чидолмай, аллакачон тугунчасини бошига куйиб, кетиб коларди. Эр-хотин хазил-хузул килиб, уйга киришди. Махмуд ювиниб чиккунча, Малика овкат сузди. Ширин сухбатлар куриб овкатланишди. - Шахбоз билан Шахзод яхшими? Шухлик килишмадими? - суради Махмуд. - Йук, богчадан келиб бироз уйнашди. Сизни сурашди. Роса согинишган сизни. Дам олиш кунингизни кутишяпти, истирохат богига олиб боришни ваъда бергансиз-у дадажониси. - Ха, биламан, бу хафта охирида харакат киламан, онажониси. Айтгандай, узингни саломатлигинг кандай? Шифокор кабулига бориб келдингми? Буниси ширингина кизалокмикан?- Махмуд шухлик килиб, хотинининг дуппайган корнига кузи билан ишора килди. - Уятсиз! - Маликани юзлари кизариб кетди. - Ие, нимага уятсиз буларканман? Уз хотинимга гапиролмайманми?.. узингни эхтиёт кил, хупми? Махмуд эртадан кечгача ишда булади. Камдан кам холда ишдан вактли кайтади. Малика эса маориф булимида булим бошлиги булиб ишларди. Хозир учинчи фарзандига хомиладорлик таътилига чикди. Хар куни эрини ишга кузатиб,угилчаларини богчага олиб боради. Кечкурун эса мазали таомлар билан эрини кутиб олади. Жуда укимишли,ораста, фаросатли хотин. Эр-хотин севишиб турмуш куришган. Атрофдагиларнинг уларга хаваси келади. Якинда угилчаларининг суннат туйларини хам утказиб олишди. Энди учинчи фарзандни кутишяпти. Айникса Махмуд буниси киз булишини жуда жуда хохлаяпти. Хотинини гоятда хурмат килади, ер-у кукка ишонмайди. Бахтидан масрур. Ота-онаси кенжа укаси билан яшашади. Махмуд якиндагина янги ховли- жойини битказиб, кучиб утганди. Хар куни эрталаб бир коса каймок билан иккита нонни кутариб, ота-онасидан хол-ахвол сураб, дуоларини олишни канда килмайди. Хотини хам улар холидан хабар олиб туради. Вакту соати етиб, Маликанинг кузи ёриди. Кузу кошлари попукдек кизалокни дунёга келтирди. Махмуд ниятига етганидан хурсанд. Кизалокка Шохсанам деб исм куйишди. Янги мехмонни уйга олиб келишганида Шахзод ва Шахбоз шунака суюнишдики, асти куяверасиз... Орадан карийб бир йил утди. Бугун бу хонадонда узгача хурсандчилик хукмрон. Шахзодбек биринчи синфга боради. Костюм шимларни кийиб, худди катталардек гердайиб турибди. Малика углига караб туймайди. Шахбоз эса "нега мен мактабга бормас эканман, акамдек ёзиш чизишни бил

​​#нимадир. Балки менинг фикрим нотўғридир... Аммо ўйлайманки, аёлнинг ақллиси ҳеч қачон зинога рози бўлмайди! Бу дунё қанақа ўтса, ўтар... Қачондир хорлик, қачондир зорлик, қачондир ожиз елкаларга дунё ташвиши ортилган кўйи чигал йўллар узра манзиллар давомланар... Аммо қачондир бари тугайди! Ҳамманинг умиди боқий дунёдан... Дейишарки, зино қилган аёл Жаннатнинг исини ҳам искамайди! Мен шунинг учун ўйлайман: аёл гарчи чиндан ҳам ақлли бўлса, бу дунё учун боқий дунёсидан воз кечмайди! Кўп аёлларнинг ўтмиши ва бугунидан хабардорман. Баланд турмакланган сочлар, минбарга ярашиқли жусса, ақлли қарашлар... Йўқ, қачондир иштонбоғингизни маҳкам чангаллаб туришга қурбатингиз етмаган, барини аёлликнинг ожизона томонларига йўйгансиз... Гапларимни оғир олманг. Қайдам, балки нотўғри фикр юритаётгандирман. Дунёқарашим шундай: агар аёл бўлиб дунёга келиб кимгадир муқаддас хилқат эканлигимизни англатиш қўлимиздан келмаса демакки, ожиза номи ҳам бизга кўплик қилади. Маҳрингизнинг қанчалигини айтинг. Никоҳига киринг. Зўр бўлсангиз, биринчисидан ҳам севимлироқ аёл бўлинг. Фарзандлар туғинг. Бошингиз устида том бино бўлсин! Аммо кимнингдир хожатхонага бир кириб чиққудек вақтига эгалик қилманг. "Ўйнаш" бўлиб яшаш қўпол қилиб айтганда ана шундай нарса! ©️Ummu Zaynab Ummu https://t.me/joinchat/AAAAAFVFAZk-V-Xhcn0-fQ

Ҳаёт турфа синов ва биз кутмаган ҳолатларга бой... Ҳаётимиз фақат гўзалликдан шодликдан иборат бўлсаям маъноси бўлмасди... Ҳаёт сировлари тўсиқлари билан гўзал...

