دیالکتیک روشنگری
Open in Telegram
852
Subscribers
No data24 hours
-17 days
-130 days
Posts Archive
ما همه شکار مرگ بودیم و خود نمی دانستیم.
داوری پایان نیافته است. بنگرید که داوران اصلی از راه می رسند. آنها یک دریا سپاهند نه درود می گویند و نه بدرود، نه می پرسند و نه گوششان به پاسخ است.
آنها به زبان شمشیر سخن می گویند ...
.
.
جمله بیهوده، به مرگ نماز برید که اینک بر در ایستاده است
.
.
آری اینک داوران اصلی از راه میرسند، شما را که درفش سپید بود، این بود داوری، تا رای درفش سیاه آنان چه باشد؟
.
.
🎬 مرگ یزدگرد - ۱۳۶۱
▪️بهرام بیضایی
@ELDialectico
آلوی سینگر:
یه جوک قدیمی هست که میگه دو تا پیرزن توی اردوگاه تفریحی کوهستانی بودن، اولی میگه هی، غذای اینجا واقعا افتضاحه...
دومی جواب میده آره راست میگی، خیلی هم کمه!
خب این اساسا همون احساسیه که من نسبت به زندگی دارم..
پر از تنهایی و نکبت و رنج و ناامیدی، لعنتی خیلی هم کوتاهه آخه..!
🎥Annie Hall (1977)
▪️Woody Allen
@ELDialectico
چرا عادل فردوسیپور فقط یک گزارشگر فوتبال نیست؟ (روایت مردی که با «نود» فرهنگسازی کرد)
حمید شاکری
——————-
شهرت عادل فردوسیپور از تلویزیون آغاز شد، اما محبوبیت و ماندگاریاش از «دانستن». بسیاری هنوز حضور آن جوان دانشجوی دانشگاه صنعتی شریف را در برنامه «مسابقه هفته» با اجرای زندهیاد منوچهر نوذری در سال ۱۳۷۲ به یاد دارند؛ جوانی که با گفتن نام کامل پله - «ادسون آرانتس دو ناسیمنتو» - حیرت مجری و بینندگان را برانگیخت. آن صحنه فقط نمایش حافظهای قوی نبود؛ نشانه ظهور نسلی بود که فوتبال را مطالعه میکرد. تسلط بر زبان انگلیسی و عشق بیپایان به فوتبال، بعدها از او گزارشگری ساخت که تکیهکلام «چه میکنه...» را به بخشی از حافظه جمعی ایرانیان تبدیل کرد.
«نود» فقط یک برنامه فوتبالی نبود؛ مدرسهای برای نقد، پرسشگری و پاسخخواهی بود. میلیونها ایرانی دوشنبهشبها فقط گلها را نمیدیدند؛ آمار، سند، استدلال و گفتوگوی جدی را نیز تجربه میکردند. یکی از درخشانترین فصلهای این برنامه، ترکیب طلایی عادل فردوسیپور و حمیدرضا صدر بود. آن دو فوتبال را به تاریخ، سیاست، ادبیات، جامعه و فرهنگ پیوند میزدند؛ تا جایی که گفتوگویشان گاه از خود مسابقه نیز جذابتر و آموزندهتر میشد. آنان نشان دادند فوتبال، اگر درست فهمیده و روایت شود، تنها سرگرمی نیست؛ میتواند شیوهای برای اندیشیدن باشد.
حذف عادل فردوسیپور از صداوسیما، یکی از عجیبترین تصمیمهای تاریخ رسانه ایران بود؛ تصمیمی که بیش از آنکه به او آسیب بزند، اعتبار رسانه ملی را زیر سؤال برد. در بسیاری از کشورها، رسانهها برای حفظ سرمایههای انسانی رقابت میکنند، اما در ایران، حذف نخبگان به الگویی تکرارشونده بدل شده است. با این همه، فردوسیپور نه به هیاهو پناه برد و نه خود را قربانی نشان داد. آرام ماند، به ترجمه و انتشار کتابهای معتبر فوتبال و تولید محتوای فرهنگی روی آورد و سرانجام با «فوتبال ۳۶۰» نشان داد که در عصر اینترنت، مشروعیت را مردم تعیین میکنند، نه ساختمانهای بزرگ و بودجههای کلان.
