586
Subscribers
No data24 hours
-427 days
-5030 days
Data loading in progress...
Similar Channels
Tags Cloud
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Incoming and Outgoing Mentions
---
---
---
---
---
---
Attracting Subscribers
April '26
April '26
+1
in 2 channels
March '26
+7
in 0 channels
Get PRO
February '26
+5
in 0 channels
Get PRO
January '26
+11
in 0 channels
Get PRO
December '25
+6
in 0 channels
Get PRO
November '25
+7
in 0 channels
Get PRO
October '25
+9
in 0 channels
Get PRO
September '25
+14
in 0 channels
Get PRO
August '25
+6
in 0 channels
Get PRO
July '25
+9
in 0 channels
Get PRO
June '25
+5
in 0 channels
Get PRO
May '25
+13
in 0 channels
Get PRO
April '25
+10
in 0 channels
Get PRO
March '25
+15
in 0 channels
Get PRO
February '25
+16
in 0 channels
Get PRO
January '25
+22
in 1 channels
Get PRO
December '24
+39
in 1 channels
Get PRO
November '24
+78
in 0 channels
Get PRO
October '24
+89
in 1 channels
Get PRO
September '24
+63
in 4 channels
Get PRO
August '24
+100
in 2 channels
Get PRO
July '24
+99
in 0 channels
Get PRO
June '24
+93
in 0 channels
Get PRO
May '24
+128
in 0 channels
Get PRO
April '24
+117
in 1 channels
Get PRO
March '24
+159
in 0 channels
Get PRO
February '24
+113
in 2 channels
Get PRO
January '24
+82
in 3 channels
Get PRO
December '23
+120
in 2 channels
Get PRO
November '23
+27
in 1 channels
Get PRO
October '23
+29
in 2 channels
Get PRO
September '23
+33
in 0 channels
Get PRO
August '23
+16
in 0 channels
Get PRO
July '23
+18
in 0 channels
Get PRO
June '23
+33
in 0 channels
Get PRO
May '23
+37
in 0 channels
Get PRO
April '23
+24
in 0 channels
Get PRO
March '23
+39
in 0 channels
Get PRO
February '23
+57
in 0 channels
Get PRO
January '23
+24
in 0 channels
Get PRO
December '22
+318
in 0 channels
| Date | Subscriber Growth | Mentions | Channels | |
| 02 April | 0 | |||
| 01 April | +1 |
Channel Posts
| 2 |  No text... | 43 |
| 3 | ئەم پۆستانەش کاتین لەماوەیەمی کورتدا ئەسڕێنەوە ، لەعنەتی اللە لەوانە بدات کەوا ئەو باس و خواسانە دێننە ناو تیلیگرام و خەڵکی پێ مەشغول ئەکەن ئەو پۆستەی سەرەوەشـم تەنها بۆ ئەوە بوو کەوا وەک دەروێشێک سەیر بکرێن
رسول الله ﷺ فەرمووی لەدوای من دەست بە دوو شت بگرن گومرا نابن
کیتابی اللە و سونەتەکەی
بەڵام سوننەتێکی صحیح | 50 |
| 4 | لەعنەتی اللە لەو کەسە بدات تانە دەدات لە صحابە بەرێزەکان و ئەوکەسانەی درۆدەکەن بەدەمی کەسانێک کەوا قسەیان بە صحابە بەرێزەکان نەگووتووە
و هەموو هاوەڵە بەرێزەکان وەک (علي و طلحة و زوبێر و معاوییە ) و باقی صحابەکانی تر
اللهم امين | 63 |
| 5 | - قال عبد اللَّه: وجود أبي عاصم أقام إسناده -
قال: خطب علي - رضي اللَّه عنه - فقال:
إن النبي ﷺ لم يعهد إلينا في الامارة شيئاً، وإنما هو رأي رأيناه.
ئیمامی عەلی (رَضِىَ الله عَنْهُ ) وتارێکی داو فەرمووی ،بێگومان پێغەمبەر ﷺ هیچ پەیمان و وەسیەتێکی (دیاریکراوی) بۆ ئێمە جێ نەنەهێشتووە سەبارەت بە فەرمانڕەوایی و میرایەتی (ئیمارەت ـ خەلافەت)
بەڵکو ئەمە تەنها ڕایەک (ئیجتیهادێک) بوو کە خۆمان هەمانبوو.
