کانال علمی و آموزشی بیماریهای پوست

اعدام اعدام یا زندان؟ صواب است پیش از کُشش بند کرد / که نتْوان سرِ کُشته پیوند کرد شیخ شیراز با ساده‌ترین استدلالِ ممکن، می‌گوید: سرِ بریده را دیگر نمی‌شود چسبانْد، برای همین زندان بر اعدام ترجیح دارد. (کُشش، یعنی کشتن) تازه اینها در شرایطی‌ست که گویا در دورۀ سعدی اساساً به ملغی شدنِ اعدام فکر نمی‌کرده‌اند. یعنی در ذهنِ سعدی اصلاً نکشتنِ کسی که «به فرمانِ شرع» کشتنی‌ست، جایز نیست. «فرمانِ شرع» برای او همان حجیتی را دارد که امروز «قانون» عهده دارش شده: نه بر حکمِ شرع آب خوردن خطاست / وگر خون به فتوا بریزی رواست اگر بدونِ حکمِ شرعی آب بخوری خطاکاری ولی اگر با حکمِ قانونی خون بریزی جایز است. کِرا شرع فتوی دهد بر هلاک / الا تا نداری ز کُشتنْش باک اگر شرع برایِ کسی فرمانِ قتل صادر کرد، از کشتنش باک مدار. در ادامه هم به حقوقِ خویشانِ زندانی می‌پردازد و می‌گوید: اگر از اقوامِ کسی که واجب‌ القتل است، کسی را می‌شناسی، بر آنها رحمت و مهربانی کن و به ایشان آسایش برسان: وگر دانی اندر تبارش کسان / بر ایشان ببخشای و راحت رسان چون آن مرد مرتکبِ گناه شده ولی اقوامش بی‌گناهند و نباید به بهانۀ مجرم بودنِ او، اقوامش را تحتِ فشار و پیگرد قرار داد: گنه بود مردِ ستمکاره را / چه تاوان زن و طفلِ بیچاره را؟  جالب است که وی در همین مبحث می‌گوید، ممکن است عوام الناس شاکی شوند که چرا زود حکمِ اعدام را اجرا نمی‌کنید؟ ولی حاکمِ خردمند به این حرف‌ها اعتنا نمی‌کند؛ خداوندِ فرمان و رای و شکوه / ز غوغایِ مردم نگردد ستوه خداوند، یعنی «صاحب». اگر حاکمی صاحبِ فرمان و خرد و شکوهِ واقعی باشد، از این چیزها نمی‌ترسد. حاکمی که در درونش احساس اقتدار نمی‌کند، می‌ترسد که عوام بر او معترض شوند که: چرا زود او را مجازات نکردی، ولی کسی که مالکِ جانِ مردم است، نباید تسلیمِ غوغا سالاری شود. اصلاً لازمۀ حکمرانی مدارا و تحمّل داشتن است: سرِ پرغرور از تحمّل تهی / حرامش بود تاجِ شاهنشهی تحمّل داشتن از پایداری در جنگ مهم‌ترست: نگویم چو جنگ آوری، پای دار / چو خشم آیدت عقل بر جای دار تحمّل کند هرکه را عقل هست / نه عقلی که خشمش کند زیردست آن عقلی که در موقعِ خشم، مغلوب شود، فایده‌ای ندارد. دیوِ خشم بسیار خطرناک است و باعثِ نابودی انصاف و تقوا می‌شود: چو لشکر برون تاخت، خشم، از کمین / نه انصاف مانَد، نه تقوی نه دین ندیدم چنین دیو زیرِ فلک / کز او می‌گریزند چندین ملک وقتی بلافاصله پس از هر اتّفاقی فقط به کشتن فکر کنی، پشیمان می‌شوی: به تندی سبک دست بردن به تیغ / به دندان بَرَد پشتِ دستِ دریغ باید مراقبِ مشاورانی بود که مغرضانه آدمی را به این سو می‌رانند: ز صاحب‌غرض، تا سخن نشنوی / که گر کار بندی، پشیمان شوی «تا» اینجا یعنی «زنهارتا، هشدارتا». مراقب باش از افرادِ مغرض مشاوره نگیری که اگر به آن عمل کنی باعثِ پشیمانی‌ست. فردوسی نیز در این مورد سخنان حکیمانه‌ای دارد. با این که شاهنامه سراسرِ شرحِ جنگ و خونریزی‌ست ولی هرجا مجالی پیدا می‌کند، بیهودگیِ جنگ را یادآور می‌شود و به پرهیز از خشونت توصیه می‌کند. جهان خواستی، یافتی. خون مریز / مکن با جهان‌دار یزدان ستیز دنبالِ دنیا و نعمت‌هایش بودی و اکنون که به آن دسترس یافتی، دیگر خون‌ریزی مکن که «محاربه با خدا» (ستیز با یزدان) همین ریختنِ خون بندگان است. دربارۀ ترجیحِ زندان به اعدام، فردوسی در آنجا که کیخسرو سرانجام افراسیاب را به چنگ می‌آورد، پس از یادآوریِ ستمکاری‌های وی، می‌گوید: نباید به سمتِ بدی رفت، چون بدی سرانجام به خودِ بدکننده باز می‌گردد، همان‌گونه که این سرانجامِ شوم، حاصلِ بدی‌های خود افراسیاب بود: ز کردارِ بد بر تنشِ بد رسید / مجوی ای پسر بندِ بد را کلید چو جویی، بدانی که از کارِ بد / به فرجام، بر بدکنش بد رسد او یکی از ملاک‌هایِ حاکم و فرماندهی را که فرّ‌ِ ایزدی دارد، این می‌داند که، نهایتِ خشمِ او بر بَدان آنست که آنان را زندانی کند، زیرا خونریزی باعث اندوه و افسردگی می‌شود و سرانجام هم آن خون‌ها دامنِ وی را خواهد گرفت: سپهبَد که با فرّ‌ِ یزدان بوَد / همه خشمِ او بند و زندان بود چو خون‌ریز گردد، بمانَد نژند / مکافات یابد ز چرخِ بلند وی از زبانِ موبد به «بهرامِ تیز» توصیه می‌کند که وقار و طمأنیه از لوازمِ حکمرانی‌ست و حاکم نباید عجول و انقلابی عمل کند: چنین گفت موبد به بهرامِ تیز / که خونِ سرِ بی‌گناهان مریز زیرا دوامِ مُلک در «آهستگی» (درنگ، ملایمت، مدارا، نرمی) است: چو خواهی که تاجِ تو مانَد به جای / مبادی جز آهسته و پاک‌رای منتشر شده در هفته نامۀ کرگدن / تیر ماه ۱۳۹۷ @mosighi_andishe