ایرانگرد

سفرنامه سیستان و بلوچستان چهارراه رسولی شب ما رفتیم خانه هاستی که بنده از طریق کوچسرفینگ پیدا کرده بودم . خانواده محترمی که طبقه سوم ساختمانشان را کامل در اختیارمان گذاشتند و ما بعد از دیدار مسجد مکی منزلشان رفتیم. فردای آن روز صبح بعد از صبحانه ابتدا من رفتم و روغن ماشینم را عوض کردم و بعد رفتیم به سمت بازار معروف چهار راه رسولی برای دیدن و خرید. این بازار آنقدر بزرگ و جنسهای ارزان و خوب داشت که ما تا غروب آنجا بودیم و بلاخره من و احمد گفتیم میرویم ماشینهایمان را بنزین بزنیم و بقیه بچه ها شب اسنپ گرفتند و آمدند خانه. صف پمپ بنزین خیلی شلوغ بود حداقل سه کیلومتر میشد اما خوشبختانه سریع راه می انداختند ماشینها را . این پمپ بنزین سمت خیابان دانشگاه زاهدان کنار پل پزرگی بود و مخصوص ماشینهای مسافران هم بود و به هر ماشین با کارت سوخت و کارت ماشین 25 لیتر بنزین میدادند. در مورد نام گذاری چهار راه رسولی هم بگویم که موسس آن شخصی بنام حاج رضا رسولی از یزد بود که ابتدا میخواست به هند برود ولی در چابهار پیاده شد و به زاهدان آمد و در آنجا چند تا دکان درست کرد و آنجا را دایر کرد و بعدها بنام او ماندگار شد @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان زاهدان، مسجد مکی و دیدار با مولوی عبدالحمید مسجد مکی دارای چند طبقه است و هنوز هم دارد گسترش مییاید. ما توانستیم طبقه دوم آن هم برویم. این مسجد خیلی زیبا کار شده مخصوصا نمای داخل آن که پر از خطوط اسلامی و نقش و نگارهای هندسی و مقرنسهای باشکوه بود و میگویند شبیه به مسجد النبی مدینه است. در پایان که میخواستیم برویم خبردار شدیم مولوی عبدالحمید رهبر دینی بلوچهای استان سیستان و بلوچستان نماز و سخنرانیشان تمام شده و میخواهند بروند و ما هم رفتیم دیدنشان و با ایشان عکسی به یادگار گرفتیم. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان 10 زاهدان و مسجد مکی غروب روز چهارم سفرمان رسیدیم به شهر زاهدان. غروب شده بود و ما اولین جایی که رفتیم مسجد مکی بود که بزرگترین مسجد اهل سنت در ایران است. مسجدی با عظمت که شبیه مسجدهای ترکیه (عثمانی) مخصوصا ایا صوفیه و سلطان احمد استانبول ساخته شده. این مساجد پلانشان همه تقریبا شبیه به هم هستند و دارای چهار مناره اندکه بیانگر چهار خلیفه مسلمین (حضرت ابوبکر، عمر، عثمان و علی) است. طراحان و مهندسین معمار این مسجد هم از ترکیه هستند. مسجد سازی ترکیه برای برادران اهل سنت سابقه دیرینه ای دارد بعنوان مثال در منطقه کلاله استان گلستان در دشت ترکمن صحرا، مدرسه و مسجد دینی کریم ایشان هست که در زمان قاجار برای ترکمنهای اهل سنت توسط معماران عثمانی و به سبک معماری عثمانی ساخته شد و هنوز هم برپا و دایر است. @irantizement

ادامه دارد ...

