کاشان شناس

فرهنگسرا نیاز اهالی جنوب شهر کاشان 🔸بافت تاریخی شهر و محلات جنوبی شامل خیابان های درب اصفهان، غیاث الدین، ملا فتح الله، چمران، نطنز، صفا لاهوتی و شمس آبادی و... نیازمند یک مجتمع آموزشی و فرهنگی هستند تا علاوه بر آموزش جوانان علاقه مند به هنر، محلی نیز برای نمایشگاه و عرضه آثار هنری شان باشد. 🔸یکی از بهترین مکان‌هایی که می تواند برآورده کننده این خواسته به حق مردم باشد، غسالخانه ی قدیمی مزار دشت افروز است که در دهه چهل توسط مرحوم ارباب حاج آقا حسن تفضلی در فضایی مناسب که بیش از 3000 متر مربع وسعت و علاوه بر فضای سبز دل انگیز دارای سالن‌های تغسیل و اجتماعات و همچنین ساختمان اداری بنا شده است. 🔸این مکان در انتهای خیابان درب اصفهان و نبش بلوار چمران و میدان ذوالفقار واقع شده است و نزدیک به 30 سال است بلا استفاده مانده و تنها در بعضی از شبهاجلسات اعضای " پاک از اعتیاد" در آن برگزار می‌شود. 🔸تغییر کاربری این مکان به فرهنگسرای و خانه فرهنگ و هنر، علاوه بر استفاده بهینه و شایسته از این بنای خیر و عام المنفعه، موجب برطرف شدن یکی از نیازهای اهالی بافت جنوبی شهر کاشان می شود. @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

تغییر کاربری غسالخانه قدیمی کاشان به فرهنگسرا @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

🔸مدرسه سلطانی و مسجد آقا بزرگ دو بنای با شکوه و ارزشمندی که از آثار تاریخی دوره قاجار کاشان محسوب می شود که به جهت دو برادر، ملا احمد فاضل نراقی و ملا محمد مهدی نراقی ساخته شده تا محل تدریس و جماعت آنان باشد. 🔸مسجد و مدرسه سلطانی کاشان توسط فتحعلی شاه قاجار بنیان نهاده و این بنا از سال 1221 ه. ق تا 1229 ه. ق به سرپرستی میرزا ابوالقاسم اصفهانی به سبک مدرسه صدر اصفهان بنا شده است. 🔸تولیت و تدریس و موقوفات آن به ملا احمد نراقی و جماعت آن را به ملا عبدالباقی از احفاد سید اعظم و جد اعلای خاندان امامت کاشانی واگذار نمود. 🔸حاج ملا احمد نراقی مشهور به فاضل نراقی فرزند بزرگتر حاج ملا مهدی نراقی که در سال1185 ه. ق دیده به جهان گشود. وی علاوه بر مراتب علمی دارای نفوذ سیاسی در دربار قاجار بود. از آثار اوست: معراج السعاده، مستند الشیعه، مثنوی طاقدیس و... سرانجام در سال 1245 ه. ق در کاشان درگذشت و جنازه‌اش را در نجف اشرف به خاک سپردند. 🔸حاج ملا محمد مهدی نراقی فرزند کوچکتر ملا مهدی نراقی ابن ابی ذر نراقی بعد از فوت پدر در سال 1209 ه. ق در کاشان متولد شد و بدین جهت او را محمد مهدی نام نهادند. ابتدا به آقا کوچک معروف بود تا اینکه آقا محمد شاه قاجار در راه بازگشت از سفر اصفهان به تهران در کاشان هنگام ملاقات با وی او را به آقا بزرگ خطاب کرد. 🔸حاج محمد تقی خانبان که از تجار و پدر زن ملا محمد مهدی نراقی بود جهت تدریس و جماعت دامادش مسجد و مدرسه ای با شکوه احداث کرد که اکنون به " آقا بزرگ" مشهور می باشد. 🔸مسجد آقا بزرگ کاشان بزرگترین مسجد گودال باغچه ای است که به عروس مساجد ایران معروف شده است. کاشی کاری، آجر کاری، مقرنس کاری، گچبری، نقاشی و خوشنویسی از هنرهای بکار رفته در این آثار تاریخی ماندگار است. @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

