Prolegomena تمهیدات

خوانش آثار کلاسیک جامعه‌شناسی: کلاس آنلاین از چهارشنبه‌ی هفته‌ی آتی، 10 اردیبهشت ماه، در قالب کلاس آنلاین مسیر خواندن آثار کلاسیک جامعه‌شناسی را که دو سال قبل در انجمن جامعه‌شناسی ایران (با خوانش اهم کارهای ماکس وبر و کارل مارکس) شروع کرده‌ بودم پی خواهم گرفت. در ابتدا به سراغ آثار امیل دورکیم می‌رویم (مشخصاً «قواعد روش جامعه‌شناسی»، «تقسیم کار اجتماعی»، «دروس عمومی جامعه‌شناسی» و «صور ابتدایی حیات دینی») و در گام بعد اهم آثار گئورگ زیمل را خواهیم خواند. از آنجایی که هر کلاس منطقاً باید ظرفیت مشخصی داشته باشد تا بتوان روند گفتگوها را مدیریت کرد، سقف کلاس‌ 35 نفر خواهد بود. لینک مربوط به گروه تلگرامی کلاس را در ادامه گذاشته‌ام تا هر یک از دوستان که مایل بود در آن عضو شود. جزئیات کلاس و ترتیب برگزاری آن را در گروه‌ توضیح داده‌ام. @Prolegomena

فرار از دانشگاه، یا چگونه علوم انسانی در جامعه‌ی مدنی به گردش افتاد؟ در این یادداشت کوتاه که گزارشی از ارائه‌ی پایان‌نامه‌ی دکترای من در رشته‌ی جامعه‌شناسی اقتصادی است کوشیده‌ام شمه‌ای از رئوس پایان‌نامه و اهم مفاهیم، روش‌ها و نتایج آن را به مختصرترین صورت ممکن عرضه کنم. امیدوارم بخت یاری کند و همت من کفاف دهد که نسخه‌ی نهایی پایان‌نامه را، که هنوز جای شرح و بسط بسیار دارد، به زودی در هیأت یک کتاب منتشر کنم. از متن: موضوع این رساله تجربه‌ی شخصی من و دوستانم است. البته کوشیده‌ام که فاصله‌ی خودم را با این تجارب حفظ کنم. پرسش اصلی رساله این است که چرا و چگونه علوم انسانی در ایران بعضاً در بیرون از مرزهای دانشگاهی فعالانه‌تر و خلاقانه‌تر به گردش افتاده است؟ بر این اساس کوشیدم مسیر گردش گفتارها و دانش‌های انسانی را در بیرونِ قلمرو رسمی دانشگاه دنبال کنم. در چشم‌اندازی تاریخی، قبل از تاسیس دانشگاه در ایران عموماً چهره‌ها و محافل روشنفکری یا سازمان‌های سیاسی به میانجی سایت‌ها یا پایگاه‌هایی مثل کتاب‌ها، نشریات و بولتن‌های حزبی دست‌اندرکار به‌گردش‌انداختن گفتارهای علوم انسانی (humanities) بوده‌اند. در واقع آشنایی ما با علوم انسانی جدید پیش از تاسیس دانشگاه به میانجی همین محافل روشنفکری و سازمان‌های سیاسی ممکن شد. بعد از تاسیس دانشگاه تهران در سال 1313 هم این رویه ادامه یافت و سازمان‌ها و پایگاه‌های برون‌دانشگاهی به گونه‌ای موازی‌کارانه در گردش humanities سهیم بوده‌اند. برای مثال در اوایل دهه‌ی 1320، تقریباً همزمان با اولین کتاب درسی در زمینه‌ی علوم اجتماعی که یحیی مهدوی ذیل عنوان «علم الاجتماع» نوشت، احمد قاسمی، از اعضای بلندپایه‌ی حزب توده، کتابی به نام «جامعه‌شناسی» می‌نویسد و احتمالاً خود اوست، و نه غلامحسین صدیقی، که اول‌بار ترم «جامعه‌شناسی» را به عنوان معادلی برای سوسیولوژی پیشنهاد می‌کند. همین نمونه‌ی کوچک نشان می‌دهد که سایت‌های برون‌دانشگاهی در جامعه‌ی مدنی پابه‌پای دانشگاه در تولید گفتارهای انسانی نقش‌‌آفرینی می‌کرده‌اند. نمونه‌ی دیگر تجربه‌ی «حسینیه ارشاد» در اواخر دهه‌ی چهل و اوایل دهه‌ی پنجاه است که در مقام یک سازمان برون‌دانشگاهی بعضاً مؤثرتر از جامعه‌شناسی رسمی به ترویج و عمومی‌سازی جامعه‌شناسی دامن زد. می‌توان به تنوعی از نمونه‌های دیگر از موازی‌کاری یا آلترناتیوسازی جامعه‌ی مدنی در نسبت با میدان دانشگاهی اشاره کرد. این ماجرا در همه‌ی سال‌های بعد از انقلاب نیز به اشکال متفاوتی تداوم یافت، منتها با سازوکاری کم‌وبیش متفاوت. اجازه دهید بحثم را به دو دهه‌ی اخیر محدود کنم... https://b2n.ir/642284