Баъзан ўйлаб қоламан... Баҳт нима ўзи?Тинчликми, соғлиқми, ёки ишонч... Аммо ҳануз жавобини топмадим..

#билдирги Каналдаги мусофирлар ҳикоясини вақтида жойланмагани сабабли маъзур тутинг қадрдонлар, албатта давомини жойлайман... Шанбагача узр...

U tishini tishiga bosdi, yuzi esa bujmayib, qiyshayib ketdi. U hali qadam qo‘yishgayam ulgurmovdi, onasining ovozini eshit-di: «Uydaligingni shundog‘am ko‘rib turibman!» U nima qilishni bilmasdi, shuning uchun ham o‘zidan jahli chiqardi. Onasi bu gal ham ovozida oshkora gina-kudurat bilan gapida davom etdi: «Biz qancha joydan oldingga keldik-a. Oyog‘imda oyoq qolmadi. Shu turishda o‘zimdan ketib qolishim hech gapmas. Qani, tezroq ocha qol! Eshik oldida bizni kutishga majbur qilma, bu yaxshi emas!» — Ochmayman!—dedi u nihoyat jim turishga sabri chidamay. — Nega endi ochmas ekansan? — Ochmayman, dedimmi, ochmayman,— deya keskin ravishda qaytardi u. — Endi nima qilishimiz kerak, qaytib ketamizmi? Shuncha yo‘ldan bekordan bekorga kelgan ekanmiz-da? — Ketaveringlar! Bari bir men sizlarni kirgizmayman! Tushunyapsizmi, siz mening uyimga kirmaysiz! — Axir, sen mening o‘g‘limsan-ku! — Ochmayman, bekor kutyapsiz! — Qaysarlik qilma, och! Onaga ham shunday muomala qilishadimi hech zamonda? — Ochmayman, dedimmi, ochmayman! Ketinglar. — Xo‘p, mayli, hech bo‘lmasa, kir-chirlaringni bergin, yuvib beraman. — Kir-chirlarim yo‘q. Keting bu yerdan! Umuman, bu yerga hecham kelmang! Jimlik cho‘kdi. Keyin uzoqlashayotgan onasining og‘ir hamda bolakayning yengil qadam tovushlari eshitildi. Bittasi qarilarga xos, charchagan, ikkinchisi yengil, soddi. Shundagina u eshikni ochdi. Pastki qavatdagi pillapoya maydonchasida qadamlar bir narsani kutgandek to‘xtadi. Buvi bilan nevara nima haqdadir shivirlashib maslahatlashib oldilar. Yana qadam tovushlari eshitildi. O‘g‘il ular tinguncha kutib turdi. Choy ichib o‘tirmay, tez-tez kiyindi-da, uydan chiqdi. O‘g‘il ularga avtobus bekatida yetib oldi. — Nega keluvdingiz? — bir oz yumshoqlik bilan, lekin haliyam zarda bilan so‘radi. — Men sizni chaqirganmidim? Nega endi bekordan-bekorga koyinaverasiz? — Ha, yo‘q, xavotirlanganim yo‘q, qayerdan olding bunday gapni,—deb javob berdi onasi. Ko‘z yoshlari esa beixtiyor yonog‘idan oqib tushardi. — Bo‘lmag‘ur narsalarga xafa bo‘lishning hojati yo‘q, oyi,— deya uni yupatmoqchi bo‘ldi o‘g‘li. Avtobus keldi. — Pulingiz bormi?— deb so‘radi u onasidan va javobini kutmayoq o‘n so‘mlik qog‘ozni uzatdi. Avtobus eshiklari bekilgach, bechora ona ranj-alam hamda charchog‘ini o‘g‘liga bo‘lgan muhabbat bilan bosish maqsadida unga — Ovqatlanishga kelib tur, o‘g‘lim!—deb baqirdi. Tamom @xikoyalar02

