/تاریخ و تاریخ‌نگاری/

مدارس مختلط در ایران: راه اندازی، مخالفت‌ها و انحلال دوفصلنامه تاریخ ایران چکیده در دورۀ پهلوی مدارس مختلط که پیشتر به اقلیتهای مذهبی اختصاص داشت، با حمایت حکومت جنبۀ عمومی یافت. در این دوره برای بسط آموزش در میان دختران و از دیگر سو بهسازی فضای آموزشی تک جنسیتی، مدارس مختلط در سراسر کشور راه‌اندازی شد. طی سال‌های 1320-1332ش مراجع تقلید و روحانیون مخالفتهایی با این مدارس کردند و خواهان تعطیلی آنها شدند. در برابر حکومت پهلوی نیز تا اندازه‌ای این مدارس را محدود کرد. اما در سالهای بعد به تبعیت از رویۀ جهانی و نیز گسترش مدارس روستایی که مختلط بودن را ایجاب می‌کرد، این مدارس گسترش یافتند. حتی طی دهه‌های 1340و1350 مدارس راهنمایی و دبیرستان‌های مختلط نیز راه‌اندازی شد. با بروز انقلاب 1357 کوشش برای انحلال مدارس مختلط ذیل برنامۀ کلی حکومت در راستای «اسلامی» کردن جامعه، آغاز و با وجود مخالفتهای اولیای دانش آموزان این مدارس، از مهر 1358 در تهران و سال بعد در سراسر کشور، جز مناطق روستایی، این مدارس منحل اعلام شد. @Aminaryanrad

«هفتاد سال پس از بنگاه ترجمه و نشر کتاب» مجله تجربه، ش۳۵، آبان ۱۴۰۳، ص۱۴۳ @Aminaryanrad

سیاستهای عشایری در دوران پهلوی و جمهوری اسلامی دوفصلنامه تاریخ‌نامه انقلاب چکیده در دورۀ اسلامی عشایر به نیروی سیاسی و نظامی مهمی تبدیل شدند.از همین‌رو از دورۀ صفویه سیاست اسکان وتبعید عشایر با هدف تضعیف آنها در دستور کار قرار گفت ودر دوران افشاریه تا قاجاریه تداوم یافت.حکومت پهلوی سیاست عشایری نوینی را بااهداف و شیوۀ اجرای نسبتا متفاوت در دستور کار قرار داد.یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهدکه سیاست عشایری حکومت پهلوی با هدف برقراری امنیت ومهندسی اجتماعی و ادغام جمعیت کوچرو در یکجانشین به امید ایجاد جغرافیای واحد در سرزمین ایران تدوین شدکه در آغاز اجرای آن با سرکوب عشایر همراه بود اما در ادامه به شکل آرام و مستمر یکجانشین کردن وتغییر شیوۀ معیشت عشایر به رمه‌گردانی و کشاورزی را پیگیری ‌کرد.جمهوری اسلامی در واکنش به سیاست‌ عشایری دورۀ پهلوی در آغاز عشایر را به کوچ‌نشینی تشویق کرد اما به زودی به سبب ناکامی در حل مشکلات پیش‌روی عشایر و از دست رفتن علاقه عشایر به این شیوۀ معیشت، سیاست اسکان داوطلبانۀ عشایر را در پیش گرفت.عدم پیگیری بایستۀ این سیاست نیز منجر به اسکان خودخواسته خودبنیاد عشایر شد. @Aminaryanrad

«فصلنامه پوشه ـ شماره ۵ ـ بهار ۱۴۰۳» را از طاقچه دریافت کنید https://taaghche.com/book/214854 @Aminaryanrad

«کارنامه انجمن آثار ملی (۱۳۰۱-۱۳۵۷)» در 1301ش گروهی از رجال دانشور و علاقه‌مند به آثار تاریخی و افتخارات پیشین ایران گردهم آمدند و برای نگهداری و تعمیر آثار تاریخی ایران و پاس حرمت یادگارها و مفاخر فرهنگی و هنری قدیم ایران، انجمن آثار ملی را تشکیل دادند. این مقاله مروری است بر کارنامه انجمن آثار ملی طی سالهای ۱۳۰۱ تا ۱۳۵۷ با تمرکز بر فعالیتهای آن در زمینه مجسمه‌سازی در همکاری با استاد ابوالحسن صدیقی. منتشر شده در مجله پوشه، ش۵، بهار ۱۴۰۳، صص۱۱ تا ۳۰. @Aminaryanrad

«بنیاد فرهنگ ایران» به مناسبت شصتمین سالگرد تاسیس مجله تجربه، ش۳۴، مهر ۱۴۰۳، ص۱۳۶ @Aminaryanrad

