राज्यसेवा मुख्य (Descriptive)

२७ फेब्रुवारी - 'मराठी भाषा गौरव दिन'! अभिमानाचा आणि 'अभिजात' विजयाचा दिवस! 🚩 मित्रांनो, आजचा दिवस प्रत्येक मराठी माणसासाठी खास आहेच, पण MPSC च्या विद्यार्थ्यांसाठी तो अभ्यासाच्या दृष्टीने 'Most Expected Topic' आहे! आज आपण कविवर्य कुसुमाग्रज (वि. वा. शिरवाडकर) यांची जयंती 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरी करतो. पण यावर्षीचा गौरव दिन ऐतिहासिक आहे... कारण अनेक वर्षांच्या लढ्यानंतर आपली मायबोली आता अधिकृत 'अभिजात भाषा' (Classical Language) झाली आहे! चला, परीक्षेला येणारे 'VIP फॅक्ट्स' १ मिनिटात रिवाइज करूया: 👇 👑 'अभिजात' मराठी (Current Affairs Facts): कधी मिळाला दर्जा? ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी केंद्रीय मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिली. एकूण अभिजात भाषा: आता भारतात एकूण ११ भाषांना हा दर्जा आहे. (मराठीसोबतच बंगाली, आसामी, पाली आणि प्राकृत यांनाही ३ ऑक्टोबरलाच मान्यता मिळाली). निकष: भाषेचा इतिहास १५०० ते २००० वर्षे जुना असावा लागतो (सांस्कृतिक मंत्रालय हे निकष ठरवते). 🏆 कुसुमाग्रज आणि ज्ञानपीठ (MPSC Static Data): कुसुमाग्रजांना १९८७ मध्ये त्यांच्या 'विशाखा' या काव्यसंग्रहासाठी सर्वोच्च 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' मिळाला. मराठीतील ४ ज्ञानपीठ विजेते (पाठच ठेवा): १. वि. स. खांडेकर (ययाती - १९७४) २. वि. वा. शिरवाडकर / कुसुमाग्रज (विशाखा - १९८७) ३. वि. दा. करंदीकर (अष्टदर्शने - २००३) ४. भालचंद्र नेमाडे (हिंदू: जगण्याची समृद्ध अडगळ - २०१४)

💧 शेती आणि पाणी (Magic Water Wand): पाण्याची तीव्र टंचाई असूनही इस्रायल शेतीत जगात भारी आहे! भारताला त्यांच्याकडून 'ठिबक सिंचन' (Drip Irrigation) आणि समुद्राचे पाणी गोड करणारे 'डिसॅलिनेशन' (Desalination) तंत्रज्ञान मिळत आहे. 'कमी पाण्यात जास्त पीक' हा त्यांचा खरा 'जुगाड' आहे जो आपल्या शेतकऱ्यांसाठी वरदान ठरत आहे. 🛡️ संरक्षण आणि सुरक्षा (Laser Shield): सीमेवरील घुसखोरी आणि शत्रूचे ड्रोन पाडण्यासाठी भारताला इस्रायलकडून 'आयर्न डोम' (Iron Dome) आणि अत्याधुनिक 'आयर्न बीम' (Iron Beam - Laser Weapon System) सारख्या तंत्रज्ञानाची मदत मिळत आहे. (लक्षात ठेवा: 'हेरॉन ड्रोन' आणि 'बराक क्षेपणास्त्रे' आपण आधीच इस्रायलकडून घेतली आहेत!). 🤝 स्ट्रॅटेजिक फॅक्ट्स : या दौऱ्यात 'मुक्त व्यापार करारावर' (FTA - Free Trade Agreement) वेगाने चर्चा पुढे गेली आहे. इस्रायलचे पंतप्रधान नेतन्याहू यांनी भारत आणि इतर मित्र राष्ट्रांचा समावेश असलेल्या 'हेक्सागॉन अलायन्स' (Hexagon Alliance)ची नवीन संकल्पना मांडली आहे (हा पॉईंट मुख्य परीक्षेसाठी खूप महत्त्वाचा आहे). पंतप्रधान मोदींना इस्रायल संसदेचा(Knesset) सर्वोच्च सन्मान प्रदान करण्यात आला आहे.

