Azizxon Axmedov | EDU
Open in Telegram
Oliy ta’lim, ilmiy jarayonlar, dissertatsiya, AI va jamiyat haqida tahliliy fikrlar. Akademik muhitdagi muammolar, yechimlar va kuzatuvlar. Takliflar uchun: @titu_murojaat_bot
Show moreThe country is not specifiedThe category is not specified
396
Subscribers
-124 hours
No data7 days
-930 days
Data loading in progress...
Similar Channels
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Tags Cloud
No data
Any problems? Please refresh the page or contact our support manager.
Incoming and Outgoing Mentions
---
---
---
---
---
---
Attracting Subscribers
September '26
September '26
+8
in 1 channels
August '26
+250
in 9 channels
Get PRO
July '260
in 8 channels
Get PRO
June '26
+55
in 10 channels
Get PRO
May '260
in 6 channels
Get PRO
April '26
+25
in 4 channels
Get PRO
March '260
in 13 channels
Get PRO
February '26
+73
in 2 channels
Get PRO
January '260
in 13 channels
Get PRO
December '25
+23
in 1 channels
| Date | Subscriber Growth | Mentions | Channels | |
| 09 September | 0 | |||
| 08 September | 0 | |||
| 07 September | 0 | |||
| 06 September | +2 | |||
| 05 September | +2 | |||
| 04 September | 0 | |||
| 03 September | +1 | |||
| 02 September | +1 | |||
| 01 September | +2 |
Channel Posts
❗️Qaysi banklardan imtiyozli ta'lim krediti olsa bo'ladi?
📢Taʼlim krediti axborot tizimida (talim-krediti.mf.uz) taʼlim kreditini ushbu banklar orqali rasmiylashtirish mumkinligi koʻrsatilgan.
Kredit shartlari quyidagicha:
➖ Miqdori — Shartnoma asosida; ➖ Muddati — oʻqish davri + 7.5 yil; ➖ Foiz stavkasi — 14% (xotin-qizlar uchun 0%);Kredit miqdori: — Birinchi kurs talabalari uchun - toʻlov-shartnoma summasi; — Ikkinchi va yuqori kurs talabalari uchun: fanlarni oʻzlashtirishning oʻrtacha koʻrsatkichidan kelib chiqib belgilanadi. Banklarning call-markaz raqamlari:
• SQB bank - 1180 • Hamkorbank - 1256 • Agrobank - 1216 • O‘zmilliybank - 1344 • Xalq banki - 1106 • BRB bank - 1254 • OFB bank - 4004Kanalga ulanish🔗 @azizxon_axmedov
| 2 |  🇺🇿🇺🇿🇺🇿🇺🇿
Assalomu alaykum!
Sizni O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 35 yilligi bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman!
Mustaqillik — xalqimizning bebaho boyligi, milliy g‘ururi, erkin va farovon hayotining mustahkam poydevoridir. Ushbu ulug‘ ayyomda barchangizga mustahkam sog‘liq, oilaviy baxt, xonadonlaringizga tinchlik-xotirjamlik va fayzu baraka tilayman.
Yurtimizning taraqqiyot yo‘li bardavom, xalqimizning buyuk tanlovi — mustaqilligimiz abadiy bo‘lsin!
Mustaqilligimizning 35 yilligi muborak bo‘lsin! 🇺🇿
Hurmat bilan,
Azizxon Axmedov | 1 515 |
| 3 |  +2No text... | 306 |
| 4 | #positive externality
🎓 Diplomni bir kishi oladi, foydasini esa butun jamiyat ko‘radi!
Iqtisodiyotda bu holat “positive externality” — ijobiy tashqi samara deb ataladi.
Talabaning yaxshi kasb va yuqori daromadga ega bo‘lishi — uning shaxsiy foydasi. Ammo malakali shifokorning aholi salomatligini yaxshilashi, o‘qituvchining yuzlab bolalar kelajagiga ta’sir qilishi yoki muhandisning yangi yechim yaratishi — jamiyat oladigan qo‘shimcha foydadir.
Oliy ta’lim natijasida:
-malakali mutaxassislar ko‘payadi;
-iqtisodiyot va innovatsiyalar rivojlanadi;
-oilalarning ta’lim va tibbiy savodxonligi oshadi;
-jamiyatda tanqidiy fikrlash va mas’uliyat kuchayadi.
Shu sababli oliy ta’limga sarflangan mablag‘ faqat bitta talabaning kelajagiga emas, butun jamiyat taraqqiyotiga kiritilgan investitsiyadir.
Ammo bu samara shunchaki diplomdan emas, sifatli bilim, haqiqiy malaka va mas’uliyatli mutaxassisdan yuzaga keladi.
Kontraktni talaba to‘lashi mumkin, ammo sifatli ta’lim dividendini butun jamiyat oladi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 509 |
| 5 |  Ro‘yxatdan o‘tish 2026-yil 5–25-iyun kunlari my.gov.uz va my.uzbmb.uz orqali amalga oshirilgan. Bu Bilim va malakalarni baholash agentligining 2026-yil 10-iyuldagi yakuniy statistik ma’lumotidir.
2025/2026 bilan solishtirish
2025/2026-o‘quv yilida 671 397 nafar, 2026/2027-yilda esa 677 907 nafar abituriyent ro‘yxatdan o‘tgan. Demak, talabgorlar soni 6 510 nafarga yoki qariyb 1% ga oshgan.
Yanada muhim o‘zgarish — abituriyentlarning tarkibida.
Joriy yil bitiruvchilari soni 2025-yildagi 426 685 nafardan 2026-yilda 451 744 nafarga ko‘tarilgan. Ularning umumiy abituriyentlar tarkibidagi ulushi 63,6% dan 66,6% gacha oshgan | 127 |
| 6 |  Talabalarning OTM mulkchilik shakli bo‘yicha taqsimoti: davlat OTMlarida 56,9%, nodavlat OTMlarda 40,3%, xorijiy OTMlarda 2,8%. Demak, jami talabalarning 43,1 foizi nodavlat va xorijiy oliygohlarda tahsil olmoqda. (Taʼlim statistikasi)
Ta’lim shakli bo‘yicha asosiy kontingent: kunduzgi — 702 378 nafar (53%), sirtqi — 502 295 nafar (38%), kechki — 56 781 nafar (4%), masofaviy — 39 639 nafar (3%). Qolgan qismi ikkinchi oliy, qo‘shma va boshqa shakllarga to‘g‘ri keladi. (Taʼlim statistikasi)
Hozir 1 326 126 nafar talaba va 44 617 nafar o‘qituvchi mavjud. | 193 |
| 7 | Ilm-fandagi “Tetrapod” olimlar
Dengiz bo‘yida ulkan beton konstruksiyalarni ko‘rgansiz. Ular tetrapod deb ataladi. Asosiy vazifasi — kuchli to‘lqin zarbasini o‘ziga qabul qilib, qirg‘oqni yemirilishdan himoya qilish.
Bugungi ilm-fanda ham ana shunday “tetrapod” olimlar bor.
Ular yosh tadqiqotchiga oddiy maslahat berish bilan cheklanmaydi. Zarur bo‘lsa, ilmiy kengashlardagi ortiqcha byurokratiya, sun’iy to‘siqlar va adolatsiz munosabatlar qarshisida ham yosh izlanuvchini qo‘llab-quvvatlaydi.
Ular uchun tadqiqotchi kimning tanishi ekani, qaysi hududdan kelgani yoki ortida qanday mansabdor turgani muhim emas. Ular avvalo yoshlarning iqtidori, mehnati, ilmiy salohiyati va halolligiga qaraydi. Tanish-bilishi bo‘lmagan, ammo iste’dodli yoshlarni topib, ularga yo‘l ochishga harakat qiladi.
Bunday olimlar ilmiy kengashlarda sukut saqlab o‘tirmaydi. Asossiz e’tirozlarga ilmiy dalillar bilan javob beradi, yosh tadqiqotchining g‘oyasi va mehnati munosib baholanishini himoya qiladi. Chunki ular ilmiy kengashning vazifasi to‘siq qo‘yish emas, balki sifatli ilmni qo‘llab-quvvatlash ekanini yaxshi anglaydi.
Ba’zan yosh izlanuvchining taqdirini bitta adolatli fikr hal qiladi. Tajribali olimning - “Bu yoshda salohiyat bor, unga imkoniyat berish kerak,” degan gapi uning butun ilmiy faoliyatini yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.
Haqiqiy ustoz iqtidorni faqat o‘z shogirdlari orasidan izlamaydi. U qayerda iste’dod ko‘rsa, o‘sha yerda uni qo‘llab-quvvatlaydi. Chunki vijdonli olim uchun shaxsiy manfaat emas, ilm-fanning kelajagi muhim.
Xuddi dengizdagi tetrapodlar qirg‘oqni to‘lqinlardan asragani kabi, bunday olimlar ham yosh tadqiqotchilarni adolatsizlik, byurokratiya va tushkunlik “to‘lqinlari”dan himoya qiladi. Ular har doim ham ko‘zga tashlanavermaydi, qilgan yaxshiligini reklama qilmaydi. Ammo ilm-fan taraqqiyotining eng muhim tayanchlari - ana shunday insonlar hisoblanadi.
Ilm-fan faqat maqolalar, ilmiy darajalar yoki unvonlar bilan rivojlanmaydi. U adolatli ustozlar, prinsipial olimlar va iqtidorli yoshlar uchun mustahkam tayanch bo‘la oladigan “tetrapod” insonlar tufayli yuksaladi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 2 872 |
| 8 | Ilon Mask: Sun’iy intellekt ustidan nazoratni yo‘qotish xavfi bormi?
Ilon Maskning fikricha, sun’iy intellekt rivoji shunchalik tezlashmoqdaki, yaqin o‘n yil ichida insoniyat uni to‘liq nazorat qilish imkoniyatini yo‘qotishi mumkin. Bu fikr bahsli bo‘lsa-da, AI xavfsizligi bo‘yicha global muhokamalarning markazida turibdi. (reuters.com)
Maskning asosiy tezislari:
• Taxminan 5 yil ichida sun’iy intellekt aksariyat intellektual vazifalarda insondan ustun bo‘lishi mumkin.
• Kelajak iqtisodiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchi sun’iy intellekt va gumanoid robotlar bo‘ladi. Natijada ko‘plab kasblarning mazmuni tubdan o‘zgaradi. (Business Insider)
• Texnologiyalar rivojlanishi bilan mehnat majburiyat emas, balki insonning shaxsiy tanloviga aylanishi ehtimoli bor. Bu esa mo‘l-ko‘lchilik iqtisodiyotini yuzaga keltirishi mumkin.
• Shu bilan birga, Mask sun’iy intellektni insoniyat uchun potensial ekzistensial xavf deb hisoblaydi va eng salbiy ssenariy ehtimolini 10–20 foiz atrofida baholaydi. (Business Insider)
Maskning fikricha, AI rivojlanishini to‘xtatish endi amalda imkonsiz. Shuning uchun asosiy e’tibor uni cheklashga emas, balki xavfsiz boshqarish va xalqaro hamkorlikni kuchaytirishga qaratilishi kerak. U yetakchi AI kompaniyalari yangi modellarni ommaga taqdim etishdan oldin o‘zaro xavfsizlik sinovlarini o‘tkazishni taklif qilmoqda. (reuters.com)
Yana bir muhim nuqta — Mask Xitoyni sun’iy intellekt poygasidagi eng kuchli raqiblardan biri sifatida baholab, bu sohada global raqobat yanada keskinlashishini ta’kidlaydi. (Business Insider)
Bugungi asosiy masala sun’iy intellekt rivojlanadimi yoki yo‘qmi, degan savol emas. Asosiy jihat — insoniyat tobora kuchayib borayotgan sun’iy intellektni qanday boshqaradi va uning xavfsiz rivojlanishini qanday ta’minlaydi?