بسیاری کوشیدند لحن، مکثها، شوخیها و حتی زبان بدن عادل را کپی کنند، اما مخاطب نسخه بدل را نپذیرفت. امروز که برخی برنامههای فوتبالی برای جلب توجه، بیش از تحلیل به جنجال، جدال شخصی، شوخیهای کوچهبازاری و هیاهوی لحظهای تکیه میکنند، تفاوت مسیر او روشنتر میشود، احترام به شعور مخاطب. هنوز اشکهای صادقانهاش هنگام خبر زلزله بم در حافظه بسیاری مانده است؛ لحظهای که پیش از آنکه مجری باشد، انسانی رنجدیده بود. عادل برای دیده شدن نقش بازی نکرد؛ خودش بود و شاید راز اعتماد مردم نیز همین باشد.
از نگاه جامعهشناسان، سرمایه نمادین حاصل اعتماد و اعتباری است که جامعه به یک فرد میبخشد. عادل فردوسیپور نمونه روشنی از این مفهوم است. ارتباط حرفهای با بزرگان فوتبال جهان، گفتوگو با رؤسای فیفا، مربیان و ستارگان بینالمللی، همکاری با نشریات معتبر ورزشی جهان و تولید برنامهای مستقل، بخشی از این سرمایه است؛ اما همه آن نیست. سرمایه واقعی او در این است که مردم باورش کردهاند. حتی آنان که فوتبال را دنبال نمیکنند، او را نماد صداقت، تخصص، فروتنی و انصاف میدانند.
البته عادل نیز، مانند هر انسان دیگری، بیخطا نیست و برخی تحلیلها یا تصمیمهایش میتواند محل نقد باشد. سرمایه نمادین به معنای قدیس بودن نیست؛ بلکه یعنی کفه تخصص، صداقت، انصاف و اعتماد عمومی، بر خطاهای طبیعی یک انسان سنگینی کند. گاه نیز گفتهاند موفقیت او نتیجه حمایت این یا آن فرد بوده است؛ اما هیچ رابطهای نمیتواند سه دهه اعتماد میلیونها ایرانی را بخرد. اگر سرمایه نمادین با رانت ساخته میشد، امروز دهها عادل فردوسیپور در رسانه ملی داشتیم. جامها روزی به موزهها میروند؛ اما اعتماد مردم، جامی است که اگر به دست آمد، در حافظه یک ملت باقی میماند ..
@ELDialectico
سختی جنگ و ناکامیهای متوالی باعث نشد که رهبران نظامی دست از تلاش بردارند، بلکه آنها با لجاجت به دنبال راهحلهای خونبارتری بودند. نبردها بدون هیچ پیروزی مشخصی ادامه مییافتند، اما هیچکس جرأت نداشت فکر صلح را به زبان بیاورد بلکه هر تلفات سنگین تنها به عنوان بهانهای برای تشدید تلاشهای نظامی به کار گرفته میشد، نه دلیلی برای توقف زیرا فرماندهان معتقد بودند که صرفاً با فشار بیشتر و قربانیان بیشتر میتوان جنگ را به نفع خود پایان داد.
📕توپهای ماه اوت
▪️باربارا تاکمن
@ELDialectico
این ما هستیم…
در رمان جنایت و مکافات، راسکلنیکف دارد فکر میکند که: «در کجا، کجا خوانده بودم که محکوم به مرگی، یک ساعت پیش از مرگ، با خود میاندیشد که اگر مجبور میشد در بلندی یا بر فراز صخرهای زندگی کند که آنقدر باریک باشد که فقط دو پایش بهروی آن، جا بگیرد و در اطرافش، پرتگاهها، اقیانوس و تاریکی و تنهایی و توفان ابدی باشد و به این وضع ناگزیر باشد، در آن یک ذره فضا، تمام عمر، هزاران سال، برای ابد بایستد؛ باز هم ترجیح میداد زنده بماند یا اینکه فورا بمیرد؟»
اکنون اویی که در این فیلم پُتک میزند، نه در فضای استعاری ذهنِ راسکلنیکف، که بر فضای دیواری واقعی؛ کوچکتر و کمتر از اندازههای یک جفت پا ایستاده و پُتک هم میزند! بر همان فضای کوچک مابینِ تنهایی و توفان ابدی، پُتک میزند که بتواند بر روی همان فضا باقی بماند! آن پتکها، در رد و تمّنای آن زندهمانیاند. آن زندهمانی محقری که راسکلنیکف به آن میاندیشید که ارزش زیستن دارد یا خیر، زیستنیاست که این سوژه، برایش پتک میزند!
