𝐞𝐯𝐞𝐫𝐰𝐫𝐢𝐭𝐞… ⚯

یک آدمِ بی سر و پایِ مفلوک را بگذارید پشت یک میز، یا یک باجه که بلیط راه اهن یا چیز بی مقداری مثل آن را بفروشد. همین آدم مفلوک فورا خود را محق می داند که خدایی کند و به شمایی که می روید بلیط بخرید از تارک تخت جبروت خود به چشم تحقیر نگاه کند. — داستایفسکی / شیاطین

«باور مشترک» میتونه تا یه مدتی آدما رو متحد کنه، اما برای «اتحاد طولانی» نیاز به منافع مشترکه. سود مشترک انقدر مهمه که حتی میتونه آدمایی که باور مشترک ندارن رو هم مدتها متحد کنه. چه توی روابط فردی، چه بین عموم‌ مردم یا حتی کشورها.

خانه ام ابریست اما در خیال روزهای روشنم... نیما یوشیج

اگر فکر کردید جامعهٔ ترکیه شبیه سریا‌ل‌هاشونه، سخت در اشتباهید. یه کم از مراکز توریستیِ استانبول یا هتلهای مارماریس و آنتالیا که فاصله بگیرید، با مردمی عمدتا معتقد، مسلمان و محجبه مواجه میشید. در واقع جامعهٔ ترکیه یه چیزیه شبیه زمان شاه خودمون. یه لایهٔ باریکی‌ از مردم که اکثرا در بخش عمومی، شهرهای توریستی یا رسانه‌ها و صنعت فیلم و سریال فعال هستن، یه ویترین مدرن و اروپایی رو برای ترکیه ساختن، اما جنس توی ویترین با جنس ته انبار، زمین تا آسمون‌ فرق داره. آتاتورک خیلی تلاش کرد باطن مردم ترکیه هم مثل ظاهرشون مدرن بشه. اما نشد. گرچه ظاهرشون‌ هم‌ عمدتا تغییر زیادی نکرد. ترکیه صدساله که حکومت لائیک داره، یعنی اگه کسی علنا بگه دیندار نیست، نه تنها عقوبتی نداره، بلکه میتونه مایهٔ افتخار و‌ «تظاهر به تجدد» هم براش باشه. اما با این وجود کل افرادی که در ترکیه اعلام بی‌دینی کردن کمتر از سه درصدن! طبیعتا در مورد ایران آمار دقیقی وجود نداره، چون‌ بی‌دین‌ها جرأت اظهارش رو نخواهند داشت. یعنی هر آمارگیریِ دولتی در این زمینه بلاموضوعه و نتیجه‌ش صفر درصد بی‌دین و‌ صددرصد دیندار خواهد بود. با این وجود چند سال پیش یه موسسه غیرانتفاعی به نام «گمان» یه تلاشهایی برای در اوردن آمار بی‌دین‌ها در ایران کرد، متدهاش هم نسبتا دقیق و‌ قابل اتکا بود. نتیجه‌ش بین هشت تا سی درصد شد!