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 716 |
| 9 | Agent va sub-agent nima?
Agent — bu siz bergan vazifani mustaqil bajarishga harakat qiladigan sun’iy intellekt yordamchisi. U faqat javob bermaydi, balki reja tuzadi, kerak bo’lsa ma’lumot izlaydi, qaror qabul qiladi va vazifani bosqichma-bosqich bajaradi.
Masalan: “Menga universitet qabuli uchun marketing strategiyasi tuz.”
Agent:
vazifani tahlil qiladi;
reja tuzadi;
raqobatchilarni o’rganadi;
kontent g’oyalarini ishlab chiqadi;
yakuniy strategiyani tayyorlaydi.
Sub-agent — bu agentning yordamchisi. Asosiy agent katta vazifani kichik qismlarga bo’lib, ularni alohida sub-agentlarga topshiradi.
Misol, Siz “5000 nafar talaba jalb qilish strategiyasini ishlab chiq.”
Asosiy agent quyidagicha ishlashi mumkin:
1-sub-agent — Instagram strategiyasini yaratadi.
2-sub-agent — Telegram kontent rejasini tuzadi.
3-sub-agent — Raqobatchi universitetlarni tahlil qiladi.
4-sub-agent — Reklama budjetini hisoblaydi.
5-sub-agent — KPI va natijalarni baholash tizimini ishlab chiqadi.
So’ng asosiy agent ularning natijalarini birlashtirib, bitta yakuniy strategiya beradi.
Qisqacha: Agent = bosh loyiha menejeri. Sub-agent = ma’lum bir vazifa bo’yicha mutaxassis.
Hayotiy misol: Qurilish kompaniyasi direktori — agent. Elektrik, santexnik, dizayner va muhandislar — sub-agentlar.
Sun’iy intellektda ham xuddi shunday: bitta AI umumiy ishni boshqaradi, boshqa AI’lar esa o’z mutaxassisligi bo’yicha alohida vazifalarni bajaradi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 592 |
| 10 | Sun’iy intellektni ijtimoiy fanlarda qo’llash vaqti keldi
Ijtimoiy fanlarda bugungi eng katta muammo ma’lumot yetishmasligi emas. Aksincha, muammo — ma’lumotning haddan tashqari ko’pligidir. Har yili siyosatshunoslik, davlat boshqaruvi, iqtisodiyot, sotsiologiya, pedagogika, psixologiya va huquq yo’nalishlarida yuz minglab ilmiy maqolalar, hisobotlar, qonun hujjatlari va tahliliy materiallar e’lon qilinmoqda. Bunday axborot oqimida eng qimmat resurs bilim emas, balki vaqt va to’g’ri tahlilga aylanmoqda.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, sun’iy intellekt ijtimoiy fanlar uchun shunchaki yangi texnologiya emas. U ilmiy tadqiqot metodologiyasining ayrim bosqichlarini tubdan o’zgartirayotgan vositadir.
Avvallari tadqiqotchi bir necha hafta, ba’zan oylar davomida adabiyotlar sharhini (literature review) tayyorlar, yuzlab maqolalarni saralab chiqardi. Bugun esa sun’iy intellekt qisqa vaqt ichida mavzu bo’yicha asosiy ilmiy yo’nalishlarni aniqlash, tadqiqotdagi bo’shliqlarni topish, manbalarni guruhlash va dastlabki tahliliy xaritani shakllantirish imkonini bermoqda. Natijada tadqiqotchining vazifasi ma’lumot izlashdan ko’ra, uni tanqidiy baholash va ilmiy xulosaga aylantirishga ko’proq yo’nalmoqda.
Ayniqsa, ijtimoiy fanlarda AI’ning amaliy ahamiyati juda katta. U ilmiy adabiyotlarni tizimli tahlil qilish (systematic review), bibliometrik tahlillarni amalga oshirish, intervyu va fokus-guruh natijalarini tematik kodlash (thematic coding), siyosiy hujjatlar va normativ-huquqiy bazani qiyosiy tahlil qilish, katta hajmdagi matnlarda tendensiyalarni aniqlash hamda ilmiy maqola va taqdimotlarning dastlabki strukturasini ishlab chiqishda samarali yordam bermoqda.
Biroq bu yerda muhim bir masalani unutmaslik kerak. Sun’iy intellekt tadqiqotchini almashtirmaydi. U gipoteza yaratishi, matnni umumlashtirishi yoki variantlar taklif qilishi mumkin. Lekin ilmiy muammoni to’g’ri qo’yish, metodologiyani tanlash, natijalarni talqin qilish va ilmiy yangilik yaratish hanuz inson tafakkurining vazifasi bo’lib qolmoqda. Shu sababli AI’ni “muallif” emas, balki ilmiy assistent sifatida ko’rish to’g’riroq yondashuvdir.
Albatta, sun’iy intellektdan foydalanishning o’ziga xos xavflari ham mavjud. AI ba’zan mavjud bo’lmagan manbalarni keltirishi, noto’g’ri xulosalar chiqarishi yoki ishonchsiz ma’lumotlarni umumlashtirishi mumkin. Shuning uchun har bir natija birlamchi manbalar orqali tekshirilishi, akademik halollik va ilmiy etika tamoyillari qat’iy saqlanishi zarur.