"جستارها": یک آرشیو به فکرم رسید برای آرشیوکردن مطالبی که در طول روز به چشمم می‌خورد و وسوسه‌ی خواندن‌ یا دیدن‌شان به سرم می‌زند یک کانال مستقل راه بیاندازم. «جستارها» را بیش از هر چیز برای دست‌وپاکردن یک آرشیو شخصی برای کار و بار خودم درست کرده‌ام ولی شاید، در این میان، به کار دیگران هم بیاید. مطالبی را که در «جستارها» بازنشر می‌کنم، اعم از کتاب، مقاله، ویدئو و فایل صوتی به فارسی و انگلیسی، بیش از هر چیز در حال و هوای مباحث فلسفه، جامعه‌شناسی و نظریه‌ی سیاسی خواهد بود. بسته به مناقشات و موضوعات روز هم منابعی را که به نظرم راهگشا می‌رسند همینجا معرفی خواهم کرد. https://t.me/Jostarhaa

فایل صوتی خوانش جلد اول "سرمایه"ی کارل مارکس؛ نشست شانزدهم؛ انجمن جامعه‌شناسی ایران؛ تابستان‌ ۹۸ [مروری بر فصل پنجم. آغاز فصل ششم: سرمایه‌ی ثابت (وسایل و ابزارهای تولید) و سرمایه‌ی متغیر (نیروی کار). تفاوت انتقال ارزشِ وسایل و ابزارهای تولید به محصول با خلق ارزش به دست نیروی کار]. #به_محمد_حبیبی_یک_معلم_در_زندان @Prolegomena

شاهرخ مسکوب: یک ذهن زیبا در میان روشنفکران ایرانی شاهرخ مسکوب – در کنار مصطفی رحیمی و محمد مختاری – از حیث صداقت فکری، بداعت نظری و شرافت اخلاقی به نظرم چهره‌ای تکین می‌رسد که با وجود اسم و رسم ظاهراً شناخته‌شده‌اش و نقل‌قول‌هایی که اینجا و آنجا از او می‌شود و ارجاعات جسته‌گریخته‌ای که به کارهایش می‌دهند هنوز عمیقاً ناخوانده و قدرندیده مانده است، همپای آن دوی دیگر. مسکوب آمیزه‌ی درخشانی است از اِشرافی چشمگیر به تاریخ و ادبیات ایران به موازات آگاهی گسترده از ادبیات و فلسفه‌ی غرب (به ویژه تراژدی یونانی و تراژدی‌پژوهی‌های ملازم آن) که به مدد روح ناآرام و مرام جستجوگرانه‌‌اش او را از بند راست‌کیشی‌های متعصبانه‌ی «روشنفکر همه‌چیزدان»ی که خوش دارد ادای پیامبرانِ هدایت‌گر توده‌ها را درآورد، رها ساخته بود تا در نهایتِ تواضع و جدیتِ توأمان زندگی‌اش را وقفِ ابداع افق‌های نوظهور اندیشیدن به میراث تاریخی ایران کند. 23 فروردین، دو روز قبل، سالروز درگذشت مسکوب بود، در غربتِ تبعیدِ دردناکش به کوچه‌پس‌کوچه‌های ناخویشاوندِ فرانسه. برای تجدید دیدار با او و ادای احترام به «کارنامه‌ی ناتمام»ش، دو فراز از کتاب‌هایش را اینجا به اشتراک گذاشته‌ام. @Prolegomena

