One Quiet Corner | کُنج

▪️اختیار کلمۀ خارجی و غریب آرشیتکت که از هزاران ایرانی یکی مفهوم آن را نمی‌داند در نظر ما هیچ وجهی ندارد! معرفی مجلۀ آرشیکت و نقد عنوان آن در مجلۀ سخن: گروهی از معماران فاضل و هنرمند که خود را آرشیتکت می‌نامند، از چندی قبل، انجمنی تشکیل داده‌اند و مجلۀ آرشیتکت که در مباحث «ابنیه، شهرسازی، بهداشت فنی، تزیینات» بحث می‌کند ناشر افکار و آثار ایشان است. این مجله که در کمال زیبایی و نفاست تهیه می‌شود و تاکنون دو شماره از آن منتشر شده‌است به مدیری و سردبیری آقای مهندس ایرج مشیری انتشار یافته و دارای مقالاتی بسیار مهم و قابل استفاده در فنون مختلف معماری و شهرسازی است. در هر شمارۀ آن، مقالات متعدد، دربارۀ اصول جدید علمی معماری و طرح‌ها برای اصلاحات ساخمانی شهر، و اطلاعات مفید، از اسلوب‌های تازۀ معماری و تزئینات داخلی و خارجی بناها، درج می‌شود. تحقیق علمی در اصول معماری قدیم و شرح‌حال معماران بزرگ سابق و تاریخ معماری و طرح بناهای مشهور تاریخی نیز قسمتی از مطالب مهم این مجله است. گراورهای زیبا و کمال حسن ذوق در چاپْ ظاهر این مجلۀ هنری را نیز با مطالب آن متناسب می‌سازد. تا آن‌جا که ما اطلاع داریم، این نشریه نخستین نمونۀ نوع خود در زبان فارسی است و با انتشار آن، یکی از نقص‌های مطبوعات معاصر ایران مرتفع شده‌است. ما انتشار این مجلۀ گرانبها را به همکاران فاضل و هنرمند خود تبریک می‌گوییم و امیدواریم انتشار آن ادامه یابد و به اصلاحات مهمی در اصول فنی معماری جدید ایران توفیق حاصل کند. اما از دوستان خود اجازه می‌خواهیم که نکتۀ کوچکی را دربارۀ نام مجله و عنوانی که برای خود اختیار کرده‌اند به ایشان گوشزد کنیم. ترک کلمۀ معمار که قرن‌هاست در زبان ما به معنی خاصی به کار می‌رود و عوام و خواص همه از معنی آن آگاهند و اختیار کلمۀ خارجی و غریب آرشیتکت که از هزاران ایرانی یکی مفهوم آن را نمی‌داند در نظر ما هیچ وجهی ندارد. گمان می‌کنیم علت این تغییر نام این بوده‌است که دوستان هنرمند ما پنداشته‌اند کلمۀ معمار امروز به طبقه‌ای عامی و بی‌مایه اطلاق می‌شود و شأن ایشان که مقامات علمی یافته و در راه تحصیل این فن شریف رنج برده‌اند بالاتر از آن است که هم‌پیشۀ آن طبقه به شمار بیایند و با اتخاذ این عنوان، خواسته‌اند خود را از آن گروه امتیاز ببخشند، اما خوب بود به این نکته نیز توجه می‌کردند که کشور ما هنرمندانی بزرگ در این فن داشته که آثاری عظیم و مایۀ اعجاب، نظیر مساجد اصفهان، به وجود آورده‌اند و ایشان همه معمار خوانده می‌شدند، چنان‌که نام بعضی از ایشان با همین عنوان در کتیبۀ آن بناها ثبت است. پس تنها عنوان نیست که اهل حرفه‌ای را امتیاز می‌بخشد، بلکه قابلیت و مهارت و هنرمندی مایۀ امتیاز واقعی است. اگر ایشان نیز خود را معمار بخوانند، از شأن و مقامشان کاسته نخواهد شد و با تغییر عنوان، اگر فی‌الواقع ماهر و هنرمند نباشند، شأنی به دست نخواهند آورد. من از آن بیم دارم که فردا نقاشان جوان هم، به بهانۀ آن‌که در اصطلاحْ رنگرز را هم نقاش می‌خوانند، نام خود را «پنتر» بگذارند و بعضی از این بی‌زبانان که دعوی تجدد در شاعری دارند از داشتن عنوان واحد با امثال فردوسی و حافظ تحاشی کنند و خود را «پوئت» بخوانند و به این طریق، به‌جای آن‌که در معنی تغییر و تجددی یا پیشرفتی حاصل کنیم، بازار لفظ‌پردازی و لفظ‌فروشی را رایج‌تر بسازیم. ای کاش دوستان فاضل ما آن‌قدر فروتنی داشتند که به همان عنوان ساده و خالی از دعوی «معمار» قناعت می‌کردند و در عوض، دانش و هنر خود را آن‌قدر جلوه می‌دادند که لفظ «معمار» شرف و آبرویی پیدا کند. ▫️مجلۀ سخن، آذر و دی ۱۳۲۵، ص ۵۱۴ تا ۵۱۵.