Dunyoning yetakchi universitetlari va ilmiy markazlari AI savodxonligini zamonaviy tadqiqotchining asosiy kompetensiyalaridan biri sifatida shakllantirishni boshladi. UNESCO, OECD va boshqa xalqaro tashkilotlar ham sun’iy intellektdan mas’uliyatli foydalanish bo’yicha tavsiyalar ishlab chiqmoqda. Bu jarayon sun’iy intellekt endi kelajak texnologiyasi emas, balki bugungi ilmiy faoliyatning ajralmas qismiga aylanayotganini ko’rsatadi.
O’zbekiston uchun ham bu masala dolzarb. Davlat boshqaruvi, ijtimoiy siyosat, ta’lim, demografiya va iqtisodiyot sohalarida qabul qilinayotgan qarorlar tobora ko’proq ilmiy tahlillarga tayanmoqda. Prezident farmonlari, qonunlar, strategik hujjatlar, statistika va xalqaro reytinglarni kompleks tahlil qilishda sun’iy intellekt tadqiqotchining ishini sezilarli darajada tezlashtirishi va sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.
Kelajakdagi ilmiy raqobat sun’iy intellekt va inson o’rtasida emas. U sun’iy intellektdan samarali foydalana oladigan va undan foydalana olmaydigan tadqiqotchilar o’rtasida kechadi. Endi asosiy savol “AI’dan foydalanish kerakmi?” emas. Asosiy savol — uni ilmiy metodologiya, tanqidiy tafakkur va akademik etika bilan uyg’unlashtira olamizmi? Shu savolga javob topgan olimlar ertangi ilm-fanning rivojlanishiga yetakchilik qiladi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 731 |
| 11 | API nima?
API (Application Programming Interface) — bu dasturlar bir-biri bilan “gaplashishi” uchun xizmat qiladigan vosita.
Sodda misol bilan aytganda, API — ikki tizim o‘rtasidagi tarjimon yoki vositachi. Bir dastur boshqa dasturdan ma’lumot yoki xizmat so‘raydi, API esa bu so‘rovni yetkazib, javobni qaytaradi.
Masalan, Telegram boti ChatGPT’dan javob oladi.
Ob-havo ilovasi bugungi haroratni ko‘rsatadi. Click yoki Payme orqali to‘lov amalga oshiriladi.
Google Maps ilovasi sizga manzilni topib beradi.
Siz bu xizmatlardan foydalanayotganingizda, aslida ularning ortida API ishlayotgan bo‘ladi.
Bugungi kunda deyarli barcha zamonaviy ilovalar API orqali o‘zaro bog‘langan. Agar API bo‘lmaganida, har bir dastur barcha funksiyalarni o‘zi yaratishi va saqlashi kerak bo‘lardi. Bu esa juda qimmat, murakkab va samarasiz bo‘lardi.
Shuning uchun API — raqamli dunyoning ko‘rinmaydigan, ammo eng muhim infratuzilmalaridan biridir. U turli tizimlarni bog‘laydi, ma’lumot almashinuvini tezlashtiradi va yangi xizmatlarni yaratishni ancha osonlashtiradi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 412 |
| 12 |  #BizningPrezident
Tavallud ayyomingiz muborak bo’lsin, Hurmatli Prezident!
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 472 |
| 13 | Prompt engineering — bu sun'iy intellekt (masalan, ChatGPT, Claude yoki Gemini)ga kerakli natijani olish uchun so'rov (prompt)ni to'g'ri tuzish san'ati va metodologiyasidir.
Oddiy misol:
❌ Oddiy prompt:
> Marketing rejasi yoz.
✅ Prompt engineering asosida:
> Namangan shahridagi xususiy universitet uchun 2026-yil qabul kampaniyasiga mo'ljallangan marketing rejasini tuz. SWOT tahlil, raqobatchilar tahlili, 3 oylik media reja, KPI va taxminiy budjetni jadval ko'rinishida ber. Natijani professional konsalting uslubida yoz.
Ikkinchi prompt aniqroq bo'lgani uchun AI ham sifatliroq javob beradi.
Prompt engineering odatda quyidagi elementlardan iborat:
Rol (Role): "Sen marketing bo'yicha ekspert bo'l."
Vazifa (Task): Nima qilish kerakligi.
Kontekst (Context): Kerakli ma'lumotlar va cheklovlar.
Format (Output): Jadval, maqola, JSON, kod, slayd va hokazo.
Cheklovlar (Constraints): Uzunligi, uslubi, tili, auditoriyasi.
Masalan:
> Sen 15 yillik tajribaga ega ilmiy muharrirsan. Scopus Q1 jurnali uslubida, 1200 so'zli maqola yoz. Har bir fikrni ilmiy asosla, rasmiy uslubni saqla, keraksiz takrorlardan qoch va oxirida xulosa hamda tavsiyalar ber.
Bu prompt oddiy so'rovdan ancha samaraliroq natija beradi.
Bugungi kunda keng qo'llaniladigan prompt engineering usullari:
Zero-shot prompting — faqat vazifa beriladi.
One-shot prompting — bitta namuna bilan ishlash.
Few-shot prompting — bir nechta namunalar beriladi.
Chain-of-thought prompting — masalani bosqichma-bosqich yechishga yo'naltirish.
Role prompting — AIga ma'lum mutaxassis rolini berish.
Structured prompting — natijani qat'iy formatda (jadval, JSON, Markdown va boshqalar) talab qilish.
Prompt engineering hozirda alohida kasb va ko'nikmaga aylanmoqda. Ayniqsa AI agentlar, avtomatlashtirish, kontent yaratish, dasturlash va biznes jarayonlarida samarali prompt yozish vaqtni tejaydi va natija sifatini sezilarli oshiradi. Yaxshi prompt ko'pincha modelni almashtirishdan ko'ra ko'proq foyda beradi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 839 |
| 14 | 🤖 ChatGPT, Gemini va Claude aslida nima? Ularning ortida qanday "miya" ishlaydi?
