ایرانشهر

تابستان امسال قراره که بریم به سفری در زمان؛ سفری به دل تاریخ، تا از پیروزی‌ها و شکست‌ها بگیم، از هخامنشیان و ساسانیان تا حمله‌ی مغول و پادشاهی پهلوی. آروشا، کارشناس ارشد تاریخ ایران باستان همراهتون می‌کنه با اولین ساکنان این سرزمین تا با مادها، ایلامی‌ها، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان دمخور بشید و با فرزندان یزدگرد سوم به چین برید. فریما، دانش‌آموخته‌ی تاریخ ایران میانه، از حمله اعراب به ایران و دو قرن حاکمیت اسلامی براتون میگه. از سامانیان و خوارزمشاهیان، از حمله مغول تا زندیان. هومن، پژوهشگر تاریخ، از قاجارها میگه، از جنگ‌های ایران و روس، از رنسانس فرهنگی، از امیرکبیر و دارالفنون و مشروطه، از جنگ جهانی اول، از قحطی بزرگ و سلطنت پهلوی. ✅اگر دوست دارید در این سفر سه هفته‌ای با ما همراه بشید به اینستاگرام "آگاه" پیام بدید و بلیت سفر در زمان رو بخرید. این دوره هیچ پیش‌نیازی نداره و حتی اگر چیزی از تاریخ نمی‌دونید می‌تونید در اون شرکت کنید چون شعار ما اینه که بیاید و سوال‌هایی رو بپرسید که جای دیگه جرئت پرسیدنش رو ندارید! 🎫باجه‌ی فروش بلیت: https://B2n.ir/t60893

یزدگرد یکم به دلیل رفتار نیکی که با مسیحیان داشت در منابع ارمنی و سریانی ستوده شده. بسیاری از سرداران بلندپایه‌ی ایران پیرو مسیح بودند، چندین تن از شاهان ایرانی مادران مسیحی داشتند و معروف‌ترین شاهبانوی ادبیات ایران، شیرین، هم از مسیحیان ارمنستان (یا خوزستان) بوده است. درباره‌ی حقوق دوره‌ی ساسانی هم آزادی در زمینه‌ی دینی وجود داشته است. پیروان ادیان مختلف ساکن ایران (زرتشتی، بودایی، مسیحی، یهودی و...) دادگاه‌های خودشان را داشتند و با قوانین دین خودشان داوری می‌شدند. در مناسبات اجتماعی هم تفاوتی میان پیروان ادیان وجود نداشته. در حقیقت هیچ قانون یا نشانه‌ای نمی‌بینیم که ثابت کند ساسانیان قوانین یا رفتار خاصی با پیروان یک دین داشتند. در نظام اجتماعی ساسانی یک شخص تا زمانی که پیرو «دادِ ایرانشهر» یا قانون ایران بود، «ایرانشهریگ» و تحت حمایت شاه بزرگ شمرده می‌شد و از تمام حقوق شهروندی برخوردار بود. پیروی از داد ایرانشهر بر همه چیز ارجح بود. پایان @eranshahrg

امپراتوری روم خودش را سرور و حامی مسیحیان جهان می‌دانست و دین مسیح هم به جهان‌وطنی باورمند بود پس بخشی از مسیحیان ایران خودشان را تحت حمایت روم می‌دانستند و گاهی به عنوان ستون پنجم در شاهنشاهی ساسانی وارد عمل می‌شدند یا آشوب‌هایی به پا می‌کردند که برای حکومت دردسرساز بود. در حقیقت برای بخشی از مسیحیان متعصب، نبرد با حکومت و زرتشتیان، که بیشتر جمعیت ایران را تشکیل می‌دادند، نبرد بین حق و باطل بود! قسمت دیگری از مشکلات مسیحیان در دوره‌ی ساسانی نیز به درگیری‌های درونی جامعه‌ی مسیحی مربوط می‌شد. در اواسط دوره‌ی ساسانی، کلیسای نسطوری در ایران قدرت گرفت و این قدرت را متوجه فرقه‌های دیگر مسیحیت کرد تا مذهبشان را تغییر دهند. دولت ساسانی مقاومتی در برابر این فشار نکرد چون نسطوری بودن مسیحیان ایران آنان را از مسیحیت دیوکلتیان رومی جدا می‌کرد و جلوی دخالت روم در امور ایران را می‌گرفت. در این دوره شهرهای بسیاری با جمعیت مسیحی در ایران بود. به جز این بیشتر بازرگانان ایرانی هم مسیحیان بودند. در ساخت‌وسازها از مهندسان مسیحی رومی و ایرانی استفاده می‌شد و حتی می‌توانستند به مراتب بالای شغلی برسند. ادامه دارد... @eranshahrg

