YAADannouncements
Open in Telegram
اين كانال به منظور اطلاع رساني رويدادهای فرهنگی، هنری، ادبی، و اخبار حوزه #نواندیشی دینی و انعکاس محتوای نشست های تخصصی این حوزه در کالیفرنیا برای علاقمندان در سراسر دنیا فعالیت میکند.
Show more706
Subscribers
No data24 hours
No data7 days
No data30 days
Data loading in progress...
Similar Channels
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Tags Cloud
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Incoming and Outgoing Mentions
---
---
---
---
---
---
Attracting Subscribers
May '24
May '240
in 0 channels
April '24
+1
in 0 channels
Get PRO
March '24
+2
in 0 channels
Get PRO
February '24
+1
in 0 channels
Get PRO
January '24
+2
in 0 channels
Get PRO
December '23
+3
in 0 channels
Get PRO
November '23
+3
in 0 channels
Get PRO
October '23
+4
in 0 channels
Get PRO
September '23
+2
in 0 channels
Get PRO
August '23
+4
in 0 channels
Get PRO
July '23
+3
in 0 channels
Get PRO
June '23
+5
in 0 channels
Get PRO
May '23
+1
in 0 channels
Get PRO
April '230
in 0 channels
Get PRO
March '23
+7
in 0 channels
Get PRO
February '23
+1
in 0 channels
Get PRO
January '23
+1
in 0 channels
Get PRO
December '22
+5
in 0 channels
Get PRO
November '22
+1
in 0 channels
Get PRO
October '22
+2
in 0 channels
Get PRO
September '22
+4
in 0 channels
Get PRO
August '22
+2
in 0 channels
Get PRO
July '22
+1
in 0 channels
Get PRO
June '22
+3
in 0 channels
Get PRO
May '22
+4
in 0 channels
Get PRO
April '22
+1
in 0 channels
Get PRO
March '22
+3
in 0 channels
Get PRO
February '22
+1
in 0 channels
Get PRO
January '22
+4
in 0 channels
Get PRO
December '21
+8
in 0 channels
Get PRO
November '21
+1
in 0 channels
Get PRO
October '21
+9
in 0 channels
Get PRO
September '21
+38
in 0 channels
Get PRO
August '21
+8
in 0 channels
Get PRO
July '21
+6
in 0 channels
Get PRO
June '21
+9
in 0 channels
Get PRO
May '21
+11
in 0 channels
Get PRO
April '21
+8
in 0 channels
Get PRO
March '21
+7
in 0 channels
Get PRO
February '21
+8
in 0 channels
Get PRO
January '21
+41
in 0 channels
Get PRO
December '20
+1 055
in 0 channels
| Date | Subscriber Growth | Mentions | Channels | |
| 18 May | 0 | |||
| 17 May | 0 | |||
| 16 May | 0 | |||
| 15 May | 0 | |||
| 14 May | 0 | |||
| 13 May | 0 | |||
| 12 May | 0 | |||
| 11 May | 0 | |||
| 10 May | 0 | |||
| 09 May | 0 | |||
| 08 May | 0 | |||
| 07 May | 0 | |||
| 06 May | 0 | |||
| 05 May | 0 | |||
| 04 May | 0 | |||
| 03 May | 0 | |||
| 02 May | 0 | |||
| 01 May | 0 |
Channel Posts
Check out "Dr. Soroush"
https://play.google.com/store/apps/details?id=soroush.soroush
| 2 | فهرست_موضوعی_جلسات_درسگفتارهای_سلوک_دیندارانه_در_جهان_مدن.pdf | 112 |
| 3 | گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید
هیچ راهی نیست کان را نیست پایان غم مخور (حافظ)
این تلاش چند ساله ، بالاخره به پایان رسید. امیدوارم این خلاصه از درسگفتارهای "سلوک دیندارانه جهان مدرن" بکار علاقمندان بیاید. این مجموعه بصورت منسجم و بازبینی شده، در اپلیکیشن آثار دکتر سروش، زیر اسم همین درسگفتارها، و در قسمت خلاصه آمده است. در ضمن، فهرست موضوعی این چهل جلسه رو به سلیقه خودم بصورت ذیل مدون کرده ام.
سلامت و موفق باشید
👇👇👇 | 103 |
| 4 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
2️⃣3️⃣ دین امروز دین اقلیاست. بر این دین اقلی خیلی چیزها را هم بار نمیتوان کرد.
در گذشته دین، یک پیل بود. همه بارها را روی دوش آن میگذاشتند. و از آن توقعات زیاد داشتند.
ولی یک دیندار قانع واقع بین، که زوائد را از خود طرد میکند، و قصد مسالمت دارد، قصد تسخیر جهان ندارد بلکه قصد تسخیر دلها را دارد، و برای او حقیقت مهمترین مسئله است، نمیتواند با متاع دین به همه نیازهایش برسد . نمیتوان بر روی دوش این دین سیاست و حکومت را نهاد، خیلی باید دین را سبک بار کرد و خود دیندار نیز سبکبار میشود.
3️⃣3️⃣ اما در این نوع سلوک، گناهان بیشتر گناهان اخلاقیست. نه آنکه گناهان شرعی نداریم. ممکن است گناهان شرعی از دینی به دینی متفاوت باشد ولی گناهان اخلاقی در هر دینی مقبول نیست. انسان مدرن براحتی میپذیرد، که گناهان اخلاقی را گناه دینی بشمارد. اما اینکه دایره این گناهان اخلاقی کجاست باید به حکم عقلا نگاه کرد. منبع حسن و قبح، داوری عقلاست.
از منظر آقای مجتهد شبستری، واجب و حرام که در شریعت آمده در حد توصیه است، نه ایجاب و تحریم. پیامبر توصیه میکند که نماز بخوانیم. البته در دل ادیان ایجاب و تحریم آمده ولی در فضای مدرن امروز، آن را به عنوان توصیه میتوان در نظر گرفت. چون مولف تمام اینها پیامبر است. و لذا حرفهای پیامبر از جنس توصیه میپذیریم ولی توصیههایی که موکد است و برای سلوک دیندارانه لازم است.
4️⃣3️⃣ سوال این است که حال چرا به دنبال دین برویم.