فایل صوتی خواندن "وضع بشرِ" هانا آرنت؛ جلسه‌ی چهارم؛ 22 فروردین 99؛ خانه‌ی خودم [ادامه‌ی فصل دوم: برآمدن امر اجتماعی. تکوین «جامعه» همچون یک پدیده‌ی مدرن. حکمرانی هیچ‌کسانه‌ی بوروکراسی و تولید عقیده‌ی مشترک. اصل برابری به مثابه‌ی همرنگی و یکدستی. پیدایش جامعه: همرنگی با جماعت، رفتارگرایی و خودکاری در امور بشری. علم اقتصاد و مطالعه‌ی الگوی رفتاری جمعیت به اتکای قوانین علم آمار. اقتصاددانان کلاسیک لیبرال و «پندار کمونیستی». علوم اجتماعی در مقام علوم رفتاری] @Prolegomena

فایل صوتی خوانش جلد اول "سرمایه"ی کارل مارکس؛ نشست پانزدهم؛ انجمن جامعه‌شناسی ایران؛ تابستان‌ ۹۸ [ادامه‌ی فصل پنجم. فرآیند تولید همچون مصرفِ ارزشِ مصرفیِ سرمایه‌ی ثابت (برهه‌ی انتقال ارزشِ وسایل تولید) و خلق ارزش‌ جدید توسط سرمایه‌ی متغیر (برهه‌ی ارزش‌زاییِ نیروهای کار)] #برای_فرهاد_میثمی_در_تنهایی_زندان @Prolegomena

فایل صوتی خوانش جلد اول "سرمایه"ی کارل مارکس؛ نشست چهاردهم؛ انجمن جامعه‌شناسی ایران؛ تابستان‌ ۹۸ [فصل پنجم. فرآیند کار و فرآیند ارزش‌افزایی. فرآیند تولید همچون وحدت فرآیند کار و خلق ارزش]

فایل صوتی خوانش جلد اول "سرمایه"ی کارل مارکس؛ نشست سیزدهم؛ انجمن جامعه‌شناسی ایران؛ تابستان‌ ۹۸ [ادامه‌‌ی فصل چهارم: نیروی کار همچون کالا. ویژگی منحربه‌فرد «نیروی کار همچون کالا» از حیث ارزش‌آفرینی] @Prolegomena

فایل صوتی خواندن "وضع بشرِ" هانا آرنت؛ جلسه‌ی سوم؛ ۲۷ اسفند ۹۸؛ خانه‌ی پدری [فصل دوم: تمایز خانه و پلیس/ خط فارقِ زندگی پیشاسیاسیِ حیطه‌ی خصوصی و زندگی سیاسیِ حیطه‌ی عمومی/ عمل (پراکسیس) و سخن (لِکسیس) همچون فعالیت‌ سیاسی/ حکمرانی آمرانه‌ی "خداوندگار خانه" در برابر کنش سیاسی شهروندان آزاد و برابر در پولیس/ "اقتصاد سیاسی" همچون تدبیر منزل در مقیاس ملی/ شجاعت همچون عالی‌ترین فضیلت سیاسی] (کرونا ارواح عمه‌ات برو بیرون 😎) @Prolegomena

