Dil Barışı

ethnic group🇺🇸 اتنیک گروپ، قوم * bodun - بوْدۇن

اوْرخۇن کؤکتۆرکجه؛ بۇدۇن دیوان لۇغات التۆرک، بوْذۇن، بوْذ اۇزاکؽ اۇیغۇر تۆرکجه‌سی؛ بوْدۇن، بۇدۇن، بوْد ...

بۇی سؤزۆنۆن باشقا بیچیمیدیر به‌لکه ده چوْخلۇغۇ اوْلسۇن. به‌ده‌ن آنلامؽندا دا ایشله‌نیب.

Orxun, Köktürkcə; budun Divan Luğat Əltürk; božun, bož Uzakı Uyğur Türkcəsi; bodun, budun, bod ...

 Boy sözünün başqa biçimidir bəlkə də çoxluğu olsun. Bədən anlamında da işlənib. * qovm - قوْوم etnik grup🇹🇷 kavim🇹🇷 budun🇹🇷

clan🇺🇸 تیره (تبار)، طایفه خویشاوندی، گروه خویشاوندی * tirə - تیره tirə🇦🇿 klan🇹🇷 boy🇹🇷? Bilsay @Dilsavasi

Word Revival ---- die out🇺🇸 منقرض شدن * itlinmək - ایتلینمه‌ک

اۇزاکؽ اۇیغۇر تۆرکجه‌سی؛ ییتلینمه‌ک (یوْخ اوْلماق) Uzakı Uyğur Türkcəsi; yitlinmək (yox olmaq)

* yitlinmək - ایتلینمه‌ک

اۇزاکؽ اۇیغۇر تۆرکجه‌سی؛ ییتلینمه‌ک (یوْخ اوْلماق) Uzakı Uyğur Türkcəsi; yitlinmək (yox olmaq)

* nəsli itmək - نه‌سلی ایتمه‌ک * nəsli tükənmək - نه‌سلی تۆکه‌نمه‌ک * nəsli yox olmaq - نه‌سلی یوْخ اوْلماق nəsli tükənmək🇦🇿 nesli tükenmek🇹🇷

