کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه)

کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه های عمومی استان قم، سجاد عمرانی، سرپرست اداره کل کتابخانه های عمومی استان قم با حجت الاسلام المسلمین سیدحسن موسوی بروجردی، موسس کتابخانه تخصصی علامه مجلسی دیدار و گفتگو کرد. در این دیدار سجاد عمرانی از گنجینه کتب نفیس خطی، چاپ سنگی و سربی این کتابخانه بازدید کرد. سیدحسن موسوی بروجردی نیز اظهار داشت: کتاب های تخصصی این مجموعه شامل علوم اسلامی، علوم رجال، تاریخ اسلام و همچنین مستندانی درباره ادعیه و خط شناختی است. کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) @almajlesilib https://qom.iranpl.ir/Home/ShowPage.aspx?Object=News&ID=4a1c6d51-560b-4225-8f1a-e156828c9626&WebPartID=50d2f831-3f93-415a-8287-fcc81cf43370&CategoryID=1f90857b-12fd-49e9-bb30-ed8cf3f1aae1

تازه های نشر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران جلد 65 کتاب «فهرست نسخ خطی» سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با معرفی کهن‌ترین نسخه رقم‌دار روانه بازار نشر شد کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

#تازه‌هاي_کتابخانه نخب المناقب لآل أبي طالب عليهم السلام (في جزئين) تأليف: الشيخ أبي عبد الله الحسين بن جبر (من أعلام القرن السابع الهجري) تحقيق: السيد مهدي الرجائي @almajlesilib

#تازه‌هاي_کتابخانه تذكرة الخواصّ المعروف بتذكرة خواصّ الأمة في خصائص الأئمة تألیف: يوسف بن فرغلي بن عبد الله البغدادي الحنفي سبط الحافظ أبي الفرج عبد الرحمن بن الجوزي تحقق ودراسة: عامر النجّار @almajlesilib

#تازه‌هاي_کتابخانه قطعة من كتاب الفتوح تألیف: أبي محمّد أحمد بن أعثم الكوفي تحقق: الشیخ قیس بهجت العطار (قوبلت على نسخة قديمة من القرن السادس الهجري) @almajlesilib

#تازه‌های_کتابخانه کتاب اخبار الجمل تألیف: ابي محنف لوط بن یحیی الغامدي الازدي تحقق: الشیخ قیس بهجت العطار @almajlesilib

#تازه_کتابخانه فهرس المخطوطات العربية المحفوظة في مكتبة الاسد الوطنيه القراءات (الجزء الرابع ) ناشر: مكتبة الاسد الوطنيه @almajlesilib

ضرورت تشکيل سامانه ای مجازی در خصوص اطلاعات پشت نسخه ای و انجامه ها حسن انصاری همينک که بسياری از نسخه های حديث و رجال و تاريخ از کتابخانه های مهم دنيا (ترکيه، سوريه، ايران، اروپا و آمريکا) به صورت های مختلف مجازی در دسترس است بايد تلاش شود به صورت منظم و نظام مند مجموعه اطلاعات پشت نسخه ای و انجامه ها و از جمله صورت های طباق السماع ها و اجازات و قرائات و انهائات نسخه ها را گردآورد و آنها را ويرايش و تحليل محتوا کرد. بخشی مهم از تاريخ فرهنگی ايران (خراسان بزرگ، عراق عجم و ...) و حتی نام علما و مدارس و کتاب ها تنها از اين طريق قابل دسترسی است و هيچ نشانی از آنها در کتاب های تاريخ و تراجم نيامده است. بخش زيادی از نسخه های خطی ترکيه در حديث و رجال شامل صورت اجازات و سماعات است. همين وضعيت درباره کتابخانه ظاهريه و نيز برخی کتابخانه های ديگر حتی در اروپا و آمريکا صادق است. نسخه های کهنی از مجاميع حديثی در ظاهريه و يا سليمانيه موجود است که چند ده برگ آنها تنها صورت اجازات و سماعات است و مملو از اطلاعات تاريخی. بخش زيادی از نسخه های خطی سليمانيه ريشه اش به تبريز و نسخه های خطی ايرانی خراسانی و اصفهانی می رسد که از جمله در دوره صفوی به عثمانی منتقل شد. نشان تبريز بر بسياری از اين نسخه ها موجود است. بخشی ديگر از نسخه های مهم سليمانيه ريشه اش به نسخه های حديثی حنابله در شام و به طور خاص صالحيه می رسد. بخشی از اين نسخه ها ريشه اش به نسخه های خطی ارزشمند حديث از خراسان و اصفهان سده های قبل از حمله مغول می رسد. اين نسخه ها مملو از اجازات و بلاغ ها و اطلاعات پشت نسخه ای است. کاش دولت ترکيه همتی کند برای انتشار مجموعه اين اطلاعات پشت نسخه ای. حقيقتا مجموعه های ارزشمندی در سليمانيه امروزه به سادگی دستياب است. کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