بنای دانشگاه یکی از کارهای مهم به‌شمار است. نقشۀ آن مطابق اقتضای امروز و فوق‌العاده کامل است و در بعضی جاها، طرز استحکام و جلوۀ استحکامی بنا عالی است، اما در جزئیات این‌طور نیست. بعضی قسمت‌ها خیلی زیبا و بی‌نهایت عالی است و در بعضی جاها، متأسفانه چنین نیست. مثلاً دو جناح قسمت طب طرز بنا که شالوده‌‌بندی و بدنه‌سازی ندارد و گوشه‌های آن معلوم نیست و روی هم، نمای این عمارت طوری است که نمی‌توان آن را از یک بنای مقوائی تشخیص داد. حتی درها نیز مثل سوراخ به نظر می‌آیند و تقسیم درها نیز خوب نشده و اگر عکس آن را بردارند، کسی نمی‌تواند تشخیص بدهد که کلفتی بنا 20×10 انچ است یا 20×10 فوت یا 20×10 ذرع. و این کار برخلاف تمام اصول مسلم معماری است که در کلیۀ ابنیۀ تاریخی دنیا، از روز ساختن پرس‌پلیس و پارته‌نن تا روز بنای کلیسای سنت‌پول و قصر لنین‌گراد، معمول بوده‌است. معماری خوب مانند شعر خوب است و مانند تمام صنایع ظریفۀ ایران باید جمیل باشد و باید طوری باشد که هرچه بیش‌تر انسان در آن دقیق شود، چیزهای جدیدی کشف کند. به‌نظر من، ممکن است این نواقص را می‌توان در قسمت دانشکدۀ طب رفع نمود. یعنی قسمتی به‌وسیلۀ کاشی‌کاری رنگی و طراحی می‌توان این نقص را مرتفع نمود و شاید به‌وسیلۀ اضافه کردن گوشه‌های کوچکی که نقشۀ اصلی را برهم نزند، بتوان این معایب را از بین برد، اما این نکته باید مورد مطالعۀ دقیق قرار گرفته و در انجام آن، توجه مخصوص مبذول شود. اما در قسمت مرکزی، موجب مسرت من خواهد بود، اگر بتوانم با کمک معمار بزرگ اروپائی یا آمریکائی آزمایش کنم. البته مجال ما از محاط مقدار زمینی که زیربناست و طرز خطوط ابنیۀ کلیۀ دانشگاه محدود است. این بنای جدید احتمالاً همان رنگ سایر بناها را خواهد داشت. شاید گنبدی در آن بنا کنیم که مرکز تمام محوطۀ دانشگاه باشد و شاید برجی به سبک برج بسطان (؟) یا قابوس گناباد در آن بسازیم (تعجب نفرمائید تا وقتی به دست آورده، نقشۀ آن را کشیده، تقدیم کنم که عجیب به نظر نیاید). با وجود این اشکالات، تصور می‌کنم ممکن باشد که چیزی رضایت‌بخش که زنده‌کنندۀ آثار قدیم و مشوق ذوق و سلیقۀ ایرانی باشد و آن را از خطر تأثیر این سبک‌های کودکانۀ جدید مصون بدارد انجام بدهیم و طوری کنیم که این عدم توجه به سلیقۀ معماری ایرانی برطرف شود. جنابعالی بیش از همه‌کس مسئول حفظ کشور از نتایج این سوء سلیقه هستید. البته می‌دانید که پیشنهاد واگذاری ساختمان به معماران انگلیسی و آمریکائی تولید انزجار نموده، ازطرف معماران فرانسوی با آن مخالفت خواهد شد، ولی نمی‌توانم قبول کنم که آن‌ها حقی مخصوص در ایران داشته باشند و ایرانی که قائم بالذات است هرگز نمی‌تواند تحت‌تأثیر سلیقۀ آن‌ها واقع شده و از سابقۀ تاریخی معماری خود و حق داشتن سلیقۀ مخصوص، به‌خاطر آنان دست بکشد. این اظهارات چنان‌که می‌دانید از نظر صمیمیتی است که نسبت‌به ایران دارم و پس‌از مطالعات مفصلی است که در این باب نموده‌ام. امیدوارم چیزی نگفته باشم که موهم جاه‌طلبی بنده باشد (هرچند بدون این صفت هم نیستم) زیرا می‌خواهم اثری پایدار از صمیمیت و عشق خود نسبت به ایران برجا گذاشته باشم و از نقشه که برای معرفی بزرگی قدیم و جدید این کشور دارم نمونۀ مشهودی باشد و امیدم این است که این آرزوی ناپسندی نباشد. البته می‌دانید مطالب مندرجه در این مراسله خیلی حساس است و می‌دانم چقدر مواظب خواهید بود که بنده را از خطر سوءتفاهم با همکاران خودم حفظ فرمائید. همواره از زحماتی که در این قسمت کشیده‌اید خیلی شکرگزار بوده، مساعی بنده نیز به این متوجه خواهد بود که این مناسبات را به هر وسیله‌ای که می‌توانم نگاه بدارم. با تقدیم احترامات فائقه پوپ * این کلمه برایم ناخوانا بود. شاید افول است که ل آن افتاده‌است.