وقتی صحبت از شکست ساسانیان در برابر لشکر مسلمانان می‌شود یکی از چیزهایی که به ذهن اغلب افراد می‌رسد همان جمله‌ی معروف کتاب‌های تاریخ مدرسه است؛ «ظلم و ستم موبدان و قدرت بسیار آن‌ها!» اما این گزاره آنقدرها هم درست نیست. وقتی تاریخ ساسانی را بخوانید متوجه می‌شوید که تنها موبد قدرتمند اثرگذار در سیاست «کرتیر» بوده که صدها سال با پایان دوره‌ی ساسانی فاصله دارد؛ هرچند او هم به آن اندازه که خودش ادعا می‌کند سرکوبگر نبوده. مثلا از سرکوب یهودیان می‌گوید در حالی که حتی در کتاب‌های یهودیان نشانی از آزار نیست. در موضوع جایگاه دین در جامعه‌ی ساسانی نکات بسیاری وجود دارد اما خلاصه آن است که سختگیری‌ها بیشتر بر مسیحیان بوده؛ یعنی همان موضوع دردسرساز میان ایران و روم. در دوره‌ی اشکانی ایران مهم‌ترین پناهگاه مسیحیانی بود که از آزار و شکنجه‌ی روم فرار می‌کردند. وقتی امپراتور کنستانتین به مسیحیت گروید و آن را مذهب رسمی روم کرد اوضاع دگرگون شد و امپراتوران بعدی هم تلاش کردند تا از این عنصر پیوند دهنده به عنوان عاملی علیه شاهنشاهی قدرتمند ساسانی استفاده کنند. ادامه دارد... @eranshahrg

اسناد ساسانی نشان می‌دهد که هرچه شاهنشاهی قدرتمندتر می‌شد شمار دبیران هم افزایش می‌یافت و وظایف هر کدام در سازمان اداری پیچیده‌ی ساسانی تفکیک می‌شد اما مهم‌ترین دبیران چند گروه بودند: 1) نامگ دبیر یا فروردگ (frawardag) که باید خوش‌نویس و تندنویس و باریک دانش و چابک انگشت و فرزانه سخن باشد. اینان نویسندگان فرمان‌های گوناگون بودند؛ از دستورات شاه گرفته تا نامه‌های محرمانه سپاه. 2) داد دبیر (dād-dibīr) که دبیر دادگاه بود و احکام قاضی را یادداشت می‌کرد. 3) آمارگر یا آمار دبیر (amargar) که مهم‌ترین وظیفه‌اش حسابرسی در کل سرزمین بود و پس از اصلاحات انوشیروان نیز مسئول ارزیابی زمین برای سازمان تازه‌ی مالیات‌گیری بود. آمارگرها کارهای دیگری هم انجام می‌دادند. هدیه آوران نوروز را ثبت می‌کردند، حساب خزانه و آخور و اسبان سپاه را نگاه می‌داشتند، به حساب‌های آتشکده‌ها رسیدگی می‌کردند و خیراتی که برای روان درگذشتگان انجام می‌شد را محاسبه می‌کردند. "پایان" @eranshahrg

