On Call & Off Pages

It’s world mosquito day today. So here’s an article on the causes of malaria and how it can be prevented.

የኮቪድ 19 ክትባትን ከተከተብን በኃላ ምን ማድረግ ይጠበቅብናል? 1) ለ 15 ደቂቃ ያህል ክትባቱን በወሰዱበት የጤና ተቋም መቆየት። ይህም እጅግ በጣም በጥቂት ሰዎች ላይ ሊከሰት የሚችል አለርጂ ቢከሰትብዎ ፈጣን እርዳታን ለማግኘት ያግዛል። 2) የሚከተሉት ምልክቶች ከክትባት በኃላ ሲያጋጥሞት አይደናገጡ። ሰውነትዎ የመከላከል አቅሙን እየገነባ መሆኑን ማሳያ ናቸው። የህመም ማስታገሻዎችን መጠቀም ይመከራል ። * አነስተኛ ትኩሳት * የራስ ምታት ህመም * የመገጣጠሚያ ቁርጥማትና * ድካም የኮቪድ 19 ክትባትን በመከተብ የራስዎንና የቤተሰብዎን ህይወት ይታደጉ። ምንጭ: WHO ሐምሌ 13/2013 ዓ.ም

የጡት ካንሰር ምንድነው? (በቢሊ ግርማ, የህክምና ተማሪ - SPHMMC) 🔸 የጡት ካንሰር በጡት ውስጥ ያሉ ሴሎች ከቁጥጥር ውጭ ሆነው ሲያድጉ የሚከሰት በሽታ ነው። የተለያዩ የጡት ካንሰር ዓይነቶች ሲኖሩ የጡት ካንሰር ዓይነት የሚወሰነው በጡት ውስጥ የትኞቹ ሕዋሳት ወደ ካንሰር ተለውጠዋል የሚለውን በማየት ነው ። 🔸 ጡት በሦስት ዋና ዋና ክፍሎች የተሠራ ነው - ሎቡሎች ፣ ቱቦዎች እና ተያያዥ ሕብረ ሕዋሳት። ሎቡሎች ወተት የሚያመነጩ እጢዎች ናቸው። ቱቦዎቹ ወተትን ወደ ጡት ጫፍ የሚወስዱልን ሲሆኑ የግንኙነት ሕብረ ሕዋስ (ፋይበር እና የስብ ሕብረ ሕዋስን ያካተተ) ደግሞ በዙሪያው ያሉትን ሁሉንም ነገር በአንድ ላይ ይይዛል። አብዛኛዎቹ የጡት ካንሰሮች በቧንቧዎች ወይም ሎቡሎች ውስጥ ይጀምራሉ። የጡት ካንሰር በደም ሥሮች በኩል ከጡት ውጭ በመሠራጨት ወደ ማይድን ደረጃ ሊደርስ ይችላል። 🔸 በ 2018 የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) ዘገባ መሰረት፣ የጡት ካንሰር በኢትዮጵያ ውስጥ ቀዳሚ ካንሰር ነው፤ ይህም የሚያሳየው ስለ በሽታው ያለንን ግንዛቤ በመጨመር ራሳችንን መታደግ እንዳለብን ነው። ለጡት ካንሰር የሚያጋላጡ ምክንያቶች ምንድን ናቸው? 1.ጾታ - ሴቶች ከወንዶች ጋር ሲነፃፀሩ በጡት ካንሰር የመያዝ እድላቸው 100 እጥፍ ነው ፣ የጡት ካንሰር ካላቸው ታካሚዎች 0.5 % ደግሞ ወንዶች ናቸው። 2. ዕድሜ - ካንሰር ከ 20 ዓመት በታች አልፎ አልፎ ነው የሚያጋጥመው ነገር ግን ዕድሜ እየጨመረ በሄደ ቁጥር ማለትም ከ 35 እስከ 75 ዓመት ባለው ጊዜ ውስጥ ግን በጣም የተለመደ ነው። 4. የጡት ካንሰር እና የዘር ውርስ - በቤተሰብ ውስጥ ማለትም አባት፣ እናት፣ እህት፣ ወንድም፣ ወይም ልጆች የጡት ካንሰር ካለባቸው በዚሁ በሽታ የመያዝ ዕድላቸው ከ3 እስከ 4 እጥፍ ይደርሳል። 5. የጡት ካንሰር - ከዚህ በፊት በጡት ካንሰር መያዝ ወይም ከዚህ በፊት የ ማህጸን ካንሰር ታማሚ መሆን ሌላኛው አጋላጭ ነው 6. አመጋገብ - ከመጠን በላይ ውፍረት ወይም ከፍተኛ የስብ ይዘት ያላቸውን ምግቦች ለረጅም ጊዜ መጠቀም ለጡት ካንሰር ተጋላጭነት አስተዋጽኦ እንደሚያደርጉ መረጃዎች ያመለክታሉ። 7. ሆርሞን- የወር አበባን ቶሎ ማየት ወይም ዘግይቶ ማረጥ ለኤስትሮጅን ያለንን ተጋላጭነት ይጨምራል፣ በገፋ ዕድሜ የመጀመሪያ ልጅን መውለድ ፣ ከዚህም በተጨማሪ ደግሞ ከ 10 ዓመታት በላይ የሚዋጠውን የሆርሞን የእርግዝና መከላከያ መጠቀም ለጡት ካንሰር የመያዝ እድልን ከፍ ያረገዋል 8. የጨረር ተጋላጭነት መጨመር 9. ከፍተኛ የአልኮል መጠጥ መጠጣም እንደዚሁ ተጋላጭነትን ። የጡት ካንሰር ምልክቶች ምንድን ናቸው? ➖በጡት ላይ ያለ እብጠት ወይም የህመም ስሜት መሰማት ➖በብብት ውስጥ ያለ እብጠት ወይም የህመም ስሜት መሰማት ➖ከጡት ጫፍ ላይ ደም መፍሰስ ➖የጡት ጫፎች ወደኋላ መሰርጎድ ➖የቆዳ መሸብሸብ ፣ የቀለም ለውጦችን ማየት ወይም ቆዳ ላይ ያለ ቁስለት መኖር የራስን ጡት በራስ የመመርመር ዘዴ ምንድነው እንዴትስ ማከናወን እንችላለን? ጡትዎትን ለመመርመር ጥሩ ጊዜ የሆነው የወር አበባዎ ከተጀመረ ከ 1 ሳምንት በኋላ ነው። የወር አበባ ዑደትዎ ያልተስተካከለ ከሆነ ፣ ወይም የወር አበባ በማረጥዎ ወይም በማህፀንዎ መውጣት ምክንያት ከቆመ ለማስታወስ ቀላል በሆነ በወሩ ውስጥ ያለ አንድ ቀን በመምረጥ ምርመራዎን ያካሂዱ። በጡት ላይ ማንኛውንም ለውጥ ስናይ በአፋጣኝ ወደ ጤና ተቁዋም በመሄድና ቶሎ ህክምናን በማግኘት ካንሰሩ መዳን የማይችልበት ደረጃ ሳይደርስ በፊት መቆጣጠር እንችላለን። 🔸የራስ ጡት ምርመራን ለማድረግ መጀመሪያ ሁሉንም ልብሶችዎን ከወገብ በላይ ያውልቁ እና መስታወት ፊት ይቁሙ። 1) እጆችን ጎን ላይ በማድረግ ✔️ከጡት ጫፍ ማንኛውንም የፈሳሽ መውጣት ወይም የሰረጎዱ የጡት ጫፎች ካሉ ይፈትሹ ✔️በጡት ላይ የቆዳ ቀለም መለውጥ(የ ብርትኳን ልጣጭ መምሰል) ወይም የቆዳ መሸብሸብ ካለ ማየት ✔️ጡት ላይ እብጠት ካለ ወይም የቅርፅ አለመመጣጣን ካለ እሱን ማየት እና ማወዳደር 2) እጆችን ከጭንቅላት በላይ በማድረግ እዚም ጋር ከላይ የተዘረዘሩትን ነገሮች ማየት በተጨማሪም በብብት ውስጥ እብጠት ካለ ማየት 3) ወደ ፊት ወገብን በማጎንበስ ሁለቱም ጡቶች ወደ ፊት መውረድ አለመውረዳቸውን ማየት። 4) በጀርባችን ተኝተን በአንደኛው በኩል እጆቻችንን ከጭንቅላታችን በስተጀርባ አጥፈን በሌላኛው እጅ ደግሞ የጣትዎ ጫፎችን ሳይሆን የመሃከለኛ ጣቶችዎን ንጣፎች በመጠቀም ቀኝ ጡትዎን ለመፈተሽ የግራ እጅዎን መካከለኛ ጣቶች ይጠቀሙ ፣ የግራ ጡትዎን ለመፈተሽ ደግሞ የቀኝ እጅዎን መካከለኛ ጣቶች በመጠቀም በክብ እንቅስቃሴ ማለትም በትንሽ ሳንቲም መጠን ባላቸው ክቦች ጣቶችዎን ቀስ ብለው እያንቀሳቅሱ ሙሉውን ጡት እብጠት ካለ ይፈትሹ፣ ጋደም ብሎ መተኛት ጡቶችዎ በደረትዎ ላይ እኩል ያሰራጫል እና እብጠቶች ወይም ለውጦች እንዲሰማዎት ቀላል ያደርገዋል።