امشب بی‌هوا تصمیم گرفتم تا به جای یک لیوان، دو لیوان چای بخورم… چای و تخمه و فیلم. بهترین ترکیبی است که آدم می‌تواند تصور کند. در عوض حالا ساعت از دوازده شب گذشته و خواب از سرم پریده و به اندازه دوازده بشکه چای به سیستم فاضلاب شهری پس دادم. همه‌ی این سختی‌ها فقط بابت همان تصمیمی بود که سر شب گرفتم. البته اگر فردا تعطیل بود، این تصمیم اصلاً تصمیم بدی محسوب نمی‌شد. تا صبح می‌نشستم و می‌نوشتم. هزار تا عکس ادیت نشده‌ام را درست می‌کردم. یا با پژمان چت می‌کردم. یا زنگ می‌زدم به رضا. یا حتی گوشم را می‌چسباندم به پنجره و به صدای جغد روی درخت گوش می‌دادم. اما خب، کمتر از شش ساعت دیگر باید بروم سر کار. چند خروار کار هم مثل پلنگ‌ گرسنه منتظرم است. کلاً تصمیم گرفتن مقوله‌ی پیچیده‌ای است. حتی تصمیم‌های ساده مثل چای خوردن یا نخوردن. منصور همیشه می‌گفت که تصمیمات، موجود پویا و زنده‌ای هستند و خوبی و بدی‌شان به هزار اما و اگر متصل است. معتقد بود که تصمیمات به خودی خود، بد یا خوب نیستند. فقط مهم این است که در چه محیطی و برای چه کاری آن‌ها را گرفته‌ایم. مثلاً یک درخت افرای ژاپنی توی حیاط پشتی‌مان داریم. تنه‌اش مثل یک پیرمرد خم شده رو به جلو. بیشتر روزهای سال برگ‌هایش مثل لبو قرمزند. دم غروب‌ها هم آفتاب از پایین می‌تابد به برگ‌ها و رنگ‌شان از حالت لبویی به وضعیت جگری می‌رسد. همیشه دلم می‌خواست پای آن را سنگ‌فرش کنم و به اندازه یک کف دست، چمن کنارش بکارم و یک صندلی بگذارم زیر سایه‌ی قرمزش. برای روزهای آخر خط. همیشه دوست داشتم مثل دن کورلئونه بمیرم. توی یک باغ میوه، وقتی دارم دنبال نوه‌ام می‌دوم. مرگ بی‌صدا. یا مثلاً پای یک درخت افرای ژاپنی که به اندازه‌ی یک کف دست چمن کنارش کاشته‌ام. کیفیت مرگ به اندازه‌ی کیفیت زندگی مهم است. بابت همین "تصمیم" گرفتم یک نفر را استخدام کنم تا سنگ‌فرش‌ها را برایم ردیف کند. این تصمیم به خودی خود چیز بدی نبود. در واقع تصمیم را مثل نوزاد به دنیا آوردم و دادم دست اوستا بنا. حالا هم سه ماه از آن تصمیم گذشته است. حیاط پشتی تبدیل شده به میدان جنگ. هیچ کجای آن شبیه به رویای متصور من نیست. اوستا بنا به سلیقه‌ی خودش و احتمالا دن‌چیچو دارد کار می‌کند. "تصمیم" من حالا برای خودش مردی شده. یک مرد بزه‌کار و شیاد که می‌خواهد پدرش که من باشم را به قتل برساند. به همین راحتی. نوزاد عزیز من که می‌توانستم یک روز در آرامش در آغوشش بمیرم. تصمیم من از رویا رسید به کابوس. تصمیم موجودی پویا و زنده است. منصور راست می‌گفت. صبح امروز هم یک رفیق قدیمی پیام داد که تصمیم گرفته مهاجرت کند. بعد هم نظرم را پرسیده بود. من هم خلاصه بهش گفتم که سوال تو مثل این است که عکس بچه‌ات را بفرستی و بگویی به نظرت این عنتر دکتر می‌شود یا قاچاق‌چی کراک. جوابم را نداد. گمان کنم بهش برخورد. از همین‌جا بهش می‌گویم که تصمیم، تصمیم است. خوب و بد ندارد. فقط مهم این است که چطور این تصمیم را بزرگ کنی. درست مثل ازدواج. هر کسی که گفته ازدواج خوب است را باید تا حد مرگ کتک زد. هر کسی هم که گفته ازدواج بد است، باید مجدداً کتک زد. همچنین بچه‌دار شدن. دانشگاه رفتن. بستنی خوردن. تیک‌آف کردن با پیکان دولوکس. حتی بوسیدن لب یار. تصمیمش به خودی خود نه بد است و نه خوب. مهم این است که چطور به این تصمیم زندگی ببخشی. حالا این وسط یک سری انسان‌ها هستند که به شکل کتره‌ای و عمده‌فروشی توصیه‌ به تصمیم‌گیری‌های بزرگ می‌کنند. در خصوص ازدواج، تحصیل، رستگاری، مهاجرت، کشاورزی، بچه‌دار شدن، وازکتومی و هزار کوفت و زهرمار دیگر. تصمیمات کتره‌ای را فقط چوپان‌ها مجازند که بگیرند. آن هم در خصوص گوسفند‌هایشان که در کدام فلات چرا کنند. در باقی موارد باید مورد به مورد و با تفکر تصمیم گرفت. مثلاً من تصمیم گرفتم که روزهای دوشنبه ساعت هشت شب، که فردا صبحش با کارفرما جلسه دارم، دولیوان چای نخورم. به این شکل محدود، دقیق و با برهان.

