ترنج

@libmazaheb بلاغ سید نعمت الله جزایری «بلغ قراءة ایدالله تعالی»؛

@libmazaheb بلاغ علم الهدی فرزند فیض کاشانی

@libmazaheb بلاغ فیض کاشانی

بلاغ جعفر بن عبدالکریم بحرانی @libmazaheb

@libmazaheb بلاغ شیخ حرعاملی

بلاغ شیخ حر عاملی: «بلغ سماعا وفقه الله تعالی»؛

بلاغ علامه مجلسی

بلاغ محمدتقی مجلسی «بلغ افاض الله تعالی علیه»؟ @libmazaheb

بلاغ ابن فهد حلی

@libmazaheb بلاغ شهید ثانی

بلاغ علامه حلی «بلغت قراته ایدالله» @libmazaheb

نشان بلاغ: در مراجعه به نسخه های خطی بالاخص کتب حدیثی، نشان های بلاغ را با تعابیر مختلف اما هم معنا و نزدیک برخورد می کنیم که در حاشیه نسخه ها نوشته شده اند. در مواردی که این بلاغ ها از سوی مشایخ و اساتید برای شاگردان نوشته شده باشد و حاصل قرائت یا سماع آن کتاب در محضر آن استاد و شیخ بوده است قابل توجه و مهم است بالاخص اگر آن بلاغ از عالمی سرشناش بوده باشد. چنین نسخه های معمولا نسخه ای صحیح و معتبر به شمار آورده می شود. برخی موارد اساتید علاوه بر بلاغی که در حین مقابله و قرائت یا سماع آن کتاب در حاشیه آن نسخه شاگرد می نوشتند، در پایان و اتمام مقابله، گواهی بلاغ یا قرائت یا اجازه ای بر آن نسخه برای آن شاگرد (مُجاز) می نوشتند و در آن نام شیخ و استاد ذکر می گردید. برخی اوقات خود شاگردان در یادداشتی بر آن نسخه به نام شیخی که نسخه را نزد او خوانده اند تصریح می کردند. اما نسخه های بسیاری موجود است که علامت بلاغ سماع یا قرائت در حواشی آن نوشته شده است ولی به دلیل عدم وجود گواهی قرائت و اجازه و فقدان شواهد دیگر، صاحب آن بلاغ مشخص نیست. سابقا نمونه های از کتب شامل نمونه خط عالمان منتشر شده است هر چند برای آن هم نیازمند کار جدی تر است. در این موضوع هم نیازمند جمع آوری نمونه های علامت بلاغ و تهیه یک آلبوم از تصاویر این بلاغ ها هستیم. این کار می تواند به عنوان یک الگو و معیار در اختیار فهرست نویسان و نسخه پژوهان قرار گرفته و ضمن استفاده از آن برای تشخیص بلاغ های که در نسخه ها برخورد می کنند، موارد جدید نامعلوم را که برخورد می کنند به آن آلبوم بیفزایند. نسخه های بسیاری وجود دارد که دارای نشان بلاغ است ولی به دلائل مختلف مانند افتادگی برگ ها اول و آخر و عوامل دیگر صاحب آن بلاغ مشخص نیست. جمع آوری و تهیه چنین آلبومی از تصاویر بلاغ های عالمان دوره مختلف، نیازمند تتبعی گسترده و بررسی های دقیق است. چه خوب بود اگر فهرست نویسان و نسخه پژوهان فاضل و عالم که سال ها با این نسخه ها سرکار داشته اند و با جزئیات این امر آشنا هستند همت نموده و چنین کاری را انجام می دانند. این چند سال اخیر که به مباحث نسخه پژوهی علاقمند شدم و در چند مورد خصوصا به (نسخه های نهج البلاغه و عیون اخبارالرضا) مراجعه می کردم به نشان های بلاغ برخورد می کردم که صاحب آن بلاغ ها هنوز برایم ناشناخته است. معلوم شدن صاحبان این بلاغ ها می تواند منجر به نتایج جالب و مهم باشد، خصوصا بلاغ های عالمان دوره صفوی. در این دوره نسخه های متعدد شیعی استنساخ می شد و بسیاری از این نسخه در محضر عالمان مختلف قرائت و سماع می گردید. با شناسائی این بلاغ ها عالمان مختلفی که به تدریس و تصحیح این نسخه ها اهتمام داشته اند شناسایی می شوند. این امر می تواند در پیداکردن ارتباط بین نسخه ها و مباحث تبارشناسی نسخه ها کمک کند. در ادامه نمونه های از نشان و علامت بلاغ برخی عالمان سرشناس می آید. {اگر در قرائت برخی بلاغ ها اشتباه کردم تذکر بفرمائید تا اصلاح کنم) @libmazaheb

