BerhemPiruzi

بۆئەوەی لە پوچی ئەم بۆچوونە تێبگەین دەتوانین ڕۆمانی ئاساییش بکەینە نمونە. باس لە سێ ڕۆمانت بۆ دەکەم، لە چەند هەفتەی ڕابوردوودا خوێندومنەتەوە. یەکەمیان کارێکی بەناوبانگی «ئوبتۆن سەنکلیر»ـە بە ناوی «جەنگەڵ»ـەوە، لەسەر ژیانی ئەو کرێکارانەی لەسەرەتاکانی سەدەی بیستدا لە خۆرهەڵاتی ئەوروپاوە دەچنە شیکاگۆ و لە قەسابخانەکانی ئەوێدا ئیشدەکەن. سی لاپەڕەی یەکەمی ڕۆمانەکە کە ڕەنگە بخرێتە سەر زمانی کوردی سەرو چل لاپەڕە بکات، لەسەر یەک زەماوەندە، لەسەر شێوەی سەماکردن، هەڵچوون و داچوونی کاراکتەرەکان، حەماسەت و ماندووبوونیان، هەڵپەیان بۆ خواردن و خواردنەوە. گەر بەپێی بۆچوونی ئەو جۆرە خوێنەرانە بێت، کۆی ئەو لاپەڕانە لاببەیت هیچ لە حیکایەتەکە ناگۆڕێت. بەڵام هیچ کەسێک نییە هێندە گەمژە بێت ڕەخنەی لەوجۆرە بگرێت، چونکە کۆی فەزاکە بۆ ئەوەیە بزانین دەستەی کۆچکردوان لەو ژیانە سەختەدا چۆن دەژین و زەماوەند دەکەن و بەختەوەری دەچێژن. ڕۆمانەکە تەنیا چیرۆکی پیسی و نەخۆشکەوتنی کرێکارەکانمان بۆ ناگێڕێتەوە، بەڵکو فەزاکان وێنادەکات. ئیشی ڕۆمان نوسین نەخشکردنی فەزاکانە تا ئەو شوێنەی خوێنەر بتوانێت خۆی لەو جیهانەدا ببینێتەوە. نمونەی دووەمم ڕۆمانێکی «پاتریسیا میلو» وە کە ئێستا دەنگێکی گرنگی ئەدەبیاتی بەرازیلییە. ڕۆمانەکە دۆکۆمێنتێکی ترسناکە لەسەر ژنکوژی لە بەرازیل، کە پێدەچێت لە ئاستێکی زۆر ترسناکدا بێت. یەکێکە لەو کتێبە دەگمەنانەی سەرتاپای تەرخانە بۆ کێشەی ژنکوژیی، دەکرێت بە ناوی «ژنان تەبار تەبار» یان «ژنانی کەڵەکەبوو» ناوەکەی وەربگێڕین. ناونیشانەکە خۆی ئاماژەیە بۆ کەڵەکەبوونی لاشەی ژنان لەسەر یەک. بەشێکی ڕۆمانەکە کە لە چەندین فەسڵدا دووبارەدەبێتەوە، پەیوەندی خەیاڵی نێوان پاڵەوانی ڕۆمانەکەیە لەگەڵ کۆمەڵێک ژنی ئەمەزۆن نشیندا کە پلانی کوشتن و تۆڵە لە پیاوان دادەڕێژن. ئەم فەسڵانە کە زۆر دووبارەدەبنەوە، زۆر هاوشێوەن، کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆیان لەسەر ڕوداوە واقعییەکان نییە، بەڵام نوسەر بەکاریدەهێنێت تا دنیای ناوەوەی ژنان و توڕەییانمان بۆ وێنابکات، تا پێمان بڵێ بەرەیەک هەیە، بەرەی ژنانە دژ بە جیهانی ژنکوژی پیاوان. هەڵبەت بە دەست خوێنەرە تەمەڵ و هەناسەکورت و ئەدەب نەناسەکان بێت دەبێت ئەم فەسڵانە لاببەین، چونکە دەتوانین کۆی ئەم بیرۆکەیە بە دوو یان سێ ڕستە گوزارشتبکەین. بەڵام ڕۆماننوس بە وێناکردنی فەزا و خوێندنەوەی ناخ و تەوزیفکردنی خەونە تاریکەکانمان ئەو ڕاستییانە دەڵێت، نەوەک بە دوو ڕستە. دوو ڕستە کاتێک وەک حوکمێک فڕێیدەدەیت هیچ نرخێکی نییە، هەموومان ڕۆژانە سەدان لەو ڕستانە فڕێدەدەین و ئەحکام دەردەکەین و قسەی ڕەنگاوڕەنگ دەکەین، بێئەوەی هیچ سەرنجێک ڕابکێشێت. بەڵام کاتێک ئەم حوکمە لە قووڵایی وێناکردن و هەستکردن بە خودی ژیانەوە هاتبێت، لە ناو ئەزموونی گەرم و زیندووی پاڵەوانەکانەوە هاتبێت، لەوە دەردەچێت حوکمدانێکی ڕووت و بێبنەما بێت و دەبێت بە حەقیقەتێکی هونەریی، بە دەرەنجامێک کە لە وێناکردنی ژیانەوە هاتووە. نمونەی سێهەم لەسەر دوا ڕۆمانی نوسەری ناسراوی ئیسرائیلی «داڤید گروسمان» دەهێنمەوە. ڕۆمانی «ئەوەی نینا دەیزانی». ڕۆمانەکە باس لە سەفەری سێ ژن و پیاوێک دەکات بۆ دورگەی گۆلی ئۆتۆک کە سەردەمانێک زیندانێکی گەورە بووە، مەبەست لە کۆی سەفەرەکە ئەوەیە ڤێرای 90 ساڵانە، بگەڕێتەوە بۆ ژیانی ڕابوردوو و فیلمێکی دۆکۆمێنتار لەسەر یادەوەرییەکانی دروستبکرێت، لە کاتێکدا نینای کچی مەترسی تووشبوونی ئالتزهایمەری هەیە و دەترسێت لەگەڵ تێپەڕینی کاتدا ئەوەی دەیزانێت لە نێوبچێت. سەد و سی لاپەڕەی یەکەمی ڕۆمانەکە کە زیاد لە سێ یەکی کتێبەکە دەکات لەسەر جەژنی لەدایکبوونی نەوەد ساڵەی ڤێرا و ئامادەکردنی سەفەرەکە و کێشە خێزانییەکانی نێوان ڤێرا و نینا و مێردەکەی نینایە. گەر کتێبەکە ناوی نوسەرێکی کوردی بخەینە سەر ئەم خوێنەرە تەپۆ و هەناسەکورتانە دەڵێن ئەو قسانە هەمووی لە پێنج لاپەڕەدا جێگایان دەبێتەوە، ئەم درێژدادڕییە بۆ. لە ڕاستیدا خوێندنەوەی ڕۆمان بە عەقڵییەتی حیکایەت و کورتە چیرۆک ئەم تێڕوانینە هەڵەیەی لێدەکەوێتەوە. کاتێک نەتزانی ڕۆمان چییە و شارەزایی زۆرت نەبوو لە جۆرەکان و لە شێوازە جیاوازەکانی گێڕانەوەدا ئەم جۆرە نەزانییە بەرهەم دێت. "بەختیار عەلی" چاوپێكەوتن لەگەڵ شاخەوان سدیق تەواوی چاوپێكەوتنەكە لە ژمارە ١ی گۆڤاری «وانەر»دا بڵاوبووەتەوە.