📌የኮቪድ 19 ክትባት እና ጥያቄዎቻችን 👨‍⚕️ በዶ/ር  ነህሚያ አንዳርጋቸው  (በሚሌኒንየም የኮቪድ ህክምና ማዕከል ጠቅላላ ሀኪም) https://yetenaweg.com/%e1%8b%a8%e1%8a%ae%e1%89%aa%e1%8b%b5-19-%e1%8a%ad%e1%89%b5%e1%89%a3%e1%89%b5-%e1%8a%a5%e1%8a%93-%e1%8c%a5%e1%8b%ab%e1%89%84%e1%8b%8e%e1%89%bb%e1%89%bd%e1%8a%95/

Dhibee sukkaaraa (Hanii Godaanaan, barattuu fayyaa , SPHMMC) Dhibeen sukkaaraa dhibee biyya kenyaatiif addunyaa guutummaatti babalachaa jiru dha. Barreffama armaan gadii irrattis waa’ee maalumma dhukkubichaa akkasumas karaalee dhibee kana ittin ittisnu wajjiin ilaalla. ☑️ Dhibee sukkaaraa jechuun maal jechuudha? Dhibeen sukkaaraa yeroo rajiijjiin (pancrease) keenya qimamaa (hormone) insulinii jedhamu maddisiisuu dhadhabu ykn immoo qaamni keenya insulinii rajiijiin maddisise fayyadamuu dadhabudha. Insuliinin sukkaraa nyaata soorannuu irra arganne gara kutaawwan qaama Kenya garaagaraatti geejibuuf gargaara. Insuliinin yoo hir’atu ykn yoo fayyaadamuu dadhabne ammo hammi sukkaaraa dhiiga Keenya keessa jiruu ni baay’ata kunis rakkina fayyaa hamma hin qabne fida. ☑️Hammi sukkaara qaama Keenyaa meeqa ta’u qaba? 🔹nyaata dura : 80-100 mg /dl 🔹nyaata booda : <140 mg/dl ☑️Gosooti dhiibee sukkaaraa maali dha? 1⃣ Gosa dhibee sukkaaraa 1ffaa Gosi dhibee sukkaraa kun kan uumamu yeroo rajiijiin insulinii omishuu dhaabu dha. Insuliinin hin jiru taanaan ammo sukkarri nyaata irra arganne faayidaa irra hin oolu jechuudha. Kunis yeroo baayyee ijoollummaan ykn namoota umurii 40 gadi ta’aan irratti dhufa. Namni dhukkuba kanaan qabame insuliinii marfeen fudhatamu umurii guutuu fudhata. 2⃣ Gosa dhibee sukkaaraa 2ffaa Gosi dhibee sukkaaraa kun ammo yeroo qaamni Keenya insuliinii rajiijiin omishe fayyadamuu yeroo dadhabu dha. Hammi insuliinii dhiiga keessa jiru ga’aa ta’e osoo jiruu qaamni Keenya fayyadamuu waan hin dandenyeef hammi sukkaara dhiiga keessa jiruu ni bay’ata jechuudha. Gosi sukkaaraa kuni ulfaatina garmaleen( obesity) , umuriin, sochii qaamaa gahaa tahe gochuu dhiisuun akkasumas nama dhibee kanaan qabame maatii keessati qabaachuun kan dhufudha. 3⃣ yeroo ulfaa kan umamuudha.( gestational diabetes) ☑️Mallattoowwan dhibee sukkaaraa maali dha? 🔹Ammaa amma bishaan dheebochu 🔹Ammaa amma fincaa’u 🔹Googgogu afaani 🔹Ammaa amma nyaachuu 🔹Ulfaatinnii qaamaa hirachuu 🔹Miira dadhabbii dhaga’amu 🔹Ijolleen ammo halkan siree irratti finca’u 🔹Dunguggaa’uu ijaa(blurred vision) ☑️Dhiibbaan yeroo dheeraa dhibee sukkaaraa maali dha( rakkoowwan walxaxaa)? 🔹Ijaan jaamuu 🔹Dhukkuba narvii 🔹Dhukkuba kalee 🔹Dhukkuba onnee 🔹Madaan fayyuu dadhabu 🔹Muramu lukaa(amputation) 🔹Infeekshinii adda addaaf saxiilamuu ☑️Dhiibee sukkaaraa qabaachuun akkamiin mirkanaa’a? 🔹Dhibeen sukkaaraa kan mirkanaa’u hamma sukkaaraa dhiiga kessatti argamu safaruun. Innis milligram per desiliteriin (mg/dl) ibsama. Namni tokko dhukkuba sukkaaraa qaba kan jedhamu osoo nyaata sa’a 8tiif hin nyaanne sukkaara dhiiga keessatti argamu 126mg/dl yoo caale ykn hammi sukkaaraa yeroo kamuu safaramee 200mg/dl yoo caalee akkasumas mallattoowwan dhibbichaa armaan olii yoo agarsiise dha. ☑️Dhibee sukkaaraa akkamiin of irra ittisuun danda’ama? 🔹Nyaata madaalawaa soorachuu 🔹Foon diimaa, coomaa fi zayita xiqqeessuu 🔹Kuduraalee fi muduraalee soorachuu 🔹Sochi qaamaa gochuu 🔹Ulfaatina qaamaa hir’isuu 🔹Tamboo xuuxuu irraa of qusachuu 🔹Dhugaatiiwwan lallaafaa mi’aawaa ta’an hir’isu Dhibeen sukkaraa gosa 1ffaa(type 1 dm) garuu of irraa ittisuun hin danda’amu.