attachment🇺🇸 وابستگی * bağlanma - باغلانما bağlanma🇦🇿 bağlanma🇹🇷

قربانی در میان ترکان پیش از اسلام؛ از «yağış» تا روایت منابع چینی ایسلامییەت قاباقجاسؽ تورکلەردە قوربان گەلەنەگی: یاغؽش و چین قایناقلارؽ ایسلامییەت قاباقجاسؽ تورک اکینجیندە یاغایؽش (قوربان) گەلەنەگینە ایلیشکین اؤنەملى بیلگیلەر، تؤرکجە قایناقلاردا دا و چین قایناقلارؽندا دا گؤرولمەکتەدیر. کاشغەرلى محمود، دیوان لۇغات التۆرک آدلؽ یاپؽتؽندا یاغؽش (ياغيش) سؤزۆنۆ «قوربان» آنلامؽندا یازؽبدؽر. کاشغەرلى‌یە دایاناراق یاغؽش، ایسلامییەت‌دەن قاباقجا تورکلەرؽن آداق اولاراق و یا تانرؽلارا یاخؽنلؽق قازانماق آماجؽینان سۇندۇقلارؽ قۇرباندؽر. بو قۇللانؽم اؤزەللؽکنەن حئیوان قۇربانؽینان ایلیشکیلەندیریلمەکدەدیر. آنجاق چین قایناقلارؽندا داها بایقایؽجؽ آنلادؽ واردؽر. تانق دؤنەمیندە یاشامؽش چینلی یازار Duan Chengshi (段成式)، Youyang Zazu (酉阳杂俎) آدلؽ یاپؽتؽنؽن دؤردۆنجۆ بؤلۆمۆندە کؤکتۆرکلەرؽن کؤکەنینە ایلیشکئن بؽر اؤتکۆنج اؤتکۆنۆر. اؤیکۆدە Shemo (射摩) آدلؽ کؽشؽ، آلتؽن بۇیْنۇزلۇ آغ بیر گەییگی اؤلدۆرۆر. بۇنۇن آردؽندان بوْی باشچؽسؽ اؤلدۆرۆلۆر وه Shemo بئلە آند ایچیر: > 「自煞此之後，須人祭天。」 «بۇندان سوْنرا اینسانؽ گؤگە قۇربان ائتمه‌ک گەرەکیر.» آردؽندان مەتن بئلە ایرتیر: > 「即取呵唲部落子孫斬之以祭也。」 «呵唲 بوْیۇنۇن سوْیۇندان گەلەنلەر آلؽنؽر، اؤلدۆرۆلۆر و قۇربان اوْلاراق سۇنۇلۇردۇ » پیتین ایرتیمیندە ایسە: > 「至今突厥以人祭纛，常取呵唲部落用之。」 «بۇگۆنە کیمین تۆرکلەر اینسانؽ dào (纛) اۆچۆن قۇربان ائده‌رله‌ز؛ بۇنۇن اۆچۆن گئنەللؽکلەن 呵唲 بوْیۇندان اوْلانلارؽ قوللانؽرلر.» بو آنلادؽنؽن بایقاییجؽ تایؽ، قۇربانؽن ساواش دۇستاغؽ اوْلاراق دەگیل، توْپلۇمۇن ایچیندەن، بەلیرلی بیر بوْیۇن سوْیۇندان سئچیلدیگینین سؤیله‌نمه‌سیدیر. قایناقلار: کاشغەرلى محمود، دؽوان لۇغات التۆرک، «یاغؽش» سؤزۆ. 段成式 (Duan Chengshi)، 酉阳杂俎 (Youyang Zazu)، 卷四، 境异. 李昉 (Li Fang) و آیرؽلارؽ، 太平广记 (Taiping Guangji)، 卷480، 突厥. Belleten، «Çin ve Tibet Qaynaklarına Dayanaraq Göktürk Mitləri». İslamiyət Qabaqcası Türklərdə Qurban Gələnəgi: Yağış və Çin Qaynaqları İslamiyət qabaqcası Türk əkincində yağayış (qurban) gələnəginə ilişkin önəmli bilgilər, Türkcə qaynaqlarda da və Çin qaynaqlarında da görülməkdədir. Kaşğərli Mahmud, Divan Luğat adlı yapıtında yağış (ياغيش) sözünü “qurban” anlamında yazıbdır. Kaşğərli'yə dayanaraq yağış, İslamiyət’dən qabaqca Türklərin adaq olaraq və ya tanrılara yaxınlıq qazanmaq amacıynan sunduqları qurbandır. Bu qullanım özəlliknən heyvan qurbanıynan ilişkiləndirilməkdədir. Ancaq Çin qaynaqlarında daha bir bayqayıcı anladı vardır. Tanq dönəmində yaşamış Çinli yazar Duan Chengshi (段成式), Youyang Zazu (酉阳杂俎) adlı yapıtının dördüncü bölümündə Köktürklərin kökəninə ilişkin bir ötkünc ötkünür. Öyküdə Shemo (射摩) adlı kişi, altın boynuzlu ağ bir gəyigi öldürür. Bunun ardından boy başçısı öldürülür və Shemo belə and içər: > 「自煞此之後，須人祭天。」 “Bundan sonra insanı gögə qurban etmək gərəkir.” Ardından metn belə irtir: > 「即取呵唲部落子孫斬之以祭也。」 “呵唲 boyunun soyundan gələnlər alınır, öldürülür və qurban olaraq sunulurdu.” Pitin irtimində isə: > 「至今突厥以人祭纛，常取呵唲部落用之。」 “Bugünə kimin Türklər insanı dào (纛) üçün qurban edərlər; bunun üçün genəlliknən 呵唲 boyundan olanları qullanırlar.” Bu anladının bayqayıcı tayı, qurbanın savaş dustağı olaraq dəgil, toplumun içindən, bəlirli bir boyunun soyundan seçildiginin söylənməsidir. Qaynaklar: Kaşğərli Mahmud, Divan Luğat Əltürk , “yağış” sözü. 段成式 (Duan Chengshi), 酉阳杂俎 (Youyang Zazu), 卷四, 境异. 李昉 (Li Fang) və ayrıları, 太平广记 (Taiping Guangji), 卷480, 突厥. Belleten, “Çin ve Tibet Qaynaklarına Dayanaraq Göktürk Mitləri”.