تێکستی ئەدەبی بەرنامەی هەڵبژاردن نییە، بە پرسیاری خەڵک و قسەی جەماوەر بیخوێنینەوە و هەڵیبسەنگێنین، بۆیە ئەدەبیات دەنوسم تا لە هیچ کەس نەپرسم، دەبێت چی بنوسم و چۆن بینوسم، بۆیە کەیفم بە سیاسییەکان نایەت، چونکە بەردەوام بەدوای ڕازیکردنی ئەو تارماییەوەن کە پێیدەڵێن خەڵک یان جەماوەر. مرۆڤ بۆ ئەوەی لە تێکستێک تێبگات و بیخوێنێتەوە پێویستی بە زانیاریی ئەدەبی و پسپۆڕی لە ڕۆمان و شارەزایی فەلسەفی و سایکۆلۆژی هەیە. ڕاستییەکەی دەکرێت هەموو ڕۆمانێک کورتبکرێتەوە. من دەتوانم «تاوان و سزا»ی دۆستۆفسکی بکەم بە دە لاپەڕە، بێئەوەی هیچم لە ناوەڕۆکی ڕوداوەکان پەڕاندبێت، دەتوانم ڕۆمانێکی زەبەلاحی وەک «مۆبی دیک» بکەم بە چەند پەڕەیەک. سەدان چاپ هەن بۆ شەڕ و ئاشتی تۆلستۆی، ڕۆمانە گەورەکەیان کردوە بە 200 لاپەڕە. دەتوانم پیرەمێرد و زەریات بۆ بکەم بە چەند دێڕێک. هیچ ڕۆمانێکی گەورە نییە نەتوانیت لێیدەربهێنیت و بڵێیت «سەیرکەن بزانن شتە سەرەکییەکان و ڕوداوەکان هیچ زیانیان پێ کەوتووە». بەڵام ئەمە خوێندنەوەی گەمژەکانە. تەنیا مرۆڤە زۆر گەمژەکان بەمجۆرە لە ڕۆمان دەڕوانن. بەم عەقڵییەتە دەتوانیت نەوەک داگیرکردنی تاریکی، بەڵکو هەموو ڕۆمانێکی دونیا کورتبکەیتەوە. دەتوانیت ڕۆمانێکی وەک یۆلیسیۆس بکەیتە سەر دوو دێڕ، چونکە چیرۆکێک، ڕوداوێک، خەتێکی دیاریکراوی زەمەنی نییە درێژی و کورتی ڕۆمانەکەی پێ بپێوین. بە گشتی ئەمە قسەی کەسانێکە زانیارییەکی زۆر زۆر کەم و سەرەتاییان لەسەر ئەدەبیات و هونەر هەیە. لایەنیکەم هیچ شتێکی ئەوتۆیان لە ئەدەبیاتی کلاسیک و ئەدەبیاتی مۆدێرن نەخوێندۆتەوە. لە بنەڕەتیشدا کۆمەڵێک مەخلوقاتی تەمەڵن ناتوانن بخوێننەوە، لێرەوە هەوڵدەدەن تەمبەڵی و ئیفلیجی خۆیان بفەلسەفێنن، هەندێکیان لە ژیانیاندا پێیان نەخستۆتە کتێبخانەی وڵاتێک و زمانێکی ترەوە کە ڕۆژانە ڕۆمانی ئەستوور ئەستووری تێدا بڵاودەبێتەوە، کەچی بێشەرمانە دەنوسن، باوی ڕۆمانی گەورە نەماوە. ئەم جۆرە ڕستانە، کۆمەڵێک ڕستەی سواو و کڵێشەیین لە گیرڤانی هەموو نەخوێندەوارێکی وڵاتی ئێمەدا دەیدۆزیتەوە. بۆ ئەوەی بزانیت ئەم قسەیە چەند بێمانایە، دەبێت لە جەوهەری ڕۆمان وەک ژانرێکی گشتگیر تێبگەیت. گەر مرۆڤ واتێبگات ڕۆمان گێڕانەوەی چیرۆکێکە، بێگومان هەموو چیرۆکێک، هەتا گەر چیرۆکی جەنگی جیهانییش بێت، لە چەند لاپەڕەیەکدا جێگای دەبێتەوە. بەڵام ڕۆمان گێڕانەوەی چیرۆک نییە، ڕۆمان بیناکردنی شوێنە، دواکەوتنی ڕیتمی کاتە، ڕوانینە لە دەرونی کاراکتەرەکان، ڕوانینە لە ساتە تایبەتییەکانیان، لە دوودڵی و ڕاڕاییەکانیان، لە خۆشییە گەورە و بچوکەکان، لە خەندە و فرمێسکە ڕاگوزەرەکان، لەو فیکر و ئایدیانەی بە خەیاڵی کاراکتەرەکاندا تێدەپەڕێت. قووڵبوونەوەیە لە پەیوەندییەکاندا، سەرنجدانی جوڵە و ڕەفتاری مرۆڤەکانە لەگەڵ یەکدا، سەرنجدانی کێشەکانیانە لەگەڵ خۆیاندا، لەگەڵ ڕابوردوویاندا، لەگەڵ دەوروبەردا، لەگەڵ سیستمدا. جگە لەوانە ڕۆمان سەرەنجدانە لە شوێن، لەفەزا، لە سروشت، لە فەزای ژوورەکان، لە شتە بچوک و فڕێدراو و فەرامۆشکراوەکان. بەڵام جیا لە هەموو ئەم شتانە ڕۆمان ڕوداوە، سەرنجدانی ورد و لەسەرەخۆی گەشەکردنی ڕوداوێکە لە هەموو ئاستێکەوە، تێڕوانینە لە تەواوی سەردەمێک و تەواوی کۆمەڵگایەک بە هەموو هەمەڕەنگی خۆیەوە. بۆ نمونە دەکرا لە «کەشتی فریشتەکان» بڵێم «وەفای ڕەفعەت بەیانی لە خەو هەستا و چووە بەر ئاوێنەکە و بینی باڵی لێ ڕواوە». بۆ ڕەخنەگرێک تێنەگات ڕۆمانەکە باس لە وێرانبوونی هێدی هێدی و لەسەرەخۆی مرۆڤە لە دونیای سیاسەتدا، پێویست ناکات، زۆر بنوسیت تا بگەیتە ئەو ڕستەیە. بەڵام من دەمەوێت مێژووی پێش ئەو چرکە ساتە بگێڕمەوە، مێژوو بە چینە جیاواز و بونیادە ئەرکیۆلۆژییە جیاوازەکەی. ئەو جیهانە وێنابکەم بە کاراکتەرە جیاوازییەکانییەوە، بە دۆخە دەرونی و فیکرییە جیاوازەکانییەوە، بە بەرزی و نزمییە مێژووییەکەیەوە. ئەوانەی قسە لە درێژیی وکورتی دەکەن، بە عەقڵییەتی حکایەت ڕۆمان دەخوێننەوە. ئەوانە باشترە بچنە لای نەنکیان حیکایەتیان بۆ بگێڕێتەوە، بە هەڵە سەریانکردوە بە دونیای ڕۆماندا. ڕۆمان لە یەک کاتدا وێناکردنی جیهانی ناوەوەی مرۆڤ و جیهانە کۆمەڵایەتییەکەشییەتی، جوڵاندنەوەیە لەسەر چەندین ئاستی زەمەنی جیاواز لە یەککاتدا، سەفەرە بە ناو چەندەها شوێنی جیاوازدا لە یەککاتدا، لە هەموو شتێکیش گرنگتر کردنەوەی دەرگایە لەسەر چەندین جیهانی نەبینراو و فەنتازی و نەزانراو. لێرەدا باسی کلاسیکییە گەورەکانت بۆ ناکەم وەک دۆستۆفسکی و تۆلستۆی کە جاری وایە وەسفکردنی ڕوداو و دیالۆگ و جلوبەرگ و فەزای ناو یەک دیمەن لە ژوورێکدا دەیان لاپەڕە دەبات، باسی ئۆلگا تۆکراچۆکیش ناکەم کە 2019 نۆبڵی وەرگرت و ڕۆمانی «کتێبەکانی یەعقوب»ی لە چاپە پۆلۆنییەکەیدا نزیکی 1800 لاپەڕەیە، چەندەها چیرۆک و فەزای جیای تێدایە کە هەتا گرێدانەوەیان بە یەکیشەوە زەحمەتە.

