ساده‌نویسی و درست‌نویسی

با درود بی‌پایان و عرض ادب، این خاکسار، که پروردۀ گوشه‌ای از این سرزمین پهناور است، در جایگاه اندرز دادن به هیچ‌کس نیست؛ بلکه خود نیازمند پند است. شرم دارم. سخنوری نمی‌دانم و به زبان ساده سخن می‌گویم. فرزند ایرانم و مانند شما دلم برای میهن و هم‌میهنم می‌تپد. چند روز است که وضعیت کشورمان جنگی‌ست. اوضاع ایران مبهم و گاه درهم است و بسیاری از مردم از فردای خود اطمینان ندارند. ده‌ها و صدها زن و مرد و کودکِ بی‌گناه یا جان سپرده‌اند یا زخمی‌اند. جسم و جانمان آزرده است. به‌جز رفیقان دل‌سوخته و نزدیکانمان کسی را نداریم. تنهاییم. شیپورهای تبلیغاتیِ بیرونی هم در اندیشۀ بازارگرمی و پیغام‌پراکنی و خودنمایی‌اند. این برادر کوچک تنها چند خواهش از یاران گران‌مایه دارد: ـــ هم‌میهن عزیز، به هم‌میهنت رحم کن. ـــ صاحب‌خانه‌های ارجمند، در این روزها و هفته‌ها با اجاره‌نشین‌تان مهربان‌تر باشید. ـــ هرکه شناسنامۀ ایرانی دارد، فارغ از هر مسلک و مرام و عقیده، با هم‌نوعش دلسوزانه‌تر رفتار کند. بیاییم کینه‌های احتمالی و کشمکش‌ها و اختلافات قومیتی را کنار بگذاریم و نگذاریم سرزمینمان بر باد برود. آوارگی بلاست. ـــ اگر دکان و فروشگاهی داریم، چه دو سه متری و چه بزرگ، جنس انبار و احتکار نکنیم. ـــ کودکان را فراموش نکنیم. فردای این سرزمین ازآنِ آنان است. ما پیشتر هم جنگ را دیده‌ایم و تلخی‌های این عفریت خانمان‌سوز را چشیده‌ایم. در درونِ این مرز و بوم، هم خویش را شناخته‌ایم و هم بیگانگان و بی‌وطنان را آزموده‌ایم. خواهرم، برادرم، خودرو بی سوخت ساکن است؛ تکان نمی‌خورَد. ما هم بی امید نمی‌توانیم زنده بمانیم و گامی به پیش برداریم. هم‌میهنم، اگر امروز تیرگی می‌بینیم، فردای ما روشن است. سعدی گفت: «بیا تا برآریم دستی ز دل که نتْوان برآورد فردا ز گِل» بیا تا برای فردای ایرانِ یکپارچه نیایش کنیم؛ به هر زبان، کوتاه یا بلند، به هر شیوه‌ای که دوست می‌داریم، دعا کنیم برای میهن و هم‌میهنمان. همدیگر را رها نکنیم. جان ما به این خاک بسته است. خداوندِ ایران‌زمین نگاهبان و پشتیوانتان باد.

خدا جان، می‌خواهم یک دقیقه وقتت را بگیرم. سؤالی ندارم؛ فقط می‌خواهم برای هرآنچه دارم از تو تشکر کنم. @SadeNevisi

▫️ آرزویی به‌ظاهر ساده به زبان گفتاری ای‌‏کاش قبلِ از دنیا رفتنم به این درک برسم که قرار نیست هشت‌میلیارد آدمی که روی این کُرۀ خاکی زندگی می‌کنن نظرشون با نظر من یکی باشه. @SadeNevisi

دستان پینه‌بستۀ کارگران باشرف

🔘 شغل بعضی‌ها مسلمانی‌ست کوهْ پابندٖ گرانجانی‌ست آسمان در نابسامانی‌ست ریشۀ نامردمی زنده‌ست زیر یک برفٖ زمستانی‌ست فتنه را گفتید خوابیده؟ فتنه بیدار است، پنهانی‌ست هرکه را شغلی‌ست در عالم شغل بعضی‌ها مسلمانی‌ست از جوانمردانِ دوران‌اند کارهاشان افتد و دانی‌ست عید آن مردم به غارت رفت چشم این مردم به قربانی‌ست داغ آن مردم به دل‌ها بود داغ این مردم به پیشانی‌ست کِشت اگر این‌گونه خواهد بود حیفِ آن ابری که بارانی‌ست یک نفر امروز عاشق شد کوچه‌مان امشب چراغانی‌ست شعر رویٖ دستِ شاعر مُرد درد از آن سانی که می‌دانی‌ست صحبت از قطعٖ درختان بود ابلهان گفتند: عرفانی‌ست لاجرم اصلاح ما مردم کار استادان سلمانی‌ست لب فروبستن در این ایام اولین شرطٖ سخندانی‌ست یک نفر در زیر باران مُرد کوچه اما غرق مهمانی‌ست ـــ محمدکاظم کاظمی