سفرنامه سیستان و بلوچستان قلعه مچی این ساختمان را در زمان صفویّه شاهان کیانی سیستان ساخته‌اند و در احیاء الملوک هم دکتر ستوده آن را قلعهٔ کافی نامیده‌است. در این منطقه کتیبه‌ای از سال ۱۱۳۰ هجری قمری (۱۷۱۷ میلادی) مربوط به میرجعفرخان کشف شده‌است. متاسفانه این آثار به علت پرت بودن از جاده اصلی مورد توجه گردشگران و مردم منطقه نشده لذا به علت عدم آگاهی مسافران مورد توجه تعداد اندکی از گردشگران قرار می‌گیرد. این قلعه به علت نبود اعتبارات مالی و منابع انسانی، سیر فرسایشی را طی می نماید و حفاری‌های غیرمجاز در این قلعه باعث سرعت بخشیدن به تخریب این بنای عظیم تاریخی شده است @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان قلعه مچی این قلعه مقر و کاخ خاندان رئیسی، فرمانروایان جنوبی سیستان می‌باشد که از خشت و گل ساخته شده است. در این منطقه باقی مانده یک آسیاب بادی نیز وجود دارد که نمونه‌های آن در دوران اسلامی و در تمام نقاط سیستان وجود داشته است در جنوب غربی این قلعه و به فاصله ۳کیلومتری آن تعدادی تپه کوچک وجود دارد که سفال‌های کشف شده مربوط به دوران پیش از تاریخ است. از آنجا که در سراسر منطقه نخلستان های فراوانی وجود داشت و مچ نیز به زبان محلی به معنی درخت خرما می باشد قلعه به این نام مشهور شده است. با توجه به متون تاریخی و آثار باقی مانده اعم از معماری و سکه و سفالینه های بدست آمده تاریخ احداث این قلعه را می توان به دوران صفویه رساند که احتمالا تا اوایل حکومت قاجار مقر و کاخ حکمرانی خاندان رئیسی از حاکمان محلی تمدن جنوبی سیستان بوده است. به نوشته سیاح خارجی کلنل چارلز شهر را باغها و نخلستانهای بزرگی احاطه می کرده که متاسفانه امروز به کلی ویران شده، در مورد متروک ماندن این منطقه نظرات مختلفی ارایه شده که یک مورد خراب کردن سد قدیم سیستان که به شاهرخ تیموری نسبت می دهند می دانند. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان شهر تاریخی حوضدار شهر تاریخی حوضدار یا حوضدر شهر متمدن و پیشرفته در منطقه سیستان محسوب می شده است که قدمت آن به اواخر دوره ساسانی و اوایل اسلام می رسد. این منطقه در 60 کیلومتری جنوب غربی شهرستان زابل واقع شده است، به طور کل می توان گفت این منطقه میان شهر سوخته و تاسوکی قرار دارد و تاریخ گواه می کند که یزدگرد پس از فرار به این منطقه وارد می شود و پس از آنکه می بیند این منطقه سرسبز و پر آب است نام آن را حوضدار می نامد. آبادانی این منطقه در دوران اسلامی آغاز می گردد ٬و در دوره صفویه به اوج خود می رسد . با آغاز دوران قاجار ٬ بنا به تاثیرات زیست محیطی از جمله خشکسالی و تغییر مسیر و بستر رودها و از طرف دیگر تاثیرات سیاسی متروک می گردد . این مکان یادمانی است با عظمت ٬از هنر و معماری دوران صفویه که بر پهنه دشت سیستان دل به آفتاب و تاریخ سپرده تا روایتگر دوران شکوفایی منطقه حوضدار باشد. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان سیستان و هامونهایش اما گفتم هامونهایش. شاید خیلی از دوستان فکر کنند که فقط یک هامون وجود دارد در این استان ولی اینطور نیست . هامون بمعنی دشت و صحرا است اما در اینجا منظور دریاچه است و ما در این منطقه 4 هامون داریم که یکی کاملا در ایران است(هامون هیرمند) یکی کاملا در افغانستان است (هامون گودزره) و دوتا هم در مرز بین دو کشور مشترکند (هامون صابری و پوزک). هامون هیرمند در کوه خواجه در غرب زابل قرار دارد و الان خشک شده . هامون صابری داریم که در شمال زابل است و مقدار بیشتر آن در افغانستان است و هامون پوزک داریم که در شرق زابل است و بیشتر آن در افغانستان است و هامون گودزره داریم که همه آن در افغانستان است. اما همه این هامونها در زمان طغیان و سیل با هم یکی میشوند. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان سیستان انبار غله ایران وقتی وارد استان سیستان و بلوچستان شدم متوجه شدم که آب سرمایه ای هست که با هیچ چیز در دنیا نمیتوان آن را عوض کرد و چه تمدنهای بزرگی در این استان بخاطر نبودن آب از بین رفته اند. از جمله هامون در منطقه کوه خواجه و دیگر این منطقه که در زمانهای قدیم شهری بود سر سبز و بیخود نبود که در قدیم این استان معروف بود به انبار غله ایران و تمام گندم و جو و دیگر غلات ایران را این استان به تنهایی تامین میکرد آن هم به برکت رود هیرمند و دریاچه های هامونش . @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان 9 منطقه حوضدار و قلعه های مچی و رستم بعد از دیدن منطقه شهر سوخته که منطقه وسیعی هم بود ولی مهمترین جای آن همان کاخ سوخته آن است که در همان ابتدای ورودی بر روی تپه قرار دارد، رفتیم به سمت منطقه حوضدار و قلعه مچی و قلعه رستم. بعد طی حدود 6 کیلومتر از شهر سوخته به سمت زاهدان تابلوی قلعه رستم و حوضدار را دیدیم که جاده آن در سمت راستمان قرار داشت. بعد از وارد شدن به جاده فرعی حدود 5 کیلومتر هم جاده شنی را طی کردیم تا رسیدیم به این مخروبه باشکوه که یک زمانی شهری آباد و سر سبز بود و اسم حوضدار را هم به همین مناسبت به آن داده بودند که این منطقه حوضی بزرگ از آب بوده و پر از نخلستان و علت نام گذاری مچی هم باز بهمین دلیل بوده که در زبان محلی به درخت نخل خرما میگفتند مچی و به همین دلیل این منطقه و قلعه را بنام مچی هم میشناختند. اینجا بود که معنی این جمله را با گوشت و پوستم حس کردم که میگویند آب الفبای آبادانی است. @irantizement