السنة الخلال ١٣٣٦ | 76 |
| 6 | براتان : زنار محمد . | 44 |
| 7 | خەڵکی دیکەش ئاگادار بکەنەوە بارک الله فیکم | 44 |
| 8 | بارک الله فیکم کەناڵەکە جێبهێڵن | 44 |
| 9 | خاوەنی ئەم کەناڵە کە خاوەنی مەوسوعەی ئەهلی سوننە بوو، گومڕا بووە، وە پێی وایە ئیمامی علی رضي الله عنه چوارەم خەلیفە نییە، وە ئیجماعی سەلەف ڕەت ئەکاتەوە .
جا لەم کەناڵە دەرچن بارک الله فیکم پێش ئەوەی گومڕایەتیەکەی تیادا بڵاو بکاتەوە .
براتان : زنار محمد . | 46 |
| 10 | خاوەنی ئەم کەناڵە کە خاوەنی مەوسوعەی ئەهلی سوننە بوو، گومڕا بووە، وە پێی وایە ئیمامی علی رضي الله عنه چوارەم خەلیفە نییە، وە ئیجماعی سەلەف ڕەت ئەکاتەوە .
جا لەم کەناڵە دەرچن بارک الله فیکم پێش ئەوەی گومڕایەتیەکەی تیادا بڵاو بکاتەوە .
براتان : زنار محمد . | 1 |
| 11 | قال الخلال في السنة:
٤٥٥ - أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ: ثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ: ثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْغُدَانِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، قَالَ: أَدْرَكْتُ أَكْثَرَ مِنْ خَمْسِمِائَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ، قَالُوا: إِنَّ عُثْمَانَ، وَعَلِيًّا، وَطَلْحَةَ، وَالزُّبَيْرَ فِي الْجَنَّةِ "
إسناده صحيح | 44 |
| 12 | أخرج الدولابي في الكنى والأسماء (١٧٧٢): أخبرني أحمد بن شعيب قال: حدثنا إسحاق بن إبراهيم، قال: حدثنا إسماعيل بن إبراهيم، عن سعيد بن يزيد أبي مسلمة، عن أبي نضرة، عن أبي سعيد أنه سئل عن: علي، وعثمان فقال: {تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ}.
إسناده صحيح، أحمد بن شعيب هو النسائي، وإسحاق هو ابن راهويه، وإسماعيل هو ابن علية، وأبو نضرة هو المنذر بن مالك العبدي، صاحب أبي سعيد.
منقول | 44 |
| 13 | وقال الخلال في السنة [ت الزهراني (٤١٨/٢)]: "سمعت أبا بكر بن صدقة يقول: سمعت أبا القاسم بن الجبلي يقول: قال أبو عبد الله أحمد بن حنبل: ليس شيء عندي في تثبيت خلافة علي أثبت من حديث أبي سلمة والضحاك المشرقي، عن أبي سعيد؛ لأن في حديث بعضهم: «يقتلهم أولى الطائفتين بالحق»" | 41 |
| 14 | قال البيهقي :
٥٤٢ - أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظُ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا زَكَرِيَّا يَحْيَى بْنَ مُحَمَّدٍ الْعَنْبَرِيَّ، يَقُولُ: سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ مُوسَى الْجُرْجَانِيُّ، بِنَيْسَابُورَ يَقُولُ: سَمِعْتُ سُوَيْدَ بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ: سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ، وَحَمَّادَ بْنَ زَيْدٍ، وَسُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ، وَالْفُضَيْلَ بْنَ عِيَاضٍ، وَشَرِيكَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَيَحْيَى بْنَ سُلَيْمٍ، وَمُسْلِمَ بْنَ خَالِدٍ، وَهِشَامَ بْنَ سُلَيْمَانَ الْمَخْزُومِيَّ، وَجَرِيرَ بْنَ عَبْدِ الْحَمِيدِ، وَعَلِيَّ بْنَ مُسْهِرٍ، وَعَبْدَةَ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ إِدْرِيسَ، وَحَفْصَ بْنَ غِيَاثٍ، وَوَكِيعًا، وَمُحَمَّدَ بْنَ فُضَيْلٍ، وَعَبْدَ الرَّحِيمِ بْنَ سُلَيْمَانَ، وَعَبْدَ الْعَزِيزِ بْنَ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيَّ، وَإِسْمَاعِيلَ بْنَ جَعْفَرٍ، وَحَاتِمَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، وَجَمِيعَ مَنْ حَمَلْتُ عَنْهُمُ الْعِلْمَ، يَقُولُونَ: الْإِيمَانُ قَوْلٌ وَعَمَلٌ، وَيَزِيدُ وَيَنْقُصُ، وَالْقُرْآنُ كَلَامُ اللَّهِ تَعَالَى، وَصِفَةُ ذَاتِهِ غَيْرُ مَخْلُوقٍ، مَنْ قَالَ: إِنَّهُ مَخْلُوقٌ، فَهُوَ كَافِرٌ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ، وَأَفْضَلُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانَ وَعَلِيُّ | 40 |
| 15 | حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رضي الله عنهما قَالَ: «بَعْدَ عُمَرَ ابْنُ عَفَّانَ، ثُمَّ مُعَاوِيَةُ وَابْنُهُ»
كتاب الفتن لنعيم بن حماد
وإسناده صحيح
صحابی عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو بن العاص دەفەرموێت:- پاشی عمر رَضِىَ الله عَنْهُ ابن عفان ـە یانی ئیمام عثمان وە پاشی ئەویش معاویە و کورەکەی | 19 |
| 16 | تَحْرِيرًا فِي يَوْمِ السَّبْتِ، التَّاسِعِ مِنْ شَهْرِ شَوَّالٍ، لِعَامِ سَبْعٍ وَأَرْبَعِينَ وَأَرْبَعِمِائَةٍ وَأَلْفٍ (١٤٤٧هـ) مِنَ الهِجْرَةِ النَّبَوِيَّةِ | 9 |
| 17 | •••وَلَمْ يَكُنْ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَحْتَاجُونَ فِي دِينِهِمْ إلَى مَنْ خَارِجَ الْمَدِينَةِ... بَلْ كَانَ النَّاسُ يَحْتَاجُونَ إلَيْهِمْ؛ لِأَنَّ عِلْمَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ بِالسُّنَّةِ كَانَ أَظْهَرَ وَأَقْوَى مِنْ عِلْمِ غَيْرِهِمْ بِهَا(٣).
واتا: ئەهلی مەدینە لە کاروباری ئایینەکەیاندا پێویستیان بە هیچ کەسێکی دەرەوەی مەدینە نەبووە... بەڵکو بە پێچەوانەوە، خەڵکی شارەکانی تر پێویستیان بەوان (بە زانستی ئەهلی مەدینە) بووە؛ چونکە شارهزایی و زانینی ئەهلی مەدینە بە سوننەت، زۆر ڕوونتر و بەهێزتر بووە لە زانینی هەر کەسێکی تر جگە لەوان.
ـــــــــــ
(٣)-مجموع الفتاوی (٣٠٠/٢٠)
وە ابن قیم ـیش دەربارەی ئەمە دەفەرموێت: فَالنَّقْلُ الْمُسْتَفِيضُ عَنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مُقَدَّمٌ عَلَى أَخْبَارِ الآحَادِ... لِأَنَّ الْعَمَلَ الْمُتَّصِلَ كَالنَّقْلِ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ، وَهُوَ أَقْوَى مِنْ خَبَرِ الْوَاحِدِ(١).
واتا: گواستنەوەی بڵاو و گشتی (المستفيض) لە ئەهلی مەدینەوە، پێش دەخرێت بەسەر "خەبەری ئاحاد"دا (ئەو فەرموودانەی تەنها یەک کەس دەیگێڕێتەوە)... چونکە ئەو کردەوە بەردەوامەی (کە نەوە دوای نەوە بۆیان ماوەتەوە) وەک گواستنەوەی ڕاستەوخۆ وایە لە پێغەمبەرەوە ﷺ، و ئەمەش بەهێزترە لە خەبەری تاك.
ـــــــــــ
إعلام الموقعين (٢/ ٢١٤)
وە قاضي عیاض دەڵێت: إجْمَاعُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ فِي مَا طَرِيقُهُ النَّقْلُ، حُجَّةٌ يَنْبَغِي الْمَصِيرُ إلَيْهَا، وَتَرْكُ مَا خَالَفَهَا مِنْ أَخْبَارِ الآحَادِ(١).
واتا: کۆدەنگیی ئەهلی مەدینە لەو شتانەی کە ڕێگەکەیان گواستنەوەیە (نەک ئیجتیهاد)، بەڵگەیەکە (حوججەت) کە پێویستە بۆی بگەڕێینەوە، و دەبێت واز لە هەر "خەبەری ئاحاد"ێک بهێنرێت کە پێچەوانەی ئەو کردەوەیە بێت.
ـــــــــــ
ترتيب المدارك (١/ ٧١)
وە یەکێکی وەك شاە ولي الله الدهلوي دەڵێت: وَمَا كَانَ عَلَيْهِ أَهْلُ الْمَدِينَةِ فَهُوَ السُّتُورُ الَّذِي يُعْرَفُ بِهِ صِحَّةُ الْحَدِيثِ وَسَقَمُهُ عِنْدَ مَالِكٍ(١).