روانشناسی تکاملی 🔸جذابیت: چرا زیبایی، زیباست؟ ✍دکتر کورش رستگار شاید برای بسیاری از ما، فکر کردن به بدیهیات، فعالیتی مفید و چالش‌انگیز، نباشد. حتی ممکن است چنین کاری را بیهوده هم تلقی کنیم. شاید هیچ وقت از خود نپرسیده باشیم که چرا انسان دو چشم دارد و چرا سه چشم ندارد! چرا روی دو پا راه می رود، ابروها به چه دردی می خورند و بسیاري از این چراهای دیگر. ما معمولا این قدر به این بدیهیات تکراری عادت کرده ایم که حتی به ذهنمان هم خطور نمی کند که چرا چنین موضوعات به ظاهر بدیهی، بدین شکل هستند. شاعران، هنرمندان، نویسندگان، فیلسوفان و رسانه ها، درباره زیبایی و خاصیت افسونگری آن، بسیار صحبت کرده و نظر داده اند. ولی به راستی، چرا زیبایی، زیباست؟! چرا ما فلان خصایص چهره ای، بدنی و رفتاری را جذاب و زیبا می یابیم. چرا دیدن موهای پرپشت و براق را به یک سر تاس، ترجیح می دهیم. در مورد اندازه چشم ها، بینی، شکل صورت، اندام ها و حتی بسیاری از رفتارها هم، ترجیحات مشخص و جهانشمولی وجود دارد. بین فرهنگ ها و قومیت های مختلف، تشابهاتی اساسی در مورد آنچه که زیبا و جذاب است، وجود دارد. مطالعات نشان می دهند که استانداردهای زیبایی در مورد بعضی از این خصایص، به طور وسیعی در بین افراد متعلق به فرهنگ های بسیار متفاوت، مشابه هستند (لانگلویس و همکاران، 2000). این استانداردها حتی از نظر نوزادانی که نسبت به چهره های زیباتر واکنشی متفاوت نشان می دهند نیز مشابهت دارند (روبنشتین و همکاران، 1999). لانگلویس و همکارانش (2000) با سنجش توافق در ارزیابی جذابیت به وسیله فرهنگ ها و قومیت های مختلف، نتایج ذیل را به دست آوردند. در زمینه توافقات درون‌فرهنگی در مورد زیبایی، آنها توافـق 90% را برای ارزیابی زیبایی بزرگسالان از بزرگسالان و 85% را برای ارزیابی بزرگسالان از کودکان، به دسـت آوردند. میزان توافق بین‌فرهنگی 94% و میزان توافق بین قومیت ها 88% بود. حتی نوزادانی که مدت زیادی از پا گذاشتن آنها به عرصه گیتی نگذاشته و فرصتی برای هیچ گونه فرهنگ‌پذیری نداشته اند نیز چهره های زیبا را نسبت به چهره های کمتر جذاب ترجیح می دهند. همچنین آنها همان چهره هایی را ترجیح می دهند که بزرگسالان ترجیح می دهند (لانگلـویس و همکاران، 1990؛ 1991). بـین تـرجیح نوزادان برای دیدن عکس هایی از چهره افراد و ارزیابی بزرگسالان از جذابیت این چهره ها نیز همبستگی یافت شده است (کرامـر و همکاران، 1995؛ به نقل از کالیک و همکاران، 1998). این آمارها نشان می دهند که زیبایی و آنچه که ما زیبا و جذاب می یابیم؛ به فرهنگ، قومیت و شرایط محیطی بستگی نداشته و بین افراد متفاوت و متعلق به قومیت ها و فرهنگ های مختلف، توافقات زیادی وجود دارد. همه می دانیم که آنچه که بین افراد، قومیت ها و فرهنگ های مختلف، مشترک است، زیست و نه فرهنگ آنهاست. به عبارت ساده تر اینکه انسانها چه خصایص چهره ای و بدنی را جذاب و زیبا می دانند، به طور زیستی تعیین شده و از عوامل محیطی تاثیر نپذیرفته یا بسیار کم تاثیر می پذیرند. این گروه از پژوهش ها برای ما از این جهت که نشان می دهند که انسان ها با یک سری از ترجیحات ذاتی و از پیش وجود داشته در مورد زیبایی به دنیا می آیند، بسیار بصیرت‌دهنده و روشنی‌بخش هستند. آنها حجت را برای آن دسته از نظریات کهنه در علوم اجتماعی که جذابیت را کاملا و یکسره به عوامل فرهنگی و مدگرایی نسبت میدادند، تمام کردند. نوزادان تازه به دنیا آمده، فرصت هیچ گونه آموزش و فرهنگ‌پذیری نداشته اند که بخواهند بر اساس آن، خصایص چهره ای خاصی را ترجیح دهند. توافق های بین‌قومیتی و بین‌فرهنگی نیز گویای آن هستند که عواملی فراتر از ترجیحات بوم‌شناختی، زیبایی را می سازند. به طور خلاصه، توافقات و همبستگی‌ های گزارش‌شده بین قومیت ها و فرهنگ های مختلف در مورد جذابیت، به این حقیقت اشاره می کنند که افراد متفاوت، زیبایی را زیبا می بینند و جذابیت را جذاب می یابند، ریشه در بنیادهای زیستی و درونی آنها و نه عوامل فرهنگی دارد.