شعری از مائو زدونگ بمب اتم هرگاه لازم باشد منفجر می‌شود آه چه شادی بیکرانی! شعری از مائو زدونگ، رهبر جمهوری خلق چین، ۱۹۶۴ @Aminaryanrad

‌📝 مسئلۀ عدالت آموزشی در دهۀ نخست دورۀ جمهوری اسلامی در نخستین سال‌های دورۀ جمهوری اسلامی، جریان‌های انقلابی به‌دلیل غلبۀ گفتمان سوسیالیستی، عدالت آموزشی را به دولتی‌کردن مراکز آموزشی و برچیدن مراکز و مؤسسات آموزشی خصوصی تفسیر کردند. بااین‌حال و برخلاف این تفسیر به‌تدریج از سال ۱۳۶۱ مقابله با آموزش عمومی و عالی دولتی آغاز و عدالت آموزشی به خصوصی‌کردن مراکز و مؤسسات آموزشی تفسیر شد. درحالی‌که این موضوع با برداشت نخستین انقلابیون از عدالت آموزشی و با سیاست‌های دولت چپ‌گرای مهندس میرحسین موسوی در تعارض بود. ازهمین‌رو مسئلۀ این پژوهش آن است که درنتیجۀ چه شرایط و فرایندی تعریف و مصادیق عدالت آموزشی در دهۀ نخست دورۀ جمهوری اسلامی دچار چرخش شد و خود به مسئله تبدیل شد؟ فرضیۀ این پژوهش آن است که در آغاز دورۀ جمهوری اسلامی، غلبۀ گفتمان سوسیالیستی و دولت‌گرایی موجب معناکردن عدالت آموزشی به آموزش کاملاً دولتی شد، ولی در سال‌های نخستین دهۀ ۱۳۶۰ افزایش جمعیت و تقاضا، و مشکلات فزایندۀ مالی حکومت به‌دلیل جنگ، موجب چرخش گفتمانی و گرایش به خصوصی‌سازی آموزش و معناکردن آن به عدالت آموزشی شد. منتشر شده در: دوفصلنامه تاریخنامه انقلاب، س۱، ش۱، بهار و تابستان ۱۳۹۶، صص۱۴۵-۱۷۱.

شب رسایل مشروطیت ایران هفتصد و هفتاد و یکمین شب از شب‌های مجلۀ بخارا با همکاری خانه اندیشمندان علوم انسانی و انتشارات نگارستان اندیشه، اختصاص دارد به شب رسایل مشروطیت ایران. این نشست به مناسبت انتشار رساله‌های موافقان و مخالفان مشروطه و رونمایی از کتاب «رسایل مشروطیت» در ساعت پنج بعدازظهر یکشنبه پانزدهم مهرماه ۱۴۰۳ با سخنرانی محمد ترکمان، عباس منوچهری، محمدعلی اکبری، غلامحسین زرگری‌نژاد و علی دهباشی در تالار فردوسی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار می‌شود. با گذشت بیش از یک قرن از نهضت مشروطیت ایران، هنوز مباحث و گفتگوهای پردامنه‌ای بر سر این رویداد تاریخ‌ساز در جریان است. جامعۀ ایرانی که در دوران مشروطه، دو قطبی موافقان و مخالفان را تجربه کرده بود، همچنان در تداوم همان مسیر قرار دارد. حتی امروز که نظام سیاسی ایران از مشروطه عبور کرده و ساختار جمهوریت را تجربه می‌کند، همچنان نجواهای مشروعه‌خواهی و مخالفت با نظام قانون، چه در عرصۀ نظری و چه در حیطۀ عملی به‌گوش می‌رسد. کتاب «رسایل مشروطیت» مشتمل بر مهم‌ترین رساله‌های موافقان و مخالفان نظام مشروطه و معرف اندیشه و فهم کنش‌گران آن روزگار است. @Aminaryanrad

مردم در مسند عالی‌ترین دادگاه الهی نشسته‌اند قوانین پشت درها گذاشته می‌شوند. مردان قوانین را در خیابان‌ها لگدمال می‌کنند. ... پادشاه به‌وسیله توده عوام خلع شده‌است... مردم در مسند عالی‌ترین دادگاه الهی نشسته‌اند... در هر شهری این ندا طنین‌انداز است که: بگذارید حاکم از میان ما برخیزد. سوگنامه لپوور، ۲۱۰۰ پیش از میلاد @Aminaryanrad

