محمد علی اسلامی نُدوشن

برای حفظ فرهنگ ملّی چه باید کرد؟ در دنیای امروز، بر اثر شبکه‌های ارتباطی و سرعت و سهولتی که در امر رفت‌وآمد و آمیزش پدید آمده است، می‌توان گفت که نوعی از «فرهنگ جهانی» ایجاد شده که تا امروز، مایۀ اصلی آن از فرهنگ مغرب‌زمین بوده است. ایجاد ارتباط با این فرهنگ جهانی و تعیین وجوه تشابه و وجوه افتراق آن با فرهنگ ملی، ضرورت دارد. این کار، فرهنگ ملی را از انزوا می‌رهاند و برجستگی‌های آن را بهتر نشان می‌دهد. قدرت فرهنگ ایران، هم در تجانس و هم در تعارضی است که با جریان‌های اصلی فرهنگ‌های بزرگ دارد. تنوع و غنایی که در آن است، به او امکان می‌دهد تا با هر فرهنگ مهمی زانو به‌ زانو بنشیند و دعوی کند که او نیز می‌تواند جوابی برای مسئله‌های دنیای کنونی داشته باشد... تحولی که در دنیا حادث شده و به‌دنبال آن به ما هم سرایت کرده، و دگرگونی‌ای که بر اثر آن در زندگی ما پدید آمده، به حدی سریع و شدید بوده که گویی ما را از محور فرهنگی خود خارج کرده است. هم استعداد ما در جذب فرهنگ گذشته‌مان ضعیف شده و هم قسمتی از فرهنگ گذشته ما، نیرو و تحرک لازم را برای همراه کردن خود با مقتضیات دنیای کنونی از دست داده است. نتیجه آنکه فرهنگ ایران امروز با بزرگترین آزمایش عمر خود روبه‌روست. تاکنون فرهنگ‌هایی که با فرهنگ ایران به معارضه برخاسته بودند، در درجه‌ای ضعیف‌تر و پایین‌تر بودند (مانند عرب و مغول)؛ ولی این‌بار فرهنگ مغرب‌زمین با همه درخشش، صلابت و ربایندگی خود پا به میدان نهاده است؛ مجهز به صنعت، اقتصاد و حتی سکس (زیرا فرهنگ مغرب‌زمین از سکس و اقتصاد جدایی‌ناپذیر شده است). نتیجۀ نبرد از هم‌اکنون معلوم است؛ تنها در صورتی این نتیجه به‌سود فرهنگ ایران تغییر خواهد کرد که ما مصمم به مقاومت و دفاع از آن بشویم. چون حاصل این دفاع تا حد زیادی بستگی به قدرت ارادۀ ما دارد، نخستین قدم این خواهد بود که برای خود روشن کنیم که اصولاً تا چه اندازه این دفاع و تلاش ضرورت دارد؟ اگر به این نتیجه برسیم که بهتر است فرهنگ خود را رها کنیم و در فرهنگ غرب مستهلک شویم، یا اگر فکر کنیم که مقاومت فایده‌ای ندارد و از هم‌اکنون محکوم به شکستیم، پس بهتر است که کار یکسره شود؛ بدین معنی که سیاست فرهنگی خود را بر اساس «غربی شدن» قرار دهیم و بیهوده وقت خود را در تردید و نوسان سپری نکنیم. ولی اگر برعکس، به این نتیجه رسیدیم که جنبه‌های خوب فرهنگ ایران باید حفظ گردد و قابل دفاع هم هست، آنگاه لازم خواهد بود که از این حالت تذبذب، حیرت‌زدگی و مرعوب‌شدگیِ فعلی بیرون آییم و روش فرهنگی قاطع و روشنی در پیش گیریم... #فرهنگ_و_شبه‌فرهنگ ۸-۸ کانال دکتر اسلامی ندوشن @dr_eslaminodoushan