Kim bo‘lishidan qat’iy nazar, sirayam eshikni ochmaslikka ahd qildi. U hech kimni ko‘rishniyam, gaplashishniyam xohlamasdi. Eshikka tikilgancha, eski pol taxtalari g‘irchillab ketmasligi uchun bor kuchi bilan joyidan qimirlamaslik-ka harakat qilib, eshikka tashlanishga bo‘lgan o‘zidagi ulkan istakni bosib, yarim soat oldin ilk bor taqillatganlaridayoq ochish kerakligini, o‘zining nohaqligi-ni borgan sari kuchliroq his qilgancha kutib turardi. Birdan taqillash to‘xtab, jimib qoldi, aftidan, taqillatayotgan odamning qo‘li tolib ketdi, shekilli. Sukunat cho‘kdi. U hamon kutib turardi. Eshik ortidan o‘ziga yaxshi tanish, lekin begona bo‘lib qolgan, muhabbat, dashnom, xijolat sezilib turgan ovoz naq qalbining qa’riga singib borar va yuragini yanada qattiqroq urishga majbur qilardi. Sokin, umidsiz, kechirishga tayyor va shu bilan birga qat’iy, hech narsani: na o‘tib ketgan g‘azabni, na ozorni, na muhabbatu va na azob-uqubatni unutishga qo‘ymovchi eshik ortidan eshitilayotgan va ichkariga kirib kelgan, oyoq-qo‘lini shol qiluvchi ovoz yana eshitila boshladi. U birdan o‘zining ismini aytib chaqirishayotganini anglab qoldi. Tushunmay ham bo‘larkanmi? O‘z xohishiga qarshi qalbida eshikni ochishga ulkan istak tug‘ildi-yu, lekin u buni yengdi. Eshik oldida qaqqayib turish tentaklik edi, shuning uchun u oyoq uchida orqasiga tisarila boshladi. Shu vaqt u shivirlash ovozini eshitdi, keyin kimdir eshik tagidagi tirqishdan qaramoqchi bo‘layotganini ko‘rdi. Shundoqqina eshik oldida uning yozgi oq tuflisy turardi. Tirqishda harakat sezilayotganga o‘xshab tuyuldi. Keyin: «Xo‘sh, nima ko‘ryapsan?»— deb so‘ragan keksalarga xos ovoz eshitildi. Bunga javoban, nimanidir ko‘rganligidan bo‘lsa kerak, o‘zida yo‘q xursand bolakayning ovozi eshitildi: «Tufli ko‘ryapman, buvijon. Shundoqqina eshikning oldida». U hayajonlanib ketdi. Tirqishdan uning oyoqlarini ko‘rib qolishlaridan qo‘rqib, ohista bir qadam orqaga tashladi. Eski taxtalar g‘irchillab ketdi. Davomi pastda

Choygumning tagidagi olovni pasaytirdi. Birmuncha vaqt plitaga to‘kilgan suv tomchilarining vishillayotganini kuzatib turdi. Tokchadan choy qutini olib, qaynayotgan suvga bir siqim quruq choy tashladi. Keyin idish-tovoqlarni yuvishga kirishdi. Oshxona tor-tanqis va qorong‘i bo‘lib, qo‘lansa hiddan turib bo‘lmadi. Xotini bo‘lsa mana shu katalakday, iflos, dim oshxonachada ertalabdan-kechgacha kuymanib unga ovqat, choy tayyorlar, yana ish qilayotib qo‘shiq ham xirgoyi qilardi. Ba’zida oshxonaning eshigini ochib, unga murojaat qilgancha so‘rardi: «Eshitmadingmi yoki menga shunday tuyuldimi, kimdir eshikni taqillatayotganga o‘xshaydimi?» U bo‘lsa, hatto kitoblaridan boshini ham ko‘tarmay, to‘ng‘illardi: «Yo‘q, senga shunday tuyulgandir». * * * Birdan uning jahli chiqib ketdi. Choyning dam yeyishini kutib qo‘lida piyola ushlab turarkan, jahli borgan sari pasayib, o‘rnini qayg‘u-hasrat egallayotganini his qildi. Faqat o‘zini ayblashi kerak. U qalbida allaqanday kuydiruvchi, lekin yengillik tug‘diradigan hissiyot ko‘tarilayotganini his qilardi. Vijdonini qiynaydigan, negaligini o‘zi ham bilmay bema’ni qiliq yomonlik qilishni xohlamas, lekin buni o‘z xohishiga qarshi o‘laroq