چند واقعیت در گزارش خبرگزاری ایرنا از اعتراضات روز ۲۵ شهریور ۱۴۰۲ در تهران "همزمان با غروب آفتاب" شماری از معترضان "در برخی مناطق همچون اطراف دانشگاه تهران، چهارراه ولیعصر (عج) و میدان انقلاب شروع به سردادن شعار کردند". همچنین عده دیگری از معترضان "در محله‌های خیابان های شریعتی، ستارخان، فلکه دوم صادقیه، نقاطی از شرق و البته شمال تهران" دست به اعتراض زدند. "نقطه‌ای که کمی ملتهب تر نسبت به دیگر مناطق شهر تهران به نظر رسید مسیر میدان انقلاب، چهارراه ولیعصر و میدان فردوسی بود". در این نقاط معترضان "ترافیک" ایجاد و از "بوق ممتد" استفاده کردند. در این محدوده "پسری روی موتور تصویر مهسا امینی را روی تی شرت خود حک کرده بود". در این نقاط "پلیس برای متفرق کردن" معترضان، از "گاز اشک‌آور" بر ضد آنان استفاده کرد. @Aminaryanrad

پژوهشکده تاریخ اسلام برگزار می‌کند: همایش دوره‌بندی در تاریخ محورهای همایش: ۱. مباحث نظری و مفهومی ۲. اصول و قواعد علمی در دوره‌بندی‌های تاریخی ۳. الگوی اروپامحوری در دوره‌بندی تاریخ جهان؛ محاسن و معایب ۴. سودمندی و ناسودمندی در دوره‌بندی‌ها در تاریخ‌ورزی ۵. نسبت دوره‌بندی‌های تاریخی با امر سیاسی ۶. دوره‌بندی‌های تطبیقی؛ کارکردها و الزامات ۷. دوره‌بندی‌های تاریخی و نسبت آن با حیث التفاتی مورخان ۸. دوره‌بندی‌های تجویزی و پیشنهادی علاقمندان می‌توانند آثار خود را به نشانی ایمیل دبیرخانه همایش ارسال نمایند. آخرین فرصت ارسال چکیده مبسوط (۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ کلمه) مقالات: ۱۵ آبان ۱۴۰۳ تاریخ برگزاری همایش: چهارشنبه ۳۰ آبان ماه و پنجشنبه ۱ آذر ماه ۱۴۰۳ محل برگزاری: تهران- خیابان ولیعصر- خیابان شهید عباسپور- خیابان رستگاران- کوچه شهروز شرقی- پلاک ۹ ایمیل: inter@pte.ac.ir شماره تلفن: ۳-۸۸۶۷۶۸۶۱ @Aminaryanrad

انتقادات آیت‌الله گلپایگانی از حکومت پهلوی «از خطراتی که به واسطه وضع غیراسلامی آموزش و پرورش و مدارس مختلط و نشریات و مطبوعات گمراه کننده و تلقینات و تبلیغات الحادی و سپاه دانش دختران و پلیس و افسر زن و امور دیگر که شرف و حیثیت و عفت اجتماع را لکه‌دار نموده و فرزندان عزیز اسلام را تهدید می‌کند به مراتب بیشتر از مرگ فرزندانم متأسف می‌باشم‌». آیت‌الله سید محمدرضا گلپایگانی در نامه به مهندس جعفر شریف امامی، ۴ مهر ماه ۱۳۵۷ @Aminaryanrad

انتقاد خالصی‌زاده از کودکستانها «در هر محله و گذری، تقریبا، کودکستانی مشاهده نمودم که اطفال را از دختر و پسر، بعد از سن رضاعت تا هفت سالگی، در اینجا پرورش می‌دهند. و مدیران آن کودکستا‌نها غالبا از زنان پروتستان یا کاتولیک یا کمونیست یا بهایی یا بددین هستند و اینان گرچه در مذهب و مشرب مختلف‌اند، اما بر یک اصل متحدند و آن تربیت اطفال برخلاف تعالیم دین اسلام می‌باشد. همۀ عداوت اسلام و مسلمانی را در قلوب اطفال غرس می‌نمایند، و بعد از هفت سالگی اطفالی را که هیچ از تعالیم اسلامی نمی‌دانند و به گوششان نرسیده، به مدارس مختلف [مختلط] دخترانه و پسرانه تحویل می‌دهند». شیخ محمد خالصی‌زاده، ۱۳۲۴ @Aminaryanrad

