ЖРТ - "СЕКОМ"

Адамзат үчүн азык-түлүк коопсуздугу жана орду толукталуучу энергия булактары менен камсыздоо - эң орчундуу маселе. Эки проблеманын өз ара байланышы жок сыяктанат. Бирок күн панелдери күндүн энергиясын электр кубатына айлантса, күндүн нуру өсүмдүктөргө фотосинтез үчүн керек. Алдагы эки тармактын күн энергиясын тең орток пайдалануу – «Agrivoltaics» идеясы кийинки кезде Азияда (Жапонияда 2004-жылдан тартып) жана Европада кулач жаюуда. Бул техниканы 1981-жылы немис аалымдары Адольф Гетцбергер жана Армин Застроу сунуш кылышкан. Бул проблема менен Аризона университетинин доценти Баррон-Гаффорд башында турган топ Аризонадагы Жер системасын изилдөө борборунда (“Биосфера 2”) алпурушууда. «Биосфера 2» борбору климаты ысык, жаан-чачын сейрек, суусу тартыш Оракл шаарчасында жайгашкан. Окумуштуулар калемпирдин чилиепин жана халапено түрү, о.э. алча помидору же томато черри менен жай айларында эксперимент жүргүзүшкөн. Үч өсүмдүк тең ушул аймакта жакшы өсөт. Биринчи үлүштө күн панелдери болгон, экинчисинде - жашылча, үчүнчүсүндө күн панелдери жана жашылча аралаш эгилген. Үлүштөрдүн бетине түшкөн жарык, температура, нымдуулук, айдоонун үстү жагындагы жана 5 см тереңдеги температура дамамат текшерилип турган. Күн панели 3 метр бийикке орнотулган. Күн панелдеринин көлөкөсү айдоонун бетиндеги температураны төмөндөтүп, бууланууну азайтып, жашылчаларга жардам берди. Ушундай эле жол менен жашылчалар күн панелдерин салыштырмалуу салкын кылып, энергияны көп өндүрүшүнө көмөктөшөт. Анткени жогорку температурада күн панелдеринин натыйжалуулугу начарлайт. Күндүз айдоонун үстүндөгү температура орточо 1 ° C төмөн болсо, түнкүсүн 0,5 ° C жогорку болгон. Ошол эле маалда күн панелдеринин температурасы астындагы жашылчадан улам 9 ° C ылдыйлаган. Бул жайкысын күн панелдеринин натыйжалуулугу 3%, ал эми жылы бою 1% артканын билдирет. «Күн панелдеринин көлөкөсүнө күндүн нуру түз тийбегендиктен, биз өстүргөн жашылчалардын көбү түшүмдү мол берди, - дейт Барон-Гаффорд. – «Аgrivoltaic» системасында чилтепинден үч эсе көп жана помидордон эки эсе көп түшүм алынды». Бирок күн панелинин астында халапено көмүртектин кош кычкылын (CO2) 11% аз алган. Бул халапено күндүн нурун ашыкча албай калганын билдирет. Анткен менен халапено күн панелинин астында күн панели жоктогудай эле түшүм берген, бирок транспирация* азайганга байланыштуу сууну 65% аз керектеген. Алча помидору өзүнө көмүртектин кош кычкылын 65% көп сиңирип, сууну 65% натыйжалуу пайдаланган, ал эми түшүмдү эки эсе көп берген. *Транспирация - суунун өсүмдүк аркылуу өтүү кыймылы жана жалбырагы, сабагы, гүлү аркылуу бууланып кетиши. (Амирбек Азам уулу, “Күн панелдери дыйканчылыкка зыянбы же пайдабы?”, https://www.zmescience.com, https://www.nature.com)