🔍 پسر کو ندارد نشان از پدر / ... ▫️ این مصراع بسیار معروف را بسیاری از مردم شنیده‌اند و بلکه از برند و حتی آن را بارها در مصداق‌های مختلف به کار برده‌اند. ▫️ راست آن است که این مصراع در اصل جمله‌ای پرسشی نیست؛ بلکه، به‌اصطلاح، جمله‌ای پیرو است برای جملۀ پایۀ آن، که جمعاً جمله‌ای مرکب (با سه فعل) را تشکیل می‌دهند. این مصراع نخستِ این بیت است: پسر کو ندارد نشان از پدر / تو بیگانه خوانش مخوانش پسر 🕯 «کو/کاو» یعنی که او. بافتِ این بیتْ کلاسیک و با فارسی امروز متفاوت است. بر این اساس، معنای بیت این است: [هر] پسری که شبیه پدر نیست (نباشد)، [باید] او را بیگانه دانست نه پسر. 🖋 شاعر بیت معروف نیست. بیتی که در دست داریم ازآنِ ابوالحسن فراهانی حسینی، شاعر سدۀ دهم و یازدهم هجری (درگذشته در ۱۰۴۰ ه‍.ق)، است. از «گنجور»: ز فرمودۀ اوستادانِ پیش شبی آمد این بیتم اندر نظر: پسر کو ندارد نشان از پدر تو بیگانه خوانش مخوانش پسر ... @SadeNevisi

زاهد چه بلایی تو که این رشتهٔ تسبیح از دستِ تو سوراخ به سوراخ گریزد! (قائم‌مقام فراهانی) @SadeNevisi

® چیست؟ 🔹 حرفِ R درونِ دایره کوته‌نوشتِ Registered است. 🔸 این علامت نشان‌دهندهٔ ثبتِ یک نام یا نشان ازسوی ادارهٔ بین‌المللی ثبت علامت تجاری (trademark) است. @SadeNevisi

🔍 یک نکتۀ زبانی ▫️ در چند سال اخیر «ناچار به (انجام) کاری شدن» کمابیش جایگزین «ناچار از (انجام) کاری شدن» شده. 🕯 این رویداد زبانی نه خطر است و نه تهدید؛ تنها گونه‌ای از تحولات زبانی‌ست. این تحول با تبدیلِ «انتقاد کردن از» به «انتقاد کردن به» قابل‌مقایسه است. #ناچار_از #ناچار_به #متفاوت_با #متفاوت_از @SadeNevisi

🔸 نکته‌ای تکمیلی: در ترکی استانبولی به «سانسور» می‌گویند sansür. در آن زبان کمتر در وام‌واژه‌های فرانسوی دست می‌برند و آن‌ها را با نزدیک‌ترین شکل به تلفظ اصلی می‌نویسند و تلفظ می‌کنند. به «آسانسور» هم می‌گویند asansör (از فرانسوی: ascenseur). شمار وام‌واژه‌های فرانسوی در ترکی استانبولی بسیار زیاد است. ▫️ فرهنگستان واژۀ «آسان‌بر» را برای آن تصویب کرده و برابرنهادِ «بالابر» را نیز ویژۀ دستگاه حمل عمودیِ بار (در مهندسی عمران) گذاشته‌است. ▫️ معادل «آسان‌بر» در عربی «مِصعَد» است. این ساختار، یعنی وزنِ «مِفْعَل»، ابزارواژه (اسم آلت) است. «مِصعَد» یعنی وسیلۀ بالا بردن. @SadeNevisi

🔍 سانسور ▫️ همۀ ما با این واژه به‌خوبی آشناییم. با «خودسانسوری» هم آشناییم. ▫️ در فارسی معیار آن را /sânsûr/ تلفظ می‌کنیم. می‌دانیم که معادل آن در انگلیسی censorship (اسم) و censor (فعل: سانسور کردن) است. پس چرا ما «سانسور» می‌گوییم؟ دلیلش این است  که ما واژه را از دهه‌ها پیش از فرانسوی گرفته‌ایم، و املای واژه در آن زبان censure است.* اصلِ واژه از زبان لاتین گرفته شده. ▫️ معادل صفت آن، یعنی «سانسورشده»، در انگلیسی censored و در فرانسوی censuré است. ★ واژۀ فرانسویِ censure را در نظام الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA) به‌صورت /sɑ‌.syʁ/ می‌نویسند. با بهره گرفتن از این الفبا، که جنبۀ تخصصی دارد و ویژۀ اهل فن است، تلفظ‌ها را به‌دقت می‌توان نمایش داد. #سانسور @SadeNevisi