@ELDialectico
زنده یاد سعیدی سیرجانی در ضحاک ماردوش مینویسد:
«بیخبری مردم از حیثیت انسانی خویش، ضامن دوام حکومت فساد است و چونوچرای اهل تفکر آفت قدرتهای نامشروع. به همین دلیل همه قدرتمندان مردمفریب از هر ذهن پرسشگری نفرت
دارند و با همهی نیروی جهنمیشان به جنگ آدمیزادهای برمیخیزند که بخواهد اعمال فسادانگیزشان را زیر سوال ببرد.»
روایت تلخ قتل سعیدی سیرجانی یادآور نقل معروف استاد بهرام بیضایی در فیلم چریکه تاراست:
«این زخمها بستهشدنی نیست! میشنوی؟ کهنه است ولی مرهم ناشدنیست، هر روز خون تازه از آن بیرون میآید.»
@ELDialectico
«من در تنهایی آدم بهتری هستم. همانطور که درخت در تنهایی درختتر است.»
▪️عباس کیارستمی
سه نما از سه فیلم: (از بالا به پایین)
The Sacrifice (1986)
The Virgin Spring (1960)
Nymphomaniac Vol. II (2013)
@ELDialectico
حتی در سرکوبگرانهترین و ظالمانهترین موارد انقیاد یا فرمانبرداری، باز هم مقدار قابل توجهی از آزادی شخصی وجود دارد. فقط ما متوجه آن نمیشویم، زیرا جلوه و ظهور آن مستلزم فداکاریهایی است که ما معمولا هرگز تصورش را نمیکنیم که به خود اجازهی آن را بدهیم. در واقع اجبار «مطلقی» که حتی ظالمانهترین مستبد بر ما تحمیل میکند همیشه مشخصاً نسبی است. شرط آن میل ماست به گریختن از تنبیهی که به آن تهدید شدهایم یا از پیامدهای دیگر عدم اطاعتمان.
در هر مورد دیگر، این رابطه فقط خواهان قیمتی برای تحقق آزادی است قیمتی که، مطمئناً، ما نمیخواهیم بپردازیم.
▪️گئورگ زیمل
📕درباره ی فردیت و فرم های اجتماعی
@ELDialectico
خبر کوتاه بود و جانسوز…
منوچهر فرید دور از وطن درگذشت….
لعنت بر همه آنها که هنر این دیار را از حضورش محروم کردند…
@ELDialectico
🔶ايران در نظر من، چونان سنگ خارايي است كه موجهاي دريا آن را به اعماق راندهاند، انقلابات جوي آن را به خشكي انداخته، رودي آن را با خود برده و فرسوده كرده است؛ تيزيهاي آن را گرفته و خراشهاي بسياري بر آن وارد آورده، اما سنگ خارا كه پيوسته همان است كه بود، اينك، در وسط درهاي باير آرميده است. زماني كه اوضاع بر وفق مراد باشد، آن سنگ خارا گردش از سر خواهد گرفت. اهميتي ندارد كه كدام عنصر طبيعي پيروز شده يا چه حوادثي رخ داده باشد؛ تا زماني كه او از ميان نرفته باشد، همان سنگ خارا خواهد بود و به جاي نيرويي كه بخواهد در درازاي يك سده اندك آسيبي بر او وارد كند، او بر هزار نيروي مشابه چيره خواهد شد".
📕سه سال در آسیا
▪️کنت آرتور دوگوبینو(خاورشناس، شاعر، مورخ)
@ELDialectico
این فیلم تاریخی، تنها ویدیو از قمرالملوک وزیری (۱۲۸۴-۱۳۳۸) در سال ۱۳۳۰ که در فیلم مادر ساخته اسماعیل کوشان به اصرار #دلکش همبازی او شد و دقایقی با ویلون ناصر زرآبادی به خواندن این غزل از سعدی پرداخت....