دبیران ساسانی فقط نویسندگان فرمان شاهان یا معلم دبیرستان و هر چیز دیگری که امروز با شنیدن این واژه تصور می‌کنیم نبودند. دبیری یکی از بلندپایه‌ترین مقامات در سازمان اداری ساسانیان بود. سرپرستی دیوان شاهی را ایران‌دبیربِد یا دبیران مهست (Erā-dibharbadh / dibherān-mahist) به عهده داشت و جایگاهش آن‌قدر بالا بود که در نوروز، نخستین کسی بود که پس از شاه سخنرانی می‌کرد، مهم‌ترین پیام‌ها را خود به مقصد می‌رساند و می‌توانست به جایگاه وزرگ‌فرمادار برسد. دبیران همگی از خانواده‌های ممتاز بودند اما خانواده تنها شرط دبیری نبود. آنان باید زیرکی، دانش و مهارت کافی هم به دست می‌آوردند و برای همین در جایی دبیرستان نام، آموزش می‌دیدند. سخنوری و ادب می‌آموختند و به خط و شیوه‌های گوناگون نوشتن را می‌آموختند. خوش‌نویسی (xūb-nibēg)، تندنویسی (rag-nibēg)، باریک‌بینی (barik-dānišn) و داشتن انگشتان چالاک (kāmgār-angust) مهم‌ترین آموزه‌های جوانی بود که می‌خواست به جایگاه دبیری برسد. ادامه دارد... @eranshahrg

سومری‌ها، که حدود پنج‌هزار سال پیش از میلاد مسیح زندگی می‌کردند واژه‌نگاری میخی داشتند که DUB خوانده می‌شد و به معنای کتیبه بود. مدتی بعد ایلامی‌ها در فلات ایران روی کارآمدند و همین واژه را از همسایگان سومری خود وام گرفتند؛ البته با تلفظ ایلامی آن tup-pi-ra. کم‌کم شاهان محلی پارس قدرت گرفتند و شاهنشاهی هخامنشی را بنیان گذاردند‌؛ شاهانی که بسیار وامدار سنت‌ها و شیوه‌های حکومتی ایلامی‌ها و میانرودانی بودند. آن‌ها هم برای کتیبه‌هایشان واژه‌ی dipī را به کار می‌بردند و دبیران را هم dipīra، dipī-vara یا dipī-bara می‌گفتند. سفر واژه‌ی DUB همچنان ادامه داشت. کوتاه و بلند شد و خودش را با زمان و مکان سازگار کرد تا به ساسانیان رسید؛ جایی که به آن dibīr می‌گفتند. خبر خوب این که از دبیران این دوره پیش از دوره‌های پیشین خبر داریم! ادامه دارد... @eranshahrg

کهن‌ترین روایت از داستان آرش در اوستاست؛ در یشت هشتم، آنجا که تیشتر رایومند فرهمند را می‌ستاید که تیر آرش را در هوا پرّاند. در متن پهلوی ماه فروردین، روز خرداد هم از آرش شیواتیر و منوچهر گفته که مرز ایران را از افراسیاب تورانی ستاندند. آرش در روایت‌های اوستایی و روایت تاریخ ملی ایران وجود داشته و اتفاقا شخصیت محبوبی میان مردم بوده است اما ظاهرا او هرگز نتوانست به خوَدای‌نامَگ‌های ساسانی راه یابد. این اتفاقی نبود؛ ساسانیان عمدا آرش را از روایت تاریخی خود حذف کردند چرا که اشکانی‌ها آرش، قهرمان اوستایی را، نیای خاندان سلطنتی خود نامیده بودند. حالا آرش هم شخصیتی در روایت‌های ملی بود و هم شخصیتی با وجهه‌ی سیاسی! خاندان‌های پارتی کارن و مهران، هردو خود را از تبار آرش می‌دانستند. کشمکش خاندان‌های پارتی بر رساندن نسب خود به آرش و بازگویی روایت قهرمانی او سرانجام، تلاش ساسانیان در حذف این شخصیت از روایت‌های ملی را ناکام گذاشت. اگرچه آرش به خدای‌نامگ راه نیافت اما در بسیاری از روایت‌های پهلوی همچنان نقش خود را ایفا کرد. در داستان‌های عامیانه راه یافت و قهرمان نام‌آوری شد که مرز ایران را تا جیحون فرابرد. @eranshahrg