shortcut🇺🇸 میان بر * kəsmə yol - که‌سمه یوْل گۆنئی آذه‌ربایجان تۆرکجه‌سی آذه‌ربایجان اؤلکه‌سینده دانؽشؽلان دیلده و تۆرکیه تۆرکجه‌سینده کیسا‌یول (قؽسا‌یوْل) دئییلیر، آنجاق کسمه‌یول اوْلا بیله‌ر، قؽسا اؤلماسین، هابئله قؽسا یؤلۇمۇز اوْلسۇن، کسمه‌ یوْل اوْلماسؽن. «کَسمه‌یول» سؤزجۆگۆ ائل آراسؽندا دوْغادام تؤره‌نیبدیر. Güney Azərbaycan Türkcəsi Azərbaycan ölkəsində danışılan dildə və Türkiyə Tükcəsində kısayol (qısayol) deyilir ancaq kəsmə yol ola bilər qısa olmasın habelə qısa yolumuz olsun, kəsmə yol olmasın. "Kəsmə yol" sözcügü el arasında doğadam törənibdir. qısayol🇦🇿 kısayol🇹🇷

herd of horses🇺🇸 گله اسب * Ilxı - اؽلخؽ دیوان لۇغات التۆرک؛ اؽلخؽ (دؤرد آیاقلؽ حئیوان) Divan Luğat Əltürk; yılqı (dörd ayaqlı heyvan) * at sürüsü - آت سۆرۆسۆ at sürüsü🇹🇷

quadruped🇺🇸 حیوان چهارپا four-legged animal🇺🇸 * yılqı - یؽلقؽ

دیوان لۇغات التۆرک؛ یؽلقؽ

اؽلخؽ بیچیمینده ده آت سۆرۆسۆ آنلامؽندا ایشله‌نیر. قازاقجادا жылқы (ژؽلقؽ) 🐎 آت دئمه‌کدیر.

Divan Luğat Əltürk; yılqı

Ilxı biçimində də at sürüsü anlamında işlənir. Qazaqcada жылқы (jılqı) 🐎 at deməkdir. * dörd ayaqlı heyvan - دؤرد آیاقلؽ حئیوان * dörd ayaqlı - دؤرد آیاقلؽ dört ayaklı heyvan🇹🇷 dört ayaklı🇹🇷 dört ayak🇹🇷

Tat: Yağma ve Toxsıların nezdinde Uygur kâfirleri. یعنی: «Tat: نزد یغما و تخسی، اویغورانِ کافر.» Qaynaqça: محمود کاشغری، Dîvânu Lugâti’t-Türk، II, 224؛ habelə Ercilasun–Akkoyunlu، 317 .s

infidel🇺🇸 کافر * tat - تات

دیوان لۇغات التۆرک؛ تات Divan Luğat Əltürk; tat

* kafir - کافیر kâfir🇹🇷

improvise🇺🇸 فی البداهه گفتن، فی البداهه انجام دادن --- ad-lib🇺🇸 * doğaclamaq - دوْغاجلاماق * doğaclama demək - ‌دوْغاجلاما دئمه‌ک * doğaçlama etmək - دوْغاجلاما ائتمه‌ک --- doğaclama artırmaq - دوْغاجلاما آرتؽرماق improvizə olaraq demək🇦🇿 improvizə olaraq etmək🇦🇿 --- improvizə olaraq əlavə etmək🇦🇿 doğaçlamak🇹🇷 doğaçlama söylemek🇹🇷 doğaçlama yapmak🇹🇷 --- doğaçlama eklemek🇹🇷 Bilsay @Dilsavasi

made up🇺🇸 ساختگی * uydurma - اۇیدۇرما * düzəltmə - دۆزه‌لتمه * quraşdırma - قۇراشدؽرما uydurma🇦🇿 quraşdırma🇦🇿 uydurma🇹🇷

𐰇𐰑 𐱅𐰭𐰼𐰃 𐰖𐰽𐰺 𐰚𐰃𐱁𐰃 𐰆𐰍𐰞𐰃 𐰚𐰆𐰯 𐰇𐰠𐰏𐰠𐰃 𐱅𐰇𐰼𐰇𐰢𐰃𐱁 Öd teŋri YASAR kişi oglı kop ölgəli törümiş. «خدای زمان مقدر/تعیین می‌کند؛ فرزندان آدمی همگی برای مردن پدید آمده‌اند.»

artificial intelligence🇺🇸 هوش مصنوعی AI🇺🇸 * yasama ög - یاساما اؤگ və ya yasama öy - یاساما اؤی https://t.me/DilSavasi/7933 süni intellek🇦🇿 yapay zekâ🇹🇷

fake🇺🇸 (not real, done just for show or without seriousness) الکی * yalançılıq - یالانچؽلؽق * yalan - یالان yalan🇦🇿 yalan🇹🇷 ? Bilsay @Dilsavasi

fake🇺🇸 جعلی fordged🇺🇸 counterfeit🇺🇸 * qondarma - قوْندارما * düzməcə - دۆزمه‌جه * düzmə - دۆزمه saxta🇦🇿 sahte🇹🇷 düzme🇹🇷 düzmece🇹🇷