واتا: ئەو شتەی ئەهلی مەدینە لەسەری بوون، لای ئیمامی مالیك وەک ئەو دەستوور و پێوەرە بووە کە "صەحیح" و "لاوازیی" فەرموودەی پێ ناسراوەتەوە.
ـــــــــــ
حجة الله البالغة (١/ ٢٩٨)
وە وتەی دیکەش دەربارەی ئەم بابەتە لە زانایان وارد بووە لا نذکرە مخافة التطویل.
بابەتی پێنجەم و کۆتایی:
سوودێک لە وتەی دکتۆر و پسۆڕی ناودار بشار عواد دەربارەی بابەتی ڕۆژووی شەشەڵان کە دەڵێت:
پێش هەموو شتێك هۆکاری نەهێنانی ئەو ڕیوایەتە لەلایان بخاري ـەوە ئەو حاڵەتەیە کە لەسەرەوە باسمان کرد (ضعف الراوي).
لە پاشان دەبینی نسائي ئەم حدیث ـەی هێناوە بە سەندەێک وەکو ئاڵتوون وایە! بەڵام موقوف لەسەر صحابي أبو أیوب الأنصاري نەک رسول الله ﷺ، هۆکارەکەش ئەوەیە:- ئەو (أبو أیوب) وای حساب کردووە بۆ نموونە بەڕۆژووبوونی ڕەمەزان پاداشتەکەی بە قەد ١٠ مانگە وە شەش ڕۆژی مانگی شەوالیشی لەسەر قاعدة ـی ئایەتی قورئانی کە الله تعالى دەفەرموێت: {مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ۖ} [الأنعام: ١٦٠] (ئەوهی بهیهک خێرو چاکهوه هاتبێت ئهوه ده چهندانهی چاکهکه پاداشتی بۆ ههیه)؛ کەواتە ڕۆژووی شەشەڵانیش پاداشتی بە قەد دوو مانگ خەیر دەگات بۆیە بە گرتنی ڕۆژووی تەواوی ڕەمەزان ١٠ مانگ وە ڕۆژووی شەشی شەشەڵان ٢ مانگ وەک ئەوە وایە ساڵێك (الدهر) بە ڕۆژوو بووبیت، وەک باس کرا ئەمە حساب ـێکە لەسەر حساب ـی صحابي أبو أیوب نەک رسول الله ﷺ چونکە ئەم حساب ـە لە حدیث ـەکە نەهاتووە.
هَذَا خِتَامُ المَقَالِ، وَنِهَايَةُ التَّرْحَالِ؛ فِي رِحَابِ السُّنَنِ وَالآثَارِ، لِتَمْيِيزِ الصَّحِيحِ مِمَّا فِيهِ انْكِسَارٌ. فَقَدْ جَهِدْنَا فِي كَشْفِ العِلَلِ الخَفِيَّةِ، وَتَنْقِيَةِ السُّبُلِ المَرْوِيَّةِ؛ رَجَاءَ الوُصُولِ إِلَى عَيْنِ اليَقِينِ، وَالاعْتِصَامِ بِالحَقِّ المُبِينِ
فَالْحَمْدُ للهِ الَّذِي بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ جَاءَ بِالبَيِّنَاتِ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أُولِي الفَضْلِ وَالمَكْرُمَاتِ، مَا تَعَاقَبَتِ الأَيَّامُ وَالسَّنَوَاتُ
كَتَبَهُ الفَقِيرُ إِلَى رَبِّهِ، وَالمُعْتَرِفُ بِذَنْبِهِ وَعَيْبِهِ، [أَلَنْد نَانَكَلِي]
مَنْ بَيَّنَ أَقْوَالَ الأَئِمَّةِ فِي الرُّوَاةِ، وَحَالُهُ فِي التَّقْوَى دُونَ مَرَاتِبِ الثَّبَاتِ، وَأَثْقَلُ ذَنْبًا مِمَّنْ نَقَلَ ضُعْفَهُمْ فِي الأَمَانَةِ وَالدِّرَايَة
فَاللَّهُمَّ اغْفِرْ لِمَنْ أَوْضَحَ كَلَامَ العُلَمَاءِ وَهُوَ مُحَمَّلٌ بِالتَّبِعَاتِ، وَاسْتُرْ عَلَى مَنْ تَتَبَّعَ الهَفَوَاتِ وَهُوَ غَارِقٌ فِي العَثَرَاتِ. آمِينَ | 8 |
| 18 | ••دووەم کەواتە بۆچی مسلم لە صحیح ـەکەی هێناویەتی گەر ڕاویەکە ضعیف ـە؟
دەڵێین: ئەگەرچی مسلم ئەم فەرموودەیەی بە چەندین هۆکاری وەک (هەبوونی شەواهید) یان (ئیجتیهاد لە پلەی ڕاویەکە) یان (بابەتی فەزائیل) هێناوە، بەڵام ئەمە نابێتە بەڵگە بۆ ئەوەی فەرموودەکە بێ کەموکوڕی بێت؛ چونکە ڕەخنەی زانایانی وەک أحمد و النسائي و الدارقطني لەم فەرموودەیە، نیشانی دەدات کە عیللەتی (التفرد) و (سوء الحفظ) لەم فەرموودەیەدا زۆر بەهێزترە لەو هۆکارانەی کە وایان کردووە موسلیم وەری بگرێت. وەک زانایان دەڵێن: ليس كل ما في مسلم صحيحاً بالضرورة عند الجميع.