🔴کچە نووسەرێکی کورد، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی سویدی بەدەست هێنا. 🔹بەلسەم كامیل كەرەك فەیلی ئەدیب و نوسەری كورد، بەرۆمانەكەی كەبەناوونیشانی "ئاسۆی رووداوە"، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی وڵاتی سویدی بەدەست هێنا.

لە ١٩٦٩ دا کە وەشێنەری کتێبەکانی بێکێت هەواڵی براوەبوونی خەڵاتی نوبێلی پێ ئەدا بە تەشقەڵەوە پێی ئەڵێ: بەهەر حاڵ بوویتە براوەی خەڵاتی نوبێل. وا چاکە خۆت بشاریەوە. ئەویش ئەچێتە هوتێلێ لە تونس خۆی ئەشارێتەوەو تەنیا بە مەرجی پرسیار لێنەکردن ئامادە ئەبێ وتوێژێکی بێدەنگانە بکاو ئەڵێ: هەر وشەیەک لە لکەیەک ئەچێ ناپێویست بەرووی بێدەنگی و نەبووندا !

غوربەت وێستگەیەک لە نێوان سەفەر و گەڕانەوەدا جەلیل ئازادیخواز ڕامانێک لە نامیلکەی (نووسینەوەی نیشتمان) ی جەمال نەجاری ڕوونە زۆر پش نالی، یەکەم چریکەکانی شێعری تاراوگەی کوردی چڕاون و بوونەتە یەکەم ڕەگەکانی گەڕانەوەی مرۆڤی کورد بۆ زێد، ڕەنگە ئەو چریکانە یەکەم پرسە گرنگ و بنەمایییەکانی مرۆڤی کورد بن کە لە خۆی و نیشتمان و نیسبەتی خۆی بە نیشتمانەوە کردبێتی، ڕەنگە ئەمانە یەکەم هزرینە ئابستراکەکانی مرۆڤی کورد بن کە ئاخاوتن لە خۆی و خاک و کۆی ئەو پێوەندییانە دەکات، کە پێی دەڵێن ناسنامە و نۆستالۆژیا و گرێدراوی زەین و یادەوەری بە شوێنەوە، شوێنێک کە بەشێکە لە بوون، لە ناسنامەی جێگیر و پاژێکی مەزنی جیانەکراوە لە بوون و کەسایەتی و مرۆڤایەتیی مرۆڤ. ڕەنگە بتوانین هەندێک لە ڕەگەزە تایبەتییەکانی شێعری تاراوگەی هەنووکەی کوردی وا پۆلێن و پناسە بکەین. دەرێژەی بابەت: http://kanuninusaran.org/2021/05/08/jalil_jalmal-1999/