qilishga majbur edi. U dilida ham aybdorlik, ham aybsizlik tuyg‘usini his qilardi. Ko‘zida yosh aylandi. Shundoqqina ro‘parasida oyna osiqlik edi. Uning chang bosgan sirtida yoshli ko‘zlarining aksini ko‘rib qolib, o‘zini qo‘lga oldi. Agar shu oyna bo‘lmaganda, o‘zining shunchalik og‘ir-bosiqligiga qaramay, hissiyotlariga erk bergan bo‘lardi. U choynakni ko‘tarib oshxonadan chiqdi. Keyin piyola va qanddonni olish uchun yana qaytdi. Oshorna ostonasidan hatlashga ulgurmovdiyamki, yana eshik taqillagani eshitildi. U turgan joyida qotib qoldi. Qisqa-qisqa qilib taqillatishardi. U eshikdan uch qadam narida turgancha jimgina kutib turardi. Birdan xavotirlanib ketdi. Yuragi qattiq urib, turgan joyida u yoqdan-bu yoqqa beixtiyor tebranayotganini sezib qoldi. Balki unga shunday tuyulgandir. Davomi pastda

— Oyijon, bunday g‘iybatlarni bas qiling! Xudoga shukur, hammasi joyida. Kelganingiz juda yaxshi bo‘libdi, bu yerda xohlaganingizcha turib, dam oling. —Axir sen mening bolamsan-ku,— xafaomuz davom etdi onasi. — Nega tushunishni xohlamaysiz, oyijon, aytyapman-ku, ajrashganimiz yo‘q, hammasi joyida, deb tushunyapsizmi? O‘z gumonlari tasdiqlanganiga ta’bi xira bo‘lgan ona g‘amgin dedi: — Demak, xotining seni hecham sevmas ekan-da? — Sevadi, oyijon, — deya qaysarlik bilan e’tiroz bildirdi o‘g‘li. — Agar sevganda, meni ko‘rgani sen bilan chopqillab kelgan bo‘lardi. — Otasi betob bo‘lib qolgan, o‘shanga qarab o‘tiribdi. — Xotining biznikiga, Tarsusga borganida, nuqul tog‘angning qarindoshlarinikidan beri kelmagandi. Uyimizga zo‘rg‘a olib kelgandim. Yo‘q, u bizni hecham sevmaydi. — Hozir bu haqda gaplashmaylik, oyijon, xudo haqqi, keragi yo‘q! Ona istar-istamas jim bo‘ldi, uning mo‘‘jazgina dumaloq yuzi cho‘zilib, ko‘zida yosh aylandi. Kattalar gap bilan ovora bo‘lishganidan foydalangan — buvisi o‘zi bilan birga olib kelgan besh yoshli nabirasi oyna rafiga chiqib oldi. Buvisi uning qo‘lidan ushlab o‘zining yoniga o‘tqazib qo‘ydi, lekin qaysar qizaloq shu zahoti o‘rnidan sakrab turib, qo‘shni xonaga yugurib kirib ketdi. Ha, u avvalgidek onasi uchun katta bola bo‘lib qolavergandi. — Bir necha kun sen bilan uyingda yashamoqchiman, — dedi onasi, u oxirgi ,marta onasining oldiga kirganda. — Lekin Gunar uyda yo‘q-da, — deya e’tiroz bildirdi o‘g‘il. — U har kuni otasini ko‘rgani kasalxonaga boradi. — Gunaring bo‘lmasa bo‘lmas, sen bo‘lsang bo‘lgani,— deya o‘z gapida turib oldi ona. — Oyi men vohlik ketib, kech qaytaman. Biznikida kechgacha bir o‘zingiz nima qilasiz? Yaxshisi, shu yerda yashayvering, dam oling, men har kuni sizni ko‘rgani kelib turaman. — Yo‘q,— dedi qat’iy tarzda ona.— Men albatta senikiga borib, bir necha kun turib kelishim kerak. * * * U suv qaynab ketganini eshitdi-da, oshxonaga yugurdi. Davomi pastda