بە گشتیش دەتوانین بڵێین بنەمایەک هەیە لای مسلم کە لای ئەوانی دیکە نییە بۆیە وەری گرتووە گەر بە قاعدة بینووسین دەڵێین:-
*إختلاف الإجتهاد في الرجال أو الإجتهاد لا ینقض بالإجتهاد.
بابەتی سێیەم:
وردی ئیمامی دار الهجرة مالك بن أنس -رحمه الله- لە وەرنەگرتنی ڕیوایەتەکە و نەهێنانی لە کتێبەکەی الموطأ <بە هەر پێنج ڕیوایەتەکەیەوە> وە وتەی خۆی و کردنە پێوەری کردار و کردەوەی ئەهلی مەدینە لەسەری!
ئیمام دەفەرموێت: مَا رَأَيْتُ أَحَدًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَالْفِقْهِ يَصُومُهَا، وَلَمْ يَبْلُغْنِي ذَلِكَ عَنْ أَحَدٍ مِنَ السَّلَفِ، وَأَنَّ أَهْلَ الْعِلْمِ يَكْرَهُونَ ذَلِكَ وَيَخَافُونَ بِدْعَتَهُ، وَأَنْ يُلْحَقَ بِرَمَضَانَ مَا لَيْسَ مِنْهُ أَهْلُ الْجَفَاءِ وَالْجَهَالَةِ، لَوْ رَأَوْا فِي ذَلِكَ رُخْصَةً عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَرَأَوْهُمْ يَعْمَلُونَ ذَلِكَ(١).
ـــــــــــ
الموطأ - برواية يحيى الليثي (١/٣١١) «کتاب الصیام»
واتاکەی: هیچ کام لە ئەهلی عیلم و فیقهـ (لە مەدینە)ـم نەدیوە ئەم شەش ڕۆژە بەڕۆژوو بن، وە لە هیچ کام لە سەلەف (هاوەڵان و تابعین)ـیشەوە ئەمەم پێ نەگەیشتووە. ئەهلی عیلم ئەمە بە مەکروهـ دەزانن و لە بیدعەبوونی دەترسن، دەترسن خەڵکی نەزان و جەفاكار ئەم شەش ڕۆژە بە ڕەمەزانەوە بلكێنن (وابزانن بەشێکە لە ڕەمەزان)، ئەگەر ببینن ئەهلی عیلم ڕوخسەتی تێدا دەدەن یان خۆیان دەیکەن.
وە لە زانایانی مالكي وەکو أبو الولید الباجي لە کتێبەکەی المنتقی شرح الموطأ (٧٦/٢) وە أبو عمرو ابن عبد البر لە کتێبەکەی الإستذکار (٣٨٠/٣) هۆکاری کەراهەتەکەی مالك ـیان بۆ ئەوە گەڕاندۆتەوە (نەوەکا شتێک بخرێتە سەر ڕەمەزان کە بەشێک نییە لێی)!
بابەتی چوارەم حوجییەتی کار و کردەوەی ئەهلی مەدینە:
لە پێش هەموویان خودی وتەی ئیمامی مالك لە نامەیەکی بۆ لیث بن سعد نەقدی لێدەگرێت و دەفەرموێت: وَاعْلَمْ رَحِمَكَ اللَّهُ أَنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُفْتِي النَّاسَ بِأَشْيَاءَ مُخَالِفَةٍ لِمَا عَلَيْهِ جَمَاعَةُ النَّاسِ عِنْدَنَا بِمَدِينَتِنَا... وَإِنَّمَا النَّاسُ تَبَعٌ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ، إلَيْهَا كَانَتْ الْهِجْرَةُ، وَبِهَا نَزَلَ الْقُرْآنُ(١).