‏الوطن للأغنياء والوطنية للفقراء. وەتەن بۆ دەوڵەمەندان و وەتەنپەرەستیش بۆ هەژاران... مەحموود دەروێش

‎◾️کرێکارێکی شاعیر لە ڕۆژی جیهانی کرێکار، ژیانی بە کۆتا گەیشت.! ••• ‎#تەنیایی ‎تا فڕینی پەپوولەیێک ‎لە دووای توانەوەی بەفر ‎چی سەهۆڵانییە ئەڕوات، ‎ئەوەی لەم کۆڵانە ‎ئەمێنێتەوە ‎تەنیایی منە ‎ناتوێتەوە ..! ‎#سمایل_کەریمی(کام ژین) ‎(ڕۆحت شاد🕯

شورش علیه شعر ✍آنتونن آرتو/ ترجمه‌ی سمیرا رشیدپور از متن: با شورش علیه من و خود است که از تمامِ تن‌مندی‌های بدِ کلمه خلاص می‌شوم. تن‌مندی‌های بدی که همواره برای انسان توأم با پیمانی بوده، پیمانی از سر بزدلی و توهم. اینکه چه زنای خفت‌باری میان بزدلی و توهم هست را من نمی‌دانم. نمی‌خواهم کلمه‌ای را بپذیرم که نمی‌دانم از کدام لیبیدو درآمده و از قضا کاملن به شکل‌گیری‌های میل‌ در من آگاه بوده‌است. در فرم‌های کلامِ انسان نمی‌دانم کدام سازوکار طمع‌کارانه، کدام خود دریدنی حریص و طمع‌کار وجود دارد که در آنها شاعر به موضوع بسنده می‌کند، خودش را می‌بیند که با همین موضوع خورده می‌شود. دیگر اکنون جنایتی که بر کلمه سنگینی می‌کرد جسمیت یافته، اما جنایت در حقیقت، پذیرفتن آن موضوع بود. لیبیدو اندیشه‌ای است برآمده از حیوانیت و همین حیوانیت است که روزی در انسان دگرگون می‌شوند. #آنتونن_آرتو #نوشتن #سمیرا_رشیدپور برای خواندن متن کامل بنگرید به: http://problematicaa.com/writing_artaud/ عضویت در تلگرام پروبلماتیکا: https://t.me/problematica

بخش ۴ زیبایی شناسی و فلسفه هنر هگل Georg Wilhelm Friedrich Hegel (گئورگ ویلهلم فریدریش هگل) German philosopher البته هگــل اصطلاحِ رمانتیک را به تمام دوران هنر بعد از هلنیسم تعمیم می¬دهد. هنر رومانتیک بواسطه¬ی نقاشی چهره¬نما (پرتره)، موسیقی کلیسایی، تئاتر (تراژدی شکسپیری) و نهایتاً شعر ؛ قادر می¬شود تا حد زیادی توأمانی روح و امرحسی را نمایان سازد. با این وجود، اگر صورت حسی در هنر نمادین غالب بر محتوای روحانی خود بود؛ در هنر رومانتیک ـ که بنوعی به آن شباهت دارد ـ این محتواست که بر صورت چیره گشته و آنرا به درون¬اندیشی کشانیده است. (خلاف جلوه¬ی بیرونی هنر یونانی که صورت و محتوا برهم تطابق داشتند). هگل با هنر رومانتیسم زمانه¬ای خود همدلی نشان می¬دهد اما آنرا نیز نابسنده می¬داند. رومانتیسم ـ به باور هگل ـ آخرین تلاش هنر است برای آشگارگی روح و چون دراین امر ناکام می¬ماند ـ و این ناکامی ذاتی ست؛ دین عهده¬دار این مهم می¬گردد؛ هرچند که بایستی در یاد داشت : دین ـ نیز همچو هنر، از بهره¬گیری از عناصر حسی برای این کار گریزی ندارد. @philooart 🔸️جستاری در هنر و فلسفه👁‍🗨

بخش ۳ زیبایی شناسی و فلسفه هنر هگل Georg Wilhelm Friedrich Hegel (گئورگ ویلهلم فریدریش هگل) German philosopher هگل در مقابل رویکردِ سلبی یهودان به روح، انگاره¬ی ایجابیِ وحدت وجود را آنچنان که در نزد شعرا و عارفان مسلمان (فارس وترک) رواج داشت قرار می¬دهد و همان نتیجه را می¬گیرد. (هگل به تأثیر از گوته از حافظ مثال میآورد) روحِ¬اندیشا در ادامه¬ی سیرتکاملی خود، در تمدن هلنی ـ و اینبار در صورت پیکرتراشی یونانی ـ آشکار می¬شود. هنر یونانی با سادگی، وضوح و زیبایی خود، روح را در شایسته¬ترین صورت ممکن، یعنی کالبد انسانی به نمایش می¬گذارد. با اینحال، این هنر کامل است اما تامه نیست؛ پیکرتراشی ـ علیرغم جلوه¬ی باشکوهی که از زیبایی روح نشان می¬دهد، در فرم جسمانی خود محبوس می¬ماند به دیگرسخن، این هنر فاقد زنده¬گی ست. یونانیان این نقص را ـ به زعم هگل ـ تا حدی با تراژدی کلاسیک جبران می¬کنند.ایستگاه نهایی تجلی روح در ساحت هنر، تمدن مسیحی (ژرمنی/غربی) و هنرِ رومانتیک است. اگر وفق منطق هگلی، هنر سمبولیک و کلاسیک را تز و آنتی¬تز هم بدانیم؛ پس هنر رومانتیک برآیندِ سنتزی آندوست. @philooart 🔸️جستاری در هنر و فلسفه👁‍🗨