Stol ustidagi yuvilmagan sut idishlardan taralayotgan achimsiq hiddan butun xonani qo‘lansa hid tutib ketgandi. Balkonda o‘sadigan gullarning anchadan beri suv quyilmaganidan qurib qolgan barglari shamolda uzilib, ochiq qolgan eshikdan xonaga yopirilib ketgandi. Birdan unda bir sapchib, eshik orqasida turgan bezbetning boplab adabini berib qo‘yish istagi tug‘ildi. Bu surbet uning sabr-bardoshini sinamoqchi bo‘lgandek, jon-jahdi bilan taqillatishini qo‘ymasdi. Taqillatayotgan odam kim bo‘lishidan qat’iy nazar, ochishi kerakmi? U mehmon kutmayotgandi. U, umuman, hech kimni kutmayotgandi. Yolg‘izlik — o‘lim bilan barobar, deyishadi. Yolg‘izlik yuki kun-bakun qo‘rg‘oshinmisol og‘irlashib borar va uni yer bilan yakson qilgudek bo‘lardi. Kun sayin o‘z yog‘ingga o‘zing qovurilaversang — osonmi? Yilma-yil o‘z yolg‘izligingni his qilgan holda begona odam bilan yashash, darhaqiqat, mushkul. Ertalablari nonushtasi, qishda, u kech kelgan vaqtlari esa issiq o‘rni doim tayyor turardi. Uni ovqatga chaqirishsa borar, turish kerak, deyishsa, turardi. Gapirayotgan odamning og‘zi bor edi-yu, lekin unga tushunarli bo‘lgan tili yo‘q edi. Er-xotinlik yillari ham uning yolg‘izligi qolmadi. Adolagsizlik! Shunday gapirishning o‘zi adolatsizlik! Axir, shu besh yil badalida uning yolg‘izligi bahorda tog‘dagi qorlar eriganidek, asta-sekin yumshay boshlaganini his qilmaganmidi? Lekin, pirovard natijada: nima bo‘ldi? Bari bir yolg‘izligicha qolaverdi. Axir, unga yordam qo‘lini cho‘zishmaganmidi, lekin u har gal uni rad etardi-ku? Mana, shuning jazosiga yolg‘iz qoldi. Bir oydan beri kirlari, idish-tovoqlari yuvilmagan, qo‘lansa hiddan oshxonaga bosh suqib bo‘lmaydi, xonalar chang, iflos. * * * Birdan u qadam tovushlarini eshitib qoldi. Eshik ortida ikki kishi: biri og‘ir qadam tashlar, ikkinchisi esa yengilginayurardi. Demak, ular ikki kishi ekanda? U yana quloq soldi. Qadam tovushlari tindi. U adyolni itqitib, o‘rnidan shosha-pisha turdi-da, yuvindi. Davomi pastda

tugib xonaning o‘rtasiga tog‘day qilib uyub qo‘yardi. Bir kuni u o‘zini tutolmay xotiniga: — Seni haydayotgan joyim yo‘q-ku, axir. Xohlasang, qolaver. Faqat keyin o‘pkalamasang bo‘lgani. Mening turgan-bitganim shu. Men bilan ishing bo‘lmasin. Nima qilayotganimni o‘zim yaxshi bilaman. Agar meni birmuncha vaqt o‘z holimga qo‘ysang, ehtimol, hammasi boyagi-boyagidek bir izga tushib, ish ajralishgacha borib yetmasa kerak, deb o‘ylayman. Xotini esa uning gaplariga parvo ham qilmay, tarelka hamda kosalarni joylashtirdi, keyin shkafdan kiyimlarini olib kattakon chamadonga taxlay boshladi. Eri uning piqillayotganini eshitib qolib, yana unga murojaat qildi: — Hoy, bu nima, dam yig‘laysan, dam ketishga otlanasan. Yig‘layapsanmi, demak, ketma. Yana qaytaraman: zorim boru, zo‘rim yo‘q. Tanangga yaxshilab o‘ylab ko‘r — o‘zing nima qarorga kelsang, shuni qil. Xotini bufetdan yupqagina stakanlarni, kofe likopchalarini, suvdon, bokallarni, kumush qoshiqlarni olib, bularning hammasini toza lattalarga ehtiyotlik bilan o‘rab korzinkaga joylardi. To‘satdan eshik ochildi va