ሠላም የአፍየት ቤተሰቦች! 😊 አፍየት ከአማርኛ ቋንቋ በተጨማሪ በተለያዩ የሃገራችን ቋንቋዎች ጤና ነክ ጉዳይ ላይ ዳሠሳ የሚያደርጉ መጣጥፎችን ይዞላቹ ይቀርባል፡፡ ተጨማሪ አስተማሪ ፅሁፎችን ለማግኘት የፌስቡክ ፔጃችንን ይቀላቀሉ፡፡ ስለምትከታተሉን ከልብ እናመሰግናለን፡፡ https://www.facebook.com/Afyet-Health-አፍየት-101722388871015/

የሳንባ ምች በሽታ (Pneumonia ) እንዴት ይከሰታል? (በሄቨን ምክሩ - የህክምና ተማሪ, SPHMMC) የሳንባ ምች ምንድነው? የሳንባ ምች በሳንባዎ ውስጥ የሚገኙትን የአየር ከረጢቶች በፈሳሽ ወይም መግል እንዲሞላ የሚያደርግ የሳንባ ኢንፌክሽን ነው፡፡ በዚህ ጊዜ ወደ ደም ፍሰትዎ የሚደርስን በቂ ኦክስጅን ለመተንፈስ ከባድ ይሆንብዎታል ፡፡ የሳንባ ምች መንስኤዎች ✔️ በባክቴርያ ✔️ በቫይረስ (በቅርብ የተከሰተውን COVID-19 ን ጨምሮ ሌሎች ጉንፋንን የሚያስከትሉ አንዳንድ ቫይረሶች የሳንባ ምች ሊያስከትሉ ይችላሉ) ✔️ ሌላኛው የሳንባ ምች መንስኤ ደግሞ ፈንገስ ነው። (ይህ ዓይነቱ የሳንባ ምች በሽታ ብዙውን ጊዜ ተጓዳኝ የጤና ችግር ያለባቸው ወይም በሽታ የመከላከል አቅማቸው በተዳከመ ሰዎች ላይ ይታያል፡፡) የሳንባ ምች ተላላፊ ነው? በቫይረስ እና በባክቴሪያ የሚከሰተው የሳንባ ምች በማስነጠስ ወይም በሳል ጊዜ ባክቴሪያው ወይም ቫይረሱ በቀላሉ ወደ አየር በመቀላቀል ከሰው ወደ ሰው ሊተላለፍ ይችላል። እንዲሁም በእነዚህ ባክቴሪያዎች ወይም ቫይረሶች ከተበከሉ ቁሶች ጋር በሚኖር ንክኪ በሽታው ሊተላለፍ ይችላል። የፈንገስ የሳንባ ምች ግን ከሰው ወደ ሰው አይዛመትም። ለሳንባ ምች በሽታ ተጋላጭ እነማን ናቸው? የሳንባ ምች በሽታ ማንኛውንም ሰው ሊያጠቃ ይችላል ፡፡ ነገር ግን በይበልጥ ተጋላጭ የሆኑት ሁለቱ የዕድሜ ክልሎች፦ 🔹ዕድሜያቸው 2 ዓመት ወይም ከዚያ በታች የሆኑ ህፃናት እና ዕድሜያቸው 65 ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ሰዎች ናቸው። 🔹ሲጋራ የሚያጨሱ ሰዎች 🔹እንደ አስም፣ የስኳር በሽታ ወይም የልብ በሽታ ያሉ ተጓዳኝ በሽታ ያሉባቸው ሰዎች 🔹የተዳከመ በሽታ የመከላከል አቅም ያላቸው ሰዎች ለምሳሌ በኤች.አይ.ቪ/ ኤድስ የተያዙ ፣ የካንሰር መድኃኒቶችን (ኬሞቴራፒን) የሚወስዱ፣ ወይም ከዚህ ቀደም የንቅለ ተከላ ህክምና የተደረገላቸው ሰዎች 🔹በቅርቡ እንደ ጉንፋን ያሉ የመተንፈሻ አካላት በሽታ የያዛቸው ሰዎች 🔹በቅርብ ጊዜ ወይም አሁን በሆስፒታል ውስጥ የተኙ ሰዎች በተለይም በመተንፈሻ መሳሪያ (ventilator) ላይ ከሆኑ 🔹እንደ ጭስ እና ሌሎች ሳንባን ሊጎዱ የሚችሉ ኬሚካሎች የተጋለጡ ሰዎች 🔹በስትሮክ ምክንያት ወይም በተለያዩ ምክንያቶች የመዋጥ ችግር ያጋጠማቸው ሰዎች፤እንዲሁም በመድኃኒቶች፣በአልኮል መጠጦች ወይም በሌሎች አደንዛዥ ዕጾች ምክንያት ራሳቸውን የሚስቱ ሰዎች የበሉት ምግብ ወይም ምራቃቸው በአየር ቧንቧ አድርጎ ወደ ሳንባቸው በመሄድ ለሳንባ ምች ሊያጋልጣቸው ይችላል የሳንባ ምች ምልክቶች የሳንባ ምች ምልክቶች እንደ የኢንፌክሽኑ መንስኤ፣ እንደ ዕድሜዎ እና አጠቃላይ ጤናዎ ባሉ ነገሮች ላይ በመመርኮዝ ሊለያዩ ይችላሉ፡፡ የተለመዱ ምልክቶች የሚከተሉትን ያካትታሉ: 🔹አክታ ያለው ሳል 🔹ትኩሳት ፣ ላብ ወይም ብርድ ብርድ ማለት 🔹መደበኛ እንቅስቃሴዎችን በሚያደርጉበት ጊዜ ወይም በእረፍት ጊዜ እንኳን የሚከሰት የትንፋሽ እጥረት 🔹ሲተነፍሱ ወይም ሲያስሉ የሚብስ የደረት ህመም 🔹የድካም ስሜት 🔹የምግብ ፍላጎት ማጣት 🔹ማቅለሽለሽ ወይም ማስታወክ 🔹በእድሜአቸው የገፉ እና በሽታ የመከላከል አቅማቸው ደካማ የሆኑ ሰዎች በአእምሮ ግንዛቤ ላይ ለውጦች ሊኖራቸው ይችላል ፣ ወይም ከተለመደው በታች የሆነ የሰውነት ሙቀት ሊኖራቸው ይችላል፡፡ 🔹ሕፃናት ምንም ዓይነት ምልክት ላያሳዩ ይችላሉ ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ማስታወክ ፣ ኃይል ማጣት እንዲሁም የመመገብ ፍላጎት ማጣት ሊያሳዩ ይችላሉ። የሳንባ ምች ምርመራ የደም ምርመራዎች፣የደረት ኤክስሬይ(Chest X-ray)፣በደምዎ ውስጥ ያለውን የኦክስጂን መጠን መለካት፣ የአክታ ምርመራ፣ በሳንባዎ አካባቢ ፈሳሽ ቋጥሮ ከሆነ በመርፌ ናሙና ተወስዶ ምርመራ ይደረጋል። እንዳስፈላጊነቱ ሲቲ ስካን እና ብሮንኮስኮፒም ሊታዘዝ ይችላል። የሳንባ ምች ሊድን ይችላልን? ተገቢውን ህክምና ካገኙ የሳንባ ምች አብዛኛውን ጊዜ ሌላ ጉዳት ሳያስከትል ሊድን ይችላል ፡፡ ሕክምናው በሳንባዉ ምች ዓይነት ፣ ምን ያህል ከባድ እንደሆነ እና በአጠቃላይ ጤናዎ ላይ የሚመረኮዝ ይሆናል ፡፡ ▪️ፀረ-ባክቴሪያዎች(አንቲባዮቲኮች) አብዛኛዎቹን በባክቴሪያ የሚመጡ የሳንባ ምች በሽታዎችን ማከም ይችላሉ ፡፡ የታዘዘሎትን አንቲባዮቲኮች ሳይጨርሱ ቀድመው ማቆም ኢንፌክሽኑ ሙሉ በሙሉ እንዳይወገድ በማድረግ በሽታው ተመልሶ እንዲያገረሽ እድል ይሰጠዋል። በተጨማሪም ለማከም አስቸጋሪ የሆኑ መድሀኒት የተላመዱ ባክቴሪያዎችን ሊያስከትል ይችላል።ስለዚህ ምንም እንኳን የዳኑ ቢመስሎትም መድሀኒቶን ሳይጨርሱ አያቋርጡ። ▪️የአንቲባዮቲክ መድኃኒቶች በቫይረሶች ላይ አይሰሩም ፡፡ ብዙዎቹ በቫይረስ የሚመጡ የሳንባ ምች በሽታዎች ከአንድ እስከ ሶስት ሳምንታት ውስጥ በቤት ውስጥ እንክብካቤ በራሳቸው ይድናሉ ፡፡ብዙ ዕረፍትን በማግኘትና ብዙ ፈሳሾችን በመጠጣት እንዲሁም እንደአስፈላጊነቱ ህመምዎን እና ትኩሳትዎን ለማስታገስ ሀኪምዎ እንደ ፓራሲታሞል ፣ አይቢዩፕሮፌን ወይም አስፕሪን ያሉ መድሃኒቶችን እንዲወስዱ ሊመክር ይችላል ፡፡ በአንዳንድ ሁኔታዎች ፀረ-ቫይረስ መድሀኒቶች ሊያስፈልጉ ይችላሉ። ▪️ፀረ-ፈንገስ መድሃኒቶች የፈንገስ የሳንባ ምች በሽታን ለመዋጋት ያገለግላሉ። ኢንፌክሽኑን ለማጣራት ይህንን መድሃኒት ለብዙ ሳምንታት መውሰድ ይኖርቦታል፡፡ ▪️ምልክቶችዎ በጣም ከባድ ከሆኑ ወይም ሌሎች ተጓዳኝ የጤና ችግሮች ካሉዎት ሆስፒታል መተኛት ያስፈልግዎታል ፡፡ የሳንባ ምች ምን የከፋ ነገር ሊያስከትል ይችላል? 🔹ባክቴሪያዎች ከሳንባዎ ወደ ደም ፍሰት ውስጥ በመግባት ኢንፌክሽኑን ወደ ሌሎች አካላት ሊያሰራጩ ይችላሉ ፣ 🔹በቂ ኦክስጅንን ለመተንፈስ መቸገር፤ በዚህ ጊዜ የመተንፈሻ ማሽንን መጠቀም ያስፈልጋል ፡፡ 🔹በሳንባ ዙሪያ ፈሳሽ መከማቸት 🔹በሳንባ ውስጥ መግል መያዝ 🔹የቀደመ የጤና እክል ካለብዎ የሳንባ ምች ሌሎች በሽታዎችን ሊያባብሳቸው ይችላል ፡፡

የስኳር በሽታ ምንድነው? (በቃልኪዳን መንገሻ እና ሄቨን ምክሩ - የህክምና ተማሪዎች, SPHMMC) የሚበሉት ምግብ ወደ ተለያዩ ንጥረ ምግቦች ምንጮች ይከፋፈላል፡፡ ካርቦሃይድሬትን ሲመገቡ (ለምሳሌ ፣ ዳቦ ፣ ሩዝ ፣ ፓስታ) ሰውነትዎ ይህንን ወደ ስኳር (ግሉኮስ) ይከፋፈላል ፡፡ ግሉኮስ በደም ፍሰትዎ ውስጥ በሚሆንበት ጊዜ ጥቅም ላይ በሚውልበት የመጨረሻ መድረሻው ወደ ሆነው የሰውነት ህዋሳት ውስጥ ለመግባት እርዳታ ወይም ቁልፍ ይፈልጋል። ይህ እርዳታ ወይም “ቁልፍ” ኢንሱሊን ነው። 🔸 ኢንሱሊን ቆሽት በተባለ ከጨጓራ በስተጀርባ የሚገኝ አካል የሚሰራ ሆርሞን ነው። ቆሽት ኢንሱሊንን ወደ ደም ፍሰትዎ ይለቃል። ኢንሱሊን የሕዋሳትን “በር” እንደመክፈቻ “ቁልፍ” ሆኖ ያገለግላል ፣ ይህም ግሉኮስ ወደ ሰውነትዎ ሕዋሳት ውስጥ እንዲገባ ያስችለዋል። 🔸 ግሉኮስ የሰውነታችን ህዋሳት እና አካላት ስራቸውን በአግባቡ እንዲያከናውኑ የሚያስፈልጋቸውን “ነዳጅ” ወይም ኃይል ይሰጣቸዋል። 🔸 የስኳር በሽታ ግሉኮስ ወደ ሰውነትዎ ሕዋሳት ውስጥ መግባት በማይችልበት ጊዜ የሚመጣ በሽታ ነው። ግሉኮስ በደም ውስጥ ይቆይና የደም ውስጥ የግሉኮስ መጠን ከፍ ይላል ፡፡ 🔸 የደም ውስጥ የግሉኮስ መጠን ምን መሆን አለበት? ከምግብ በፊት: 80-100mg / dl ከምግብ በኋላ-ከ 140mg / dl በታች የተለያዩ የስኳር በሽታ ዓይነቶች ምንድናቸው? ➖ የመጀመሪያው ዓይነት(type 1) የስኳር በሽታ- በቆሽትዎ ውስጥ ኢንሱሊን የሚያመነጩ ህዋሳት ሲጠፉ የሚከሰት በሽታ ነው ፡፡ Type 1 የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች በየቀኑ ኢንሱሊን መውሰድ ያስፈልጋቸዋል ፡፡ ➖ሁለተኛው ዓይነት(type 2) የስኳር በሽታ- በዚህኛው ዓይነት የስኳር በሽታ ኢንሱሊን ይመረታል፡፡ ነገር ግን የሰውነትዎ ሕዋሳት ለእሱ ምላሽ አይሰጡም እና እንደወትሮው ሊጠቀሙበት አይችሉም፡፡ ይህ በጣም