جماعت دعوت و اصلاح س و ب

📖 نکات قرآنی، تدبر در قرآن 📌 نکته پنجم: توجه قرآن معطوف به شخصیت است، نه به شخص ▪️ ماندگاری نام نیک یا بد انسان‌ها نه به خاطر جسم و ظاهر آنان، بلکه به سبب صفات و ویژگی‌هایی است که در وجودشان شکل می‌گیرد و نهادینه می‌شود. ✔️ برای نمونه، خداوند متعال درباره زکریا، یحیی، عیسی و الیاس می‌فرماید: ﴿وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَىٰ وَعِيسَىٰ وَإِلْيَاسَ ۖ كُلٌّ مِّنَ الصَّالِحِينَ﴾ [انعام: ۸۵] ✔️ و درباره اسماعیل، ادریس و ذوالکفل می‌فرماید: ﴿وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ ۖ كُلٌّ مِّنَ الصَّابِرِينَ﴾ [انبیاء: ۸۵] ماندگاری نام این پیامبران بزرگ، به سبب صفات والایی همچون «صلاح» و «صبر» است، نه صرفِ نام و نسب آنان. ▪️ در مقابل، قرآن کریم درباره نام‌های بد و منفور می‌فرماید: ✔️ ﴿إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا خَاطِئِينَ﴾ [قصص: ۸] ✔️ ﴿وَقَارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَلَقَدْ جَاءَهُم مُّوسَىٰ بِالْبَيِّنَاتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ﴾ [عنکبوت: ۳۹] در این آیات، نام فرعون، هامان و قارون همواره در کنار صفات زشتی چون خطاکاری و تکبر آمده است؛ صفاتی که در وجود آنان نهادینه شد و سرانجام به بدنامی تاریخی‌شان انجامید. ▪️ در قرآن به‌ندرت می‌توان نام کسی را یافت که به نیکی یا بدی یاد شده باشد، اما در کنار آن به صفات و ویژگی‌های اخلاقی او اشاره نشده باشد. این امر به‌روشنی نشان می‌دهد که تمرکز قرآن بر «شخصیت» انسان است، نه بر «شخص» او. شخص، ترکیبی از جسم و صورت است که مخلوق خداوند بوده و انسان در آفرینش آن نقشی نداشته است؛ از این‌رو، جنبه‌ای غیرارادی دارد. به همین دلیل، در حدیث آمده است: ✔️ «إِنَّ اللَّهَ لَا يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَلَا إِلَى أَجْسَادِكُمْ، وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ» یعنی: خداوند به صورت و جسم شما نمی‌نگرد، بلکه به دل‌ها و اعمالتان نظر دارد؛ زیرا باور و رفتار انسان است که شخصیت او را می‌سازد و در نهایت موجب نیک‌نامی یا بدنامی‌اش می‌شود. ▪️ آیه دوم سوره بقره نیز در همین راستاست: ﴿ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ﴾ [بقره: ۲] قرآن، کتاب هدایت برای متقین است؛ یعنی کسانی که به صفت «تقوا» آراسته‌اند. تقوا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صفات شخصیتی، جایگاه ویژه‌ای نزد خداوند دارد و تمام تلاش قرآن بر آن است که این صفت و دیگر فضایل اخلاقی را در درون انسان و جامعه نهادینه کند. یکی از فلسفه‌های نزول قرآن نیز در همین معنا نهفته است. ▪️ در حقیقت، قرآن به دنبال «شخص‌سازی» به معنای جسمی آن نیست؛ زیرا شخص‌سازی، جز در حدّ تربیت جسم و آراستگی ظاهری، در اختیار انسان قرار ندارد؛ بلکه هدف قرآن «شخصیت‌سازی» است. اگر قرآن بنا داشت به شخص‌سازی بپردازد، می‌بایست نام هزاران نفر در آن ذکر می‌شد؛ حال آنکه جسم انسان فناپذیر است و انسان در طول حیات خود می‌تواند چهره‌ای نیک یا بد به خود بگیرد. از این‌رو، خداوند به صفات و شخصیت انسان توجه دارد، نه به قالب جسمانی او. ▪️ و چون صفت «تقوا» از مهم‌ترین صفات شخصیتی انسان است، خداوند برای جلوگیری از تحریف معنا و سوءاستفاده از عنوان «متقین»، نشانه‌ها و معیارهای روشنی برای آن بیان کرده است؛ از جمله: ✔️ ایمان به غیب ✔️ اقامه نماز ✔️ انفاق و بخشش ✔️ ایمان به کتاب‌های آسمانی ✔️ یقین به آخرت البته ذکر این صفات، بخشی از صفات اساسی متقین است که در پرتو سیاق آیات اولیه سوره بقره بیان شده، نه تمام صفات متقین. ▪️ کسی که بخواهد متقی باشد، متقی بماند و با صفت تقوا از دنیا برود—خواه در گذشته‌های دور زیسته باشد، خواه امروز—باید از رهگذر همین نشانه‌ها و دیگر صفات متقین به منزلت تقوا برسد و مسیر متقین را بپیماید؛ زیرا: ✔️ ایمان به غیب زیربنای آرامش فکری و درونی است؛ ✔️ اقامه نماز با عناصر خشوع، دوام، محافظت و جماعت، وسیله استحکام رابطه انسان با خداست؛ ✔️ انفاق و بخشش ثمره تلاش پاک و به‌دور از ظلم، برای تحکیم روابط انسانی است؛ ✔️ ایمان به کتاب‌های آسمانی راهنمای حرکت در مسیر صحیح زندگی است؛ ✔️ یقین به آخرت ضمانت اخلاق، روابط و دستاوردهای انسانی به‌شمار می‌آید. ✍️ نویسنده: مسلم خدری #نکات_قرآنی 📲 در شبکه‌های اجتماعی همراه ما باشید:  🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وب‌سایت 🔸 آپارات