پروژۀ «فهرست ریشه‌های آوایی» Audio Etymological Lexicon پروژۀ فهرست «ریشه‌های آوایی»، تلاشی نوخیز اما درخشان در بازسازی تلفظ‌های باستانی است. شبیه‌سازی آواها در این پروژه، تحول آوایی صدها واژه را در طول هزاران سال از نیای هندواروپایی باستانی‌شان نشان می‌دهد. این طرح ارزنده در «دانشگاه آکسفورد» آغاز شده‌‌است. «آزمایشگاه آواشناسی» دانشگاه آکسفورد به عنوانی دپارتمانی مستقل در سال ۱۹۸۰ تأسیس گردید و پس از آن در سال ۲۰۰۸ به دانشکدۀ «زبان‌شناسی، فقه‌اللغه و آواشناسی» گسترش یافت. اگرچه عمر این آزمایشگاه تخصصی آواشناسی به ۴۰ سال می‌رسد، اما پیشینۀ مطالعات آواشناسی در دانشگاه آکسفورد به ۸۰۰ سال پیش و حدود قرن ۱۳ میلادی باز می‌گردد. در وبگاه «فهرست ریشه‌های آوایی» تنها بر تحول آوایی واژگان هندواروپایی از دوران باستان تا امروز تمرکز شده‌‌ و تحولات نحوی یا معنایی در آن لحاظ نشده‌اند. اگر بر روی هریک از رابط‌ها (لینک‌ها)، تلیک (کلیک) کنید، شبیه‌سازی تغییرات را در طول هزاران سال می‌شنوید. بهتر که از دوگوشی (هدفون) استفاده کنید. برونداد این پروژۀ ارزشمند هر روز بلند و بلندتر می‌شود. برخی‌شان به‌راستی جالب‌اند؛ اگرچه ممکن است با واقعیت تلفظ‌های باستانی تا حدودی فاصله داشته باشند، از آن رو که بسیار وابسته به مدل‌هایی هستند که برای بازسازی ازشان بهره برده‌اند. با وجود این، شنیدنشان برای هر پژوهشگر زبان‌شناسی، خصوصٱ آنان که دل در گرو زبان‌شناسی تاریخی و سیر تحولات آوایی و واجی زبان‌ها دارند، نباید خالی از لطف باشد. از دوست و همدرس بسیار فرهیخته‌ام جناب آقای «علی کوهپایی» بابت معرفی این پروژۀ ارزشمند، بی‌‌نهایت سپاسمندم. https://t.me/HistoricalLinguistics https://www.phon.ox.ac.uk/jcoleman/audio-etymologies.html

https://www.phon.ox.ac.uk/jcoleman/audio-etymologies.html پروژۀ «فهرست ریشه‌های آوایی» دانشگاه آکسفورد

یادی هم کنیم از بعضی دوستان که یکی دو هفته‌س رفته‌ن آلمان؛ بعد، وقتی فارسی حرف می‌زنن، به «اشتوتگارت» و «ورزش» و «ورزشگاه» (استادیوم) می‌گن «شتوتگاخت» و «شپوخت» و «شتادیون».

🔘 دربارۀ نام خانوادگی ژاپنیِ Yanagita: این نام را باید به صورت «یاناگیتا» نوشت. از g برای «گ» و از j برای «ج» استفاده می‌کنند. s همیشه صدای «س» می‌دهد و z همواره «ز» است؛ و الخ. بنابراین، Osaka «اوساکا» است نه «*اوزاکا». ▫️ لازم نیست ژاپنی بدانیم؛ اما ویراستاران و مترجمان لازم است با نویسه‌گردانی یا تَرانویسی یا حرف‌نویسی (transliteration) به لاتین آشنا باشند و بتوانند منابع متناسب را بیابند. فرهنگ‌ها و راهنماهای خوبی برای تلفظ نام‌های خاص / اَعلام هم تدوین شده. 🔸 در این موردِ خاص، یعنی اَعلام ژاپنی، در ویکی‌پدیای انگلیسی اطلاعات و منابعی ارزنده داده شده و دریایی از مطالب تازه به روی خواننده گشوده شده. برای نمونه، این مقاله و منابع آن را می‌توانید ملاحظه کنید: Japanese phonology در بخش «جستارهای وابسته» (در انگلیسی: See also) به مقاله‌ها و زیرمقاله‌های متناسب با هر مقاله ارجاع می‌دهند. ▫️ بیشترِ زبان‌هایی که ویراستاران و مترجمان با آن‌ها سروکار دارند مقالۀ مشابه دارند و الگو و ردۀ آن‌ها را هم می‌توان یافت. برای مثال، مقالۀ Persian phonology و منابع آن را می‌توان دید. @SadeNevisi

🔍 حذف فعل ربطیِ / فعل اِسنادیِ سوم‌شخص جمع ▫️ این دیگه به #هکسره ارتباط نداره و «ـن» یا «هستن/هستند» حذف شده. #اینستاگرام @SadeNevisi