LLM (Large Language Model) — bu juda katta hajmdagi matnlar asosida o‘qitilgan sun'iy intellekt modeli. U inson tilini tushunish, matn yozish, savollarga javob berish, kod yozish, tarjima qilish va mantiqiy tahlil qilishga mo‘ljallangan.
Tasavvur qiling, dunyodagi millionlab kitoblar, maqolalar va hujjatlarni o‘qigan, lekin ularni yodlab emas, balki ulardagi til qonuniyatlarini o‘rgangan juda kuchli yordamchingiz bor. Siz savol bersangiz, u shu bilim va mantiqqa tayangan holda javob yaratadi. LLM shunday ishlaydi.
Hozirgi mashhur LLMlar:
ChatGPT (OpenAI) — matn yozish, tahlil, dasturlash, ilmiy ishlarda kuchli.
Gemini (Google) — Google xizmatlari bilan integratsiyasi va multimodal (matn, rasm va boshqalar) imkoniyatlari bilan ajralib turadi.
Claude (Anthropic) — uzun hujjatlar bilan ishlash, tahlil va yozish sifati bilan mashhur.
Llama (Meta) — ochiq (open-weight) model bo‘lib, ko‘plab kompaniyalar uni o‘z tizimlariga moslashtiradi.
Qwen (Alibaba) va DeepSeek — so‘nggi yillarda kuchli natijalar ko‘rsatayotgan modellar.
Muhim jihati shundaki, ChatGPT, Gemini yoki Claude — LLMning o‘zi emas, balki LLM asosida qurilgan AI yordamchilari yoki xizmatlari.
Masalan:
GPT-5.5 — til modeli (LLM).
ChatGPT — shu modeldan foydalanadigan mahsulot.
Buni avtomobilga o‘xshatish mumkin:
Dvigatel — LLM.
Mashina — ChatGPT, Gemini yoki Claude.
Haydovchi — foydalanuvchi.
Siz AI agent yaratmoqchi bo‘lsangiz, LLM uning "miyasi" bo‘ladi. Agent esa LLMdan foydalanib, internetni qidiradi, hujjatlarni o‘qiydi, boshqa dasturlar bilan ishlaydi va foydalanuvchi topshiriqlarini bajaradi. Shu sababli agent va LLM bir xil narsa emas: LLM fikrlaydi va matn yaratadi, agent esa ishni tashkil qiladi va bajaradi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 2 755 |
| 15 | Sun’iy intellekt jarayonlarni tezlashtiryapti. Ammo ilm-fan bunga tayyormi?
Sun’iy intellektning ilmiy faoliyatga kirib kelishi ko‘pincha tadqiqotchilar ishini yengillashtiradigan vosita sifatida ko‘riladi. Aslida esa bu jarayon ancha chuqurroq o‘zgarishlarni boshlab berdi.
Endi SI faqat maqola topib berish yoki matnni tahrirlash bilan cheklanmaydi. Yangi tizimlar murakkab ilmiy muammoni bo‘laklarga ajratib, bir vaqtning o‘zida bir nechta gipoteza ishlab chiqishi, ularni solishtirib, qaysi biri istiqbolli ekanini ajratib bera oladi.
Masalan, London Imperial kollejidagi olimlar antibiotiklarga chidamli bakteriyalar qanday tarqalishini tushunish uchun 10 yillar davomida ishlagan. Shu yo‘nalishda ishlagan SI tizimi esa qisqa vaqt ichida bir nechta ehtimoliy tushuntirishlarni taklif qilib, asosiy yo‘nalishni aniq ko‘rsatib bergan. Birinchi qarashda bu ilm uchun katta yutuqdek tuyuladi. Lekin bu yerda boshqa tomoni ham bor. SI juda tez va arzon tarzda minglab gipotezalarni ishlab chiqishi mumkin. Ammo ularning qaysi biri haqiqiy ekanini aniqlash uchun baribir laboratoriya, tajriba, vaqt va malakali mutaxassis kerak bo‘ladi. Ya’ni muammo endi g‘oya yetishmasligida emas, balki ularni tekshirish imkoniyatida bo‘lishi mumkin.
Buni oddiy qilib aytganda, tekshiruv yetishmovchiligi deyish mumkin. Ya’ni g‘oyalar oqimi tezlashadi, lekin ularni tasdiqlash yoki rad etish jarayoni o‘sha-o‘sha qoladi. Agar bu muvozanat buzilsa, ilmiy tizimning o‘zi ortiqcha yuk ostida qolishi mumkin.
Yana bir nozik jihat bor. Tashqi tezlik oshgani sari ichki shakllanish sekinlashishi ehtimoli paydo bo‘ladi. Agar yosh tadqiqotchi doim tayyor gipoteza va tayyor xulosani SI orqali olsa, u muammoni his qilish, noaniqlik bilan ishlash va xatodan o‘rganish qobiliyatini asta-sekin yo‘qotishi mumkin. Holbuki, haqiqiy ilm faqat javob topishda emas, balki to‘g‘ri savol qo‘yishda namoyon bo‘ladi. Shuning uchun asosiy savol “SI biz uchun qancha ish qildi?” emas.
Asosiy savol boshqacha - SI fikrlashimizni kuchaytiryaptimi yoki uning o‘rnini egallayaptimi?