هر کسی را نتوان گفت که صاحبنظر است
عشقبازی دگر و نفسپرستی دگر است
آدمی صورت اگر دفع کند شهوت نفس
آدمی خوی شود ور نه همان جانور است
قمر نخستین زن خواننده ایرانی بود که صدایش ضبط شد و نخستین زنی بود که در ایران بدون حجاب روی صحنه رفت. از او به عنوان پرآوازهترین خواننده زن آوازهای سنتی ایران یاد میشود.
@ELDialectico
▫️بسیاری از ما سالها در کلاسهای درس میگذرانیم، مدرک میگیریم و گمان میکنیم که هر پلهٔ تحصیلی، ما را به همان اندازه خردمندتر کرده است. اما ریچارد فاینمن یادآوری میکند که میان «دانستن» و «فهمیدن» فاصلهای عمیق وجود دارد.
تحصیلات میتواند به ما اطلاعات بدهد، اما هوش در توانایی پرسیدن پرسشهای درست، شک کردن به باورهای پذیرفتهشده و دیدن جهان از زاویهای تازه معنا پیدا میکند. مدرک دانشگاهی، گواهیِ گذراندن یک مسیر است؛ نه لزوماً نشانهٔ قدرت تفکر.
تاریخ علم پر است از افرادی که بدون مدارک درخشان، اندیشههای بزرگی آفریدند و در مقابل، کسانی که با وجود تحصیلات عالی، اسیر تعصب، غرور یا ناتوانی در تفکر انتقادی بودند.
دانش زمانی ارزشمند است که با کنجکاوی و خرد همراه شود.
شاید مهمترین درس این جمله آن باشد که انسان را نه با عنوانها و مدارکش، بلکه با شیوهٔ اندیشیدن، قدرت یادگیری و توانایی درک حقیقت بسنجیم.
@ELDialectico
مکتب پوستر لهستان
دیدن این ویدیوها لازمه اما کافی نیست. هدفم اینه که با کلیدواژهها آشنا بشید و خودتون دقیقتر مطالعه کنید.
.
منابع:
- Graphic Style (Fourth edition) - Steven Heller - 2018 - Harry N_ Abrams
- A Century of Graphic Design by Jeremy Aynsley - 2001
Credits:
- polishposter.com
- polishpostergallery.com
@ELDialectico
▫️از نگاه علم، اخلاق بسیار قدیمیتر از ادیان سازمانیافته است. پژوهشها نشان میدهند که رفتارهایی مانند همدلی، همکاری و کمک متقابل نهتنها در انسانها، بلکه در بسیاری از جانوران اجتماعی نیز دیده میشوند. این رفتارها به بقای گروه کمک کردهاند و در طول فرگشت تقویت شدهاند.
به بیان دیگر، مغز انسان به گونهای تکامل یافته که همکاری و همدلی را ارزشمند تلقی کند؛ حتی زمانی که هیچ پاداش مذهبی یا اجتماعی در میان نباشد.
بسیاری از پژوهشگران معتقدند اخلاق حاصل ترکیبی از زیستشناسی، فرهنگ، آموزش و تجربههای اجتماعی است.
بنابراین پاسخ علمی به این پرسش که «آیا برای نیک بودن حتماً به دین نیاز است؟» این است که شواهد موجود چنین ضرورتی را نشان نمیدهند.
انسان میتواند با تکیه بر همدلی، خرد، شناخت پیامدهای رفتارهایش و احترام به دیگران، زندگی اخلاقی داشته باشد؛ همانگونه که بسیاری از جوامع و افراد در طول تاریخ چنین کردهاند.
▪️Frans de Waal, The Bonobo and the Atheist: In Search of Humanism Among the Primates (W. W. Norton & Company, 2013)
@ELDialectico
«کافی است که چند صباحی دیگر به همین منوال بگذرد تا باور کنیم که اصلا نبودهایم!»