این انتخاب هر شخص است. مثل هنر ، مثل شعر. آنهایی که میپسندند و در آن حسنی میبینند، آنهایی که جمالی در پیامبر میبینند، و عشقی به خدا پیدا میکنند، این افراد زندگی متفاوتی برای خود تعریف میکنند.
همه جور میتوان زندگی کرد، میتوان در طول عمر ، انسان یک خط شعر هم نخواند. یک فیلم هم ندیده باشد. یک کلمه علم هم نداند. همه جور میتوان زندگی کرد. بی خدا و بیدین هم میتوان زندگی کرد. اما زندگی دیندارانه هم حسن خود را دارد. و باید از زوائد زدوده شده باشد. دین هرچه سکولارتر باشد، خالصتر است، چون هرچه که غیر دینی است از آن زدوده میشود. البته اکثراً که دیندار معیشت اندیش هستند جور دیگری فکر میکنند، این توصیهها برای دینداران معرفت اندیش است. در این نوع دینداری محدوده آن مشخص است. ماحصل این دینداری میتوان یک زندگی عاشقانه و عارفانه باشد. و این دین با بقیه اجزای فرهنگ همزیستی دارد.
به پایان آمد این دفتر، حکایت همچنان باقیست
به صد دفتر نشاید گفت وصف الحال مشتاقی
پایان جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
#سلوک_دیندارانه_سروش | 124 |
| 5 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
8️⃣2️⃣ سوال این است که دینداری جدید در این جغرافیا چگونه میتواند باشد؟
در این دینداری جدید، ایمان و اعتقاد امریست ظنی، نه یک امر یقینی. عبادت در این دینداری جدید بیشتر تفکر است. نه آنکه بقیه عبادات وجود ندارد، بلکه تفکر با دنیای جدید هم راستاست. در دینداری در دنیای جدید، خدا دست آشکار در تصرف عالم دراز نمیکند، و کمتر به معجزات اهمیت داده میشود. تاریخ را هم بر اساس معجزات و این تصرفات گاه گاهی، تفسیر نمیتوان کرد.
9️⃣2️⃣ در سلوک دیندارانه جدید خلاقیت و تفکر دو عبادت مهم محسوب میشود. هم صفت با خدا شدن که ایده آل عارفان ما بوده است، مصداق عوض میکند. و مهمترین تغییر مصداق این است که شما در عبادت خود را به صفت خلاق بودن خداوند متشبه میکنید.
0️⃣3️⃣ در سلوک دیندارانه جدید شما پلورالیسم هستید. به این معنا که اصراری ندارید که بگویید نجات تنها از طریق این دینی است که من دارم. ممکن است حقیقت با شما باشد و یا نباشد، حقیقت هم بر همه کس آشکار نیست. اما اینکه نجات منحصر در دیانتی است که من دارم، ادعاییست که با مولفه های جهان جدید نمی سازد. مردم به راههای مختلف میتوانند به رستگاری برسند. آنچه شما دارید یکی از آنهاست.
الطرق إلى اللّه عدد أنفاس الخلائق
1️⃣3️⃣ خدای سلوک دینداران در این جهان، یک خدای غیرمتشخص است خدایی نیست که بتوان به او به عنوان شخص دسترسی داشت.
احکام دینی هم اقلی است. به آنهایی که واجب هستند و قطعی هستند اکتفا میشود. ما بسیار احکام دینی داریم که قطعیتی ندارند، و تراوشات ذهن فقها در طول اعصار و قرون بوده است، آنهم با تناسب به پرسشهایی که از آنها میشده، در تناسب با جامعهای که در آن زیست میکردند، و لزوماً به کار جهان ما نمیآیند که بخواهیم بر سر آنها نزاع بکنیم.
فرقهای شدن در این روزگار معنایی ندارد. یک جور مدارا و مروتی باید بین فرق مختلف پدید بیاید. دنیایی که ما نمیتوانیم بر سر اعتقادات خود قطعی و یقینی باشیم چگونه میتوان دیگران را لعن کرد و محروم از رحمت خدا دانست. این مسائل مربوط به دنیای گذشته بود. داوریها را باید به خدا سپرد.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 155 |
| 6 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
5️⃣2️⃣ اومانیسم امروز در تار و پود اندیشه غربی وجود دارد. کم و بیش در همه جا هم گسترده شده. در کنار اومانیسم، مفهوم "حق" هم آمد. وقتی میگوییم که "من حق" دارم، یک مفهوم اومانیستی. این مفهوم و حق مداری به هم مربوط هستند. مفهوم حق که پدید آمد با خود فرزندانی را آورد. لیبرالیسم، دموکراسی، از فرزندان "حق" هستند.
حق من است که حاکم را نصب کنم.
حق من است که حاکم را نقد کنم.
حق من است که حاکم را عزل کنم.
این سه مقوله، نصب، نقد و عزل دموکراسی است.
6️⃣2️⃣ "من" در مفهوم حق و اومانیسم نباید به معنای استکباری قضیه خوانده شود. گر چه که میتواند استکباری هم بشود. میتواند آنقدر این "من" فربه بشود که جای را بر خدا هم تنگ کند.
در عرصه دینداری این "من" آنقدر فربه نمیشود که جای را بر خدا تنگ کند.
از اومانیسم مفهوم "انسانی بودن" منشعب میشود. ما خیلی از وقتها به جای اخلاقی بودن، انسانی بودن را به کار میبریم که این از منشا اومانیسم میآید. انسانی بودن را خوب میدانیم.
7️⃣2️⃣ گفتیم دین ۴ متاع برای انسان دارد. معرفت، هویت، روحانیت، رستگاری. امروز معرفت دینی مورد حمله قرار گرفته. مخصوصاً معرفت یقینی. هویت هم مورد حمله قرار گرفته چرا که ناسیونالیست جانشین هویت دینی شده است. هویت ایرانی، چینی، آمریکایی بر هویت مسلمانی و مسیحی غلبه پیدا کرده. یعنی دین هویت بخش در مقابل ناسیونالیست هویت بخشی خود را از دست داده. برای همین خوانش جدید دینی باید با درک هویت ناسیونالیست و ملی آشتی بکند. یعنی هویت دینی نمیتواند خود را برتر از هویت ملی جای بیندازد.