يادداشت بلاغ يادداشتی است که پس از مقابله متن نسخه نوشته می شد. مرسوم بوده است که در پايان هر جلسه روخوانی و مقابله متن، يادداشت کوتاهی در انتهاي همان بخش می نوشتند. گاهی نیز يادداشت بلاغ را به شکلی مبسوط تر در پايان نسخه و در کنار انجامه می نوشتند و به نوع بلاغ (حاصل از مقابله يا سماع) اشاره می نمودند. مصححان در هر نوبت چند برگ از یک نسخه را مقابله و تصحیح می کردند و در پایان هر نوبت تصحیح در حاشیه آخرین عبارت مقابله شده، واژه بلاغ مانند بلغ، بلغ قبالا، بلغت ، بلغت المقابله و بلغ سماعا ایده الله تعالی و ... را قید می کردند. نشان سماع و بلاغ یکی از علایم مورد توجه در نسخه شناسی است. وجود نشانی بلاغ در نسخه علامتی برای صحت و اعتبار نسخه است. این نشان ها در حواشی نسخه ها و برای تایید صحت نسخه و نیز گواهی شرکت شاگرد در جلسه درس بوده و اغلب به خط اساتید تحریر شده است. علامت بلاغ و سماع به تعابیر و عبارتهای مختلف در نسخه ها دیده می شود. متداول ترین عبارت های بلاغ و سماع که در نسخه ها دیده می شود عبارتند از چهار مورد ذیل: {این چهار تعریف زیر از کانال جناب استاد صدرائی خوئی اخذ شده است} 1.بلاغ سماع: با عبارت (بلغ سماعا اید الله تعالی) یا (بلغ منی سماعا ایده الله تعالی) معنی آن این است که عبارت نسخه را استاد خوانده و شاگرد شنیده (سماع) است. و استاد این عبارت را برای تایید سماع شاگرد نوشته است به همین دلیل به آن گواهی سماع هم گفته می شود. 2. بلاغ قرائت: با عبارت (بلغ قرائه اید الله تعالی) یا (بلغ منی قرائه ایده الله تعالی) معنی آن این است که عبارت نسخه را شاگرد قرائت نموده و استاد شنیده است. و استاد این عبارت را برای تایید قرائت شاگرد نوشته است به همین دلیل به آن گواهی قرائت هم گفته می شود. 3. عبارت (بلغ قبالا) معنی آن این است که عبارت نسخه را كاتب يا شخص ديگري با نسخهء ديگري مقابله و تصحيح نموده است. دو نشان قبلي (سماع و قرائت) دليل تشكيل كلاس و تدريس نسخه در كلاس درس و تصحيح آن در محضر استاد هستند. ولي مقابله نسخه (بلغ قبالا) هيچ دليلي بر تشكیل كلاس يا تدريس كتاب نمي باشد و فقط نشان از مقابله اين نسخه با نسخه اي ديگري دارد. البته برخي موقع مقابله با مشاركت شخص ديگري نيز انجام مي گرفت. 4. در برخی نسخه ها عبارت «بلغ» خالي بدون پسوند مي باشد. اين نوع بلاغ مهمل بوده و معلوم نمي شود كه از نوع سماع يا قرائت يا مقابله بوده است. اگر قرينه اي در صفحه هاي ديگر نسخه - به همين خطي كه بلغ نوشته شده - وجود داشته باشد كه به وسيله آن بتوان نوع بلاغ را مشخص كرد، اين نوع بلاغ هم به يكي از سه نوع قبلي ملحق مي شود، ولي اگر هيچ قرينه اي در جاهاي ديگر بر نوع بلاغ نباشد، اين علامت به پايين ترين نوع بلاغ يعني «بلغ قبالا» تفسير مي شود. @libmazaheb