ادامه دارد ....

سفرنامه سیستان و بلوچستان تمدنی فراتر از تمدن کرت یونان دورهٔ بنای این شهر بزرگ با دوره برنز تمدن جیرفت مقارن است و شهر سوخته حتی پیشرفته‌تر از تمدن کرت یونان است که سینوهه در کتاب خود از آن یاد کرده‌. کلنل ییت، یکی از مأموران نظامی بریتانیا از نخستین کسانی است که در دوره قاجار و پس از بازدید از سیستان به این محوطه در کتابش بنام سفرنامه خراسان و سیستان به آن اشاره کرده و نخستین کسی است که در خاطراتش این محوطه را شهر سوخته نامیده و آثار باقی‌مانده از آتش‌سوزی را در آن دیده‌است. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان عمل جراحی سر در شهر سوخته در میان این آثار جمجمه دختری پیدا شده است که بر روی آن عمل جراحی انجام شده، علاوه بر آن در میان گورهای کاوش شده، چشم مصنوعی هم پیدا شده است . این نشان میدهد که علم پزشکی در 5000 سال قبل در این منطقه چقدر پیشرفته و شکوفا بوده است. همچنین کوزه ای را پیدا کرده اند که بر روی آن نقاشی انیمیشن کشیده شده که بزی را در حال خوردن برگ از درخت به تصویر کشیده اند آنهم در حدود 5000 سال پیش. تخته نردی را پیدا کرده اند که هنوز نتوانسته اند روش بازی با آنرا کشف کنند. اما افسوس که این تمدن پیشرفته به یکباره و بدون فهمیدن هیچ علتی در دل تاریخ ناپدید شد. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان چرا شهر سوخته؟ چرا شهر سوخته مینامندش، بخاطر اینه که باستانشناسان آثار سوختگی بزرگی را در میان خرابه های این شهر دیدند که ظاهرا خیلی هم آتش سوزی شدیدی بوده و بعد از آن دیگر آثار جدیدتری یافت نکردند و مشخصه که این تمدن با سوختن این شهر به پایان رسیده است. حالا چرا این شهر به آتش کشیده شده کسی نمیداند آیا طبیعی بوده مانند رعد و برق و صاعقه و یا انسانی بوده و یا در جنگ به اتش کشیده شده و مردمش قتل عام شده اند. اما هرچه هست آثار بدست آمده نشان دهنده تمدن بسیار پیشرفته ای در زمان خودش بوده. @irantizement

سفرنامه سیستان و بلوچستان 8 تمدن شهر سوخته بعد از دیدن سکوهه که متاسفانه درب قلعه بسته بود و ما فقط تونستیم از بیرون این قلعه با شکوه را ببینیم حرکت کردیم به طرف شهر سوخته که از اولین تمدنهای قبل از ورود آریاییها در این منطقه بوده وبه نام تمدن شهر سوخته هم معروف است و در حدود 60 کیلومتری جنوب زابل در کنار جاده زابل -زاهدان قرار دارد. . @irantizement

ادامه دارد ...

