GadchiroliGK (मावा गडचिरोली)©

खनिजसंपन्न गडचिरोलीच्या औद्योगिक विकासाला आता हरित तंत्रज्ञानाची जोड मिळणार आहे. भविष्यात हरित लोह व हरित पोलादनिर्मितीचे केंद्र बनविण्याच्या दिशेने महाराष्ट्र शासनाने महत्त्वाचे पाऊल टाकले असून, जॉन कॉकरिल इंडिया लिमिटेडसोबत हरित लोह व हरित पोलाद तंत्रज्ञानावर आधारित पायलट तथा प्रात्यक्षिक प्रकल्प उभारण्यासाठी ४ सप्टेंबर रोजी सामंजस्य करार करण्यात आला आहे. त्यामुळे नक्षलवादाच्या सावटातून विकासाच्या नव्या पर्वाकडे वाटचाल करणाऱ्या गडचिरोलीच्या औद्योगिक क्षितिजावर हरित पोलादाचा नवा अध्याय सुरू होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. बेल्जियमचे पंतप्रधान बार्ट डे वेव्हर, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय मंत्री पीयूष गोयल यांच्या उपस्थितीत मुंबईत या सामंजस्य कराराची औपचारिक देवाणघेवाण करण्यात आली. गडचिरोलीतील उपलब्ध लोहखनिज संसाधनांना आधुनिक आणि पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाची जोड देण्याच्या दृष्टीने हा करार महत्त्वाचा मानला जात आहे. पारंपरिक पोलादनिर्मिती प्रक्रियेत कोळसा आणि नैसर्गिक वायूचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. परिणामी कार्बन उत्सर्जन वाढते. यावर पर्याय म्हणून जॉन कॉकरिलकडून विकसित करण्यात आलेल्या हरित तंत्रज्ञानाची गडचिरोलीत चाचणी आणि प्रात्यक्षिक करण्यात येणार आहे. या तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता, व्यवहार्यता आणि प्रत्यक्ष औद्योगिक वापराच्या शक्यतांचे मूल्यांकन केले जाणार आहे. जॉन कॉकरिलच्या तंत्रज्ञानातील ‘व्होल्टेरॉन’ ही संकल्पना विशेष महत्त्वाची आहे. कमी तापमानातील इलेक्ट्रोलिसिस प्रक्रियेच्या माध्यमातून अक्षय ऊर्जेचा वापर करून लोहखनिजातून लोह मिळविण्याचा या तंत्रज्ञानाचा उद्देश आहे. त्यामुळे पारंपरिक पद्धतीतील जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्व आणि कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याच्या दृष्टीने हे तंत्रज्ञान महत्त्वाचे ठरू शकते. तंत्रज्ञानासोबत कौशल्यविकासही या प्रकल्पाच्या माध्यमातून केवळ तंत्रज्ञानाचे प्रात्यक्षिक करण्यापुरते प्रयत्न मर्यादित राहणार नसून, गडचिरोलीत भविष्यातील औद्योगिक परिसंस्थेसाठी आवश्यक कुशल मनुष्यबळ तयार करण्यावरही भर दिला जाणार आहे. राज्यातील संबंधित संस्था, उद्योगक्षेत्र आणि जॉन कॉकरिल यांच्यात ज्ञानाची देवाणघेवाण, तंत्रज्ञान हस्तांतरण तसेच स्थानिक युवकांच्या कौशल्यविकासाला चालना देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. खनिजसंपत्तीला मिळणार मूल्यवर्धन गडचिरोली जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणावर लोहखनिज उपलब्ध असले तरी खनिजसंपत्तीवर आधारित मोठ्या उद्योगांची उभारणी हा जिल्ह्याच्या विकासातील महत्त्वाचा मुद्दा राहिला आहे. या पार्श्वभूमीवर हरित पोलादनिर्मितीचा प्रकल्प म्हणजे केवळ आणखी एक औद्योगिक उपक्रम नसून, स्थानिक खनिजसंपत्तीचे मूल्यवर्धन, तंत्रज्ञानाधारित उद्योग, रोजगार आणि कौशल्यविकासाला चालना देणारी नवी औद्योगिक साखळी निर्माण करण्याची संधी मानली जात आहे. राज्य शासनाकडून प्रकल्पासाठी आवश्यक मंजुरी, परवानग्या आणि धोरणात्मक सवलती उपलब्ध करून देण्यासाठी सहकार्य केले जाणार आहे. त्यामुळे भविष्यात गडचिरोलीत हरित पोलादाशी संबंधित उद्योग आणि पूरक व्यवसायांना चालना मिळण्याची शक्यता आहे.