واتا: بزانە —خودا ڕەحمت پێ بکات— پێم گەیشتووە کە تۆ فەتوا بە خەڵکی دەدەیت بە شتگەلێک کە پێچەوانەی ئەو کارەیە کە کۆمەڵەی خەڵک (زانایان) لای ئێمە لە مەدینە لەسەرین... بەڕاستی خەڵکانی تر پاشکۆی ئەهلی مەدینەن؛ چونکە کۆچ بۆ ئەوێ بووە و قورئانیش لەوێ دابەزیوە.
ـــــــــــ
(١)- ترتیب المدارك للقاضي عياض (٦٥/١)
شیخ الإسلام ابن تیمیة -رحمه الله- رسالة ـیەکی هەیە کە ئێستا بە جیا چاپ کراوە بە ناوی | صِحَّةُ أُصُولِ مَذْهَبِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ | کە خۆی لەگەڵ مجموع الفتاوی کۆکراوەتەوە؛ چەند بنەمایەك دەربارەی پێگە و گرنگی و چەسپانی کار و کردەوەی ئەهلی مەدینە دەکا لەوانە دەفەرموێت: فَإِنَّ مَذْهَبَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ النَّبَوِيَّةِ -دَارِ السُّنَّةِ وَدَارِ الْهِجْرَةِ وَدَارِ النُّصْرَةِ- مَذْهَبُهُمْ فِي زَمَنِ الصَّحَابَةِ وَالتَّابِعِينَ وَتَابِعِيهِمْ أَصَحُّ مَذَاهِبِ أَهْلِ الْمَدَائِنِ الْإِسْلَامِيَّةِ شَرْقًا وَغَرْبًا، فِي الْأُصُولِ وَالْفُرُوعِ(١).
واتا: بەڕاستی مەزهەبی ئەهلی مەدینەی نەبەوی —کە مۆڵگەی سوننەت و زێدی کۆچ (هیجرەت) و جێگەی سەرکەوتنە— مەزهەبەکەیان لە سەردەمی هاوەڵان و تابعین و شوێنکەوتووانی تابعیندا، ڕاستترین و دروستترینی مەزهەبی هەموو شارە ئیسلامییەکان بووە لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای جیهاندا، چ لە بنەماکانی بیروباوەڕ (ئوسوڵ) و چ لە لقەکانی فیقهـ و کردەوەدا (فوروع).
ـــــــــــ
(١)-مجموع الفتاوی (٢٩٤/٢٠)
••إجْمَاعُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ عَلَى أَرْبَعِ مَرَاتِبَ: الْمَرْتَبَةُ الْأُولَى: مَا يَجْرِي مَجْرَى النَّقْلِ عَنْ النَّبِيِّ ﷺ... فَهَذَا مِمَّا هُوَ حُجَّةٌ بِاتِّفَاقِ الْعُلَمَاءِ(٢).
واتا: ئیجماعی (کۆدەنگی) ئەهلی مەدینە چوار ئاستی هەیە؛ ئاستی یەکەم: ئەو شتانەی کە وەک گواستنەوەی ڕاستەوخۆ (نەقڵ) لە پێغەمبەرەوە ﷺ وایە... ئەمە یەکێکە لەو بەڵگانەی کە بە ڕێککەوتنی هەموو زانایان بە (حوججەت) و بەڵگەی بڕاوە دادەنرێت.
ـــــــــــ
(٢)- مجموع الفتاوی (٣٠١/٢٠) | 6 |
| 19 | وەک ئاشکرایە هەموو ئەو سەنەدانە دەگەڕێتەوە سەر یەک کەس کە لە عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ ـی ڕیوایەت کردووە ئەویش لە أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ —» [سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ].
لە ڕاستیشدا بۆیە بخاري ڕیوایەتی لێی نەکردووە چونکە ضعیف ـە بۆیە علماء ـی جرح و تعدیل دەربارەی دەڵێن:
{أحمد بن حنبل}
قَالَ عَبْدُ اللهِ بْنُ أَحْمَدَ: سَأَلْتُ أَبِي عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، فَقَالَ: ضَعِيفٌ.
العلل ومعرفة الرجال لأحمد -٣٧٥٩
{النسائي}
سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ: لَيْسَ بِالْقَوِيِّ.
الضعفاء والمتروكين للنسائي -رقم ٢٤٨
{أبو حاتم الرازي}
سُئِلَ أَبُو حَاتِمٍ عَنْهُ، فَقَالَ: مَحَلُّهُ الصِّدْقُ، يُكْتَبُ حَدِيثُهُ وَلَا يُحْتَجُّ بِهِ.