در فقه ما هیچ چیز در مورد هویت ملی وجود ندارد. در حالی که باید در فقه این قضیه مشخص شود، چون در برخی موارد ایندو در مقابل هم قرار میگیرند.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 238 |
| 7 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
3️⃣2️⃣ دینداری اگر بخواهد در این دوران تحقق پیدا بکند باید خود را به نقد بسپارد. آماده باشد که با ظن و شک کنار بیاید. نمیتواند همچنان پای بر یقین بفشارد. باید به ایمان ظنی بسنده کند و آن را قبول داشته باشد.
ما آیات و برداشتهایی از آیات قرآن داریم که به این تفسیر اجازه میدهد. به خصوص اگر شما ایمان را چیزی از جنس امید بدانید. چیزی از جنس تعهد و دوست داشتن. نمیتوان از یک دیندار خواست که به تمام آنچه اجزای دین است، یقین تام و تمام ریاضی داشته باشد. همچین چیزی پیدا نمیشود. اگر کسی ادعایی کرد بشنوید ولی باور نکنید. اگرچه میتوان از اموری بیخبر بود و بر اثر بیخبری به یقین رسیده باشد. که ما آن را جزم مینامیم. یقین وقتی است که از شکوک عبور کرده باشیم. اگر از شک عبور نکرده باشیم نام آن را باید جزم گذاشت.
4️⃣2️⃣ نکته دیگر که در مورد آن بحث فراوان کردیم مسئله اومانیسم بود. اومانیسم یعنی که آدمی خود را مجدداً کشف کرده است. در تمام ادیان آدمی در مقابل خداوند بی مقدار است، و خودش را جدی نمیگیرد. و هستی خود را برای جهان دیگری گذاشته. جهان را باید باری به هر جهت سپری بکند.
گاهی این امر به صورت افراطی از زهد رهبانیت بروز میکرد. گاهی هم به صورت سرسری گرفتن زندگی و قناعت، و بیتوجهی به امور زندگی، خودش را نشان میداد. و البته مرز بین اینها هم مشکل است.
چیزی که در اومانیسم مطرح است تجربه علم برای علم و تجربه هنر برای هنر است، نه آنکه همه چیز برای دین.
از منظر برخی فیلسوفهای اومانیسم کلمه ادب به معنی اومانیسم است. اونیسمهای گذشته دو اسم داشتند یکی ادیب و دیگری ظریف. گاهی به آنها ادبا میگفتند و گاهی ظرفا.
یک انسان با فرهنگ را ما امروز چگونه تعریف میکنیم؟ کسی که با اجتماع کار دارد ، فیلم هم میبیند موسیقی هم گوش میکند، اهل شعر هم هست. تقریباً به همین معنا اومانیسم متولد شد. از ابن اسکویه و ابوحیان توحیدی که هر دو ایرانی بودند شروع میشود.
البته بعدها اومانیسم گسترش پیدا کرد، به این معنا که انسان محور شد. اینکه انسان چیزها را برای خود بخواهد. به فکر رشد وجود خودش باشد. نه اینکه خود را فرو نهد.
علم برای علم، هنر برای هنر یک مفهوم اومانیستی است.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 167 |
| 8 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
0️⃣2️⃣ در جلسات گذشته من مولفههای جهان مدرن را توضیح دادم، و گفتم که این جهان بر چه پایههایی استوار است.
اولین مولفه، نگاه درجه دوم بود. یا نگاه نقادانه. این یعنی نگاه بیرونی به دین.
نگاه به دین در دنیای مدرن، نگاه درجه دوم است. فلسفه دین، فلسفه هنر، فلسفه فلسفه ، که همان فلسفه نقادی کانت باشد، و امثال اینها پدید آمده است. یعنی چیزهای گذشتگان بدیهی گرفته بودند، و در درون آن میزیستند ، مثل ماهی در آب ، وقتی در جهان جدید از آن خارج شدهاند و به او نگاه مجدد کردند، باعث شد که با دید نقادانه به بررسی دین بپردازند.
1️⃣2️⃣ این نگاه درجه دوم باعث پدید آمدن نگاه چند منبعی شد. گذشتگان منبعشان دین بود و تنها منبع معرفتی. ولی وقتی نگاه درجه دوم پدید آمد منابع مختلف دیگر رقیب دین شدند.
دین در دنیای گذشته منبع معرفت، هویت، معنویت و نجات بود. اما جهان جدید، چند منبعی شده. تنها یک منبع نیست که تمام این جوانب را از او بتوان گرفت. لذا دین تمام فرهنگ نیست. جزئی از فرهنگ است. در حالی که در گذشته تمام فرهنگ بود. الان دین جزئی از فرهنگ است که با اجزای دیگر گاهی در تضاد و تقابل و گاهی در توازن است.
2️⃣2️⃣ چیز دیگری که در مورد جهان مدرن مطرح شد، عبارت بود از ظن و شک. در دیدگاه معرفتاندیشی امروز، تقریباً یقین پیدا نمیشود. اگر هم پیدا بشود در ریاضیات است و در منطق. بیرون ایندو، نه در علم و نه در فلسفه، نه در سیاست و نه در دیانت، یقین کالای دست یافتنی نیست. من گمان نمیکنم که امروز شما فیلسوفی را پیدا بکنید که بگوید در فلان مسئله به یقین رسیده. در حالی که گذشتگان ما همه با یقین تعریف می کردند. میگفتند، یقین باید به وجود خداوند باشد، یقین باید به نبوت پیامبر باشد. و اگر کسی به این یقینها نمیرسید در ایمانش نقصان بود. ظن و شک و تردید اساساً نسبتی با دیانت نداشت. شما باید متیقن میبودید، یعنی صد در صد.
یکی از بدیهیات جهان جدید این است که یقین یافت نمیشود.
3️⃣2️⃣ ممکن است شما با آدمهای اهل جزم برخورد داشته باشید، که بگویند ما یقین داریم. البته هستند، و در دینداری عامیانه از این یقینها زیاد است. یقینهایی که البته یقین نیازموده است. یقین غیر مسبوق به شک است.
به قول مرحوم دهخدا: شک نیاوردگان کرده یقین.
