پژوهشکده باستان شناسی

کتابخانه پژوهشکده باستان شناسی تهران- میدان امام خمینی-نبش خیابان سی تیر-ساختمان موزه ملی ایران باستان، طبقه سوم، کتابخانه پژوهشکده باستان شناسی https://t.me/azarnoush_icar

فلول: محوطه ای از عصر مفرغ در افغانستان پیدایش نخستین مراکز شهری در هزاره چهارم پیش از میلاد و ازدیاد جمعیت افزایش نیاز به مواد خام و سایر مواد مورد نیاز را در پی داشت. رونق تجارت و ثروتمند شدن طبقه حاکم موجب شکل گرفتن شبکه گستردۀ تجاری از کِرِت تا هند و از مصر تا آمو¬دریا شد. یکی از کالاهای تجاری مهم در هزاره سوم پ.م.، سنگ لاجورد بوده که از منطقه بدخشان در شمال افغانستان، تامین می¬شده است. کشف گنجینۀ فلول اولین سند باستان¬شناسیِ شاخصی است که ارتباط میان بدخشان و میان¬رودان را اثبات می¬کند. تپه فلول در مسیر جاده بغلان در مرز جنوب شرقی بدخشان قرار دارد. مجموعه¬ای از اشیای زرین و سیمین در 5 جولای 1966م (14 تیرماه (سرطان) 1345 خورشیدی) به طور تصادفی توسط چند تن از روستاییان محلی پیدا شد. با مداخله فرماندار وقت بغلان، مدیر موزه کابل و دکتر رئوف وردک، پنج ظرف زرین و هفت ظرف سیمین نجات داده شدند که امروزه در موزۀ کابل نگهداری می¬شوند. این ظروف دارای نقوش هندسی و طبیعت¬گرایه هستند اما از نظر فناوری ساخت با هم متفاوتند. نقوش تزئینی به¬کار رفته در بعضی از این ظروف به سفالینه¬های قرمز و نخودیِ یافت شده در جنوب ترکمنستان و شرق ایران شباهت دارند. شهرتِ تپه فلول به ظروفی است که از نظر نقوش و تکنیک ساخت، با نمونه هایی از عیلام و میان¬رودان قابل مقایسه هستند و می¬تواند بیانگر ارتباط تجاری میان این سرزمین¬ها باشد. نمونه¬هایی از این ظروف عبارتند از: ظرف سیمین استوانه¬ای با طرح دو گاوِ نر و یک ستارۀ هشت پر که با روش چکش¬کاری ساخته شده، کاسه سیمین کروی شکل که با دو ردیف از گاو¬های نرِ که در جهات مختلف در حرکت هستند و برگ¬های نوک تیز تزئین شده است. ظرف دیگر قدحِ زرینی است که بر روی آن طرح دو گراز وحشی وجود دارد که در دو سوی یک درخت قرار گرفته¬اند. لیوان زرین دیگری با نقش مار¬هایی که میان آن¬ها گل شش برگ و طرحی از کرکس وجود دارد تزئین شده. شیء قابل توجه دیگری که متعلق به این مجموعه است عبارت از ظرف سیمینی است که بر روی آن ردیفی از گاوهای نر تصویر شده است. برای اشیاء این مجموعه تاریخی بین 2600 تا 1700 پ.م. پیشنهاد شده است. این متن برگرفته از مقالۀ زیر است که در ادامه ارسال می شود. Tosi, Maurizio and Rauf Wardak (1972). The Fullol Hoard: A New Find from Bronze-Age Afghanistan, “East and West,” Vol. 22, No. 1.2 : 9-17. https://t.me/From_Badakhshan_to_Zarang

تپه مهرعلی (اقلید فارس)

تپه مهرعلی (اقلید فارس)

نشست اول: افتتاحیه هفته میراث فرهنگی یک شنبه: ۱۴۰۱/۳/۱ عنوان سخنرانی: دوره امویی در بستر فرهنگ های پیش از تاریخ سخنران: دکتر علیرضا سرداری

دوره لپویی براساس نامگذاری که باستان‌شناسان برای تفکیک مراحل پیش از تاریخ کرده‌اند، مربوط به زمانی حدود ۴۰۰۰ تا ۳۴۰۰ پیش از میلاد می‌شود. این دوره در چارچوب تاریخ زمانی و گاهنگاری جوامع و فرهنگ‌های منطقه فارس و حوضه رودخانه کر در ایران قرار می‌گیرد و شاخصه آن، ساخت و رواج ظروف سفالین قرمز رنگ و ظریفی است که سبکی مجزا از دوران پیشین (باکون) و پسین (بانش) را پدیدار ساخته است. به‌طورکلی این برهه زمانی ۵۰۰ تا ۶۰۰ ساله در فارس از این نظر مهم است که در واقع مرحله گذار از استقرار در روستاها و آبادی‌های کوچک به شهرهای بزرگی مانند تل ملیان (انشان) است که در دوره بانش (آغازعیلامی) شکل گرفته‌اند. شهری بارودار که در زمان پیدایش وسعتی حدود ۵۰ هکتار و حاکمی مقتدر داشته است. بنابراین برای درک فرایندهای شهرنشینی اولیه در فارس و سرزمین‌های همجوارش، لازم است شناخت دقیقی از محوطه‌ها، الگوی استقرار، مواد فرهنگی و شیوه‌های معیشتی مردمان دوره لپویی پیدا کرد. محوطه‌های باستانی مختلفی از دوره لپویی در بررسی‌های باستان‌شناسی شناسایی شده‌ که در بین آنها، تل لپویی، تپه مهرعلی، تل اسپید، تل نورآباد، تل بندو، تل خاری، تل سوزو و محوطه جلیان کاوش باستان‌شناسی شده و آثار و یافته‌هایی از این دوره را آشکار ساخته‌اند. یکی از این محوطه‌ها، تپه مهرعلی در اقلید فارس است که شواهدی از مدیریت اداری پیشرفته به صورت مهرها و اثرمهرهای گلی از آن به دست آمده است. این مدارک نشان‌دهنده ظهور جوامع طبقاتی و خان‌سالارهایی که قدرت و ابزارهای کنترل داشته‌اند ولی هنوز به مرحله حکومت نرسیده بودند.بدیهی است بررسی‌ها و کاوش‌های دقیق و روشمند در آینده، می‌تواند درک ما از دوره لپویی و فرایند این مراحل گذار افزایش دهد.