የተለመደ የስኳር በሽታ ዓይነት ሲሆን እስከ 95% የሚሆኑት የስኳር በሽታ ያለባቸው ሰዎች ላይ ይታያል። ብዙውን ጊዜ በመካከለኛ እና በእድሜ የገፉ ሰዎች ላይ ይከሰታል፡፡ ህክምናዎቹ መድሃኒቶችን እና እንደ ክብደት መቀነስ ፣ ጤናማ ምግብ ምርጫ ማድረግ እና የበለጠ አካላዊ እንቅስቃሴ ማድረግን የመሳሰሉ የአኗኗር ዘይቤዎችን ያካትታሉ፡፡ 🔸ቅድመ-የስኳር በሽታ:- ይህ ከ 2ኛው ዓይነት የስኳር ህመም በፊት የሚታይ ደረጃ ነው ፡፡ በደምዎ ውስጥ ያለው የግሉኮስ መጠን ከመደበኛ ከፍ ያለ ነው ግን በይፋ 2ኛው ዓይነት የስኳር በሽታ ለመባል በቂ አይደለም ፡፡ 🔸የእርግዝና ጊዜ የስኳር በሽታ:- ይህ ዓይነቱ በእርግዝና ወቅት በአንዳንድ ሴቶች ላይ ይከሰታል ፡፡ የእርግዝና የስኳር በሽታ አብዛኛውን ጊዜ ከእርግዝና በኋላ ይጠፋል ፣ ሆኖም ግን ፣ የእርግዝና የስኳር በሽታ ካለብዎ ከጊዜ በኋላ በ2ኛው ዓይነት የስኳር በሽታ የመያዝ ዕድሉ ከፍተኛ ነው ፡፡ ለስኳር በሽታ አጋላጭ ምክንያቶች ለ 1 ኛው ዓይነት የስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ▪️የቤተሰብ የስኳር በሽታ ታሪክ መኖር ▪️የቆሽት መጎዳት ▪️ፀረ እንግዳ አካላት የራሳቸዉን የሰዉነት ክፍል ማጥቃት ሲጀምሩ (presence of auto antibodies) ለ 2 ኛ ዓይነት የስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ▪️የቤተሰብ የስኳር በሽታ ታሪክ መኖር ▪️ከመጠን በላይ ክብደት ወይም ከመጠን በላይ ውፍረት ▪️ከፍተኛ የደም ግፊት መኖር ▪️የኮሌስትሮል መጠን በደም ውስጥ መጨመር ▪️አካላዊ እንቅስቃሴ አለማድረግ ▪️ከ 45 ዓመት በላይ እድሜ ክልል ውስጥ መሆን ፡፡ ▪️በእርግዝና ጊዜ በስኳር በሽታ መታመም ▪️ሲጋራ ማጨስ ለእርግዝና የስኳር በሽታ የሚያጋልጡ ▪️የቤተሰብ የስኳር በሽታ ታሪክ ▪️ከእርግዝና በፊት ከመጠን በላይ ክብደት ካላት የስኳር በሽታ ምልክቶች ▪️ውሀ ቶሎ ቶሎ መጠማት ▪️የድካም ስሜት መኖር ▪️የእይታ መደብዘዝ ▪️በእጆች ወይም በእግሮች ላይ መደንዘዝ ስሜት መኖር ▪️የቁስሎች ቶሎ አለመዳን ▪️ያልታቀደ ክብደት መቀነስ፡፡ ▪️በተደጋጋሚ መሽናት ▪️የአፍ መድረቅ የስኳር በሽታ የሚያስከትላቸው ችግሮች 🔸የልብ ድካም እና ስትሮክን ሊያስከትል ይችላል 🔸የነርቭ ጉዳት-መደንዘዝ 🔸የኩላሊት ጉዳት 🔸የዓይን ጉዳት-ዓይነ ስውርነት ፣ የዓይን ሞራ ግርዶሽ 🔸 ደካማ የደም ፍሰት እና የቁስል ቶሎ አለመዳን 🔸 ድብርት እና የመርሳት በሽታ በሚቀጥለው መጣጥፍ ደግሞ ስለምርመራው አይነቶች እና በሽታውን እንዴት መቆጣጠር እንደምንችል የምንወያይ ይሆናል፡፡

ኮሌስትሮል ምንድነው? የኮሌስትሮል መጨመር እንዲከሰትስ ምክንያቱ ምንድነው? (በሃይማኖት ግርማ- የህክምና ተማሪ, SPHMMC) ኮሌስትሮል ምንድን ነው? ኮሌስትሮል ማለት በደማችን ውስጥ የሚገኝ ቅባት (ስብ) መሰል ንጥረ ነገር ነው፡፡ ኮሌስትሮል የተለያዩ ጥቅሞችን ለሰውነታችን ይሠጣል፡፡ 🔸 ሰውነታችን የተለያዩ ሆርሞኖችን እንዲያመነጭ ይረዳዋል 🔸ሰውነታችን ቫይታሚን ዲን እንዲጠቀም ያደርጋል፤ 🔸ሀሞትን ለማዘጋጀት ይጠቅማል፤ 🔸የፆታዊ ሆርሞኖችን ለማዘጋጀት ይጠቅማል፤ 🔸የህዋሶች ሽፋን ነው፤ 🔸የነርቮችን ጫፍ ሸፍኖ በመጠበቅ መልዕክት እንዲፋጠን ያደርጋል የመሳሰሉት፡፡ ሰውነታችን ኮሌስትሮልን ከየት ያገኛል? ሠውነታችን የሚፈልገውን ኮሌስትሮል ራሡ ይሠራል፡፡ በተጨማሪ የእንስሳ ተዋፀኦ ከሆኑ ምግቦች ልክ እንደ እንቁላል፣ ስጋ፣ አይብ እንዲሁም አቮካዶ እና ኦቾሎኒ በመመገብ ኮሌስትሮልን እናገኛለን፡፡በሰውነታችን ውስጥ ያለውን የኮሌስትሮል መጠን የሚቆጣጠረው ጉበታችን ነው፡፡ መጥፎ እና ጥሩ ኮሌስትሮል ምንድን ነው? በደማችን ውስጥ የሚገኙት ኮሌስትሮልም ሆነ ሌሎች ቅባታማ ነገሮች የሚገኙት ከፕሮቲን ጋር ተጣብቀው ነው፡፡ ይሄ ጥምረት ላይፖፕሮቲን ይባላል፡፡ እነዚህ ላይፖፕሮቲኖች በሁለት ይከፈላሉ፡፡ 1. ኤችዲኤል(HDL)፡- ጥሩ ኮሌስትሮል በመባል ይታወቃል፡፡ምክንያቱም በሰውነታችን ውስጥ ያለውን ትርፍ ኮሌስትሮል ወደ ጉበታችን ይወስዳል፡፡ ስለዚህ በሰውነታችን ውስጥ ያለው የኤችዲኤል ኮሌስትሮል መጠን ከበዛ ልባችን እና የደም ቧንቧዎቻችን ጤናማ ይሆናሉ ማለት ነው፡፡ 2. ኤልዲኤል(LDL)፡ - መጥፎ ኮሌስትሮል በመባል ይታወቃል፡፡ ኮሌስትሮልን ተሸክሞ በሰውነታችን ውስጥ ያጓጉዛል፡፡ ነገር ግን ይሄ ላይፖፕሮቲን ከገንቢ ንጥረ ነገር ይልቅ ብዙ ቅባት ይዟል፡፡ ኮሌስትሮሉን የደም ቧንቧዎቻችን ውስጥ እያስቀመጠ ቧንቧዎቻችን እንዲጠቡ ያደርጋል፡፡ ለኮሌስትሮል መጨመር አጋላጭ የሆኑ ምክንያቶች ምንድን ናቸው? 