از این افراد زیاد داریم. اینها افرادی هستند که از معبر شک عبور نکردهاند که به یقین برسند، از همان اول یقین داشته اند. آن یقین را ما یقین معرفت اندیشانه نمیدانیم. میتواند به کمترین تلنگر هم فرو بریزد. برای همین است که جامعه را بسته نگه میدارند که شبهات رسوخ نکند که یقینهای نااستوار فرو بریزد. اما در دینداری عالمانه، بحث و شک و احتمال، اساس کار است.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 162 |
| 9 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
8️⃣1️⃣ من اینجا کلیدی برای فهم تاریخ اروپا به شما بدهم. تاریخ اروپا تاریخی است به قوت دینی. این تصور بسیار عامیانه و سادهای است که عدهای دارند و ظاهر امروز را ملاک قضاوت قرار میدهند. به قولی میگویند قدم به قدم یا کافه رستوران است یا کافرستان. نه همه این مملکت ها کافه رستوران است، و نه کافرستان. تاریخ این مملکت بسیار دینی بوده است. فراموش نکنیم که قرون وسطی در اروپا بود و در قرون وسطی، چندین برابر دینیتر از حکومتهای دینی اکنون است.
تغییر و تحولی که برای براندازی کلیسا در اروپا پدید آمد، مهمترین بخش تاریخ اروپاست. منظور رنسانس و پروتستانتیسم است. هر قدمی که در اروپا برداشته شده به نحوی به یکی از ابعاد کلیسا ارتباط داشته. به این لحاظ خیلی از حرکتها معطوف به دین بوده است، برای اینکه آنرا محدود کنند، یا آنکه آن را به زیر بکشند، چه آگاهانه و چه ناآگاهانه.
9️⃣1️⃣ لیبرالیسم یعنی آزاد کردن دین. آدمیان حق داشته باشند که هر دینی داشته باشند. البته آزادی تجارت و آزادی سیاسی هم مطرح شد.
راسیونالیسم یعنی عقل گرایی. و اینکه عقلگرایی محدود به دین نیست. خارج از دین هم میتوان عقل را به کار گرفت.
سکولاریسم یعنی آنچه زیر سلطه دین است از زیر سلطه دین بیرون کشیدن. سکولار یعنی اول زیر سلطه دین باید باشد بعد از زیر سلطه دین خارج شود. نه آنکه هر چیزی که غیر دینی باشد سکولار است. سکولار یعنی باید سابقه دینی داشته باشد. سکولار یعنی مطلقه، یعنی از دین طلاق گرفته. و این باز امریست کاملاً معطوف به دین.
و در تاریخ اروپا بسیاری مفاهیم را میتوانید با دستگاه دین و مسیحیت مرتبط کنید.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 205 |
| 10 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
6️⃣1️⃣ و اینکه عدهای می خواهند تا درخت دیانت را ریشه کن کنند، اولاً این کار نشدنیست و غیر ممکن، ثانیاً مطلوب هم نیست. دین خانهایست که میلیونها نفر در آن زندگی میکنند. این خانه را باید جارو کرد و باید پیراست. اگر این سقف خراب شود بر سر ساکنان آن خراب میشود. آینده و زندگی ساکنان را به خطر میاندازد. مجموعه آنچه که گفتهام که برآیندی از سخنان گذشته من هم در آن بود، دین غیر انتخابی و دین وراثتی دینداران را باید به حال خود گذاشت و به خرافه زدایی از آن بسنده کرد. بیش از این در این مورد نمیتوان کرد.
دین معیشت اندیش، دین عامیانه، خانه ایست که ساکنان بسیار دارد. ممکن است در جاهایی از خانه حیوانات موذی و یا مار باشد، ممکن است در اتاقهایی به افراد ناباب اجاره داده شده باشد. این چیزها را باید اصلاح کرد. این به معنی تخریب خانه نیست بلکه به معنی اصلاح و بازسازی خانه است و دلیلی ندارد که مردمان جهان همه باب طبع ما فکر کنند و زندگی بکنند. هیچکس جایگاهی ندارد که بگوید الگوی مطلق است.
7️⃣1️⃣ عدهای شیوهای را انتخاب کردند. مثل زبانی که انتخاب کردهاند. فقط باید زبان را از حرفهای رکیک پیراست. زبان را باید دلنشین کرد. باعث آزار و اذیت دیگری نشد. با این زبان دروغ نگیم با این زبان غیبت نکنیم. و چیزی را که میتوانیم حسن استفاده کنیم در جهت سو استفاده به کار نبریم. معنی ندارد که همه به یک زبان تکلم بکنند. هر کسی جهانبینی دارد و تفکری. اساساً این تفکر که بخواهیم همه تفکرهای رقیب را از میان برداریم و جهان بینی و ادیان و عقاید را یکی بکنیم تفکر باطلی است، و موفق نخواهد بود. هیچگاه هم موفق نبوده.
بزرگترین حملهها به ادیان در اروپا صورت گرفت. حملاتی که تصور آن سخت است ولی ادیان ریشه کن نشدند. دین یک مرض نبود که بتوان آنرا ریشه کن کرد. دین نسبتی با وجود آدمی دارد. البته تبیین این نسبت کار آسانی نیست. ولی این نسبت باعث ماندگاری آن شده تا از همه حملات خود را نجات دهد و به تعبیری خود را وفق دهد و پاینده بماند.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 289 |
| 11 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
3️⃣1️⃣ در زمان ما راه حل برای دیانت، آوردن دین تازه نیست. چه ما خاتمیت پیامبر اسلام را از جانب خدا بدانیم و یا محصول تیزهوشی پیامبر، یک امر بسیار پخته و صحیحی بوده است. خاک تاریخ دیگر پیامبر پرور نیست. ما در عصر مدرن دیگر نمیتوانیم پیامبری داشته باشیم. پیامبری، نبوت، خلوتها، حیرت در هستی متعلق به دورانی بود که ذهن آدمیان مشغولیات امروز را نداشت. در جهان جدید آدمی چنان پراکنده خاطر شده، چنان ذهن و وجود او پاره پاره شده، که آن تعملات وحدت آفرین ، برای او حاصل نمیشود. عارفان به ندرت ظهور میکنند، ولی ابواب پیامبری بسته شده.