نسخه های عکسی در کتابخانه های ايران و عراق حسن انصاری دست کم در محدوده کتابخانه های شيعي، دو کتابخانه آية الله حکيم و کتابخانه أمير المؤمنين (ع) در نجف (متعلق به مرحوم علامه امينی) نخستين کتابخانه هایی بودند که به گردآوری ميکروفيلم نسخه های خطی به ويژه از سوريه و ترکيه همت کردند. مرحوم محقق طباطبایی بيشترين تلاش را در اين زمينه انجام داد و بعدها در ايران هم در کتابخانه شخصی خود تعداد قابل ملاحظه ای عکس و ميکروفيلم از نسخه های خطی در اختيار داشت که بخش قابل توجهی از آنها را در اختیار مرکز آقای بجنوردی قرار داد. به واسطه معرفی و يا تلاش آن مرحوم و همچنين با همت آقای سيد محمود مرعشی کتابخانه آية الله مرعشی هم در طول سال ها مجموعه مهمی از نسخه های خطی ترکيه و سوريه و اروپا را گردآورد که بخش عمده آنها به هدف تدوين تعليقات احقاق الحق فراهم آمد. بخش مهمی از اين مجموعه با راهنمایی محقق طباطبایی گرد آمد. مرکز آقای بجنوردی در آن سال های اوليه که هنوز بسياری از کتاب های مهم تراجم و تاريخ منتشر نشده بود از اين مجموعه بهره مند بود. ما در آن سال ها برای تأليف مقالات دائرة المعارف برای ارجاع به تاريخ الاسلام ذهبی و يا وافي صفدي و تاريخ ابن عساکر به اين ميکروفيلم ها مراجعه می کرديم. کتابخانه مجمع اسلامی مرحوم علامه عسکري هم نسخه های عکسی زيادی داشت؛ عمدتا از کتابخانه ظاهريه دمشق. شايد کاملترين مجموعه عکسی از آن کتابخانه در خارج از سوريه آنجا بود. چند باری آنجا از آن مجموعه در اواخر دهه شصت استفاده کردم و یکباری هم از خود علامه عسکری خواهش کردم که آن مجموعه را در دسترس محققان مرکز دائرة المعارف قرار دهد که البته امکانش فراهم نشد. تمامی میکروفیلم ها در آنجا روی کاغذ آمده بود و به صورت جلد شده و مرتب در اتاقی در کتابخانه مجمع نگهداری می شد. مرکز آقای بجنوردی هم مجموعه عکسی خيلی خوبی دارد. در آن سالها که من با کتابخانه آنجا همکاری می کردم نسخه های عکسی زيادی را برای آنجا از اينجا و آنجا فراهم کردم. اشخاص ديگری هم برای آن کتابخانه زحمت کشيدند از جمله محقق محترم آقای علی رفيعی و صد البته آقای مجيدی، رياست کتابخانه. الآن ارزش اين مجموعه ها کم شده است. بخش قابل توجهی از اين مجموعه ها به صورت آنلاين و یا سی دی و با کيفيت بهتری در دسترس است. این چند کلمه را نوشتم تا به سهم مهم محقق طباطبایی در معرفی مهمترین نسخه های خطی ترکیه و سوریه در زمینه تاریخ و تفسیر و حدیث و تراجم و فضائل اشاره کنم. روحش شاد. کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