▫️محرمانه ایران امروز در قسمت معماری مواجه با مسئلۀ مشکلی است. در میان این‌همه فعالیتی که در قسمت ساختمان می‌شود و نظیر آن در تاریخ جز در دورۀ غازان‌خان و شاه‌عباس سابقه ندارد، دچار این مانع است که به‌قدر کافی معماران مجرب یا نقشه‌ریزهای استاد ندارد. تقریباً تمام معماری‌هایی که در سه‌ چهار سال اخیر در ایران شده بدبختانه باعث‌ افول* ذوق عمومی است و می‌ترسم که باعث این بشود که ایران را از سابقۀ معماری قدیمی وی جدا ساخته و تجدد صنعتی آن را در قسمت معماری جلوگیر باشد. بعضی از معماران تا درجه‌[ای] این سابقۀ تاریخی معماری ایران را ملحوظ داشته‌اند. موسیو گدار که فوق‌العاده زرنگ و معمار هوشمندی است در طرح خود برای ساختمان موزه این توجه را داشته، هرچند که بنای طرح وی کاملاً احتیاجات فعلی را مرتفع نمی‌کند. این بنا خیلی عبوس و قلعه‌مانند است و از جلوۀ شعری و لطف انسانیت و جمال و شکوه معماری که ویژۀ ابنیۀ ایرانی است، چیزی قابل اهمیت ندارد. اما این موضوع فعلاً مورد عرض نیست. سایر معماران نیز هریک کم‌وبیش توجه خود را به سلیقۀ تاریخی معماری ایران نشان داده‌اند، ولی ماهرانه نبوده و به‌جز در یکی دو مورد خوب تعهد نشده‌است. نفوذ معماری روسیه در ابنیۀ شمال ایران در این هفتاد و پنج سال گذشته غمناک بوده و مورث ضرر ایران بوده‌است. از این می‌ترسم که سلیقۀ فعلی که توجه را از سبک معماری قدیم ایران به نظریات معماری جدید فرانسوی معطوف داشته نیز همان‌قدر سوء تأثیر داشته باشد. باید معلوم باشد که بسیاری از ابنیۀ فعلی طهران نمایندۀ این نظریۀ موقتی است که در میان معدودی گزافه‌گوی اروپای کنونی موردپسند است. و کارهای این اشخاص، مانند نظریۀ آن‌ها، در مقابل گردش ایام دوام و بقائی ندارد و مورخین معماری نیز که توجه به آثار بزرگ دارند بدان توجهی ندارند. هروقت دولتی در نظر دارد کاری بزرگ و مؤثر که تأثیرش بقا داشته باشد انجام دهد، این اشخاص از میدان عقب می‌روند. دولت انگلیس چندین میلیون پوند در دهلی خرج کرد، ولی بنای این شهر به عهدۀ سر ادوین لت‌ین واگذار شد که آن‌قدر فروتنی علمی دارد که بناهای خود را مطابق اصول و سبک قدیم بسازد. در لاهه، مبلغ خطیری خرج ساختن بنای صلح شده و آن را نیز مطابق سبک قدیم ساخته‌اند و دولت انگلیس نیز درصدد است که بنای برتیش موزیم را وسیع نماید ولی باز سبک قدیم منظور نظر است و بزرگترین ابنیۀ دنیای کنونی، یعنی بنای مخصوص دولت در واشنگتن که متجاوز از سیصد میلیون دلار صرف آن شده، نیز به همین روش بر اصول قدیم ساخته شده‌است. این معماران متجدد که به گذشته و سبک گذشته به چشم تحقیر می‌نگرند همه پیرو نهضتی جنون‌آمیز هستند که بیست‌ و پنج سال قبل شروع شده و از پس جنگ رواجی یافته‌است و آثار آن در نقاشی جدید و «سبک ابستره» که همه سبک‌های منفی هستند پدیدار است. ولی این سبک‌ها از آبرو افتاده و مردم بزرگ و دانشمند خطا و عیب نظریه‌های آنان را آفتابی کرده‌اند، چنان‌که دکتر والتر ابل در کتاب معروف خود «نمایش و طرح» این معنی را خوب تعهد نموده‌است. ابنیه‌[ای] که در خیابان اسلامبول ساخته‌شده و امروز به چشم ایرانیان عجیب می‌آید در ظرف ده سال دیگر مورد استهزاء واقع خواهد شد و بناهای دیگری در طهران ساخته می‌شود که دیدار آن‌ها به‌جای خنده گریه می‌آورد. طبعاً با همۀ وظایف و مسئولیت‌هائی که دارید، خودتان نمی‌توانید بشخصه به تمام جزئیات رسیدگی کنید و چون هر روز باید تصمیماتی بگیرید که در آیندۀ کشور خودتان مؤثر است، باید غالب با دوستان آمریکائی و انگلیسی خود مراجعه نموده و از نظر آنان استمداد نمائید و کاملاً و منحصراً، به مشاوره و رأی فرانسوی اعتماد نفرمائید. هیچ‌کس بهتر از خود شما نقص تربیت مأخوذه از فرانسه را در سیستم معارفی ایران مستحضر نیست. و جنابعالی با استقرار طرز نوین تعلیم و تربیت در ایران قدمی مهم برداشته‌اید که آثار آن در ساختمان فکری و بدنی افراد آیندۀ ایران مشهود خواهد شد. ولی با آن‌که کسی بیش‌تر و بهتر از من شیفته و تحسین‌کنندۀ صنایع ظریفۀ فرانسوی نیست، مع‌ذلک در وظیفه‌ای که به شخص شما و ایران دارم، قصور ورزیده‌ام؛ اگر با نهایت تأکید اظهار نکنم که سبک فعلی فرانسوی مطابق اعتقاد تمام دنیا ضعیف و بی‌سابقه آمده و آن را فراق از کلیۀ سبک‌های تاریخی و برخلاف ذوق جمال‌پسند فرانسوی تشخیص می‌دهند. احساس می‌شود که این سبک به‌زودی معدوم شده و فرانسه نیز به سبکی که متجاوز از هفتصد سال وی را معروف ساخته معاودت خواهند نمود.