4️⃣1️⃣ اما از طرف دیگر دعوت به بی دینی، و تخریب ادیان نیز پسندیده نیست. ممکن است که ما وقتی به تاریخچه ادیان نگاه کنیم کاستیهایی و مشکلات و تخریبهایب ببینیم. ولی این را باید بدانیم آدمی به خود زیان میزند. هر سلاحی به او بدهید از آن میتواند سوء استفاده کند. صلحآمیزترین ادیان را که به دست انسان بدهید میتواند آن را به ایدئولوژی خطرناک تبدیل کند. تفرقه افکندن و خودی و ناخودی کردن در گوهر آدمیست. اما هرچه که هست فرو نهادن ادیان، تخریب آنها، و تحقیر و تخفیف دینداران، درست نیست. برای همین هم طبق تاریخ ادیان از بین نرفته، و پایداری میکند. به قول مورخان سخت جان است. معلوم است پایگاهی در جان آدمی و در جامعه دارد. خدمتی به آدمی میکند، که چیز دیگر جای آن را نمیگیرد.
5⃣1⃣ ۵۰۰ سال است که در آمریکا و بخصوص در اروپا مبارزه با دین آغاز شده است. بعضیها فکر میکردند که به طور کلی دیانت از جامعه حذف بشود. و بسیار از پیش بینیها در باب تاریخ بر همین منوال بود.
گفته بودم ، یکی از پیشفرضهای سکولاریسم و لیبرالیسم این بود که دیانت از بین میرود. و لذا با دینداران باید ملایمت کرد، مدارا کرد که اینها یک قوم رو به انقراض هستند. اما میبینیم که اینطور نبوده است. چنین زوال و انقراض حتمی بر پیشانی دین نوشته نشده است. چراغ کلیساها روشن است و بانگ اذان از مساجد به گوش میرسد.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 175 |
| 12 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
1️⃣1️⃣ عموم فیلسوفان جدید که در زمینه خداشناسی کار میکنند، سعیشان بر این است که نشان دهند که اعتقاد به خداوند یک اعتقاد معقول است. معقول یعنی آنکس که به خدا اعتقاد دارد دچار اختلال روانی نیست، دچار کج فکری و بیفکری نیست.
به قول کانت که میگفت:
این مایه شرمساری فلسفه است که فلاسفه نمیتوانند جهان خارج را اثبات کنند.
در حالی که همه ما به جهان خارج باور داریم و آنرا غیر معقول نمیدانیم.
اینکه ما به چیزی اعتقاد داشته باشیم که دلیلی برای آن نداریم، این بیعقلی نیست. اگر عقلا آن را بپذیرند و بین عقلا جا بیفتد، و آنرا اندیشه معقول به حساب بیاورند، کافیست.
2️⃣1️⃣ اما در جهان جدید هیچ فیلسوفی نیست که بگوید میتواند خدا را بطور قطعی اثبات کند. حداکثر این است که گفته شود امر معقولی است. هیچ فیلسوفی نیست که بگوید برتری یک دین، بر دیگر ادیان قطعیست.
مانند این است که نمیتوان گفت هیچ زبانی برتر از زبان دیگریست. ما زبانمان فارسی است و قدمت و تاریخی با این زبان داریم، شعرایی داریم، ادبیاتی داریم و زندگیمان به این زبان آمیخته است. اما این حرف معقولی نیست که بگوییم فارسی برتر از زبان دیگر است یا زبانی دیگر برتر از فارسی است. ما با این زبان بار آمدهایم و هیچ دلیل نداشت که زبان دیگری نداشته باشیم.
همه زبانها هم کسری دارند، هم کمال دارند، هم نقص دارند. هم کلمات رکیک در آنها هست هم کلمات زیبا در آنها هست. چون بشریت زبان را پدید آورده. زبان همان صفات و احوالی را دارد که آدمی دارد. نیکیها و بدیهای ما در محصولات ما ریزش کرده، از جمله در زبان.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 194 |
| 13 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
8️⃣ دینداران عامیانه و یا معیشت اندیش در همه جوامع شبیه همند. همه الگو دارند. همه یک خدای تشبیهی را که یک انسان بزرگ شده است را میپرستند. و همه آنها امید نجات در آخرت دارند، و برای همه آنها این جهان مقدمه جهان دیگری است. هر چقدر هم در آبادی این جهان بکوشند، این جهان موضوعیت و اصالت ندارد.
عاقبت منزل ما وادی خاموشان است
سخنانی که ما گفتیم معطوف به این نوع دینداری نبود. این دینداری روحانیت دارد. کلیسا دارد، مسجد دارد.
ممکن است با قدرت در بیفتد و یا ممکن است با قدرت بیامیزد.
9️⃣ سخن ما در باب دین انتخابگرایانه بود. یعنی کسی که از مقام وراثت و اجبار عبور کرده است. خود را ملزم نمیبیند که آنچه از پدران او به او رسیده است، آنرا پیروی کند. خود را ملزم نمیداند که فرهنگ جامعه خود را مورد تقلید قرار دهد. در مقام اختیار و انتخاب است. و میخواهد بداند در این جهان با اوصافی که دارد چگونه انتخابی برایش میسر است. موانعش و انگیزههایش چیست. انتخابی بس دشوار است. جاییست که حقیقت مختار بودن آدمی پا به عرصه میگذارد.
0️⃣1️⃣ راهی برای اثبات صحت هیچ دینی وجود ندارد. اگر در گذشته عدهای چنین میپنداشتند، در جهان جدید چنین اندیشهای نافرجام است. جهان گذشته جهانی بود که خدا در آن بدیهی بود. شما به قرآن نگاه کنید که هیچگاه در پی اثبات وجود خدا نیست. چرا که حتی برای اعراب مشرک هم وجود خدا بدیهی بود. نه یک خدا بلکه چند خدا. و مبارزه پیامبر با چند خدایی بود. لذا هیچ پیامبری در تلاش اثبات وجود خدا نبود. پیامبران دعوت به اطاعت و عبادت خداوند میکردند. دعوت به شناخت خداوند میکردند. خضوع در مقابل او و قبول او. نه تلاش فلسفی میکردند و نه کلامی، و تلاششان در حد تنبیهاتی بود.