3.علی بن فضل بن هیکل الحلی (درباره او نک تکمله امل الامل ج4 ص59)،از شاگردان ابن فهد حلی، مجموعه ای از رسائل به خط ایشان موجود است. این مجموعه سابقاٌ در اختیار مرحوم سید حسن صدر بوده و الان در کتابخانه آیت الله مرعشی (شماره ۱۴۱۱۷) نگهداری می شود. سه رساله این مجموعه بر محمد بن حسن بن ابی القاسم قرائت شده و گواهی انهاء ایشان در آن آمده است. انهاء او در رساله المسائل الشامیه الثانیه (ابن فهد) که در ۷ربیع الاول ۸۳۷ق توسط ابن هیکل حلی کتابت شده با این عبارت است: «انهیت هذه المسائل المنقوله عن شیخنا جمال الملة والدین احمد بن فهد قدس الله سره من اولها الی آخرها فی مجالس متعدده آخرها رابع عشرین شهر جمادی الاخر من سنة سبع و اربعین و ثمانمایه و کتب محمد بن حسن بن ابی القاسم الحسینی عفاالله عنه» (فهرست کتابخانه مرعشی ج35 ص670). همچنین در آخر رساله الفخریه (فخرالمحققین حلی)، در انتها آن آمده: «انهاه ایّدالله و احسن توفیقه قراءة و بحثا فی مجالس متعدده آخرها رابع وعشرین شهر ربیع الاول من سنة سبع و اربعین و ثمانمائة (۸۴۷ق) هجریة و کتب محمد بن الحسن بن ابی القاسم الحسینی عفا الله عنه. انتهی». همچنین مشابه این انهاء در انتهاء رساله ابن فهد در موضوع شک و سهو در نماز، در تاریخ رجب سال ۸۴۷ق آمده است.(حسن صدر، تکمله امل الامل ج4 ص444؛ الذریعه ج3 ص132؛ فهرست کتابخانه مرعشی ج35 ص666 و672). در ذیل عبارت انهاء رساله الفخریه نوشته شده است «المراد بابی القاسم الحسینی هو السید النقیب بهاءالدین ابی القاسم علی بن عبدالجمیل (کذا. در نقل صدر از این نسخه «عبدالحمید» آمده) النیلی النسابة صاحب کتاب الانوار الالهیة استاد الشیخ ابن فهد حلی معاصرا للفخر و الشهید» (در فهرست مرعشی (ج35 ص 667) ذکر کرده این مطلب به خط یکی از بزرگان نوشته شده است). با توجه به این عبارت، سید حسن صدر و به تبع او در الذریعه، منظور از ابوالقاسم (جد محمد بن حسن) را علی بن [عبدالکریم بن] عبدالحمید النیلی صاحب کتاب الانوارالالهیة دانسته اند (تکمله امل الامل،ج4،همان؛ الذریعه ج16 ص 126) اما به نظر می رسد نادرست است و این ابوالقاسم شخص دیگری است. برگرفته از کانال کتابدار کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