▪️غزاله علیزاده
(از آخرین متن منتشر شدهاش یک ماه پیش از مرگ، ماهنامه آدینه نوروز ۱۳۷۵)
@ELDialectico
◾️مسئلهی قدرت؛
نگاهی به کتاب چرا ملتها شکست میخورند؟
▫️دارون عجماوغلو، استاد MIT و برنده نوبل اقتصاد ۲۰۲۴، از آن متفکرانی است که یک سؤال ساده را بیرحمانه جدی گرفت:
چرا بعضی ملتها ثروتمند میشوند و بعضی دیگر، با همان مردم و همان تاریخ، در فقر میمانند؟
پاسخ او آزاردهنده است، چون اسطورهها را خراب میکند. نه فرهنگ مقصر است، نه جغرافیا، نه «ذات ملتها»؛ مقصر اصلی جایی دیگر است؛ “قدرت”.
عجماوغلو کتاب «چرا ملتها شکست میخورند» را هوشمندانه با یک شوک آغاز میکند:
نوگالس، شهری واحد، دو نیمه، یک خط مرزی. آنسوی خط آمریکا است، این سویش مکزیک. زمین همان زمین است، هوا همان هوا، مردم حتی فامیلاند. اما زندگیها زمین تا آسمان فرق دارد. در نوگالسِ آمریکا قانون حاکم است، رأی مردم معنا دارد، پلیس پاسخگوست و هرکسی میتواند کسبوکار راه بیندازد. در نوگالس ِمکزیک قدرت در دست شبکههای بسته و فاسد است، قانون ابزار زور است و اقتصاد برای رانت و غارت چیده شده.
عجماوغلو همان اول کار میگوید: توسعه از مرز نمیآید، از نهاد میآید. بعد تصویر بزرگتر میشود؛
برلین شرقی و غربی. یک شهر، یک ملت، یک زبان؛ اما دو سرنوشت. آنجا که مردم میتوانستند حاکم را کنار بزنند، ثروت و آزادی شکل گرفت. آنجا که قدرت متمرکز شد، برای نگهداشتن مردم مجبور شدند دیوار بکشند.
یا کره شمالی و جنوبی؛ یک ملت، اما یکی در انزوای فقر و قحطی، دیگری در صف اقتصادهای پیشرفته جهان. اگر فرهنگ تعیینکننده بود، این شکافها اصلاً نباید وجود میداشت.
ایده کتاب در همهی این مثالها یکی است و بیامان تکرار میشود:
ملتها زمانی شکست میخورند که نهادهای بهرهکش بر آنها حاکم شود؛ نهادهایی که قدرت را در دست یک فرد یا الیگارشی متمرکز میکنند و اقتصاد را به ماشین استخراج ثروت برای صاحبان قدرت بدل میسازند.
در مقابل، ملتها زمانی اوج میگیرند که نهادهای فراگیر داشته باشند؛ جایی که قدرت پخش میشود، قانون بالاتر از افراد میایستد، رقابت آزاد است و مردم حق دارند حاکم را برکنار کنند.
جمعبندی عجماوغلو بهشدت سیاسی و ناراحتکننده است:
اول قدرت سیاسی از مردم ربوده میشود، بعد اقتصاد غارت میشود. دیکتاتوری اگر راه توسعه بود، کره شمالی باید الگوی جهان میشد.
توسعه نه از مشت آهنین، بلکه از مهار قدرت زاده میشود. و این دقیقاً همان دلیلی است که «چرا ملتها شکست میخورند»؛ فقط یک کتاب اقتصاد نیست؛ یک هشدار جدی دربارهی سرنوشت جوامع است.
«حتی شکست نظامی هم الزاما به سقوط حکومت فاشیستی منجر نخواهد شد. چنین رژیمی را تنها با عمل ِسیاسی آگاهانهی مردم در تعمیق شکافهای موجود در نظام، و مقاومت در برابر گسترش ناامیدی، میتوان ساقط کرد»
#فرانتس_نویمان
📕بهیموت
@ELDialectico
در آخرین روزهای ۱۳۷۹، در گفتگویی مطبوعاتی، در پاسخ به پرسش ِآخرینبار کی گریستید؟
گفت پریشب که شعرِ “یاری اندر کس نمیبینم” حافظ را خواند و گفت:
«با وجود ظاهر خندان، زیاد گریه میکنم»
و چند سال بعد در پاسخ به پرسش شعر چیست؟
گفت که شعر «دفاعی است در مقابل مرگ»
او که پیش از مرگش در مصاحبهای اعتراف کرد که «شاید شعر من، با خودم تمام شود»
در یکی از آخرین گفتگوهایش، گفته بود:
«اما چه باک که زندگی من به طریقی ادامه حافظ و خیام است؛ همان زندگی اندوه زده و حیرت»
متهم بود که شاعر عزلت طلبی است و بیاعتنا به سیاست.