مراسم سنتی مذهبی شش امام حسین علیه السلام در نیاسر کاشان @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

محرم در کاشان (14) آئین شش امام حسین علیه السلام یکی از آداب و رسوم عزاداری سنتی مردم منطقه فرهنگی کاشان آیین های و مراسم های روز شانزدهم ماه محرم است که در اصطلاح مردم روز ( شش امام حسین علیه السلام) گفته می شود. این مراسم تنها در منطقه فرهنگی کاشان می شود و در دیگر شهرها و مناطق، هفتمین روز شهادت حضرت سیدالشهداء علیه السلام مراسم عزاداری برگزار می نمایند. اما چرا در ششمین روز شهادت حضرت امام حسین (ع) این آیین ها برگزار می‌شود. دلایل گوناگونی ذکر شده است از آن جمله اینکه امام حسین (ع) شش ماهه به دنیا آمده، مراسم هفت امام باید متمایز با دیگران باشد از این رو در روز ششم گرفته می شود. در فرهنگنامه اعداد، عدد شش مانند عددهای 7 و 9 و 40 دارای جایگاه تقدس و برتری است و در روایات اسلامی از این مقام و منزلت ذکر شده است. در عزاداری سنتی کاشان سوگواری و عزاداری در شانزدهم روز ماه محرم از جایگاه ویژه ای برخوردار است. در شب و روز شش امام حسین علیه السلام روضه‌خوانی در حسینیه ها و منازل برپا و هیئت ها و دستجات مختلفی در بازار تاریخی کاشان عزاداری و یا به دوره می روند. دوره نخل سرپره و نخل درب باغ، دوره توغ مابین و توغ میانچال از آن جمله است. همچنین آیین نخل گردانی نخل های نیاسر و آیین سنتی مذهبی شش امام حسین علیه السلام برزک که در این روز برگزار می‌شود در فهرست میراث معنوی ناملموس کشور به ثبت رسیده است.  kashanshenas@ کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

تخریب حمام تاریخی دروازه کاشان از آثار دوره قاجاریه @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

تخریب اثری تاریخی ديگری در کاشان حمام قدیمی و تاریخی محله درب اصفهان که مشهور به حمام " دروازه" می باشد ( به جهت نزدیکی آن به دروازه بزرگ شهر) بعد از دو دهه عدم فعالیت تخریب شده است. محله درب اصفهان دو تا حمام تاریخی یکی با قدمت صفویه، حمام   قاضی " و حمام دروازه با قدمت قاجاریه که متأسفانه به سرنوشت تخریب دچار شدند. مرحوم ملا حبیب الله شریف کاشانی در وصیتنامه ی خود که در سال 1324 ه. ق و در سن 65 سالگی نوشته بندی از آن مربوط به این حمام می باشد. " نیم دانگ از حمام دروازه را وقف بر حضرت سیدالشهداء علیه السلام و تولیت آن با خود من است و بعد از وفات با آقا حسین است و 5/5 دانگ او را حاجی رضا خباز از صاحبانشان خریده و وقف نموده و تولیت آن با خود او می باشد و بعد از با امام مسجد میرزا مقیم ( درب اصفهان) موافق آنچه در سنگ کنده شده است. " در چند ماه اخیر چندین اثر ارزشمند تاریخی که هویت فرهنگی و اجتماعی مردمان این دیار کهن بوده تخریب شده اند و باید منتظر ویرانی دیگر آثار با ارزش تاریخی باشیم که برای منافع شخصی و عدم توجه مسئولان به خواب رفته کاشان مورد بی مهری و ویرانگری قرار گرفته اند. انتظار می رود مسئولان درحوزه میراث فرهنگی و اداره اوقاف و شهرداری کاشان جوابگوی این تخریب ها باشند. @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