نکته ۲: اما محمد بن حسن بن ابی القاسم الحسینی که ابن فهد (م ۸۴۱ق) به او اجازه داده چه کسی است؟ ظاهرا ایشان از معاصران و شاگردان ناشناخته ابن فهد است که نام او در کتب تراجم نیامده است. بر اساس برخی نسخه های دیگر می توان اطلاعاتی از حیات علمی و راویان ایشان به دست آورد: 1.محمد بن احمد شمسطاری (م ۸۷۴ق) از عالمان امامی جبل عامل (درباره او نک طبقات اعلام الشیعه ج6 ص131-132؛موسوعه طبقات الفقهاء ج9 ص204-205؛ بحارالانوار ج104ص28) در اجازه ای که برای کاتب نسخه ای از المحرر فی الفتاوی ابن فهد نوشته، طریق خویش را به کتاب المحرر آورده. وی به واسطه محمد بن حسن بن ابی القاسم از ابن فهد روایت می کند و از او با تعبیر «سیدنا و مولانا السید المعظم و المولی المکرم السید شمس الملة و الحق و الدین ابن المولی السید عز الدنیا و الدین ابن السید المفضل ابی القاسم الحسینی نام می برد. (المحرر فی الفتاوی؛ کتابخانه مرعشی شماره ۵۶۰۱) 2.حسین بن عبدالله بن ترکی الخلجی در ربیع الاخر ۸۳۱ق نسخه ای از کتاب تحریر الاحکام را کتابت کرده (کتابخانه ای آیت الله مرعشی شماره ۲۷۲). او نسخه را ابتدا در سال ۸۳۲ق بر ابن فهد و بعدا در سال ۸۴۸ق بر ابن ابی القاسم قرائت کرده است. در کنار انجامه کاتب، انهاء ابن فهد و محمد بن حسن ابی القاسم آمده است: «انهاه ایده الله و احسن توفیقه فی مجالس متعدده آخرها خامس عشر ربیع الاخر من سنة ثمان و اربعین و ثمان مائه و کتب محمد بن حسن بن ابی القاسم الحسینی عفی الله عنه» (تصویر برگ انجامه نسخه در فهرست کتابخانه مرعشی ج1 ص 301 آمده است) 👇 {حسین بن عبد الله بن ترکی الخلجی، آقابزرگ نسخه ای از کتاب قواعد الاحکام علامه را دیده که الخلجی در محرم 826ق کتابت کرده است (طبقات اعلام الشیعه ج6 ص47-48). ظاهرا این نسخه الان در کتابخانه آستان قدس شماره 7848 و 7850 است (فهرست ج21 ص1049 و 1067) } کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

نکته۱: از این اجازه به دست می آید ابن فهد حلی سفری به «جزین» داشته و در سال ۸۲۴ق با فرزند شهید اول، ضیاء الدین ابوالحسن علی بن محمد بن مکی (م ۸۵۶ق) دیدار داشته و اجازه روایت الاربعین پدرش را از او اخذ کرده است. افندی نسخه ای از کتاب الاربعین شهید را دیده که صورت اجازه فرزند شهید اول به ابن فهد را نقل کرده است: «و قد رایتُ علی آخر بعض نسخ الاربعین للشهید منقولا عن خط ابن فهد المذکور ما صورته هکذا: حدثنی بهذه الاحادیث الشیخ الفقیه ضیاءالدین ابوالحسن علی بن الشیخ الامام الشهید ابی عیدالله شمس الدین محمد بن مکی جامع هذه الاحادیث قدس الله سره بقریة جزین حرسها الله من النوائب فی الیوم الحادی عشر من شهر محرم الحرام افتتاح سنة اربع و عشرین و ثمانمائة و اجاز لی روایتها بالاسانید المذکوره و روایته و روایة غیرها من مصنفات والده و کتب احمد بن محمد بن فهد عفی الله عنه...» (ریاض العلماء ج1 ص64؛ کشکول شیخ یوسف بحرانی ج1 ص482) کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

بلاغ ابن فهد حلی کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

اجازه کتاب الاربعین شهید اول توسط ابن فهد حلی به محمد بن حسن بن ابی القاسم کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