🔸 ጤናማ ያልሆነ አመጋገብ፡- በጣም ብዙ ቅባት ያለው ምግብ መመገብ፤ ስኳር እና ከስኳር የተሰሩ ምግቦችን ማብዛት፤ ጨው የበዛበት ምግቦችን ማብዛት ለኮሌስትሮል ችግር ሊያጋልጠን ይችላል፡፡ 🔸 ውፍረት፡- የሰውነታችን ቁመት እና ውፍረት ተመጣጣኝ መሆን አለበት፡፡ ይሄ ቦዲ ማስ ኢንዴክስ (BMI) ይባላል፡፡ የሰውነታችን ቦዲ ማስ ኢንዴክስ 30 ወይንም ከዛ በላይ ከሆነ ለኮሌስትሮል ችግር ልንጋለጥ እንችላለን፡፡ ስለዚህ ውፍረት መቀነስ አለብን፡፡ • የሰውነታችንን ቦዲ ማስ ኢንዴክስ(BMI) ለማወቅ ኪሎችንን በቁመታችን (በሴንቲሜትር) ስኩዌር ማካፈል ማለት ነው፡፡ BMI = kg/m2 • ለምሳሌ አንድ ሰው ክብደቱ 90 ኪሎ ከሆነ እና ቁመቱ ሜትር ከስድሳ አምስት ሴንቲ ሜትር (1.65 ሜትር)ማለት ነው ፡፡ • 1.65*1.65 = 2.7225 • 90/2.9584= 33.0578 🔸የወገባችን ልኬት መስፋት፡- አንድ ወንድ የወገቡ ስፋት ከ102 ሴንቲ ሜትር በላይ ከሆነ ወይም አንድ ሴት የወገቧ ስፋት ከ89 ሴንቲ ሜትር በላይ ከሆነ ለኮሌስትሮል ችግር ሊጋለጡ ይችላሉ፡፡ ስለዚህ ውፍረት መቀነስ አለባቸው፡፡ 🔸 የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ፡ -የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረግ ጥሩው ኮሌስትሮል በሰውነታችን ውስጥ እንዲበዛ ያደርገዋል፡፡ 🔸 ሲጋራ ማጨስ፡-ማጨስ የደም ቧንቧዎቻችንን ግድግዳ ያሳሳል፡፡ ስለዚህ በቀላሉ ኮሌስትሮል እንዲከማችበት ያደርጋል፡፡ 🔸 አልኮል መጠጣት:- መጠጥ መጠጣት አጠቃላይ የኮሌስትሮል መጠን በሰውነታችን ውስጥ እንዲበዛ ያደርጋል፡፡ 🔸 የስኳር ህመም፡- የስኳር ህመም በሰውነታችን ውስጥ የመጥፎው ኮሌስትሮል መጠን ከፍ እንዲል እና የጥሩው ኮሌስትሮል መጠን እንዲያንስ ያደርጋል፡፡ 🔸 በዘር: በዘር ውርስ ምክንያትም ሠዎች ከፍተኛ የሆነ የኮሌስትሮል መጠን ሊኖራቸው ይችላል፡፡ በደም ውስጥ በጣም ብዙ ኮሌስትሮል ከተጠራቀመ ከሌላ ደም ውስጥ ከሚገኝ ንጥረነገር ጋር በመደባለቅ ድንጋይ የሚመስል ክምችት በመፍጠር የደም ቧንቧ ግድግዳዎች ላይ ይጣበቃል ይህም ችግር አቴሮስክሎሮሲስ (Atherosclerosis) በመባል ይታወቃል እነዚህ ክምችቶች ከፍ ሲሉ ከልባችን የሚወስደው የደም ቧንቧ በኮሌስትሮል እየተደፈነ ይመጣል፡፡ ይሄ በልባችን ላይ ትልቅ ጫና ይፈጥራል፡፡ የኮሌስትሮል ችግር ምልክቶች ምን ምን ናቸው? የኮሌስትሮል ችግር ብዙ ጊዜ የህመም ስሜት አያሳይም፡፡ ይልቁንም አጣዳፊ የሆነ የጤና ችግር በድንገት በማስከተል ነው የሚታወቀው፡፡ በሰውነታችን ውስጥ ካለምልክት ቆይቶ በድንገት ስትሮክ ወይም ሃርት አታክ (Heart attack) በማስከተል ከፍተኛ የጤና ችግር ውስጥ ይከታል፡፡ በዚህ ጊዜ የደም ቧንቧዎቻችን ጠበዋል ወይም ተደፍነዋል ማለት ነው፡፡ ስለዚህ የሚሻለው የጤና ምርመራ በምናደርግበት ጊዜ ሃኪሞቻችንን በማማከር የደም የኮሌስትሮል ምርመራ እንዲደረግልን መጠየቅ ነው፡፡ በተለይ እድሜያችን እየገፋ ሲሄድ የኮሌስትሮል መጠናችንን መቆጣጠር አለብን፡፡ የኮሌስትሮል ችግር ካለብን ሃኪሙ አመጋገባችን እንድናስተካክል እና የአካል ብቃት እንቅስቃሴ እንድናደርግ ይመክረናል፡፡ አስፈላጊ ሲሆንም ደግሞ መጥፎውን የኮሌስትሮል መጠን የሚቀንሱ መድሃኒቶች ይታዘዛሉናል፡፡ ሃኪም የሚሠጠንን ምክር እና መድሃኒት በትክክል እና በአግባቡ መተግበር አለብን፡፡