اردشیر پاپکان خودش رو شاهنشاه ایران نامیده و این نخستین باره که نام «ایران» به عنوان یک سرزمین مشخص در کتیبه‌ای اومده. ایدۀ سرزمین مقدس آریایی‌ها از اوستا گرفته شده بود و ایدئولوژی هخامنشی اون رو زمانمند کرد اما این ساسانیان بودند که بازماندۀ سنت‌های ایرانی رو از اشکانیان گرفتند و سرزمین‌های زیر فرمانشون رو «ایرانشهر» نامیدند. شاپور یکم از مرزهای جغرافیایی سرزمینش گفته که هم ایرانه و هم اَنیران؛ همۀ سرزمین‌های میان آمودریا تا فرات! چیزی که این مرزهای گسترده و آدم‌هاش رو در کنار هم نگه می‌داشت ایدۀ ایران بود و پیرو قانون ایرانشهر بودن کافی بود تا کسی تحت حمایت شاه قرار بگیره. ایرانی بودن، جدا از زیستن در جغرافیایی میان آمودریا تا فرات، با ارزش‌های فرهنگی خاصی گره خورده بود؛ شطرنج، تخته‌نرد، خواندن و نوشتن، آگاهی از تاریخ و علم و هنر، چوگان و نیزه‌وری چیزی بود که مردمان ایرانشهر باید بهش دست پیدا می‌کردند. «ایرانشهر، پیوندِ مردمان سرزمینی بود که زیر فرمان شاهنشاه ساسانی زندگی می‌کردند.» #ایرانشهر پ.ن: نوشتۀ روی تصویر، واژه‌ی ایرانشهر به خط پهلویه و اِران‌شهر (با اِ کشیده، Ērānšahr) تلفظ میشه. @eranshahrg

درود بر همراهان گرامی روند پست‌های این کانال از روز ۱۵ تیر ماه تغییر خواهد کرد و پست‌های پیش از کانال پاک خواهند شد. ما ،ادمین‌های این کانال، تصمیم گرفته‌ایم تا تاریخ ایران را به شیوه‌ای دیگر به اشتراک بگذاریم؛ جوری که جای دیگری نخوانده باشید! دلگرمیم به همراهی شما.

سبزه گره زدن در روز سیزده به‌در: مشی و مشیانه، نخستین آدمیان و فرزندان #کیومرث بودند که در روز سیزده فروردین با هم ازدواج کردند و سپس این پیمان را با گره زدن دو شاخه‌ی سبزه استوار کردند. امروزه نیز به یاد همان پیمان، دختران و پسران جوان سبزه گره می‌زنند. البته باور دیگری نیز درباره‌ی این آیین وجود دارد. در این روز، #تیشتر (ایزد آب) با #اپوش (دیو خشکسالی) می جنگد. بانوان که نمایندگان #آناهیتا (ایزدبانوی آب‌ها) هستند، در کنار جوی‌ها می‌نشینند و به گره زدن سبزه ها سرگرم می‌شوند تا تیشتر را در شکست دادن اپوش یاری کنند. گروهی نیز بر این باورند که گره زدن سبزه ها در ۱۳ فروردین سبب گره گشایی مشکلات و سختی‌های زندگی خواهد شد. @sarzamineahoora

سیاهی جهان را در بر گرفته بود و جنگ و ویرانی آرامش مردمان را بر هم می‌زد. گاوها قربانی می‌شدند و نعره‌های مستانه‌ی کرپن‌ها فضا را پر می‌کرد مردمان به تنگ آمده بودند از بیداد زمانه. ستاره‌ای زرین در آسمان ایران درخشید. مردی آمد آتش افروخت و جهان تیره را به نور خرد روشنی بخشید. او نخستین کسی بود که در روزگار جنگ و ددمنشی، پیام سازش و دوستی سر داد. جانوران و گیاهان را گرامی داشت. آتش و آب و خاک و هوا را سزاوار پاکیزگی و احترام دانست. مردی آمد و راستی را فریاد کرد مردی که نشان داد، راه در جهان یکی‌ست و آن راه راستی‌ست. مردی که فرهنگ کهن و آشتی‌جوی ایرانی را بار دیگر زنده کرد. زرتشت آمد و یک پیام آورد ؛ کوتاه و ژرف پیامی که اگر درکش کنیم، برای خوب زیستن در همه‌ی روزگاران بس است 《 اندیشه نیک ،گفتار نیک ، کردار نیک 》 #آروشا @Glorious_poem

«سر سال نو هُرمزِ فَروَدین برآسوده از رنج، روی زمین» نوروز خجسته باد. @sarzamineahoora