'केरळ'चे होणार 'केरळम' (Keralam)! पण प्रक्रिया काय? 🇮🇳 २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 'केरळम' नावाला मंजुरी दिली. चला, राज्याचं नाव बदलण्याची प्रक्रिया फक्त ५ मुद्द्यांत रिवाइज करूया: 👇 १️⃣ सुरुवात: हे विधेयक (Bill) संसदेच्या कोणत्याही सभागृहात मांडता येते. पण राष्ट्रपतींच्या पूर्वसंमतीशिवाय (Prior Recommendation) नाही! २️⃣ राज्याला विचारणा: राष्ट्रपती हे विधेयक संबंधित राज्याच्या विधिमंडळाकडे त्यांचे मत मांडण्यासाठी पाठवतात. ३️⃣ मत 'बंधनकारक' नाही (VIP 🚨): राज्याने दिलेले मत राष्ट्रपती किंवा संसदेवर बंधनकारक नसते (Not Binding). अंतिम अधिकार संसदेचाच! ४️⃣ बहुमत: दोन्ही सभागृहांमध्ये विधेयक केवळ साध्या बहुमताने (Simple Majority) पास व्हावे लागते. ५️⃣ घटनादुरुस्ती नाही: कलम ४ नुसार, हा बदल कलम ३६८ अंतर्गत 'घटनादुरुस्ती' मानला जात नाही. 📝 लक्षात ठेवा : नाव बदलल्यावर संविधानाच्या पहिल्या आणि चौथ्या अनुसूचीमध्ये (Schedules 1 & 4) बदल करावा लागतो. केरळची स्थापना: १ नोव्हेंबर १९५६ (भाषिक आधारावर).

राज्यसभेचा 'आकड्यांचा खेळ' - १ मिनिटात रिव्हिजन! ♟️ निवडणूक राज्यसभेची आणि चर्चा 'पवार नीती'ची! गणित जुळवायला दुसरी पसंती किती महत्त्वाची असते, हे आपण पाहतोच आहोत. पण MPSC च्या विद्यार्थ्यांसाठी यात काय दडलंय? चला फास्ट रिव्हिजन करूया: 👇 🎯 निवडणूक पद्धत कशी असते? प्रणाली: प्रमाणशीर प्रतिनिधित्व (Proportional Representation) पद्धत: एकल संक्रमणीय मत (Single Transferable Vote) मॅजिक: जर पहिल्या फेरीत कुणालाच 'कोटा' मिळाला नाही, तर बाद झालेल्या उमेदवाराची 'दुसरी पसंती' (2nd Preference) ट्रान्सफर होते! (हीच खरी गुगली 🔄) 📌 MPSC साठी महत्त्वाचे फॅक्ट्स (VIP Points): 📖 कलम (Article): ८० (राज्यसभेची रचना). 📊 अनुसूची (Schedule): चौथी अनुसूची (राज्यनिहाय जागांची विभागणी). 🗳️ मतदान पद्धत: २००३ पासून 'खुले मतदान' (Open Ballot) पद्धत सुरू. आमदाराला आपले मत पक्षाच्या अधिकृत प्रतिनिधीला (Agent) दाखवणे बंधनकारक असते, अन्यथा मत बाद होते. (अपक्ष आमदारांना मात्र मत कोणालाही दाखवता येत नाही). 🚫 NOTA: राज्यसभा निवडणुकीत NOTA चा वापर करता येत नाही (सर्वोच्च न्यायालयाचा २०१८ चा निकाल). ⚖️ व्हीप (Whip): या निवडणुकीत पक्षादेश (Whip) लागू होत नाही. क्रॉस-वोटिंग केल्यास पक्ष शिस्तभंगाची कारवाई करू शकतो, पण आमदारकी (सदस्यत्व) रद्द होत नाही (१०व्या अनुसूचींतर्गत अपात्रता लागू होत नाही). 🔢 कोटा फॉर्म्युला (Quota): [एकूण वैध मते / (निवडून द्यावयाच्या जागा + १)] + १ Join https://t.me/SwayamAnswerWriting