بعدها که دین به دست متکلمان و فلاسفه رسید ، استدلالها آغاز شد، چون خداشناسی از بداهت افتاد. تا امروز که به طور طبیعی میتوان گفت که اصلاً وجود خدا غیر بدیهی شده و دینداران باید سعی زیادی بکنند تا این مسئله را معقولیت ببخشند.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 211 |
| 14 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
4️⃣ جهان ما به اندازه آگاهیهای ماست. اگر آگاهیهای ما بیشتر شود جهان ما فراختر است. و عمل نیز گسترش پیدا میکند، و انتخابها نیز بیشتر میشود، و البته گزیدن راهها مشکلتر میشود.
مشکلی که جهان جدید پدید آورده است، این است که انتخابها را برای ما فراوانتر کرده است و همین فراوانی انتخابها آدمی را سردرگم میکند. گزیدن راهی بر بقیه راهها که ترجیح بلامرجح نباشد بسیار مشکل است.
5️⃣ در این مباحث من به دیانت خاصی نظر نداشته ام. ادیان گوهر واحدی دارند و این گوهر واحد هم مورد توجه پیامبران بوده و هم متدینان.
ما یک اسلام بیشتر نداریم. اسلام موسوی داریم، اسلام عیسوی، و اسلام محمدی. اگر زرتشت را هم بیفزاییم اسلام زرتشتی. این به همان معناست که دین نزد خداوند اسلام است. ولی صورتها و شرایع مختلف پیدا کرده. به قول مولانا یک نور است در چراغهای مختلف.
6️⃣ در اولین جلسه به تقسیم قدیمی خود پرداختم. سه دسته دین ورزی داریم دین ورزی عامیانه، دین ورزی عالمانه و دین ورزی عارفانه. این را به تعبیرات دیگری هم بیان کردم. دین ورزی معیشت اندیش ، معرفت اندیش و تجربت اندیش.
7️⃣ روی سخن ما در این مباحث دین ورزی عامیانه نبود. آنها از این معامله به دورند. این سوالات و شبهات برای آنها مطرح نیست. در عالمی که میزیند خوشند بر هم زدن عالم آنها نیز شرط نیست، مادامی که ایمانشان آزاری به کسی نمیرسانند. برای خود خانه ای ساختند و در آن خانه خوش زندگی میکنند. یک دین وراثتی دارند که انتخاب نکردهاند. معتقدات و باورهایی دارند که چون و چرا نمیکنند. مورد نقد و سوال قرار نمیدهند. پیشوایایی دارند که الگوهای زندگی آنهاست. در مورد آن پیشوایان هم هیچگاه نگاه نقادانه ندارند. آنها را همچنان که هستند میپذیرند و از آنها پیروی میکنند. به این ترتیب سعادت را برای خودشان هم در این جهان و هم در جهان دیگر تعریف کرده اند. عبادتشان هم از جنس عامیانه است. زیارت میکنند، نماز میخوانند ریاضت میکشند. پیامبرشان هم یک مرد الهیست که خداوند او را برگزیده. دست خداوند از منظر آنها بسیار آشکار در جهان جاریست. دست خداوند در تاریخ به خوبی دیده میشود. این را برمیگزیند، آن را برمیدارد، این را به زمین میزند آن را بالا میبرد.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 188 |
| 15 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه چهلم - جلسه ۴۰ - جلسه پایانی
1️⃣ در این جلسه قصد جمعبندی دارم. البته سخنان ناگفته خواهد ماند.
این بحثها را در ۱۵ اپریل ۲۰۱۶ آغاز کردیم. اکنون آپریل ۲۰۱۸ است. ۷۴۵ روز در این بحثها سپری شد. نکات بسیاری را باید به اختصار اشاره کنم.
2️⃣ عنوان این بحثها موانع و دواعی سلوک دیندارانه در جهان مدرن بود. هر یک از این واژگان معنایی داشت.
موانع چیست؟ دواعی چیست؟ سلوک دیندارانه چیست؟ من مخصوصاً واژه "دین" را استفاده نکردم بلکه "سلوک دیندارانه" را استفاده کردم. دین به راه خود میرود و سرنوشت و سرگذشتی دارد. از آینده آن هم اطلاع نداریم. اما اینکه ما چه تصمیمی بگیریم و چه ارادهای بکنیم، و بر چه مبانی این تصمیم خود را بنا کنیم در اختیار ماست. البته این امر با شناخت و آگاهی حاصل خواهد شد، و دینداری انتخابگرایانه، نه دینداری وراثتی و جبری و عٍلٌی.
3️⃣ "عصر مدرن" را هم به واژگان اضافه کردیم، برای اینکه در گذشته سلوک دیندارانه وضعی و حالتی داشت، ولی در دوران جدید پاک دگرگون شده، بلکه واژگون شده است. بدیهیات قدیم، امروز دیگر بدیهی نیست. آنچه در گذشته قاعده بود امروز استثنا شده و آنچه استثنا بود قاعده شده است. تحولات بسیار معرفتی و غیرمعرفتی پدید آمده است. دانش جدید، عقلانیت جدید و تکنولوژی جدید، و نقادی همه چیز را تغییر داده. با شناختن اینها جهان ما عوض میشود، و لذا عمل ما هم عوض میشود، یکی از عملهایی که عوض میشود عمل دیندارانه است.
جلسه چهلم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 139 |
| 16 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه سی و نهم - جلسه ۳۹
5️⃣3️⃣ نشنیده ایم که نقل شده باشد از فضای صدر اسلام ، که پیامبر یا امامان به خوانشهای مختلف دینی گشاده رو باشند. پس پلورالیسمی که شما از آن دفاع می کنید چه توجیهی دارد؟
پاسخ: پیامبران پلورالیسم نبودند. لوتر هم پلورالیسم نبود. میگفت همین حقیقت است و جز این نیست بعداً از مکتب او این همه خوانشهای مختلف پروتستانتیزم درآمد. بعد از لوتر البته اجتهاد کردند و فهمهای مختلفی زاده شد.
نکته دیگر این است که ما یک وقت اختلاف در نظر داریم و یک وقت اختلاف در عمل. امام حسین و یزید وقتی اختلاف نظری داشتند در یک مرحله بود. اما در عمل یکی به حکومت رسید و قصد داشت دیگری را از میان بردارد.
وقتی مسئله به جنگ قدرتها میانجامد دیگر صورت مسئله عوض میشود.