قلعه سام (سام پدر زال و پدر بزرگ رستم دستان بود) قلعه سام در 28 كيلومتري جاده زابل ـ زاهدان واقع شده و همانند ذوزنقه نامنظم است. اين قلعه داراي دو دروازه شمالي و جنوبي است كه هر كدام داراي دو برج نگهباني است. مجموعه برج هاي آن بالغ بر 36 است كه دور قلعه قرار دارند. 9 برج آن بزرگ و در گوشه هاي قلعه و 27 برج آن كوچك و در پيرامون قلعه واقع شده اند. قلعه سام از گل دولایه بنا گرديده و مربوط به دوران اشكاني است. اين قلعه به نام جد رستم بنا گرديده، پس از تغيير مسير رودخانه هيرمند با سيل و فشار آب ويران شد..قلعه سام، این قلعه در ۴ کیلومتری سکوهه قرار دارد شکل قلعه مستطیل شکل است و دارای دیوارهای پهن و بزرگ خشتی و گلی و همچنین دارای دروازه و برج‌های متعدد است. کلنل تیت انگلیسی و والترسرویس آمریکایی از این قلعه بازدید کرده اند. به گفته کلنل تیت در سده نوزدهم، نهری از نزدیک این قلعه جاری و به طرف دهکده ورمال ادامه داشته است. ایرانتایزمنت. بر اثر کاوش باستان شناسان، در طبقه زیرین این بنا نوشته‌ای یونانی متعلق به دوران پارت‌ها کشف شده است.طبقه بالایی این بنا متعلق به دوران ساسانی است. @irantizement

قلعه سه کوهه یا سکوهه سردار علیخان سرابندی داماد قاجاریان و سرنوشت شوم او حاکم قلعه در زمان افشاریه میر قنبر خان بوده و پس از وی میر کوچک خان که قلعه جنوبی به نام اوست و فرزندانش لطفعلی خان و بعد برادرش علیخان که حاکمان بعد سیستان هستند که علیخان اولین کسی است که نسبت به ایران اظهار تابعیت کرده و دختر بهرام میزرا یکی از شاهزاده خانم های ایرانی را به همسری گرفت و به خانواده سلطنتی متصل شد که برج فلک سر را برای این نو عروس بپا کرد . پس از علیخان که توسط برادرزاده اش ( تاج محمد الدین سردار پردل خان ) در برج فلک سر به قتل رسید . دیگر جانشینان سربندی ها بطور محلی حکومت کردند و حکومت از این خاندان گرفته شد و به امرای قائن داده شد ولی سربندی ها بطور محلی حکومت کردند شواهدی بدست آمده که در این قلعه ضرابخانه سکه بوده که در آن زمان بنام حاکم سکه ضرب می شد. @irantizement

قلعه سه کوهه یا سکوهه خدمات سرداران سرابندی به ایران قلعه سه کوهه یکی از قلعه های معروف سیستان می باشد که در دوران افشاریه تا اواخر دوران ناصر الدین شاه قاجار آباد و معمور بوده و به عنوان آخرین کرسی نشین سیستان به ثبت رسیده است . بنیانگذار آن خاندان سرابندی بوده است که در فرایند مهاجرت در دوره نادر شاه وارد سیستان می شوند . اوج حیات سیاسی و نظامی این قلعه مربوط به زمان ناصر الدین شاه قاجار است بگونه ایی که در جریان تکاپو های استعماری دولت انگلستان و جدا سازی بخش هایی از ایران نقش بازدارنده مهمی را ایفا نموده و در لشکرکشی به هرات نقش فعالی را عهده دار بوده است .سردار علیخان سربندی اولین کسی بود که به حکومت مرکزی دولت ایران گردن نهاد و پرچم ایران را در سال 1231ه ش برفراز قلعه سه کوهه بر افراشت . @irantizement

قلعه سه کوهه یا سکوهه قلعه سکاها یکی از نکات قابل تامل در این بنا معماری کهن آن است نشان دهنده بخشی از تاریخ معماری این منطقه را در حدود 300 سال به تصویر می کشد بنای مذکور در مرکز روستای سه کوهه بر بالای تپه ای نسبتا مرتفع که گردا گرد آن را دشتی نسبتا هموار قرار گرفته است قرار دارد . وجه تسمیه سه کوهه در لهجه محلی سکو تلفظ می گردد . این نام بنا بر نظر بعضی افراد گرفته شده از کلمه سکایی یا سکاها است . ولی این نظر در مقابل نظریه ایی که بنا به اظهارات افراد محلی ، گفته می شود مردود است . و بنا به اظهارت ، این منطقه زمانی به خاطر در مسیر قرار داشتن آب رودخانه زیر آب بوده و بعدها بخاطر تغییر مسیر رودخانه هیرمند بتدریج خشک شده و از زیر خاک بیرون آمده ابتدا این سه برآمدگی از آب بیرون آمده و به صورت سه جزیره در بین اب نمایان بوده که مردم به این دلیل به آن سکوهه یا سکوا می گویند و بر روی آن بنایی از خود بیادگار گذارده اند . @irantizement