ostonada hammol hamrohligida darg‘azab bo‘lgan qaynana ko‘rindi. Shunda u shovqin ko‘tarmasdan astagina botinkasini kiydi-da, uydan sirg‘alib chiqib ketdi. Pillapoyadan pastga tushib, shundoqqina . eshik tagida turgan yuk mashinasi oldidan o‘tib, chorrahada odamlar to‘dasiga qo‘shilib ketdi. Qayoqqa borishga, nima qilishga aqli bovar qilmay, birmuncha vaqt ko‘chalarda maqsadsiz sanqib yurdi. Uylarning biri oldida yuk ortilgan avtomobilni ko‘rib qoldi. Aftidan, birorbir oila ko‘chayotganga o‘xshardi. Yaqinroq borib, qo‘lida maneken ko‘tarib chiqayotgan hammolga ko‘zi tushdi. Bu lash-lushlarning egasi, hoynahoy, tikuvchi bo‘lsa ham ajabmas. Aftidan, u er-xotin qo‘sh xo‘kiz, degan aqidaga amal qilib, eriga yordam berayotgan bo‘lsa kerak. Har holda, qo‘ni-qo‘shnilarga tikib tursa kerak. Shu tikish-bichishi bilan shubhasiz, ro‘zg‘orning og‘irini yengil qilib tursa kerak. * * * Birmuncha vaqt o‘tar-o‘tmas, eshik yanada qattiqroq taqillay boshladi. Bu, uning xunobini oshirib yubordi. Xuddi birov uning uyda yakka-yolg‘iz qolganini bilganu, pirovard natijada, eshikni ochishga majbur qilmoqchi-ga o‘xshardi. Naqadar surbetlik bu! Nahot, eshikni do‘mbira qilayotgan odam, tanho qolgan kishi borib unga ochadi, deb o‘ylasa. Bu nima qiliq, ishqilib, xudo insof bersin unga! Avvaliga sekinroq zshitilgan taqillash, borgan sari qattiq hamda qat’iyroq dukurlay boshladi. Pastki qavatda yashovchi ijaradorlar bezovtalanib, bu yoqqa yugurib chiqishlari mumkin. U yana bir bor xonani ko‘zdan kechirdi. Uyning yig‘ishtirilmaganiga, supurgi betini ko‘rmaganiga bir oydan oshdi. Shiftdan is osilib turardi. U kechqurun allamahalda kelar, ertalab esa hatto o‘rnini ham yig‘masdan jo‘nab qolardi. Davomi pastda

ONAIZOR Eshikni astagina taqillatishdi. Uyqu o‘chib ketdi. U ko‘zini ochdi. Ko‘chadan tushayotgan yorug‘lik xonadagi sarishtasizlikni hamda ifloslikni yanada bo‘rttirib ko‘rsatardi. Pol ustiga karton bo‘laklari yoyib tashlangandi, unda shaftoli danagi, qog‘oz qiyqimlari sochilib yotar, qoq o‘rtada esa bir juft yozgi tufli turardi. Taqillatuv unda xosiyatsiz tuyg‘u uyg‘otdi va u devor tomonga sekin o‘girildi. Ko‘kimtir gulqog‘ozda uyqu paytida o‘ldirilgan chivinlarning qonli dog‘lari ko‘rinardi. Antennaning havorang simi esa radiopriyomnik turgan stolga qarab osilib turardi. Qo‘shni xonaning eshigi ochildi va tirqishdan boshdan-oyoq linoleum sirilgan pol ko‘rindi. Tong yog‘dusi polda yoyilib yotgan kir-chir kiyimlaru eski gazeta va jurnallarni hamda ko‘chish shoshqaloqligida esdan chiqqan kattakon dazmol taxtani yoritib turardi. Eshikni astagina taqillatuv yana qaytarildi. U qo‘l soatiga qaradi. Endi yetti yarim bo‘libdi. Kallai saharlab kim kela qoldiykin? Balki, bu shunchaki kaptarlardir? Cherdakda kaptarlar behisob. Ular kun bo‘yi tomda sayr qilib yurishadi, boloxonaga o‘tib, narlari modalarini ko‘nglini olish payida kechgacha g‘uv-g‘uvlashadi. Ularning g‘uv-g‘uvi yotishiga xalal bergani sababli u o‘zini bir yonboshdan, ikkinchi yonboshga olishga majbur etar va yolg‘izlikni tag‘inam o‘tkir his qildirardi. Yana taqillatishdi. Bu gal taqillash qattiqroq bo‘ldi va shu boisdan qattiqroq eshitildi. Uni besaranjomlik chulg‘ab oldi, hatto:«Kim u?»