#محرم در #کاشان (13) #روضه‌ های خانگی روضه های خانگی در عزاداری سنتی کاشان قرن هاست که در میان مردم جایگاه ویژه ای داشته و دارد. یکی از این روضه‌خوانی های خانگی که بیش از یکصد و پنجاه سال قدمت دارد مجلس روضه میرزا محمدمهدی پدر میرزا عبدالرحیم پاپکی پدر ارباب حسن #تفضلی است. ارباب تفضلی از بزرگمردان این دیار کهن است که نام او بر بلندای تاریخ کاشان چون ستاره ای می درخشد. حاج حسن تفضلی که به پدر نساجی ایران شهرت یافته از مدیران و کارآفرینان صنعت نساجی ایران و نخستین کارخانه ی ریسندگی را در آذر ماه 1313 به همت و تلاش او و سرمایه گذاری جمعی دیگر از سرمایه داران کاشانی تاسیس شد. در این نوشتار از زاویه ای دیگر می خواهیم نگاهی گذارا به زندگی تمام درس بی افکنیم. ارباب تفضلی سرمایه داری نبودند که تنها به جمع آوری مال دنیا و به دنیا طلبی بیاندیشد. در خانه ای قدیمی و در محله قدیمی و  در کنار مردمی زندگی می کرد که دوستشان داشت. در خانه ی خود روضه حضرت اباعبدالله (ع) که از اجدادش به ارث رسیده بود را بر پا می داشت و برکت زندگی خود می دانست. در چند دهه اخیر روضه ایشان در صبح دهه اول محرم در مسجد درب یلان برگزار می گردید و این پیر مرد بزرگ با چهره‌ای نحیف جلو در می نشست و با تمام وجود به عزاداران حضرت اباعبدالله الحسین خیر مقدم می گفت و هنگام ورود دستجات با اینکه تکیه بر عصا زده بود می ایستاد و دست ادب بر سینه می گذاشت. از جمله اقدامات شایسته وی تعمیر و بازسازی و کاشی کاری بقعه محتشم کاشانی است. همچنین چاپ و نشر پرده های کتیبه دوازده بند عاشورایی محتشم کاشانی است. سرانجام این مرد نیکو خصال در هشتم آبان 1366 در سن 90 سالگی درگذشت. ان شاء الله روحش با حضرت سیدالشهدا علیه السلام در رضوان الهی محشور باد. @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

اعلامیه روضه‌خوانی ارباب حسن تفضلی

آیین سنتی مذهبی شمع‌زنی شب عاشورای کاشان _ 1382

محرم در کاشان (12) روضه‌خوانهای کاشان مرحوم حجت‌الاسلام سیدعلی فخر فرزند حجت‌الاسلام آقا سید محمد فخرالواعظین از واعظان مشهور و از شاگردان آیت‌الله سید خلیل الله فقیه کاشانی است. سید علی فخر منبری خوش آواز و خوش لباس و آراسته بود. وی چون پدرش از حافظه شعری غنی برخودار بود. سید علی و سید محمد از منبری های برجسته که ذکر مصائب خاصه حضرت سیدالشهدا (ع) را در هر مجلسی می خواندند. تلخیص از کتاب روضه های خانگی و روضه‌خوان های قدیمی کاشان @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