از سیاست اما کم نگفت. هرچند دامنِ هنر را به “سیاستکاری” آلوده نمیکرد.
در یکی از عالیترین اشعار سیاسیاش سروده بود:
«شهری گفت:
آری!
کبوتری خسته
به کنار برج کهنه شهر رسید
و گفت:
نه!»
و در جایی دیگر سرود:
«شاید
اگر کاشیهای اصفهان را
در بهار
به یاد میآوردیم
نجات یافته بودیم»
و یا در شاهکاری به گفتهی عباس کیارستمی، تکان دهنده بود، سرود:
«هزار پله به دریا ماندهست
که من از عمر خود چنین میگویم
فقط میخواستیم
میان گندمزارها بدویم
حرف بزنیم و عاشق باشیم
اما گم شدن دلهامان را حدس زدند
و اکنون در انتهای کوچهی انبوه از لاله عباسی
کسی را از دار فرود میآرند»
زمانه نشان داد که نگاه و جایش چقدر درست بود.
خودش نیز نیک میدانست و همین را در شعری آورده بود:
«رفیقانم که روزی
به حقیقت و نان سوگند
خوردند
اکنون مبدل
به مانکنهایی شدهاند
که هر ساعت
یک دست لباس میپوشند
و جوانی شریف همهی ما را
انکار می کنند…
او که سیمین بهبهانی در “یاد بعضی نفرات” دربارهاش نوشت:
«در ذات، شاعر به دنیا آمده. در کارش نه از گذشتگان تاثیر یا شباهتی به چشم میخورد و نه از معاصران شرقی و غربی.
تافتهایست جدا بافته که اگر نمیبود ادبیات معاصر ما بیشک چیزی کم میداشت»
او که دیگر خسته بود از “جهان اوباش”
و در گفتگو با طالبینژاد گفت؛ من تا اینجا احمدرضا احمدی را جلو آوردم. از اینجا به بعد یک شیرپاک خوردهی دیگری احمدی را جلو ببرد.
وقتی در مراسم اهدای جایزه “کتاب سال کودکان” از صحنهای در فیلم “خانه سیاه است” فروغ یاد کرد که پسرکی در جذامخانه در پاسخ به نام دو سه چیز زیبا را بگو میگوید؛ دست، پا، بازی!
احمدی گفت:
«چنان دستان برای ما واقعیتی روزمرهاند که اصالت آن را فراموش کردهایم.
اما کودکان به من هشیاری واقعی را آموختهاند»
و میگفت که اگر انسان هنوز شکست قطعی نخورده، مدیون سوسوی خندهها و دویدن کودکان در زمان است.
با اینکه در هراس بود، نکند بهار بیاید و تنها او جا بماند و
«با هراس به من بگویند
فقط تو خواب بودی
بهار آمد و رفت»
و هر چند گفته بود فرجام همه راهها به اندوه میرسد و در پاسخ به دوستی که از مرگ مادرش پرسیده بود، در انتهای نامهاش نوشت:
«نمیدانم. میدانم که از جهان رفت»
با همهی اندوهی که از زیستن در “جهان اوباش” بر جانش مانده بود، تا دم مرگ، همواره از امید نوشت و از زندگی!
«من میدانم، ما سرانجام
در یک روز بارانی، به هم معرفی میشویم. من در انتظار آن روز هستم»
و سرود:
من از یأس حرف نمیزنم
چون هنوز
خنده کودک را در خواب
و چمنهایی را که هنوز
در این پاییز
زرد نشدهاند
دوست دارم.
- احمدرضا احمدی ۸۵ ساله شد!
@ELDialectico