چند اصلاح مربوط به مقابله و تصحیح نسخه: سماع: عبارت بود از شنیدن متن از زبان مولف یک کتاب یا شخصی آشنا با آن کتاب و تصحیح نادرستی های موجود در نسخه همزمان با شنیدن متن از آن شخص. قرائت: عبارت بود از خواندن متن یک کتاب نزد مولف یا فردی آشنا بدان دانش. در این شیوه، نادرستی های نسخه ای که خوانده می شد، از سوی مولف یا استاد به شاگرد گوشزد شده و در نسخه تصحیح می گشت. معمولا رسم براین بود که پس از سماع یا قرائت، یادداشتی توسط مولف یا استاد (به خط وی) در صفحه عنوان یا پایان نسخه درج می شد که بیانگر سماع یا قرائت آن متن و نسخه نزد وی بود. در اینگونه یادداشت ها آگاهی های گوناگون مانند سلسله رجال اسناد آن استاد درج می شد که از دیدگاه بررسی صحت متن و روایت آن مهم است. اجازه: یادداشتی است که پس از پايان سماع يا قرائت متن از سوي مولف يا استاد براي شاگرد نوشته می شد و گواهی می داد که اين شخص می تواند آن کتاب را از قول مولف یا استاد - و به استناد وی - نقل کند. در این حالت به شخص اجازه دهنده «مُجیز» و به شخصی که اجازه برای او صادر شده «مُجاز» می گویند. مُجیز : اجازه دهنده مُجاز: شخصی که اجازه برای او نوشته می شد اجازه، تصدیق نقل و انتقال متن خاصی است که از جانب یک راوی ارائه می شود که او نیز این تصدیق را از واسطه ای در سلسله راویان تا مولف یا نخستین راوی اخذ کرده است. انهاء: انهاء نوعی اجازه است. از دیدگاه لغوی به معنای به پایان رسانیدن است و نشان می دهد که هر دو شخص، سماع و قرائت کتاب را با یکدیگر به پایان رسانیده اند. در انهاء مفاهیمی چون استشراح(شرح خواستن) و مباحثه را نیز در بر می گیرد. { نک کتاب نسخه شناخت آقای علی صفری آق قلعه } @libmazaheb

از نسخه شناسی فیزیکی تا پژوهشی علمی ، عنوان سلسله گفتارهای کوتاهی است که به صورت پیام صوتی در گروه واتسابی ترنج خدمت دوستان تقدیم می شود تا با مشارکت علاقمندان بحث گسترش یابد و فهرستنگاری به عنوان یک پژوهش روشمند و مفید علمی جایگاه رفیع خود را باز یابد. با ارسال پیام در واتساب به شماره همراه 09191987367لینک گروه را دریافت خواهید نمود.

خوشبختانه کتابخانه آیة الله العظمی مرعشی نجفی ره از روز یکشنبه یکم تیر به روی مشتاقان کتاب باز شده است .

شماره ۱۸۲ آینه پژوهش (خرداد و تیر ۱۳۹۹) منتشر شد. سال سی و یکم آینه پژوهش را در قطع وزیری و با تغییرات اساسی در گرافیک متن و جلد آغاز کردیم. دیدگاه های مخاطبان ارجمند مجله مانند همیشه چراغ راه ما خواهد بود