اما مادامی که نظریست بله همان بحث اجتهاد است. که در اهل سنت این را بسیار گسترده کردند مثلا میگویند علی برای خود مجتهد بود عمر هم همینطور، معاویه هم همینطور . و اگر هم اشتباه کردند خوب مجتهد اشتباه هم میکند. رای معاویه این بود که با علی بجنگد.
البته این در همان اهل سنت نیز یک دست نیست و مثلاً طه حسین، که یک فرد سکولار الهیاتی است، نظرش این است که علی برحق بود. اینکه هرکس هر کاری کرد اجتهاد خود را کرده، پس همه درستند، این دید درستی نیست.
در تشیع بیشتر اجتهاد فقهی مطرح است. ما اجتهاد کلامی را اهمیت ندادیم. یکی از بحثهایی که من روی آن تاکید دارم همین اجتهاد کلامی است که باید به آن اهمیت داده شود. ما باید در تمام مباحث کلامی اجتهاد نوین بکنیم. بسیاری از اندیشههای کلامی باید باز اندیشی شود.
مسیحیت این کار را میکند. یکی از خوبیهای پروتستانتیسم همین بازاندیشی است.
پایان سی و نهم - جلسه ۳۹
#سلوک_دیندارانه_سروش | 191 |
| 17 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه سی و نهم - جلسه ۳۹
4️⃣3️⃣ پرسش یکی از حاضرین: چرا باید انسانی که در پارادایم حق زندگی میکند بخواهد به سراغ دینی برود که در پارادایم تکلیف بوده، و بخواهد با تغییرات آنرا با پارادایم حق سازگار بکند؟
پاسخ: اگر کسی نمیخواهد دین داشته باشد در پارادایم حق مدار امروز ، البته اختیار دارد. به هر حال یکی از گزینههای فضای حق مدار، آزادی از دین است. همانطور که گفتم ما در جهان جدید آزادی در دین داریم و آزادی از دین داریم. اگر از منظر برخی پارادایم تکلیف آنقدر ناسازگاری با جهان امروز دارد افراد آزادی دارند که از قید دین رها باشند. اما من به شما عرض میکنم که هیچ دین تازهای توفیق نخواهد داشت. گفته ام که جهان جدید، خاکش پیامبر خیز نیست، و معنویتها در حد غلیظ و عمیقش مربوط به دوران سنت بود. خواسته و ناخواسته ما وارد دورانی شدهایم که حجابهایی برای ما هست، و ما جهانمان به روی آن جهان سنتی بسته شده. مردمان آن روزگار به حقیقت اون دوران نزدیکتر بودند و آب را از سرچشمهها برمیداشتند. اگر ما طالب آن حقیقت هستیم با تمام اما و اگرها باید به آن جهان مراجعه کنیم.
برای گذشتگان گویی حقیقت آشکار بود ولی برای ما خیر. گذشتگان خطا را یک امر عرضی و تصادفی میشناختند. در حالی که امروز فلسفه جدید به ما میآموزاند، که ما دارای خطاهای سیستماتیک هستیم و بیشتر خطا میکنیم. کلاً سیستم فکری ما خطاکار، زاده شده. این اندیشه جدید است. در این جهان مدرن به دنبال حقیقت صریح گشتن تقریباً منتفی شده.
در جهان جدید ما دو ایدئولوژی و دین پدید آمد یکی مارکسیست بود که با کمال تعجب توفیقاتی هم داشت. و دیگری بهائیت. اینها هیچکدام ماندگار نشدند و یا توفیق نداشتند و اقلیت کمی به آن رو آوردند.
پیامبر اسلام چه او را پیامبر بدانیم چه یک فرد روشن بین، به خوبی دریافته بود که او آخرین پیامبر است. حتی به نظر من دیگر شبیه حافظ و مولوی هم ظهور نخواهد کرد. اینها متعلق به دورانهایی بودند که دیگر تکرار نخواهند شد. نوابغ دوران ما از جنس دیگری هستند.
جلسه سی و نهم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 148 |
| 18 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه سی و نهم - جلسه ۳۹
2️⃣3️⃣ پرسش یکی از حاضرین: اگر کسی کار غیر اخلاقی بکند و در جواب بگوید من به امر خدا این کار را کرده ام، احتمالاً شما به عنوان روشنفکر دینی میگویید خدا امر به کار غیر اخلاقی نمیکند. و در توضیح خواهید گفت که اخلاق مقدم بر دین و مستقل از دین است. در عین حال خواهید گفت که هر کار غیر اخلاقی کار غیر دینی هم هست. شما در یک سخنرانی دیگر در ذیل بحث دیگری گفتید که اگر خدا اجازه نداده بود ما هیچ دلیلی برای کشتن و خوردن حیوانات نداشتیم. آیا کشتن و خوردن حیوانات غیر اخلاقی نیست؟ و چگونه خدا به یک امر غیر اخلاقی حکم داده؟
پاسخ: احکام در دو شق حلال و حرام تنها نیست. به قولی فقها احکام خمسه تکلیفیه دارند. حلال، مستحب، مباح، مکروه و حرام. حکم مکروه و حرام متفاوت است. از نظر من گوشتخواری مکروه است، و به این مقدار غیر اخلاقی است. ولی حرام نیست برای همین کسی که انجام بدهد عمل خطایی را مرتکب نشده ولی ترجیح به ترک آن است. اگر خدا رخصت نمیداد انجام نمیدادیم ولی رخصت خدا باعث نشده که این عمل مکروه، غیر اخلاقی بودن آن، به آم شدت نباشد. در سوال شما پیش فرض این است که دو طریق بیشتر وجود ندارد یا رواست و یا ناروا. اما با توجه به ۵ حالتی که مطرح است، اشکال شما وارد نیست.
یا مثال دیگر طلاق است. طلاق یک امر مجاز ولی مکروه است.
ابغض الاشیاء عندی الطلاق
3️⃣3️⃣ پرسش یکی از حاضرین: در مورد کشیش خود بودن، گفتید که بسیار ترسناک است. و آن ترس بدلیل بروز هرج و مرج است. آیا اگر هر کس کشیش خود بشود آیا دین و شریعتی از نبی باقی میماند؟
پاسخ: در عمل این اتفاق نمیافتد. وقتی شما متون محکمی دارید که در مواردی تفسیر به رای آن آسان نیست، یک اجتماع و اجماعی باقی خواهد ماند. مگر آنکه آن پایههای ایمان سست شده باشد.
