رادیو گاهان (گلهای رنگارنگ موسیقی ایران)

نالۀ بلبل، از فردوسی تا عارف یکی از اثرگذارترین تصاویری که عارف قزوینی در اشعار خود ساخته، تصویر بلبلی است که در غم جوانان وطن به سایۀ گل خزیده‌است. گمان می‌کنم عارف این تصویر را متأثّر از این ابیاتِ خطبۀ داستان رستم و اسفندیار ساخته‌است (شاهنامه، به‌تصحیح خالقی مطلق، ج۵، ص٢٩٢):

که داند که بلبل چه گوید همی؟ به زیر گل اندر چه موید همی؟... همی نالد از مرگ اسفندیار ندارد جز از ناله زو یادگار

با این حال عارف پا را چند پلّه فراتر نهاده و نه‌تنها بلبل را در غم جوانان وطن از نوا افتاده دانسته، از نوا افتادنی که سزاوار چنان روزگار بی‌فریادی است، بلکه گل را نیز جامه‌چاکِ سوگ ایشان خوانده‌است:

از خون جوانان وطن لاله دمیده در ماتم سرو قدشان سرو خمیده در سایۀ گل بلبل از این غصّه خزیده گل نیز چو من در غمشان جامه دریده