#محرم در #کاشان (10) نشانه های کربلایی کاشان 🔸در عزاداری سنتی در شهر عاشورایی و شهر علم ها، بیرق ها، توغ ها و شهر امام حسینی کاشان سه نشان و سمبل کربلا ساخته و در پیشاپیش دسته های عزادار حرکت می دادند. 🔸نماد شش گوشه، آب فرات و نهر علقمه نشان هایی از ضریح و بارگاه حضرت امام حسین علیه السلام و ابوالفضل العباس علیه السلام در عزاداری سنتی کاشان است. 🔸شش گوشه: ضریح مبارک حضرت امام حسین علیه السلام به دلیل مدفن حضرت علی اکبر علیه السلام در پایین قبر حضرت سیدالشهدا علیه السلام ضریح را به صورت شش گوشه ساخته اند. 🔸شعر مشهوری از ناصرالدین شاه قاجار رفتم به کربلا به سر قبر هر شهید دیدم که مرقد شهدا مشک و عنبر است هر یک مزار مرقدشان چار گوشه داشت شش گوشه یک ضریح در آن هفت کشور است پرسیدم از کسی سببش را، به گریه گفت پایین پای قبر حسین، قبر اکبر است 🔸این نماد شبیه ضریح مطهر آقا ابا عبدالله الحسین علیه السلام که در سال 1335 ه. ق توسط استاد محمد آقا نجارباشی پس از مراجعت از سفر کربلا با چوب ساخته است و پس از وی حدود سال های 1343 شمسی با فلز روپوشی و رنگ آمیزی شده و اشعاری از مرحوم شکوهی کاشانی بر روی کتیبه ها و قسمت هایی از معجر نوشته شده است. آب فرات: 🔸نام نهری در سرزمین کربلا که امام حسین علیه السلام در نزدیکی آن به همراه یارانش به شهادت رسید. فرات یاد آور عظیم‌ترین حماسه خونین و ماندگارترین صحنه وفا و صبر است. 🔸از نشانه های دیگر عزاداری سنتی کاشان نماد آب فرات می باشد. یک اسکلت چوبی با چهار گلدسته و یک گنبد که بر روی چهار چرخ سوار است. آب فرات را یک قرن پیش توسط استاد غلامحسین خرمی نجار به درخواست غلامعلی فراتی ساخته شده و در دهه شصت شمسی به دست استاد ماشالله کارگر، تعمیر و سقف آن گره چینی و آینه کاری شده است. 🔸نهر علقمه: نام نهری کوچک از رود فرات که از سرزمین نینوا می گذرد. معنی لغوی علقمه به هر تلخی و درخت تلخ و آب سخت اطلاق می شود. نهر علقمه یادآور ایثار، فداکاری، گذشت، وفا و ادب حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام است. 🔸از دیگر نشانه های عزاداری سنتی مردم کاشان نماد نهر علقمه است. این نماد تشکیل شده از یک اسکلت چوبی، چهار گلدسته و گنبد و ور میانه آن ضريحی نمادین از مرقد سیدالشهدا علیه السلام که توسط استاد حسین نجار در حدود یکصد سال پیش ساخته و سقف آن با گره چینی و منبت کاری و ستون های آن با فلز طلا رنگ تزیین شده است. 🔸شش گوشه توسط هیئت حضرت علی اکبر (ع) زیارت حبیب بن موسی (ع) پشت مشهد، آب فرات توسط هیئت سجادیه مقدم و نهر علقمه توسط هیئت انصار ابوالفضل (ع) نگهداری و عزاداری می شود. @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

شش گوشه از نمادهای عزاداری سنتی کاشان @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان

#محرم در #کاشان (9) از دیگر شعائر حسینی که در دستجات و هیئت های عزاداری حمل می شود و در گذشته دارای آداب و رسوم خاصی بوده است علم #توغ (طوق) می باشد. 🔸توغ به معنی علم و درفش، رایت بزرگی که در ایام سوگواری سکنه بعضی از محلات در دسته عزادار حرکت داده و از امتیازات آن محلات بود. 🔸توغ، گویا کلمه‌ای ترکی ماوراءالنهری و در اصل نام درخت و هیزم تاغ است. از دوران سلجوقیان به بعد این لفظ به علم اطلاق شده است.  🔸توغ زبانه ای فولادی به عرض تقریبا 7 سانتیمتر و به طول یک تا یک و نیم متر دارد و انتهای آن به شکل گلابی است. سطح این سینی قلم زنی شده با صلوات های کثیره و آیات قرآن و... در پایین این صفحه لوله ای است که متصل به چوب بلند و ضخیمی است. به زبانه توغ پارچه های قیمتی آویزان و آیینه و رشته ای مروارید می زنند و پارچه‌ای از تیرمه سراسر روی توغ را می پوشانند و به وسیله ی دولویی به صورت خمیده در جلو دسته و هیئت حمل می کنند. 🔸توغ جامعه کردن، توغ آرایی، توغ برداری، توغ بندی و دوره توغ از جمله برنامه هایی است که برای این علم انجام می گیرد. این علم و نشان عزاداری در جاهای مختلفی در ایران رواج دارد. 🔸در عزاداری سنتی کاشان توغ های زیادی وجود دارد که معروف ترین آنها توغ شیخ رضا، توغ های پنجه شاه، توغ کلهر، توغ مابین، توغ میانچال و توغ سیغن را می توان نام برد. 🔸قدیمی ترین توغ تاریخ دار کاشان به تاریخ 1020 ه. ق توغ محله سیغن است که در زیارتگاه قدمگاه علی محله درب یلان نگهداری می شود. توغ مابین تاریخ 1124 ه. ق و توغ شیخ رضا تاریخ 1242 ه. ق دارد. 🔸توغ هم مانند نخل توسط بعضی از هيئت ها برنامه دوره دارند مشهورترین دوره توغ ها، دوره توغ پنجه شاه، دوره توغ میانچال، دوره توغ شیخ رضا و توغ کلهر در روز چهارم محرم توسط هیئت حضرت علی اصغر علیه السلام کاشان به بازار برده می‌شود. 🔸در گذشته هنگامی که توغ شیخ رضا  برای عزاداری وارد بازار می شد هر هیئتی که در جلو آنها مراسم سینه زنی داشت بود دسته عزاداری توغ از میانشان گذر می کرد، لیکن حالا چنین برنامه ای نیست. رسم است که در جلو توغ، علم و بیرقی دیگر حمل نکنند. 🔸حمل توغ در جلو دستجات عزاداری در بیشتر نقاط ایران به صورت عمودی و ایستاده است و چندین توغ در کنار و پی هم می باشد اما در منطقه فرهنگی کاشان حمل توغ در جلو هیئت و دسته عزادار خمیده و افقی است. چرا توغ را در کا‌شان خمیده حمل می کنند؟ در بسیاری از شهرهای ایران توغ را ایستاده و عمودی در دسته عزادار حرکت می دهند بدین معنی که علم حضرت سیدالشهداء علیه السلام پا برخاست. در عزاداری سنتی کاشان توغ به صورت خمیده و افقی حمل می شود بر منای این سخن حضرت در روز عاشورا که بالای سر حضرت ابوالفضل علیه السلام فرمودند :« الآن کمرم شکست  » به اعتبار این سخن و به احترام علم واژگون علمدار کربلا توغها را خمیده در جلو هیئت و دسته حرکت می دهند. 🔸در گذشته آیین توغ بندی در جمعه آخر ماه ذی الحجه و یا روز آخر ماه ذی الحجه برگزار می شد. علاوه بر عزاداری حضرت سید الشهدا( ع) حمل توغ در تشییع جنازه بزرگان نیز رایج است که آخرین آن حمل توغ شیخ رضا در تشییع جنازه آیت الله حاج شیخ محمد سلیمانی است. تلخیص از کتاب توغ علم عزاداری سنتی کاشان @kashanshenas کاشان شناس کانالی برای دوستداران