در جهان جدید اینطور نبوده که خودکشیشی باعث هرج و مرج شده باشد. یکی مسئله حقوق است و دیگری تضاد علم و دین است که باعث شده که دین تضعیف شود. جدایی دین از سیاست هم همین گونه بود. عرصه سیاست، عرصه قدرتهاست. دین وقتی قدرت داشت در سیاست بود. وقتی دین از قدرت افتاد، از سیاست خارج شد. کسی بالاجبار او را از سیاست خارج نکرد بلکه ضعف آن، خود به خود آنرا به حاشیه راند.
اما مهم این است که بدانیم آلترناتیو نداریم و آلترناتیو دیگر استبداد است، استبداد دینی که بسی بدتر است. یک دین مختارانه میارزد به هزار دین مجبورانه. چون در عنصر ایمان، اختیار و عشق نهفته است و غیر آن یک دین توخالی خواهیم داشت.
جلسه سی و نهم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 212 |
| 19 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه سی و نهم - جلسه ۳۹
0️⃣3️⃣ اینکه شما امروز میبینید پاپ میگوید جهنم با رحمت الهی منافات دارد، و آنرا انکار میکند، چیزی که ۲۰۰۰ سال جزو اعتقادات کلیسا بود، این بی دلیل نیست. اینکار لوتر تنها این نبود که یک کلیسا را براندازد و یا یک اتوریته را ملغی کند. درک متدینان از خدا و دین عوض شده است. در گذشته میگفتند کسی که تعمید نشده از رحمت خدا بدور است و جایگاهش جهنم است. امروز خیلی سخت است که اینرا کسی بپذیرد. اینکه یک موقع کشیشی آبی بر سر من نریخته من باید تا ابد مغضوب و در جهنم باشم، این دیگر مقبول نیست.
1️⃣3️⃣ پرسش یکی از حاضرین: اینکه لوتر میگفت هر کسی کشیش خویشتن است، در عمل اجرا نشد در نهایت پروتستانها کلیسا را ملغی نکردند بلکه یک کلیسا را به ۲۰۰ کلیسا تبدیل کردند. یعنی مجدداً شخص مسیحی به یک کلیسای خاص ارتباط دارد، نه اینکه شخص خودش مفسر دین مسیحیت برای خودش باشد.
و دیگر آنکه در مورد مسئله ولایت مسیح توضیح بیشتری بدهید که در دو فرقه چگونه است.
پاسخ: نه منافاتی ندارد وقتی که گفتند هر کسی میتواند کشیش خود بشود به این معنا نیست که هر کسی باید کشیش خود بشود. به قول شما یک شخص از یک کلیسا در میآید و به یک کلیسای دیگر میرود. یا فردا کلیسای خود را درست میکند. نه آنکه به عدد متدینین کلیسا داشته باشیم. مهم این است که راه برای خوانشها و تفکرات متفاوت باز است.
بله، انسان از هرج و مرج هراس دارد ولی در عمل هرج و مرج نمیشود بلکه گروههایی با عقاید مشترک دور هم جمع میشوند. خیلی کم پیش میآید که به صورت فردی و انفرادی این کار جلو برود.
در عین حال دین خصوصی میشود. یعنی هر کس به صلاحدید خود تفسیر خاصی را میپذیرد.
در تصوف هم همینطور است هر کس میتواند روش خاص معنوی خود را پیش بگیرد. هر کس میتواند طریقه خود را پدید بیاورد ولی در عمل طریقههای تصوف محدود است.
اما در مورد مسئله ولایت پروتستانها همانقدر به مسیح معتقدند که کاتولیکها بودند. ولی روش عبادت و آیینهایشان متفاوت است.
جلسه سی و نهم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 183 |
| 20 | ✳ سلوک دیندارانه در جهان مدرن - عبدالکریم سروش
جلسه سی و نهم - جلسه ۳۹
6️⃣2️⃣ این پلورالیسم تنها در دین اتفاق نیفتاد بلکه در اخلاقم اتفاق افتاد یعنی شما میتوانید سیستمهای مختلف اخلاقی داشته باشید.
در لیبرالیسم همانطور که دین رسمی نداریم اخلاق رسمی هم نداریم. کسی بر کسی نمیتواند عیب بگیرد که تو چرا این کار را میکنی. این مکتب، حداقل اخلاق را در قانون ریخت. این مقدار از اخلاق واجب الاطاعه هست برای افراد. بعد از آن انتخاب شخصی افراد است.
7️⃣2️⃣ اینها لزوماً پروتستانتیزم نیستند ولی با پروتستانتیزم سازگارند. لیبرالیسم اخلاقی، لیبرالیسم دینی، لیبرالیسم سیاسی و لیبرالیسم اقتصادی همه با هم خواهر و برادرند.
8️⃣2️⃣ مارکسیسم مفهوم حق را کنار گذاشت و مفهوم تکلیف را اتخاذ کرد. دقیقاً یک نظام دینی که در عین حال بشری بود را پدید آوردند. که دوام زیادی پیدا نکرد و نشان داد که با طبع آدمی سازگار نیست، و اینجور تحمیلها را نمیپسندد.
9️⃣2️⃣ دین در آینده هرگز به قوت پیشین خود باز نخواهد گشت. این امر ناممکن است به دلایل زیادی. جامعه باز شده و دین در جامعه بسته کار میکرد. منبع عموم مردم در جوامع سنتی دینشان بود. امروز منابع معرفتی دیگر پدید آمده، که رقیب دینند.
این رقبا هم از بیرون آمدند مثل علم، و هم از درون، مثل تعدد قرائات و حذف قرائت رسمی. و این هر دو، با همکاری نا خواسته با یکدیگر، توان، هیبت و انحصار را از دین گرفته اند ، بطوریکه محال است دین به گذشته خود بازگردد.
پروتستانتیسم یکی از نیروها بود که به این امر کمک کرد ولی البته تنها نیرو نبود. علم ، مفهوم حق، لیبرالیسم، پلورالیسم و عوامل دیگر هم نقشهای مهم داشتند.
جلسه سی و نهم ادامه دارد ...
#سلوک_دیندارانه_سروش | 212 |