آتش و پنبه و راههای حریق در تابستان 1358 که حکومت انقلابی، تفکیک جنسیتی را به طور جدی در دستور کار قرار داد، نشریه آهنگر در مطلبی تحت عنوان «آتش و پنبه و راههای حریق» این موضوع را دست‌مایۀ طنز قرار داده، در مطلبی با امضای «شنگول» چنین نوشت: «به دنبال جدا شدن مدارس مختلط و نیز زنانه-مردانه شدن کنار دریا، از جهت اینکه این قبیل اعمال خیر هیچگونه کم و کسری و عیب و نقصی نداشته باشد ما موارد دیگری را که ممکن است تاکنون از قلم افتاده باشد، ذیلا متذکر شده و راه‌حل‌هائی را که به نظر ما می‌رسد پیشنهاد می‌کنیم. • جهت جلوگیری از خوردن تنه آقایان به خانمها، کلیه پیاده‌روهای جنوبی و غربی خیابانها مردانه و پیاده‌روهای شمالی و شرقی زنانه اعلام گردد. در مواردی که فرضا آقایان با طرف ممنوعه خیابان کاری داشته باشند، بایستی از یکی از محارم خود خواهش کنند امور آنان را در حیطه مجاز خود حل و فصل و رتق و فتق نمایند. عین این مطلب در مورد خانمها نیز صادق است. • برای اجتناب از نشستن خانمها در کنار مردهای نامحرم، در اتوبوسهای شرکت واحد نیز بایستی یک طرف اتوبوس مردانه و طرف دیگر زنانه اعلام گردد. برای جدا نمودن مسافران ایستاده نیز شرکت اقدام به ایجاد دیوار و حائل در وسط راهرو اتوبوسها نماید. • کلیه تاکسیهای تهران موظف باشند سمت عقب تاکسیها را به خانمها و سمت جلو را به آقایان اختصاص بدهند. از آنجا که ممکن است در بسیاری از موارد ترکیب مسافران و مرد برای این تقسیم‌بندی مناسب نباشد، راه حل شرعی آنست که نیمی از تاکسی‌های تهران را زنانه و نیمه دیگر را مردانه اعلام نمایند و این موضوع با خطوط درشت بر روی تاکسیها نوشته شده و یا بوسیلۀ نقاشی نمودن تصویر زن یا مرد بر روی بدنه تاکسی مشخص شود. بدیهی است که تا پیدا شدن راننده تاکسی مونث بحد کافی رانندگان تاکسی بایستی با مسافران مونثی که درست در جنب آنان می‌نشینند صیغه محرمیت را جاری گردانند. • مقرر گردد در آپارتمانهای مجتمع مسکونی، پلکانهای آپارتمان و محل ورود و خروج خانمها از آقایان مجزا گردد. • در ادارات اطاقهای زنانه و مردانه کاملا از یکدیگر مشخص و مجزا گردد و در مورد اداراتی که ارباب رجوع دارند، ادارات جداگانه زنانه و مردانه ایجاد شود که کار ارباب رجوع مونث را کارمندان مادینه و امور ارباب رجوع مذکر را کارمندان نرینه انجام دهند. @Aminaryanrad

اعتراض آیت‌الله منتظری به آیین‌نامه مجلس خبرگان چنان که اشاره شد اکثر نمایندگان مجلس بررسی نهایی قانون اساسی (خبرگان)، از همان آغاز نسبت به لایحه قانون انتخابات مجلس، مصوب شورای انقلاب و آیین‌نامه نحوۀ فعالیت این مجلس، مصوب شورای طرحهای انقلاب، اعتراض داشتند. در واقع آن قانون و این آیین‌نامه با طرحهای آنها برای تغییرات اساسی در پیش نویس به جای "بررسی نهایی" آن همخوانی نداشت. از همین رو به آن اعتراض و سپس آیین‌نامه‌ای را خود تنظیم کردند که باهدف فوق همخوان باشد. از این میان آیت‌الله حسینعلی منتظری، رییس مجلس، روز 23 مرداد 1358 در دیداری با آیت‌الله خمینی نسبت به این آیین‌نامه اعتراض کرد. به گفتۀ او «ما نمایندگان مردم هستیم نه نمایندگان دولت و شورای انقلاب». @Aminaryanrad

طرح انحلال مجلس بررسی نهائی قانون اساسی (خبرگان قانون اساسی) مهر ۱۳۵۸ - بخش دوم او با سرنيزه حكومت می‌كرد؛ شما با قلم می‌خواهيد حكومت كنيد. و سرنيزه او شكست؛ قلم شما هم می‌شكند. بيدار باشيد آقايان و بيدار باشند ملت ما كه اين منحرفها در كنار نشسته‏‌اند و با هم دارند مجتمع می‌شوند، و می‌خواهند ملت ما را منحرف كنند، و نهضت ما را اينها خيال دارند سركوب كنند، و لكن بدانيد كه نمی‌توانند». بدین ترتیب چنان که اشاره شد مجلس تا 24 آبان به فعالیت خود ادامه داد. بعدها با دستگیری عباس امیرانتظام، یکی از اتهامات او «زمینه سازی و اقدام در جهت انحلال مجلس خبرگان بدون هیچ گونه وجهۀ قانونی» ذکر شد «که این عمل خود نوعی مخالفت با اسلام و امام و امت تلقی می شود». @Aminaryanrad