Kelajakda kuchli olim faqat ko‘p ma’lumot yodlagan yoki ko‘p yozgan odam bo‘lmaydi. Kuchli olim:
— SI taklif qilgan variantlar ichidan muhimini ajrata oladi;
— natijaning qayerdan kelganini va qanchalik ishonchli ekanini tekshiradi;
— oddiy bog‘liqlik bilan haqiqiy sababni farqlaydi;
— kerak bo‘lsa, SIga qarshi fikr bildiradi;
— eng muhimi, natija kutilganidek chiqmaganda ham mustaqil fikrlay oladi.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, SI olimlarni to‘liq almashtirishi shart emas. Ammo undan to‘g‘ri foydalana olgan odam boshqalardan oldinga chiqishi aniq.
Demak, universitetlar oldida turgan vazifa ham o‘zgaradi. Talabalarga faqat texnik ko‘nikmalarni emas, balki natijani tekshirish, xatoni ko‘rish va ilmiy mas’uliyatni tushunishni o‘rgatish muhim bo‘ladi.
Chunki ertangi kun muammosi g‘oya yetishmasligi emas, balki ko‘plab g‘oyalar ichidan haqiqatni ajrata olish bo‘ladi.
Kanalga ulanish
@azizxon_axmedov | 1 392 |
| 16 | Yil davomida juda ko‘p dars jarayonlarini onlayn kuzatdim. Adashmasam, 50 dan ortiq professor-o‘qituvchining darsini ko‘rdim. Har bir darsda telefon o‘ynab o‘tiradigan talaba bor. Ba’zi ustozlarning darsida kamida 1 nafar talaba beparvo bo‘lsa, ba’zilarida deyarli hamma talaba auditoriyada jisman bor-u, xayolan boshqa joyda.
Bu manzarani faqat “talabalar o‘qimay qo‘ydi” degan oddiy xulosa bilan yopib qo‘yish menimcha to‘g‘ri emas. Albatta, talabaning mas’uliyati bor. Darsga kelganidan keyin tinglash, savol berish, fikrlash, o‘z ustida ishlash uning vazifasi. Lekin masalaning ikkinchi tomoni ham bor: bizning dars berish uslubimiz bugungi avlodning qabul qilish tabiati, diqqat oralig‘i va axborot muhitiga qanchalik moslashyapti?
Hozirgi Zed va Alfa avlod boshqa muhitda ulg‘aymoqda. Ular bolaligidan tezkor video, qisqa matn, tayyor javob, sun’iy intellekt, algoritm tanlab bergan kontent ichida yashayapti. Ular uchun ma’lumot topish muammo emas. Muammo — shu ma’lumotlar ichidan keraklisini ajratish, fikrni jamlash va chuqur o‘ylashda.
Shu sababli bugungi professor-o‘qituvchining vazifasi avvalgidan ancha murakkablashdi. Endi auditoriyaga kirib, bir soat davomida faqat ma’ruza matnini o‘qib berish bilan talabani ushlab turish qiyin. Talaba mavzuning hayotga, kasbga, kelajakdagi ishiga qanday aloqasi borligini ko‘rmasa, uning diqqati tezda telefonga qaytadi. Telefon esa har doim tayyor: xabar bor, video bor, o‘yin bor, sun’iy intellekt bor, yana nimadir bor.
Lekin shu yerda talabaning o‘zini ham to‘liq oqlab bo‘lmaydi. Texnologiya imkoniyat, lekin bahona emas. Sun’iy intellekt yordam berishi mumkin, ammo talabaning o‘rniga tafakkur qilib bermaydi. Qisqa videolar ko‘ngil ochishi mumkin, lekin kasbiy salohiyat yaratmaydi. Ijtimoiy tarmoq vaqtni o‘tkazadi, lekin kelajakni qurib bermaydi.
Bugungi talaba ham oddiy vaziyatda emas. Uning boshida diplom, ish, daromad, chetga ketish, ota-onaning umidi, jamiyatdagi bosim, o‘zini topish kabi savollar turibdi. Ayrimlari nima uchun o‘qiyotganini aniq biladi, ayrimlari hali izlanishda. Kimdir bilim uchun o‘qiyapti, kimdir diplom uchun, kimdir esa shunchaki oqimdan chiqib ketmaslik uchun.
Shu nuqtada professor-o‘qituvchining roli juda muhim. U faqat fan o‘rgatuvchi emas, balki talabani fikrlashga qaytara oladigan pedagogik yetakchi bo‘lishi kerak. Darsda bitta savol bilan talabani uyg‘otish mumkin. Bir real misol bilan mavzuga qiziqtirish mumkin. Bir amaliy topshiriq bilan “bu fan menga kerak ekan” degan tuyg‘uni paydo qilish mumkin.
Biz talabani ayblashdan oldin, ta’lim muhiti, o‘qitish metodikasi va professor-o‘qituvchining kommunikatsiya uslubi bugungi avlodga qanchalik moslashayotganini ham ko‘rishimiz kerak. Chunki yangi avlodni eski uslub bilan ilhomlantirish qiyin. Ularni majburlash mumkin, lekin qiziqtirish boshqa masala. Nazorat qilish mumkin, lekin ichki ehtiyoj uyg‘otish bundan ancha murakkabroq.
Bugun auditoriyada kurash faqat baho uchun emas, diqqat uchun ham ketmoqda. Kim talabaning diqqatini uyg‘ota olsa, uni fikrlashga ham olib kira oladi. Kim fikrlashga olib kira olsa, unda kasbga, ilmga, o‘z kelajagiga nisbatan mas’uliyat paydo qila oladi.
Bugungi avlod bilan ishlash qiyin. Buni tan olish kerak. Lekin bu avlodni yo‘qotilgan avlod deb ko‘rish ham adolatdan emas. Ular bilan ishlash uchun bizdan ko‘proq tayyorgarlik, ko‘proq moslashuv va ko‘proq pedagogik mahorat talab qilinmoqda.
Bugungi ta’limning vazifasi talabani telefondan zo‘rlab ajratish emas, undan ko‘ra kuchliroq intellektual qiziqish uyg‘ota olishdir.