بخش ۲ زیبایی شناسی و فلسفه هنر هگل 🔻جستارهایی در فلسفه هنر با حسین سلامی Georg Wilhelm Friedrich Hegel (گئورگ ویلهلم فریدریش هگل) German philosopher هگل زیبایی را واسط بین امر محسوس و امر معقول می¬داند. زیبایی، حقیقت مطلق را آشکار می¬کند ـ اما از طریق احساس و درک حسی؛ پس هگل ـ بازهم خلاف نظر کانت ـ اثر هنری را دریچه¬ایی برای شناخت حقیقت بوده¬ها (نومن¬ها) می¬داند. در واقع، هگل شکاف برناگذشتنی بین بوده و پدیدار(فنومن) را انکار می¬کند؛ و این انگاره را پیش می¬کشد که پدیدارها، پرتوی افکنی بوده¬ها هستند و پس با ایشان قرابت ذاتی دارند. حکم هگل براین است که اگر بوده ای ـ در شکل پدیده ـ به اندیشه درنیآید، پس وجود هم ندارد! غایت تاریخ رهایی روح است و روح ـ برای نیل به این آرمان، ناگزیر از منازل تاریخی عبور می¬کند. نخستینِ این منزل¬ها، هنر است؛ پس درواقع، تغییر و تحول در سبک¬های هنری، از نوعی استبعاد پیروی می¬کند. به بیان دیگر، این روح است که برای نمایاندن خود، سبب تغییر سبک می¬شود. از اینجاست که اصطلاح «پایان هنر» هگلی معنا می¬یابد: پایان هنر در اصل، نتیجه¬ی محتوم تکامل روح است. هنر دیگر قابلیت آنرا ندارد که جلوه¬گاهِ روح زمانه باشد؛ از اینرو جای خود را به دین ـ و سرآخر، فلسفه می¬دهد، تا سفر روح کامل گردد. بدلیل آنکه آثار هنری ـ از منظر هگل ـ تجلی¬گاه حقیقت روحانی هستند، پس پیوندی بین هنر و دین استوار است. بدین قرار، هنر راستین برای هگل، هنردینی است؛ اما نه هنری که فقط مضمون دینی دارد، بلکه این هنر بایستی قادر به بازنمایی آزادی و زنده¬گی روح باشد. هنر و دین از جانب دیگری هم بهم پیوند دارند؛ چرا که اساس هردو ـ برای بازتابش روح در تاریخ اندیشه، صورزیبا و امرحسانی است. این تجلی در سه صورت (هنرنمادین/هنرکلاسیک/هنر رومانتیک) به تعیّن درمی¬آید: در نخستین مرحله¬ی تکاپوی روح¬زمانه درساحت هنر، این روح ـ و به تبع آن اندیشه¬ی بشری ـ هنوز در نوعی بیخودی قرار دارد؛ لذا با مجموعه آثاری مواجه هستیم که هگل آنها را در اصل پیشاهنر قلمداد می¬کند. جایی که هنوز گسست ادراکی بین روح و طبیعت رُخ نداده است. هگل هنر پارسیان را نمونه¬ای از این گنگی معرفتی می¬داند. پارسیان، روح را از عناصر بسیط طبیعی تمییز نمی¬دهند؛ نور/آتش مورد پرستش ایشان، نماد روح/خدا نیست بلکه ـ بی هیچ دخل و تصرفی ـ عیناً هموست. گرچه بعدتر، این نور به کالبد انسانی درمی¬آید (اورمزد) ولی هنوز آزاد و خودآگاه نیست. مرحله¬ی بعدی پیشاهنر متعلق است به هنر هندوان، جایی که پیوند روح و طبیعت چنان گسسته شده که تنها می¬توان با واسطه به آن اشاره کرد، آنهم با زبانی گزافه و کژتاب. حاصل آثاری است اغراق¬آمیز ¬به هیبت هیولاوشان. هنر هندی را ـ از آنجا که شامل دخل و تصرف در طبیعت می¬شود میتوان با اغماض اثری هنری دانست؛ اما چون مشحون از افراط و زیاده¬روی است، زشتی را نمایان می-سازد تا زیبایی. این با ظهور تمدن مصر است که هنر نمادین به واقع ظاهر می¬شود. مصریان نخستین قومی هستند که پی بوجود روح می-برند (هگل برای تأیید خود از هرودوت نقل¬قول میکند) و آنرا نامیرا می¬فهمند. ایشان بناکننده¬ی راستین هنر نمادین هستند؛ آنهم در قالب هنر معماری ـ که از چیدمان اشکال بسیط نمادین بوجود آمده (اهرام ثلاثه) اما اندیشه¬ی نوسال مصری، روح را فقط در قلمروی مرگ درک می¬کند؛ در واقع هنر مصری جلوه¬گاه روح را ـ بواسطه¬ی همان خصلت نامیرایی ـ متعلق به این جهان نمی¬داند. هنر مصری نامیراست اما نشانی از زنده¬گی ندارد. همزمان هنر یهودی هرچند به درکی کاملاً آزاد از روح رسیده است؛ اما این روح الوهی است و نه انسانی. ورطه¬ی بین ایندو آنچنان نابرگذشتنی است و روح خداگون چنان از طبیعت مبریٰ است که قادر به جای گرفتن در ادراک بشری و تجلی مادی نیست. https://www.instagram.com/p/COVTlHbgVfk/?igshid=10gt5wys5pvji @philooart 🔸️جستاری در هنر و فلسفه👁‍🗨