የሀሞት ጠጠር (በኤፍራታ አንበርብር - የህክምና ተማሪ, SPHMMC) ሀሞት በጉበታችን ውስጥ የሚመረትና ከጉበታችን ስር በሚገኘው የሀሞት ከረጢት ውስጥ የሚከማች ፈሳሽ ነው። ሀሞት ምግብ ከተመገብን በኋላ በሀሞት ማስተላለፊያ ቱቦ አማካኝነት ወደ ትንሹ አንጀት በመሄድ ቅባታማ ምግቦች እንዲፈጩ ያግዛል። የሀሞት ጠጠር ምንድን ነው? የሀሞት ጠጠር በሀሞት ከረጢት ውስጥ የሚፈጠር ጠጣር የሀሞት ክምችት ነው። ይህ ጠጠር በአብዛኛው ጊዜ በሀሞት ከረጢት ውስጥ የሚገኝ ይሁን እንጂ አንዳንዴም በማስተላለፊያ ቱቦዎች ውስጥ ሊገኝ ይችላል። ሁለት ዓይነት ዋና ዋና የሀሞት ጠጠሮች አሉ 1. ኮሌስትሮል ጠጠር፦ አረንጓዴ-ቢጫ ቀለም ያለው ነው 80% የሚሆነው የሀሞት ጠጠርም የዚሁ ዓይነት ሲሆን ከሴት ፃታ፣ ውፍረት፣ እርግዝና፣ በፍጥነት ክብደት ከመቀነስ ጋር ይያያዛል። 2. ቀለማማ ጠጠር፦ ጥቁር ቀለም ያለው የቀይ ደም ሕዋስ ጉዳት ሲጨምር የሚፈጠር ሲሆን ቡናማ ቀለም ያለው ደግሞ የሀሞት ፍሰት ሲቀንስ የሚፈጠር ነው። የሀሞት ጠጠር በምን ሊከሰት ይችላል? የሀሞት ጠጠር በአብዛኛው ጊዜ የሀሞት ፍሰት ሲቀንስ የሚፈጠር ሲሆን የኮሌስትሮል መጠን መጨመር እና የሰውነት ቅባት መብዛት እንደ ተያያዥ ምክንያቶች ይጠቅሳሉ። ከዚህም በተጨማሪ ለሀሞት ጠጠር ተጋላጭ ከሚያደርጉ ሁኔታዎች መካካል፣ 🔹ሴት ፆታ 🔹ከ40 ዓመት ዕድሜ በላይ 🔹የቤተሰብ ታሪክ 🔹ውፍረት 🔹እርግዝና 🔹የቅባት ምግቦች 🔹በአጭር ጊዜ ውስጥ ብዙ ክብደት መቀነስ 🔹በአፍ የሚወሰዱ የወሊድ መቆጣጠሪያ እንክብሎች እና የመሳሰሉት ተጠቃሽ ናቸው። የሀሞት ጠጠር ምልክቶች ምንድን ናቸው? የሀሞት ጠጠር የመተላለፊያ ቱቦዎቹን እስካልዘጋ ድረስ ወይም ኢንፌክሽን እስካልፈጠረ ድረስ የሀሞት ጠጠር ያለበት ሰው በአብዛኛው ጊዤ ምንም አይነት ምልክት አያሳይም።እነዚህ ሁኔታዎች በሚፈጠሩበት ጊዜ ግን የተለያዩ ምልክቶችን ሊያሳይ ይችላል። እነዚህም ፣ 🔹በላይኛው የሆድ ክፍል በቀኝ በኩል የሚሰማ ቁርጠት መሰል ህመም (ህመሙ በጀርባ እና በትከሻ ላይ በተያያዥነት ሊሰማ ይችላል።) 🔹ከከባድ እና ቅባታማ ምግቦች በኋላ የሚከሰት ህመም 🔹ማቅለሽለሽ እና ማስመለስ 🔹ትኩሳት እና የመሳሰሉት ናቸው። የሀሞት ጠጠርን እንዴት መከላከል እንችላለን? የሀሞት ጠጠር በአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ላይ የሚከሰት ቢሆንም ከሞላ ጎደል ቀድመን ልንከላከለው የምንችለው የበሽታ ዓይነት ነው።ከመጠን በላይ የሆነን ክብደት መቀነስ፣ የቅባት ምግቦችን መቀነስ እና ጤናማ የአመጋገብ ስርዓትን ልምድ ማድረግ ዋነኞቹ የመከላከያ መንገዶች ናቸው።

You can now find አፍየት on Facebook as well. Help us grow our facebook community by liking our page, and interacting with the updates that we will release. https://www.facebook.com/Afyet-Health-አፍየት-101722388871015/

ህፃናትን ፀሀይ ማሞቅ ለምን አስፈለገ? (በሩት ፈይሳ- የህክምና ተማሪ, SPHMMC) የእናት ጡት ወተት ለህፃኑ ሰውነት በልክ የተሰሩ ንጥረ ነገሮችን በተመጣጠነ መልኩ ይዟል። ነገር ግን ከቫይታሚኖች መካከል የቫይታሚን ዲ እና ኬ እጥረት አለበት። የቫይታሚን ኬ እጥረትን እና የሚያስከትላቸውን የጎንዮሽ ጉዳቶች ለመከላከል በጤና ተቋማት የተወለዱ ህፃናት እንደተወለዱ ቫይታሚን ኬ ይሰጣቸዋል። የቫይታሚን ዲ እጥረትን ግን ለመከላከል መፍትሄው ህፃናት በቂ የፀሀይ ብርሃን እንዲያገኙ ማድረግ ነው። የፀሀይ ብርሃን ከቫይታሚን ዲ ጋር ምን አገናኘው? ቫይታሚን ዲ ከምግብ ተዋእጾዎች በተጨማሪ ሰውነታችን ውስጥ በተለይም በቆዳችን ውስጥ ይመረታል። ቆዳችን ግን ይህን ቫይታሚን ዲ ለማምረት የፀሀይ ብርሃን(ሙቀቱ ሳይሆን) ያስፈልገዋል። ታድያ በቂ የፀሀይ ብርሃን ማግኘት ምን ማድረግን ያካትታል? 🔹 በሳምንት ቢያንስ አራት ጊዜ ፀሀይ መሞቅ አለበት። 🔹 በአንድ ቀን ከሰላሳ እስከ አርባ ደቂቃ መሞቅ ይችላል። 🔹 ፀሀይ ለማሞቅ የሚመረጠው ጊዜ ከጠዋቱ 4 ሰአት እስከ 9 ሰአት ባለው ጊዜ ነው። የጠዋት ፀሀይ አመለጠን ማለት ህፃኑ ፀሀይ ሳይሞቅ ይቅር ማለት አይደለም። የሚሞቅበትን ደቂቃ ቀንሰንም ቢሆን ማሞቅ ይኖርብናል። በተለይ በክረምት ወቅት የሚኖረው የፀሀይ ብርሃን ስለሚቀንስ ፀሀይ የሚኖርበትን ጊዜ ጠበቆ ለተገቢው ደቂቃ ማሞቅ ይገባል። 🔹 የህፃኑ ቆዳ ላይ ምንም አይነት ቅባት፤ ቫዝሊንም ሆነ ቂቤ መቀባት የለበትም። የዚህም ምክንያቱ ቆዳው ላይ የምንቀባው ማንኛውም ነገር የፀሀይ ብርሃን ቆዳውን አልፎ እንዳይገባ ስለሚከለክል ነው። ይህም ቆዳ ውስጥ ያለውን የቫይታሚን ዲ ምርት ይቀንሳል። 🔹 የፀሀዩ ብርሃን የህፃኑ ሙሉ ሰውነት ላይ ማረፍ አለበት። ለዚህም ሲባል ከላይ ምንም አይነት ልብስ መልበስ የለበትም። ለወንድ ህፃናት ብልት አካባቢን መሸፈን ይቻላል። 🔹 በመስኮት፤ በበር ወይም ሙሉ ለሙሉ ከቤት ሳያወጡ ፀሀይ ለማሞቅ መሞከር የፀሀይ ብርሃን የሚያስገኝውን ጥቅም ይቀንሳል።