Kanalga a’zo bo‘lish👇🏻
@azizxon_axmedov | 1 159 |
| 17 |  30-iyun — Yoshlar kuni muborak!
Hurmatli yoshlar!
Sizlar — yurtimizning buguni va ertangi taraqqiyotini belgilovchi, ulkan orzu va salohiyat egalarisiz. Bilimga intilish, zamonaviy kasblarni egallash va Vatan ravnaqi yo‘lida fidoyilik bilan xizmat qilish yo‘lidagi har bir qadamingiz yuksak e'tirofga loyiq.
Sizlarga mustahkam sog‘liq, cheksiz g‘ayrat, ulkan zafarlar va yorqin kelajak tilaymiz. Orzularingiz ro‘yobga chiqsin, bilim va intilishlaringiz sizni yangi marralar sari yetaklasin!
Yoshlar — Yangi O‘zbekistonning ishonchli tayanchi va kelajagidir!
Bayramingiz muborak bo‘lsin!
Toshkent iqtisodiyot va texnologiyalari universiteti Namangan manzili direktori
Azizxon Ahmedov
Bizni kuzating:
Telegram | Websayt | Instagram | Facebook | 998 |
| 18 | Болани интернетдан эмас, хавфдан ҳимоя қилиш керак
Британия келаси йилдан 16 ёшгача бўлган болалар учун ижтимоий тармоқлардан фойдаланишни чекламоқчи. Шунингдек, ўсмирларни AI асосидаги “романтик чатботлар”дан ҳимоя қилиш масаласи ҳам кун тартибига чиқди.
Ғоя ёмон эмас: бола манфаати технологик гигантлар даромадидан устун туриши керак. Лекин муаммо бошқа жойда — тақиқнинг ўзи қанчалик иш беради?
Австралия тажрибаси шуни кўрсатяптики, болалар VPN, ёлғон ёш кўрсатиш ёки бошқа йўллар орқали барибир платформаларга киришда давом этмоқда. Демак, фақат “тақиқладик” дейиш билан муаммо ҳал бўлиб қолмайди.
Менимча, асосий эътибор болани жазолашга эмас, ота-она, мактаб ва давлатнинг рақамли тарбия бўйича ҳамкорлигини кучайтиришга қаратилиши керак. Алгоритм болани зарарли контентга етакласа, муаммо болада эмас — шу алгоритмни даромад манбаига айлантирган тизимда.
Ижтимоий тармоқлар бугун болалар ҳаётининг бир қисмига айланиб бўлди. Уларни бутунлай узиб ташлаш эмас, хавфсиз рақамли муҳит яратиш, ота-она назоратини кучайтириш ва рақамли саводхонликни мактабдан бошлаш керак.
Чунки интернетни тақиқлаш мумкин, лекин боланинг қизиқувчанлигини тақиқлаб бўлмайди.
Kanalga a’zo bo‘lish👇🏻
@azizxon_axmedov | 597 |
| 19 | Xitoy 12 200 ta universitet dasturini qisqartirdi va ularning ko‘pchiligini sun’iy intellekt yo‘nalishlari bilan almashtirmoqda
Xitoy oliy ta’lim tizimida keng ko‘lamli tarkibiy o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. Mamlakat universitetlari 2021–2025-yillar oralig‘ida 12 200 ta bakalavriat ta’lim dasturini bekor qilgan yoki vaqtincha to‘xtatgan. Shu davrda 10 200 ta yangi ta’lim dasturi joriy etilgan. Bu jarayon Xitoydagi universitet dasturlarining uchdan bir qismidan ko‘prog‘iga ta’sir ko‘rsatgan.
Mazkur islohotlarning asosiy maqsadi oliy ta’limni mamlakatning iqtisodiy rivojlanish ustuvorliklari, mehnat bozori ehtiyojlari va sun’iy intellekt davri talablariga moslashtirishdan iborat. Xitoy hukumati universitetlarda “eskirgan” yoki mehnat bozorida talab pasaygan yo‘nalishlarni qisqartirib, ularning o‘rniga texnologik taraqqiyot bilan bevosita bog‘liq yangi dasturlarni kiritmoqda.
Qisqartirishlar asosan san’at, gumanitar yo‘nalishlar, xorijiy tillar, menejment va ayrim ijtimoiy fanlar sohalariga taalluqli bo‘lmoqda. Bu yo‘nalishlar Xitoyda bitiruvchilar bandligi nuqtayi nazaridan kamroq samarali yoki ortiqcha takrorlanayotgan dasturlar sifatida baholanmoqda.
Yangi ochilayotgan dasturlar esa sun’iy intellekt, robototexnika, yarimo‘tkazgichlar, raqamli iqtisodiyot, aqlli moliya, qishloq xo‘jaligi dronlari va “embodied intelligence” — ya’ni jismoniy muhit bilan o‘zaro ta’sirlasha oladigan sun’iy intellekt tizimlari kabi yo‘nalishlarga qaratilmoqda. Bu Xitoyning texnologik yetakchilikka intilishi va iqtisodiyotni yuqori texnologiyalar asosida qayta qurish strategiyasi bilan bog‘liq.
Mazkur jarayon Xitoydagi yoshlar bandligi muammosi bilan ham izohlanadi. Universitet bitiruvchilari soni ortib borayotgan bir paytda, an’anaviy diplomlarning mehnat bozoridagi qiymati qayta baholanmoqda. Shu sababli oliy ta’lim muassasalaridan o‘z dasturlarini real iqtisodiyot, sanoat va texnologik rivojlanish ehtiyojlariga yaqinlashtirish talab qilinmoqda.