هیچ‌وقت بابت عشق‌هایی که نثار دیگران کرده‌اید و بعدها به این نتیجه رسیده‌اید ذره‌ای برای عشق شما ارزش قائل نبوده‌اند، افسوس نخورید... شما آن چیزی را که باید به زندگی ببخشید، بخشید و چه چیزی زیباتر از عشق... هر رنج دوست داشتن صیقلی‌ست بر روح و با هر تمرین دوست داشتن، روح تو زلال‌تر می‌شود. — شل سیلور استاین

من به جای همه، برای اون لبخندهایی که خیلی وقتا از روی قوی بودنت زدی بهت میگم تو بی نظیری… این قوی بودن کار هر کسی نیست…

اعدامِ سیاسی… منفورترین، فجیع‌ترین و مسموم‌ترین اعدام‌هاست. از همین رو در زمانِ انقلاب مراقبِ اولین سری که از بدن جدا می‌کنید، باشید. چرا که آن سر، اِشت‌های مردم را به انقلاب چند برابر می‌کند. — ویکتور هوگو

اعدامِ سیاسی… منفورترین، فجیع‌ترین و مسموم‌ترین اعدام‌هاست. از همین رو در زمانِ انقلاب مراقبِ اولین سری که از بدن جدا می‌کنید، باشید. چرا که آن سر، اِشت‌های مردم را به انقلاب چند برابر می‌کند. — ویکتور هوگو