زیبایی شناسی و فلسفه هنر هگل (گئورگ ویلهلم فریدریش هگل) Georg Wilhelm Friedrich Hegel German philosopher 🔻جستارهایی در فلسفه هنر با حسین سلامی گئورگ ویلهلم فردریش هی¬گِل (1831-1770) هگل را می¬توان نخستین فیلسوف و مورخ هنر دانست؛ او همچنین شهرتی بسزا در بنا ساختن یک نظام فراگیر اندیشگی دارد. هگل فیلسوفی سیستماتیک است؛ به این علت می¬کوشیم قرائتی سامانمند از آرای وی ـ درخصوص هنر و زیبایی ارایه دهیم. (هرچند سیستم (سامان) را نه در معنای خشک و ماشینواره¬ی آن ـ چنانکه شاگردان و گروه موسوم به هگلی¬های جوان می¬فهمیدند؛ بلکه در هیأت نوعی اندامواره¬ی (ارگان) زنده که همواره دستخوش سیر تکاملی ست بکار می¬بست) پیش از ورود به مبحث زیبایی شناسی هگل، لازم است در خصوص یک مفهوم و یک شیوه بیشتر تأمل کنیم: روحِ اندیشا یا گایستGeist؛ شاید بنیادی¬ترین مفهوم در منظومه¬ی اندیشگی هگل باشد. در واقع، تمام تاریخ اندیشه¬ی بشری ـ در خوانش هگلی آن ـ چیزی جز تاریخ خودآگاهی و آشکارگی روح نیست. مراد هگل از روح اندیشا ـ در اصل و تا انتها، مبهم باقی می¬ماند؛ (شاید که وی آنرا تعبیری بروز شده از مفهومِ نوس (روح خردمند) نوافلاطونیان می¬دانست؟) هگــل از این اصطلاح، مفاهیمی چون اندیشه¬ی مطلق، ایده مطلق، الوهیت، هستی و... را مستفاد می¬کند. سیرِ تاریخ، از منظر هگل ـ فرآیند خودآگاهیِ روح با همه¬ی معانی مضمر درآن است. این سیر تاریخی اما، خطی نیست، بل فراگشتی مارپیچ است ـ که از خود آغاز و به خود ختم می¬شود. تاریخ، آشکارگیِ روح و شرح رهایی اوست از قید طبیعت بواسطه¬ی خودآگاهی؛ روح اساساً در تباین با طبیعت است، طبیعتی که نه تاریخی دارد و نه تکاملی. روح(¬اندیشای)¬زمانه یا تسای¬گایست Zeitgeist ، تجلّیات این روح مطلق است؛ در ادوار تاریخی بشر. هگل آنرا به رایحه¬ای که در فضا پیچیده و به مشام می¬خورد. مانند کرده است. وجودی که می¬توان درک کرد اما نمی¬توان مستقیماً بدان اشاره داد. انسان نزدیکترین هستنده به هستی (روح) است؛ از این رو تاریخ اندیشه¬ی بشری، تاریخِ هستی اندیشیده (روح¬اندیشا) است. به عبارت دیگر، آدمی، تجلی یک چنین عقلانیتی در بستر طبیعت است. از اینروست که تکامل روح، بسته به تکامل انسان و تاریخ انسانی است. شیوه¬یی که هگل در شناسایی اندیشه¬ی بشر بکار می¬گیرد، منطق خاص هگلی است که آنرا به دیالکتیک می¬شناسیم و البته با دیالکتیک افلاطونی متفاوت است. هگل، مدعی بود که موضوع فلسفه اش نه طبیعت (جهان) که اندیشه است. به بیان دیگر، هدف فلسفه را پژوهش در ساختار اندیشه می¬دانست نه کندوکاو در طبیعت. بدلیل ارتباط اندیشه¬ی انسانی به اندیشه¬ی روح، پس هدف فلسفه در نهایت شناخت اندیشه¬ی مطلق است. هگل نسبت منطق به فلسفه را مانند نسبت گرامر به زبان می¬دانست؛ او خود کمتر از واژه¬ی دیالکتیک برای نامیدن شیوه¬ی منطقی¬اش استفاده کرده و منطق خود را در اصل واسازی زبانی می¬داند؛ به باور هگل، اندیشه خود را در زبان انسانی نهان ساخته و لذا بایستی آن واژگان و مفاهیمی را که مربوط¬اند به اندیشه (مثل مطلق، اینهمانی، وحدت، شئ و...) واکاویم تا ماهیت اندیشه را دریابیم به این معنا که کدام عناصر زبانی امکان اندیشیدن را فراهم می¬کنند. رابطه¬ی بین این مفاهیم اندیشگی، اساساً بر نظان تضاد استوار است. یعنی وقتی به این مفاهیم برمی¬خوریم، متوجه می¬شویم که هرمفهوم ـ بدون مفهوم متضادش، فهم نمی¬شود. (تلازم متضاد). بهنگام واسازی این مفاهیم، به ترکیبی جدید دست می¬یابیم که شامل بهره ای از هردو مفهوم ـ بعلاوه¬ی فهمی فراگیرتر است. (مثلاً در برابر مفهوم رهایی/ مفهوم انقیاد را داریم؛ با واسازی ایندو به مفهوم آزادی می¬رسیم) هگل این رویکرد واساختی/دیالکتیکی سه بخشی را با تز(برنهاد)/آنتی¬تز(برابرنهاد) و سنتز(همنهاد)مشخص می¬سازد. هگل همین شیوه را در مبحث تاریخ هنر پی می¬گیرد؛ یعنی کاری به تمام تاریخ و آثار هنری ندارد، بلکه خود را به نمونه-هایی محدود می¬کند که سیر تکاملیِ اندیشه/هنر را ـ آنگونه که او می¬فهمید ـ نشان دهند. اینجا نقطه¬ی افتراق هگل از کانت نمایان می¬شود: هرچه کانت از اثر هنری اجتناب داشت و طبیعت را می¬ستود؛ هگل تمام نظرات زیبایی¬شناسانه¬ی خود را بر اساس ارجاعات مستقیم به آثار هنری استوار ساخت. او برخلاف کانت، برآن بود که زیبایی، ویژگی خود اعیان است و نه کیفیتی در ذهن مخاطب، هنر، مقلد روح نیست بلکه تجلی¬گاه آنست. از اینرو، گرچه زیبایی طبیعی هم وجود دارد، اما زیبایی راستین، فقط در اثر هنری بوجود می¬آید. به دیگرسخن، انسان ـ بعنوان برترین بازنمود روح ـ محمل برترین نوع زیبایی است. https://www.instagram.com/p/COVTGddgQA1/?igshid=c822fvubyob8 ادامه دارد...⬇️ @philooart 🔸️جستاری در هنر و فلسفه👁‍🗨