نشست اول: افتتاحیه هفته میراث فرهنگی یک شنبه: ۱۴۰۱/۳/۱ عنوان سخنرانی: دوره امویی در بستر فرهنگ های پیش از تاریخ سخنران: دکتر علیرضا سرداری

تپه بروه سردشت

تپه بروه در شهرستان سردشت استان آذربایجان غربی، در جنوب غربی دریاچه ارومیه قرار دارد. در این تپه بقایای معماری، اجاق و سفال منقوش نارنجی رنگ که مختص فرهنگ حسنلوVIIیا حسنعلی است، بدست آمد.بنابر شواهد تاریخ گذاری نسبی و نتایج آزمایشات کربن14و بر اساس نتایج سالیابی کاوش ها بطور قطع و یقین می توان تاریخ ۲۸۷۵ق.م تا ۲۵۸۴ق.م را برای استقرار در تپه ی بروه پیشنهاد داد. نتایج کاوش های حسنلو و بروه نشانگر فرهنگ رایج حسنلوVII در حوضه جنوب دریاچه ارومیه است و بیانگر این نکته است که در اواخر هزاره چهارم و در طول هزاره سوم ق.م مناطق جنوبی دریاچه ارومیه به همراه سرشاخه های زاب یک مسیر متفاوت فرهنگی (فرهنگ دارای سفال نارنجی) را طی کرده اند و فرهنگ کورا ارس به این منطقه راه نیافته است. فرهنگ سفال نارنجی رنگ هر چند به طور کامل شناخته نشده است اما سنت های سفالی آن در کاوش بروه تشریح شده است.مطابق نتایج کاوش های بروه در حوزه رودخانه زاب کوچک محرز گردید که مواد فرهنگی آن خصوصاً سفال به عنوان یک ماده فرهنگی متعلق به دوران مفرغ قدیم می باشد که روند تغییرات فرهنگی درونی آن در مقایسه با روند تغییرات فرهنگی دوره مفرغ در شمال و شرق حوضه دریاچه ارومیه ( فرهنگ کوراارس) دارای وجوه اشتراک و افتراق است.نتایج کاوش های باستان شناسی و بررسی های سطحی نشان می دهد که بروه می تواند نقش مهمی در تعریف شما فرهنگی سفال نارنجی داشته باشد. نکته مهمی که در مورد این تپه اهمیت دارد این است که فرهنگ کورا ارس به این منطقه راه نیافته و فرهنگ بروه تابع سنت فرهنگی حسنعلی است.

نشست اول: افتتاحیه هفته میراث فرهنگی شنبه ۱۴۰۱/۲/۳۱ عنوان سخنرانی: گاهنگاری نسبی و مطلق تپه بروه سردشت، شمال غرب ایران سخنران: خانم دکتر مهناز شریفی

به مناسبت هفته میراث فرهنگی،موزه آبگینه و سفالینه های ایران برگزار می کند: نشست تخصصی شیشه باستان شناسی و باستان سنجی شیشه با عنوان :شیشه، هنری کهن و هوشمند عناوین سخنرانی: بطری های رومی با چهره انسانی و اساطیری در موزه آبگینه و سفالینه ایران :سرکار خانم پریچهر اسرافیلی/دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی نجوای دلنشین النگوهای شیشه ای در سفری تاریخی(نگاهی به پراکندگی تولید و تجارت النگوهای شیشه ای در دوران اسلامی):سرکار خانم دکتر آرمان شیشه گر استفاده از روش Gc-Mass برای شناخت نهشته های درون عطردان های شیشه ای، نمونه های موردی از مجموعه موزه آبگینه و سفالینه های ایران(دوره اشکانی تا نخستین سده های اسلامی) کاربرد روش سینکروترون و پرتوهای باریکه در مطالعه شیشه های تاریخی:سید محمد امین امامی روز شنبه ۳۱اردیبهشت ۱۴۰۱ تهران خیابان سی تیر نرسیده به خیابان جمهوری پلاک ۵۹ موزه آبگینه و سفالینه های ایران (بنیاد سینمایی فارابی، سالن کیارستمی)

📎برنامه هفته میراث فرهنگی۱۴۰۱،پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری📎