گواهی انهاء ابن فهد حلی کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

بسم الله الرحمن الرحیم معرفی نسخه ای کهن از کتاب الاربعین شهید اول و اجازه ای از ابن فهد حلی: از کتاب الاربعین شهید اول (۷۳۴-۷۸۶ق) نسخه های زیادی موجود است. در دنا (ج1 ص 605-606) و فنخا (ج2 ص885-888 ) حدود چهل نسخه از آن معرفی شده، که قدیمی ترین آنها مربوط به قرن دهم است. نسخه ای قدیمی (و شاید کهن ترین نسخه موجود) از کتاب الاربعین شهید اول در کتابخانه جامعة محمد بن سعود شماره 4939 موجود است.البته سابقا در قاهره بوده و زرکلی در الاعلام به آن اشاره کرده است (الاعلام ج1 ص 227). این نسخه در۱۷ذی القعده سال ۸۳۸ق کتابت شده و در انجامه آن کاتب نوشته است «نجرتُ کتابتها(؟) غفرالله تعالی و رضی عن جامعها و المسنده الیهم و العامل باحکامها و کاتبها بمنة و کرمه بتاریخ سابع عشر شهرالله {المحرم الحرام. خط خورده} ذی القعده سنه ثمان و ثلثین و ثمان مائه هجریه و الحمدالله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله و سلم»؛ سپس توسط شخصی بنام محمد بن حسن بن ابی القاسم که به احتمال بالا کاتب نسخه هم است، بر ابن فهد حلی (م ۸۴۱ق) قرائت شده و ابن فهد در ۷ماه صفر ۸۳۹ق اجازه و انهاء ای، برای وی نوشته است. متن اجازه: «قراء علیّ هذه الاحادیث الاربعین جمع المولی الشیخ الامام العلامه خاتم المجتهدین افضل العلماء الراسخین الامام الشهید ابی عبدالله شمس الدین محمد بن مکی قدس الله روحه الزکیه و افاض علی تربته المراحم الربانیة المولی السید المرتضی الشیخ العالم الفاضل المحقق الزاهد العامل الورع افتخارالسادة المیامین نجل الائمه المعصومین شمس الملة والحق والدین محمد بن المولی السید السعید المرتضی ابی علی الحسن بن ابی القاسم بن کبش بن ابی المُرَجّا الحسینی ادام الله ایامه قراءة مرضیة فی مجالس متعددة آخرها سابع شهر صفر من سنة تسع و ثلثین و ثمانمائة هلالیه و اجزتُ له روایتها عنّی عن الشیخ الامام العالم ابی الحسن علی بن الامام العالم ابی عبدالله شمس الدین محمد بن مکی عن والده جامع الاحادیثه بحق قراءتی لها علیه بضیعة جزین فی شهر [محرم]سنة اربع و عشرین و ثمانمائه و کتب العبد الفقیر الی الله تعالی احمد بن فهد عفی الله عنه فلیروها لمن شاء و احبّ و الحمدالله وحده و صلی الله علی سیدنا محمد و آله و سلم.» گواهی انهاء به خط ابن فهد حلی در حاشیه انجامه کاتب آمده است: «انهاها ایده(؟)الله تعالی فی عدّة مجالس آخرها سابع صفر ختم بالظفر من سنة تسع و ثلثین و ثمانمائه هلالیه و کتب احمد بن فهد حامدا مصلیا مستغفرا ربّ اختم بالخیر». یازده مورد یادداشت بلاغ ابن فهد با تعبیر «بلغت قراته ایده(؟) الله» در حاشیه نسخه آمده که نشان دهنده آن است که در یازده مجلس این کتاب بر ابن فهد قرائت شده است. کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib

انتشار جلد 62 «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران» انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، جلد 62 «فهرست نسخ خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» را در 544 صفحه چاپ و روانه بازار نشر کرد. در این فهرست 300 نسخه خطی فارسی و عربی (از شماره 21101 تا 21400) از گنجینه نسخه‌های خطی کتابخانه ملّی ایران معرفی شده است. کتابخانه علامه مجلسی (مرکز تحقیق و پژوهش میراث مکتوب شیعه) https://t.me/almajlesilib