توغ برداری توغ کلهر توسط هیئت حضرت علی اصغر علیه السلام کاشان محرم 1445 ه. ق

از نمادهای عزاداری سنتی کاشان نماد #نخل است. 🔸" نخل" تابوت واره، اتاقکی چوبی و سنگین است که سمبل و نشانه ی تشییع جنازه ی حضرت سید الشهدا(ع) در روز عاشوراست. 🔸نخل، با عظمت ترین شعار روز عاشوراست . نخل را چون برای عزاداری در محرم می بندند و می آرایند " نخل محرم" و چون در روز عاشورا بر می دارند و می گردانند " نخل عاشورا " نیز گفته اند. در فرهنگ نظام آمده است: ' تابوت بزرگ 🔸و بلندی که بر آن خنجر و شمشیر و پارچه های قیمتی و آیینه ها بسته است و در روز عاشورا به عنوان تابوت امام حسین (ع) حرکت داده می شود چون شبیه به درخت خرما ساخته می شود نخل گفته شده است.' 🔸در لغتنامه دهخدا آمده است: ' حجله مانندی ست که از چوب می سازند و با انواع شالهای ابریشمین رنگارنگ و پارچه های قیمتی و آیینه و چراغ و غیره آرایش می دهند و به گل و سبزه می آرایند و در روز عاشورا آن را به محلی که مراسم روضه خوانی و تعزیه برپاست می برند. ' 🔸اصطلاحات " نخل بستن " ، " نخل جامه کردن " ، " نخل آرایی " ، " نخل تکاندن " ، " نخل کرس کردن " و " نخل گردانی " با مراسم های ویژه و خاصی برگزار می گردد. 🔸نخل های قدیمی و با سابقه کاشان 5 نخل است. نخل سرپره توسط هیئت حسینی، نخل کلهر توسط هیئت حضرت علی اصغر ، نخل قاضی اسدالله توسط هیئت حیدری درب فین، نخل محله درب باغ " قبرستان " توسط هیئت حیدری و نخل بابا شرف ' میر شرف الدین حسینی کاشانی توسط هیئت ابوالفضل مسجد جامع. 🔸قدیمی ترین نخل، نخل بابا شرف و مشهورترین نخل ها نخل محله سرپره و بزرگترین نخل کلهر کاشان است. رسم و رسوماتی هم در هنگام برگزاری نخل گردانی در میان برگزار کنندگان در گذشته وجود داشته است که بعضی از آنها اکنون نیز انجام می گیرد. نظیر: در جلو نخل پابرهنه بر سر وسینه می زنند و علما و روحانیون نیز عمامه خود را برداشته و سر برهنه سینه زنی می نمودند. 🔸در هنگام حرکت نخل بر روی عزاداران با ارزش ترین و خوشبوترین " گلاب " و نیز کسانی نیز " کاه " بر سر عزاداران می پاشند. 🔸از گذشته تا کنون رسم است تا نخل سرپره وارد بازار نشود نخل کلهر وارد بازار نمی شود بدان جهت که سابقه آن نخل بیشتر است. 🔸تاریخچه نخل گردانی در کاشان به دوره صفویه، یعنی حدود 400 سال پیش بر می گردد. نخل گردانی در منطقه فرهنگی کاشان از سنت های دیرینه عزاداری مردم است که تا کنون آیین نخل گردانی کاشان، مراسم وداع نخل علوی با نخل خاوه در مشهد اردهال، آیین نخل گردانی ابیانه و جوشقان قالی و مراسم نخل گردانی روز شش امام حسین علیه السلام نیاسر در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است. 🔸نخل کلهر کاشان معروف به نخل لختی هاست چون که در گذشته _ در تابستان و  حتی در سرمای سوزناک زمستان _ کسانی که پای نخل عزاداری می کرده اند همگی لخت بر سر و سینه می زده اند بدین جهت معروف به لختی ها شده اند. 🔸اوج آیین نخل گردانی کاشان در هنگام ورود نخل ها به کاروانسرای تاریخی امین الدوله می باشد. نخل ها همگی از درب بازار بزازها وارد کاروانسرا شده بجز نخل کلهر که از گذشته تا کنون از درب بازارچه میانچال وارد میشود. در دو دهه ی اخیر نخل های دیگری نیز در عزاداری سنتی کاشان ساخته شده مانند نخل " میدان امیر " و نخل " میدان ولی سلطان " و 'نخل زیارت درب زنجیر ساخته شده و در روز عاشورا به همراه دسته عزا وارد بازار می شوند. 🔸در فرهنگ عزاداری سنتی منطقه فرهنگی کاشان نخل برداری روز عاشورای روستای ابیانه و نخل ابوزید آباد و نخل برداری نخلهای قمصر مشهوریت بیشتری دارند. برگرفته از کتاب" نخل و آیین های نخل گردانی کاشان @kashanshenad کاشان شناس کانالی برای دوستداران کاشان