Biroq bu yondashuv bahsli jihatlarga ham ega. Bir tomondan, universitetlar mehnat bozori o‘zgarishlariga moslashishi kerak. Ikkinchi tomondan, ta’limni faqat qisqa muddatli iqtisodiy foyda mezoni bilan baholash ijtimoiy fanlar, tarix, falsafa, tilshunoslik va madaniyatshunoslik kabi yo‘nalishlarning jamiyat uchun strategik ahamiyatini pasaytirib yuborishi mumkin.
Shu ma’noda Xitoy tajribasi global oliy ta’lim uchun muhim signal hisoblanadi. Sun’iy intellekt davrida universitetlar o‘z dasturlarini yangilashi zarur, ammo bu jarayon inson, jamiyat, madaniyat va tanqidiy tafakkurni o‘rganadigan fanlarni chetga surish hisobiga kechmasligi kerak. Aks holda yuqorida ham aytilganidek, oliy ta’lim faqatgina mehnat bozori uchun kadr tayyorlaydigan mexanizmga aylanib, jamiyatni anglash, tahlil qilish va kelajakni mas’uliyat bilan baholash vazifasini zaiflashtirishi mumkin.
Kanalga a’zo bo‘lish👇🏻
@azizxon_axmedov | 476 |
| 20 | #ijtimoiy_fanlar
Nega ijtimoiy fanlarga e’tibor pasaymoqda?
Fikrimcha, Exeter universitetidagi qisqartirishlar oddiy kadrlar masalasi emas. Bu voqea dunyo oliy ta’limida anchadan beri kuchayib kelayotgan burilishni ko‘rsatadi, universitetlar “insonni tushunish”dan ko‘ra “bozorga tez sotiladigan kompetensiya”ga ko‘proq qaray boshladi.
Bugun ijtimoiy fanlar bevosita daromad keltirmaydigan, iqtisodiy natijasi darhol ko‘rinmaydigan soha sifatida baholanmoqda. Falsafa, tarix, siyosatshunoslik, sotsiologiya yoki antropologiya jamiyat tafakkurini shakllantiradi, lekin ularning foydasini Excel jadvaliga ertasi kuni tushirib bo‘lmaydi. Muammo ham shunda, oliygohlar tobora ilmiy maskandan ko‘ra korporativ tashkilotga o‘xshab bormoqda.
Aslida davrning o‘zi bu fanlarga ehtiyojni kamaytirmayapti, aksincha oshirmoqda. Geopolitik raqobat ortgan, sun’iy intellekt jamiyatni tubdan o‘zgartirayotgan bir paytda inson, jamiyat va siyosatni o‘rganadigan fanlar qisqarish xavfi ostida qolmoqda. Texnologiyalar qanday ishlashini muhandislar tushuntiradi, ammo ularning jamiyatga, siyosiy tizimlarga va inson hayotiga qanday ta’sir qilishini anglash uchun ijtimoiy fanlar zarur.
STEM yo‘nalishlari — texnologiya, muhandislik, sun’iy intellekt, tibbiyot, biotexnologiya — mehnat bozori, grantlar va sanoat bilan tezroq bog‘lanadi. Hukumatlar ham, biznes ham ulardan tez natija kutadi. Ijtimoiy fanlar esa uzoq muddatli natijalarga ishlaydi. Savol beradi, tanqid qiladi, tarixiy xotirani saqlaydi, hokimiyat va jamiyat o‘rtasidagi nozik munosabatlarni tahlil qiladi. Bunday fanlar “tez foyda” mantig‘iga sig‘maydi.
Yana bir sabab — ta’limga iste’molchilik nigohi bilan qarash kuchaydi. Talaba va ota-ona ko‘pincha “bu diplom bilan qancha topaman?” degan savolni birinchi o‘ringa qo‘ymoqda. Buni ham noto‘g‘ri deb bo‘lmaydi. Kontrakt qimmat, yashash osonmas, mehnat bozori shafqatsiz. Lekin faqat shu mezon bilan o‘lchansa, universitetning ma’nosi qoladimi? Universitet faqat ishchi kuchi tayyorlaydigan sex emas-ku, to'g'rimi?!
Aslida, ijtimoiy fanlar jamiyatning immuniteti, ular zaiflashsa, jamiyat texnologik jihatdan kuchayishi mumkin, lekin axloqiy, siyosiy va madaniy jihatdan mo‘rtlashadi. Sun’iy intellektni yaratish uchun muhandis kerak, lekin undan qanday foydalanish, uning inson huquqlari, etiket, adolat, tenglik va xavfsizlikka ta’sirini tushunish uchun ijtimoiy tafakkur zarur.
Eng xavfli tomoni shundaki, ijtimoiy fanlar qisqarsa, yoshlarda tanqidiy fikrlash ham qisqarishi mumkin. Tarixni bilmagan jamiyat eski xatoni har safar yangi nom bilan takrorlayveradi. Falsafani chetga surgan jamiyat texnologiyani maqsad deb o‘ylab qoladi. Sotsiologiyani mensimagan boshqaruv esa odamlarni tirik inson emas, statistik birlik sifatida ko‘ra boshlaydi.
Shu sababli Exeter voqeasi faqat bitta universitet muammosi emas. Bu masala bizga ham tegishli: oliy ta’limni faqat bozor ehtiyojiga moslashtiramizmi yoki jamiyatni fikrlaydigan, baholaydigan, savol beradigan, mas’uliyatli avlod bilan ta’minlaymizmi?
Ijtimoiy fanlar bugun alohida e’tiborga muhtoj. Chunki, ayni soha katta grantlar, laboratoriyalar yoki tez daromad keltiradigan startaplar bilan emas, jamiyatning ichki tafakkuri, xotirasi va vijdoni bilan bog‘liq.
Kanalga a’zo bo‘lishni unutmang.
Telegram | Fb | Instagram | Linkedin | X | 7 337 |