امشب بی‌هوا تصمیم گرفتم تا به جای یک لیوان، دو لیوان چای بخورم… چای و تخمه و فیلم. بهترین ترکیبی است که آدم می‌تواند تصور کند. در عوض حالا ساعت از دوازده شب گذشته و خواب از سرم پریده و به اندازه دوازده بشکه چای به سیستم فاضلاب شهری پس دادم. همه‌ی این سختی‌ها فقط بابت همان تصمیمی بود که سر شب گرفتم. البته اگر فردا تعطیل بود، این تصمیم اصلاً تصمیم بدی محسوب نمی‌شد. تا صبح می‌نشستم و می‌نوشتم. هزار تا عکس ادیت نشده‌ام را درست می‌کردم. یا با پژمان چت می‌کردم. یا زنگ می‌زدم به رضا. یا حتی گوشم را می‌چسباندم به پنجره و به صدای جغد روی درخت گوش می‌دادم. اما خب، کمتر از شش ساعت دیگر باید بروم سر کار. چند خروار کار هم مثل پلنگ‌ گرسنه منتظرم است. کلاً تصمیم گرفتن مقوله‌ی پیچیده‌ای است. حتی تصمیم‌های ساده مثل چای خوردن یا نخوردن. منصور همیشه می‌گفت که تصمیمات، موجود پویا و زنده‌ای هستند و خوبی و بدی‌شان به هزار اما و اگر متصل است. معتقد بود که تصمیمات به خودی خود، بد یا خوب نیستند. فقط مهم این است که در چه محیطی و برای چه کاری آن‌ها را گرفته‌ایم. مثلاً یک درخت افرای ژاپنی توی حیاط پشتی‌مان داریم. تنه‌اش مثل یک پیرمرد خم شده رو به جلو. بیشتر روزهای سال برگ‌هایش مثل لبو قرمزند. دم غروب‌ها هم آفتاب از پایین می‌تابد به برگ‌ها و رنگ‌شان از حالت لبویی به وضعیت جگری می‌رسد. همیشه دلم می‌خواست پای آن را سنگ‌فرش کنم و به اندازه یک کف دست، چمن کنارش بکارم و یک صندلی بگذارم زیر سایه‌ی قرمزش. برای روزهای آخر خط. همیشه دوست داشتم مثل دن کورلئونه بمیرم. توی یک باغ میوه، وقتی دارم دنبال نوه‌ام می‌دوم. مرگ بی‌صدا. یا مثلاً پای یک درخت افرای ژاپنی که به اندازه‌ی یک کف دست چمن کنارش کاشته‌ام. کیفیت مرگ به اندازه‌ی کیفیت زندگی مهم است. بابت همین "تصمیم" گرفتم یک نفر را استخدام کنم تا سنگ‌فرش‌ها را برایم ردیف کند. این تصمیم به خودی خود چیز بدی نبود. در واقع تصمیم را مثل نوزاد به دنیا آوردم و دادم دست اوستا بنا. حالا هم سه ماه از آن تصمیم گذشته است. حیاط پشتی تبدیل شده به میدان جنگ. هیچ کجای آن شبیه به رویای متصور من نیست. اوستا بنا به سلیقه‌ی خودش و احتمالا دن‌چیچو دارد کار می‌کند. "تصمیم" من حالا برای خودش مردی شده. یک مرد بزه‌کار و شیاد که می‌خواهد پدرش که من باشم را به قتل برساند. به همین راحتی. نوزاد عزیز من که می‌توانستم یک روز در آرامش در آغوشش بمیرم. تصمیم من از رویا رسید به کابوس. تصمیم موجودی پویا و زنده است. منصور راست می‌گفت. صبح امروز هم یک رفیق قدیمی پیام داد که تصمیم گرفته مهاجرت کند. بعد هم نظرم را پرسیده بود. من هم خلاصه بهش گفتم که سوال تو مثل این است که عکس بچه‌ات را بفرستی و بگویی به نظرت این عنتر دکتر می‌شود یا قاچاق‌چی کراک. جوابم را نداد. گمان کنم بهش برخورد. از همین‌جا بهش می‌گویم که تصمیم، تصمیم است. خوب و بد ندارد. فقط مهم این است که چطور این تصمیم را بزرگ کنی. درست مثل ازدواج. هر کسی که گفته ازدواج خوب است را باید تا حد مرگ کتک زد. هر کسی هم که گفته ازدواج بد است، باید مجدداً کتک زد. همچنین بچه‌دار شدن. دانشگاه رفتن. بستنی خوردن. تیک‌آف کردن با پیکان دولوکس. حتی بوسیدن لب یار. تصمیمش به خودی خود نه بد است و نه خوب. مهم این است که چطور به این تصمیم زندگی ببخشی. حالا این وسط یک سری انسان‌ها هستند که به شکل کتره‌ای و عمده‌فروشی توصیه‌ به تصمیم‌گیری‌های بزرگ می‌کنند. در خصوص ازدواج، تحصیل، رستگاری، مهاجرت، کشاورزی، بچه‌دار شدن، وازکتومی و هزار کوفت و زهرمار دیگر. تصمیمات کتره‌ای را فقط چوپان‌ها مجازند که بگیرند. آن هم در خصوص گوسفند‌هایشان که در کدام فلات چرا کنند. در باقی موارد باید مورد به مورد و با تفکر تصمیم گرفت. مثلاً من تصمیم گرفتم که روزهای دوشنبه ساعت هشت شب، که فردا صبحش با کارفرما جلسه دارم، دولیوان چای نخورم. به این شکل محدود، دقیق و با برهان.

خدایا ما رو تو خیلی حساب کردیم.

کسانی که همدیگر را دوست دارند، بی‌آنکه خود متوجه باشند، به قالب و اندازه همدیگر در می‌آیند. - رومن‌ رولان