🔹پنجم) دور و بر سینما 🔺«عدالت و قربانی: مباحثی با نگاه به فیلم کشتن گوزن مقدس». گالری آ. بهمن 96. همراه با محمدحسین میربابا لینک فایل: https://t.me/prolegomena/487 🔻«تجدیددیدار با انقلاب بهمن: تأملاتی بر مستند «تازه‌نفس‌ها»ی کیانوش عیاری و «گمشده‌ها»ی الهام حسین‌زاده». حلقه‌ی مستندهای «رخداد تازه‌ی مستند». مرداد 96 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/489 🔺«درباره‌ی مستند "قضیه‌ی شکل اول، شکل دوم" از عباس کیارستمی». حلقه‌ی مستندهای «رخداد تازه‌ی مستند». تیر 98 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/836 🔻«درباره‌ی مستند «مشق شب» از عباس کیارستمی». حلقه‌ی مستندهای «رخداد تازه‌ی مستند». مهر 98 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/871 🔹ششم) اندیشیدن به ایران به میانجی کتاب‌های ایران‌اندیشان (پروژه‌ی آمل) 🔺«نقد و ارزیابی کتاب "تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ" محمد توکلی طَرقی». کانون قاصدک (آمل). اردیبهشت 98 لینک فایل صوتی: https://t.me/prolegomena/785 لینک فایل تصویری: https://t.me/prolegomena/873 🔻«گذری انتقادی به پروژه‌ی فکری سید جواد طباطبایی درباره‌ی ایران». کانون قاصدک (آمل). دی 98 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/906 🔹هفتم) متفرقه‌ها: 🔺«معاصرشدن با خود به وقت اکنون: تأملاتی درباره‌ی امر معاصر و علوم اجتماعی». سالن مشاهیر تئاتر شهر. اردیبهشت 97 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/576 🔻«در دفاع از امر اجتماعی: جامعه‌شناسی جمهوری‌خواهانه‌ی دورکیمی در مصاف با نولیبرالیسم، محافظه‌کاری و دولت‌گرایی». دانشگاه خوارزمی. اسفندماه 96 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/533 🔺«جامعه‌شناسی کلاسیک و مسئله‌ی تکامل». دانشگاه شریف. تابستان 97 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/615 🔻«مرز انسان و حیوان در تفکر اسلامی». خانه‌ی اندیشمندان علوم انسانی. شهریور 97 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/640 🔺«توسعه و مسئله‌ی علوم انسانی». اندیشکده‌ی مهاجر (دانشگاه شریف). دی 97. به همراه اباصالح تقی‌زاده و محمدحسن نیلی لینک فایل: https://t.me/prolegomena/717 🔻«سیاست نه‌گفتن: درباره‌ی اعتراض، مقاومت و نافرمانی». گالری آ. دی 97. به همراه احمدرضا آزمون لینک فایل صوتی: https://t.me/prolegomena/739 لینک فایل تصویری: https://t.me/prolegomena/738 🔺«اجراگری سیاسی و سیاست اجراگرانه در تجمعات خیابانی: به‌صحنه‌آوردن سیاست». سالن مشاهیر تئاتر شهر. مرداد 98 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/879 🔻«آیا فلسفه می‌تواند رادیکال شود؟». آکادمی فلسفه و هنر مارزوک. اسفند 98 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/923 🔺«تحولات نهاد خانواده در ایران امروز». موسسه‌ی خانواده‌ی سالم (بابل). اردیبشهت ۹۸ لینک فایل: https://t.me/prolegomena/783 🔻«آرشیو و قدرت: موزه همچون روایت فاتحان». خانه‌ی هنرمندان. خرداد 98 لینک فایل: https://t.me/prolegomena/812