የእናት ጡት ወተት (በሩት ፈይሳ- የህክምና ተማሪ, SPHMMC) ጡት ማጥባት መቼ መጀመር አለበት? የመጀመሪያው የእናት ጡት ወተት ወይም እንገር እንደ መጀመሪያው ክትባት የሚቆጠረው ያለ ምክንያት አይደለም። ህፃናት እንገር በመውሰዳቸው ብቻ ከብዙ በሽታ አምጪ ተዋሲያን ይጠበቃሉ። በመሆኑም አንድ ህፃን ልጅ በተወለደ በአንድ ሰዓት ውስጥ ይህን የመጀመሪያው ክትባት የተባለውን እንገር ማግኘት ይኖርበታል። ከዚህ በኋላም እስከ 6 ወር ድረስ በቀን ከ 8 እስከ 12 ጊዜ በአማካይ በየሁለት ወይም ሶስት ሰዓት ልዩነት መጥባት ይኖርበታል። የሚጠባውም የእናት ጡት ወተት ብቻ ሲሆን ምንም አይነት ተጨማሪ ምግብ ወይም ፈሳሽ (ውሃንም ጨምሮ) መውሰድ የለበትም። እናት ልጇን በምታጠባበት ጊዜ የአንደኛው ጡት ወተት ከማለቁ በፊት ወደ ሌላኛው ማዘዋወር የለባትም። ከ6 ወር በኋላም ተጨማሪ ምግብ ማስጀመር ይቻላል። በተለምዶ ህፃናት በተለይም ጨቅላ ህፃናት መራባቸውን የምንገምተው ማልቀስ ሲጀምሩ ነው። ነገር ግን ከማልቀሳቸው በፊት መራባቸውን በተለያየ መንገድ ያሳያሉ። ከነዚህም መካከል 🔹 እጃቸውን ወደ አፋቸው ደጋግመው ማስገባት 🔹 ጡት ፍለጋ ጭንቅላታቸውን ማንቀሳቀስ 🔹 ነቃ በማለት እንቅስቃሴ መጨመር 🔹 ጣቶቻቸውን መጥባት እና ከንፈራቸውን መምጠጥ 🔹 አፋቸውን በተደጋጋሚ እየከፈቱ መዝጋት ተጠቃሽ ናቸው። እነዚህን ምልክቶች ልጆች ላይ ስንመለከት ምግብ እንደሚያስፈልጋቸው በመረዳት ጡት ማጥባት ይኖርብናል። በአንጻሩ ደግሞ ህፃናት በሚጠግቡበት ጊዜ የጡቱን ጫፍ በመልቀቅ ፊታቸውን ወደ ሌላ ቦታ ያዞራሉ፤ ሰውነታቸውንም ዘና በማድረግ መዳፋቸውን ለቀቅ ያደርጋሉ። ጡት ማጥባት ለእናቶች የሚሰጠው ጥቅም 🔹 ከእርግዝና በኋላ የወር አበባ መምጫ ጊዜን ያራዝማል 🔹 ለማህጸን እና ለእንቁልጢ ካንሰር ተጋላጭነትን ይቀንሳል 🔹 ለተጨማሪ ወተት የሚወጣውን ገንዘብ ይቀንሳል 🔹 ከእርግዝና በኋላ ማህጸን ወደ ቀደመ መጠኑ እንዲመለስ ያግዛል 🔹 በእርግዝና ወቅት የሚኖረውን የክብደት መጨመር ይቀንሳል 🔹 ለስኳር በሽተኛ እናቶች የእለት ኢንሱሊን መጠን ይቀንሳል ጡት ማጥባት ለጨቅላ ህፃናት የሚሰጠው ጥቅም 🔹 ከተቅማጥ፣የሳንባ ምች እና የመሳሰሉት ጨቅላዎችን ከሚያጠቁ በሽታዎች ይከላከላል 🔹 የማየት አቅምን ይጨምራል 🔹 በሽታ የመከላከል አቅምን ይጨምራል 🔹 በስኳር በሽታ የመጠቃት እድልን ይቀንሳል ትክክለኛ የጡት ማጥባት ዘዴዎች 🔹 ለእናቲቱ ጀርባ ድጋፍ የሚሰጥ ወንበር መኖር ይኖርበታል። 🔹 ጨቅላው ህፃን ሙሉ ሰውነቱ ባንድ መስመር መሆን ይኖርበታል። ሲያዝም አንገቱ ብቻ ሳይሆን ሙሉ ሰውነቱ በእናቲቱ ክንድ መደገፍ ይኖርበታል። 🔹 የህፃኑ አፍ በደንብ ተከፍቶ የታችኛው ከንፈሩ ወደ ውጪ መውጣት አለበት። 🔹 የህፃኑ አፍንጫ በእናቲቱ ጡት ጫፍ ትክክል መሆን አለበት። ከላይ የተባሉትን ነገሮች መከተል ያለብን ህፃኑ በጥሩ ሁኔታ እና ምቾቱ ተጠብቆ ትክክለኛ መጠን ያለው ወተት እንዲያገኝ ነው። ህፃኑ በአግባቡ ወተት እያገኘ ስለመሆኑ ምን ምን ምልክቶች እናያለን? 🔹 ሶስት እና ከዚያ ጊዜ በላይ በመጥባት መሃል መሃል ላይ እረፍት የሚወስድ ከሆነ 🔹 የመዋጥ ድምጽ የሚያሰማ ከሆነ 🔹 ከንፈሩ ለስላሳ እና እርጥበት ያለው ከመሰለ በአግባቡ የተመገበ ህፃን 🔹 የሽንት ጨርቅ በቀን ውስጥ ከ6 እስከ 8 ጊዜ ይቀይራል 🔹 ጡት ከጠባ በኋላ ከ2 እስከ 4 ሰአት እንቅልፍ ይተኛል 🔹 ከተወለደ ከ7 ቀን ጀምሮ ክብደቱ ይጨምራል የእናት ጡት ወተት ለህፃናት አካላዊም ሆነ አእምሮአዊ እድገት የማይተካ ሚና ስለሚጫወት እናቶች ትኩረት መስጠት አለባቸው።