الجرح والتعديل لابن أبي حاتم (٤/٨٥)
{یحيی بن معین}
قَالَ ابْنُ مَعِينٍ فِي رِوَايَةِ عُثْمَانَ الدَّارِمِيِّ: سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ ضَعِيفٌ.
تهذيب الكمال للمزي (١٠/٢٩٧)
{ابن حبان}
كَانَ يُخْطِئُ كَثِيرًا، فَلَمَّا كَثُرَ خَطَؤُهُ اسْتَحَقَّ التَّرْكَ.
تهذيب التهذيب لابن حجر (٣/٤٧٣)
{ابن حجر العسقلاني}
سَعْدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ قَيْسٍ الْأَنْصَارِيُّ: صَدُوقٌ سَيِّئُ الْحِفْظِ.
تقريب التهذيب -٢٢٣٧
{الدارقطني}
قَالَ الدَّارَقُطْنِيُّ: سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ لَيْسَ بِحَافِظٍ.
سنن الدارقطني (٢/١٨٨)
▪️دوو تێبینی گرنگ
•یەکەم کاتێک الترمذي دوای هێنانی ئەم حدیث ـە دەڵێ: حسن صحیح ترمذی زۆرجار کاتێک دەڵێت "حسن صحيح" مەبەستی ئەوەیە کە فەرموودەکە لای خەڵکی مەشهورە یان چەند ڕێگەیەکی تری هەیە (شواهد)، نەک ئەوەی سەنەدەکە خۆی بێخەوش بێ.
دەربارەی تساهل ـی الترمذي متأخرین دەڵێن لەوانە:
{الذهبي}
أَمَّا التِّرْمِذِيُّ، فَفِي كِتَابِهِ جُمْلَةٌ مِنَ الأَحَادِيثِ المُنْكَرَةِ، وَفِيهِ تَسَاهُلٌ.
سير أعلام النبلاء (١٣/٢٧٦)
{ابن رجب}
قَدْ يُصَحِّحُ التِّرْمِذِيُّ أَحَادِيثَ فِي إِسْنَادِهَا مَنْ لَيْسَ بِذَاكَ، وَلَا سِيَّمَا إِذَا كَانَ لِلْحَدِيثِ شَوَاهِدُ أُخْرَى.
شرح علل الترمذي (١/٣٨٦)
-وە دەربارەی ئەم حدیث ـە کە الترمذي ئەم حوکمەی دەربارە داوە دەڵێ: وَتَكَلَّمَ فِي هَذَا الحَدِيثِ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ، وَعَلَّلُوهُ بِتَفَرُّدِ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ بِهِ.
لطائف المعارف | ص-٢٢١
وە لە أصول ـی جرح و تعیدل ـیش قاعدة ـی [الجرح مُقَدَّمٌ على التعديل] ـمان هەیە (تانەدان پێش دەخرێت بەسەر پەسەندکردن تەعدیل دا.
وەک علماء باسیان کردووە لەوانە:
{الخطیب البغدادي}
واتفق أهل العلم على أن الجرح مقدم على التعديل، إذا استويا في العدد؛ لأن الجارح يخبر عن أمر خفي على المعدل، ولأن الجارح يصدق المعدل فيما يقول، ويقول: قد علمت من حاله الظاهرة ما علمت، ولكن اطلعت على ما لم تطلع عليه من أمره.
الكفاية في علم الرواية | ص:١٠٥
{ابن صلاح}
إذا اجتمع في شخص جرح وتعديل، فالجرح مقدم؛ لأن المعدل يخبر عما ظهر من حاله، والجارح يخبر عن باطن خفي على المعدل.
مقدمة ابن الصلاح | ص:١٠٤
{ابن حجر العسقلاني}
والجرح مقدم على التعديل إن صدر مُفَسَّرًا من عارف بأسبابه.
نزهة النظر في توضیح نخبة الفکر | ص:٩٦ | 8 |
| 20 | •لە متن: وەک باسمان کرد زانایان دەڵێن هەر فەرموودەیەک پاداشتی "پاکبوونەوە لە هەموو گوناهەکان وەک ڕۆژی لەدایکبوون" بۆ کردارێکی وەک شەشەڵان دابنێت، نیشانەی (وضع - هەڵبەستراو) بوونی تێدایە، چونکە ئەم پاداشتە تەنها بۆ حەجی مەبرور و هەندێک کاری زۆر گەورە جێگیر بووە.^التاریخ الکبیر (٥١٦/٣) - المجروحین (٣٢٣/١)
دوازدەیەم ڕاوی:
-أبو سعید الخدري: مَنْ صامَ رَمَضانَ وأَتْبَعَهُ بسِتٍّ مِن شَوَّالٍ وَجَبَتْ لَهُ الجَنَّةُ(١).