▪️درباره‌ی شعر شاعر می‌بایست ،استعدادِ ذاتی شاعرانگی داشته و در تقابلِ با خویشتن، در آیینه‌ی پیرامونَش صاف و بی‌غل و غش باشد و در پروارندنِ حواس پنج‌گانه و پرواز پرنده‌ی خیالش؛ توانا. کتاب‌های درخور خوانده باشد. تا هرچه بیشتر و عمیق‌تر ، زخم‌های دوران معاصرش را بشناسد و یا اینکه فلسفه ، تا ممتد بر سرگشتگی‌اش ، بیفزاید!   اینکه عاشق پیشه‌گی کرده باشد و از غرایزش، خط و مشی گرفته باشد خوب است. برای معشوقه دلتنگ شده باشد خوب است. اصلا یکی از بارقه‌های شاعرانگی ، همین دل باختگی‌هاست . دیگر پس از این است که پای دانش و آگاهی به میان می‌آید. پای اینکه هر روز آگاه‌تر به جهل‌ات شوی .خودت را به چالش بکشی و از جنگ با هر آنچه سراب است ، دست و هوش بر نداری. چرا که اینها همه، شرط لازم است اما کفایت نمی‌کند. پس، بایسته آن است که؛ نیام بر خاک افکنده و شمشیرت را از رو ببندی !  بافرض رعایت هر آنچه که در حدود شعور من بود، هم از اینگونه است که شاعر به نهاد شعر دست می‌یابد و آن جوهره ؛ غَم است. دردی‌ست تراویده از نوعی دیگر دیدن و نوعی دیگر زیست نمودن.  ملغمه‌ای‌ست از همه‌ی اینها. اندوهی از این جنس، رویین تن‌ات می‌کند. مسئولیت‌ات را در قبال آنها که قرار است شاید، روزی نوشته‌هایت را بخوانند دوصد چندان می‌کند. مهربانی و فروتنی، خشم و غضب، و فعل و انفعال به موقع و سر جایش در شعرهایت ، جاری شده و قد علم می‌کنند. غمی اصیل که بر شعور شاعر سایه گسترده و پنجه در پنجه خیالش افکنده است. دیگر غم اسیر دست‌اش نیست تا هر آن لحظه که اراده کند، بنویسد! باری، این گونه اندوه، همان عنصرِ کم‌مایه‌ی همیشگیِ ساری در روزمرگیِ توده‌ها نیست. بل او سوگوار و اسیر چنگالِ غمی نیک نهاد است. حالا بهتر است بنویسد. حالا دیگر بهترین اتفاق زندگی‌ات، شعر است. چه بسا، این مسیر ناهموار سال‌های شیرین عمرت را، درگیر کند و خام ببلعدت تا پخته به درآیی! هر از گاهی برمی‌گردی و به نوشته‌های پیش از این‌ات می‌نگری و به هرزه بودنشان -- به رنج -- می‌خندی! ▪️بابک رضایی

📃 ساحت حقیقی شعر، هنر و فلسفه‌ از منظر #شوپنهاور همه ی سرهم بَندکُن ها نهایتا به این دلیل سرهم بَندکُن‌اند که هوش‌شان همچنان سخت مقید به [ اراده ] است و تنها با مهمیز آن به حرکت در‌می‌آید، و از این رو همواره در خدمت آن می‌ماند. بنابراین، این‌ها قادر به انجام هیچ کار دیگری جز رسیدن به اهداف شخصی خود نیستند. به همین دلیل نقاشی‌های زشت می‌کشند و اشعار جلف و بی‌معنی می‌گویند و فلسفه‌های مهمل و احمقانه و مزخرف و اغلب نادرست به هم می‌بافند، یعنی هنگامی دست به این کارها می‌زنند که بخواهند خود را با نادرستی و تقلب زاهدمابانه‌شان نزد مصادر قدرت لوس کنند. از این رو، تمامی افکار و اعمال این‌ها شخصی است؛ و به همین دلیل هم دست آخر موفق می‌شوند امور ظاهری و فرعی و قراردادی موجود در آثار دیگران را به عنوان ابداعات شخصی خود جا بزنند. این افراد به جای هسته به پوسته می‌چسبند، و با این حال خیال می‌کنند که به چیزی دست یافته‌اند، و حتی از آن آثار هم سبقت گرفته‌اند. هنگامی هم که ناتوانی‌شان آشکار باشد، باز عده‌ی زیادی از آن‌ها امیدوارند که در نهایت به دلیل حسن‌نیت یا اراده‌ی راسخ خود به موفقیت رسند. اما دقیقا همین اراده‌ی راسخ است که این را ناممکن می‌کند، چون اراده صرفا معطوف به اهداف شخصی است؛ اما جایی که پای اهداف شخصی به میان می‌آید هرگز نمی‌توان به طور جدی به شعر ، هنر و فلسفه پرداخت. لذا این تعبیر که " خودش سد راه خودش می‌شود " کاملا در مورد این افراد صدق می‌کند. این‌ها حتی به فکرشان هم خطور نمی‌کند که این تنها [ هوش ] است که، هنگامی که از بند [ اراده ] و تمامی نقشه‌های آن رها شده و آزادانه فعالیت کند، شخص را قادر به آفرینش حقیقی می‌کند. 📚 جهان همچون اراده و تصور 🍃 @babakrezaii