«بسوزان بدی را به نور و گرمای اهورایی» 🔥چهارشنبه‌سوریتان شاد🔥 @sarzamineahoora

تاریخ #هخامنشیان (بخش #چهل_و_چهارم ): #خشایارشا دوم: خشیارشای دوم، فرزند اردشیر، چهل و پنج روز پادشاهی کرد و پس از آن به دست برادرش سغدیان کشته شد اما قاتل به تاج و تخت نرسید و پسر دیگر اردشیر به نام اخس یا #وهوکه که شهربان هیرکانی بود، با نام سلطنتی داریوش دوم، به تخت نشست. مهم‌ترین رویداد دوران پادشاهی او جنگ پلویونسوس میان ایران و یونان بود. اسپارتیان به #داریوش پیشنهاد کمک دادند. در آغاز شاهنشاه آن را نپذیرفت اما پس از آنکه نیروی دریایی آتن در سیسیل شکست خورد،تیسافرن، شهربان لیدی، نزدیکی با اسپارت را به سود ایران دانست و با آنان پیمان همکاری بست. جنگ همچنان ادامه داشت تا آنکه کورش، پسر شاهنشاه، به فرماندهی آسیای کوچک برگزیده شد. #کورش به میزان پولی که به اسپارتیان داده میشد افزود و آنان توانستند نیروی دریایی یونان را از پای درآورند و وارد #آتن شوند. تیسافرن با بهره گیری از اختلاف میان دولت‌شهرهای یونانی، توانست قدرتی بسیار در آن سرزمین به دست آورد و در نتیجه‌ی این سیاست، جزایری که در پی پیمان کالیاس مستقل شده بودند، دوباره فرمانبردار ایران گشتند. @sarzamineahoora

به روز اسپند از اسپند ماه، می‌ستاییم سپندارمذ امشاسپند را که پشتیبان زمین است و سرسبزی و باروری. می‌ستاییم روانِ زنانِ آزاده‌ی زندگی‌بخشِ پیرو راستی را که سپندارمذ نگهبان آن‌هاست. «اسپندارمذگان خجسته باد» @sarzamineahoora

تاریخ #هخامنشیان (بخش #چهل_و_سوم ): پیمان کالیاس: آتنی ها پس از شکست در مصر،پیمان صلح پنج ساله ای با لاسدمونی ها بستند تا در زمان مناسب به ایران بتازند. آنگاه سیمون پسر میلتیاد با 200 کشتی به سوی قبرس رفت ولی در میان جنگ درگذشت. کشتی های یونانی هنگام عقب نشینی با 300 ناو فینیقی روبه‌رو شدند و آنان را شکست دادند. یونانیان یکی از سیاستمداران خود به نام #کالیاس را به ایران فرستادند تا پیمان صلحی ببندد. آتن، قبرس را به شاه هخامنشی واگذار کرد و پذیرفت که آتنی‌ها هیچگاه با سلاح وارد خاک ایران نشوند. #اردشیر نیز پذیرفت که شهرهای یونانی آسیای کوچک مستقل باشند، فاصله‌ی ناوهای جنگی ایران با دریای یونان کمتر از سه روز نباشد و تنها کشتی‌های تجاری به یونان رفت‌وآمد کنند. این پیمان آرامشی نسبی میان هخامنشیان و دولت‌شهرهای یونانی پدید آورد و شیوه‌ی رویارویی آنان را دگرگون کرد. اردشیر در سال424پ.م درگذشت. @sarzamineahoora

🔥کهن جشن سده بر همگان خجسته باد🔥 @sarzamineahoora

‍ 🔥بهمنگان خجسته باد🔥 ‍ جشن #بهمنگان در دومین روز از ماه بهمن ( وهومن ) در گاهشماری سنتی ایران، برابر با بیست‌وششم ماه دی در گاهشماری کنونی است. #بهمن از واژه اوستايى وهومن به معنای اندیشه‌ی نیک گرفته شده و در جهان مینوی نماد اندیشه‌ی نیک #اهورامزدا و پاسبان چارپایان سودمند است.از این رو ایرانیان در روز وهمن از کشتن حیوانات و خوردن گوشت آن‌ها پرهیز می‌کنند . اشوزرتشت برای دریافت پیام اهورایی از وهومن یاری می‌گیرد. در گاتها آمده که اشوزرتشت به یاری همین امشاسپند ( بهمن ) به پیامبری برگزیده شد. در گاهشماری کنونی، جشن بهمنگان به نام روز پدران نام گذاری شده است. @sarzamineahoora