ـــــــــــ
(١)-المعجم الأوسط للطبراني -٧٧٦٨
ئەمیش هەر ضعیف ـە بەڵام هەم لە سند هەم لە متن:-
•لە سند: یحيی بن علاء الرازي تێدایە کە لای علماء بە کذاب یضع الحدیث ناوبراوە.
•لە متن: دەستەواژەی (وجبت له الجنة - بەهەشتی بۆ واجب بوو) بۆ ڕۆژووی شەشەڵان، دەقێکی نامۆیە و لە هیچ سەرچاوەیەکی ڕاست و دروستدا نەهاتووە، ئەمەش نیشانەی تێکدانی متن ـەکەیە.^میزان الإعتدال (٣٩٧/٤) - السنن للدارقطني (١٦٧/٣)
سێزدەیەم ڕاوی:
-سعد بن أبي وقاص: مَنْ صامَ رَمَضانَ ثُمَّ أَتْبَعَهُ بِسِتٍّ مِنْ شَوَّالٍ فَكَأَنَّمَا صامَ الدَّهْرَ(١).
ـــــــــــ
المعجم الکبیر للطبراني -٣٢٥
ئەمیش هەر ضعیف ـە بەڵام هەم لە سند هەم لە متن:-
•لە سند: إسحاق بن إبراهیم الحنیني تێدایە کە لای علماء بە ضعیف ناوبراوە.
•لە متن: ئەم فەرموودەیە تەنها دووبارەکردنەوەی فەرموودەی ئەبو ئەیوبە، بەڵام بە سەنەدێکی لاوازتر!؛ لێرەدا دەردەکەوێت کە ڕاوییە لاوازەکان هەوڵیان داوە ئەم فەرموودە باوە (کە خۆی لە ئەبو ئەیوبەوە کێشەی هەبووە) بدەنە پاڵ هاوەڵانی گەورەی وەک سەعد بۆ ئەوەی هێزی پێ بدەن، بەڵام سەنەدەکە ئاشکرایان دەکات.^التاریخ الکبیر (٣٧/٢) - الضعفاء والمتروکین -٣٨
دوو تێبینی و سوودێک:-
▪️والله أعلم ئەوەندەی توانیبم ڕیوایەتی هەموو ئەو ڕاویانەم هێناوە دەربارەی ڕۆژووی شەشەڵان کە ١٣ ڕاویە، وە ڕەنگە زیاتر هەبێ و من پێی نەگەشتبم لە کتێبە غرائب ـەکانی دیکە.
▪️مەرج نییە ئەو ڕیوایەتانەی کە الطبراني هێناویەتی ئاماژەم بە هەر سێ معاجم ـەکانی کردبێ بە نموونە ڕیوایەتێک هەیە لە هەردوو المعاجم ـەکە بە گەشتی [الکبیر-والأوسط] ڕەنگە تەنیان ئاماژەم بە گشتی بە یەک دانەیەن کردبێ.
▫️جگە لە ڕاوی سەرەکی و یەکەم کە أبو أیوب ـی أنصاري ـیە و کە مدار ـی ئەو حدیث ـە هەمووی لەسەر ئەوە و لێکۆڵینەوەکەش هەر لەسەر ڕیوایەتەکەی ئەوە، بۆیە ئەوەی دەمێنێتەوە هیچی صحیح نییە وەک ڕوونکراوە یان پلەی حدیث ـەکان ضعیف - ضعیف جدا - منکر - وضع الخ…
بابەتی دووەم:
-دەگەڕێینەوە سەر ڕیوایەتەکەی أبو أیوب الأنصاري:
ئەو سێ سەنەدەی کە مسلم هێناویەتی لە صحیح ـەکەی:-
•ڕێگای یەکەم: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -٢٧٥٨
••ڕێگای دووەم: حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -٢٧٥٩
•••ڕێگای سێیەم: حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، قَالَا: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -٢٧٦٠
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
ئەو سەنەدەی أحمد لە مسند ـەکەی هێناویەتی:-
•حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -٢٣٥٣٣
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
ئەو سەنەدەی ابن ماجە لە سنن ـەکەی هێناویەتی:-
•حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -١٧١٦
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
ئەو سەنەدەی أبو داود لە سنن ـەکەی هێناویەتی:-
•حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ (بن سلمة)، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -٢٤٣٣
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
ئەو سەندەی الترمذي لە سنن ـەکەی هێناویەتی:-
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. -٧٥٩ | 8 |