— deb baqirmoqchi bo‘ldi-yu, lekin o‘zini tutdi. Kelgan odamni imi-jimida qadam bosishini ham ilg‘ab olish maqsadida diqqat bilan quloq sola boshladi. Qiziq: hatto qadam tovushi ham eshitilmasdi. Balki u haliyam uyqusirayotgandir, Odatda, u zinapoyaning tosh pillapoyalaridan bitta-yarimta chiqayotgan yoki tushayotgan bo‘lsa, eshikni taraqlatib yopishgandami yoki gazeta tarqatuvchi kelgandami, bo‘lmasam, teshikkulcha sotuvchining ovozini eshitgandami— ishqilib, ko‘chadan xonaga kirgan shovqin— uning uyg‘onishi uchun hamisha kifoya edi. * * * U o‘rnida yotganda xotinining salgina qimirlashidan ham uyg‘onib ketar, keyin esa uxlashga qancha harakat qilmasin, bari bir uxlolmasdi, o‘shanda xotini ham uyg‘onib ketardi-da, uyqusi bo‘lingandan jahli chiqib: «Voy, xudoyim-ey, muncha g‘imirlayvermasang!»— deya to‘ng‘illardi. U xotinining jahlini chiqazgisi kelmasdi, shuning uchun suvga tushgan toshdek miq etmay yotaverardi. Keyin u xotini bir me’yorda nafas olayotganini eshitardi. U tinchgina uxlar edi. Faqat azon paytidagi-na, ya’ni xo‘rozlarning qichqirig‘i tongdan darak bera boshlaganda uni uyqu elita boshlardi. Shunda u hali uning uchun boshlanmagan tongning qiyomida g‘aflat uyqusiga cho‘mardi. Karavotning g‘ijirlashi, tungi shippakning shitillashi, eski taxtalarning g‘ichillashi va krandan tushayotgan suvning jildirashi —bularning hamma-hammasi uyqu aralash qulog‘iga, chalinardi. Keyin: «Choy tayyor!»— degan baqiriq eshitilardi. U bu ovozni eshitsa ham, o‘zini eshitmaganga solib yotardi. Binobarin, qo‘shni xonadagi radioni bor ovozi bilan baqirtirib qo‘yishlariga dosh berib bo‘lmasdi. U joni hiqildog‘iga kelgandagina o‘rindan irg‘ib turib, radioni o‘chirardi. * * * Nihoyat, eshik taqillamay qo‘ydi. Balki, allakim o‘zini sezdirmay sekin yuqoriga ko‘tarilgandir? Lekin nima uchun? To‘g‘ri, keyingi oylarda uy egasiga ijara haqini o‘z vaqtida to‘lay olmagandi. Lekin, ikki kun muqaddam kontoraga kirib o‘tgan va hozirgi oyning ham haqini to‘lagan edi-ku, shunaqa emasmikin? Uy egasi go‘yo ularning ko‘chmoqchi bo‘lishganligi qulog‘iga chalingani uchun undan pul olishni xohlamay, bir oz tixirlik qildi. Ko‘chmasliklariga xo‘jayinni ishontirish o‘limdan ham battar edi, faqat xotinim bilan oramizdan olamushuk o‘tib qolgani uchun u birmuncha vaqt onasinikida turib turadigan bo‘ldi-da, yaqin orada kelib qoladi, dedi. U yana xotini haqida o‘y sura boshladi. * * * Odatda, bu vaqtda uning xotini uyg‘ongan bo‘lardi. Umuman, u erta turardi. Tura solib lash-lushlarini yig‘ishtirardi-da, xuddi jo‘nayotgan odam qiyofasiga kirib olardi. Xudoning bergan kuni zrtalab u bor bud-shudini to‘plab, tugunlarga