▪️نامه‌ای از آرتور اپهم پوپ در سال ۱۹۳۶/۱۹۳۷ میلادی کتابخانۀ ملی، ۲۹۷/۸۸۱

▫️معماری ایران به‌ قرار اطلاع واصله از آمریکا، اخیراً آقای پروفسور پوپ، مستشرق معروف آمریکایی، اعلام داشته‌است که درنتیجهٔ تحقیقات در آثار تاریخی و معماری‌های قدیم ایران، ثابت گردیده‌است که معماری ایران از معماری قدیم فرانسه که نزد اهل فن به معماری «گوتیک» معروف است قدیمی‌تر می‌باشد و برای نمایش و ارائهٔ تحقیقات و ثبوت قضیه، قریب به دوهزار قطعه عکس از آثار تاریخی ایران تهیه و در فیلادلفی، در محل مخصوصی که راجع‌به نمایش آثار فنی معماری است، در معرض نمایش گذارده. تحقیقات و نمایش عکس‌های مزبور فوق‌العاده موردتوجه مهندسین معمار آمریکایی شده‌است. #پوپ

▪️اطلاعات، دوشنبه ۷ شهریور ۱۳۱۱، ش ۱۶۹۰، ص ۲.

▪️نماهایی از ایران ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران کاروانسرای ؟ ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

سایر تصاویر🔻

▪️نماهایی از ایران قلعه پاچنار سمنان؟ ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران لاسجرد؟ ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران امامزاده سلطان شاه‌نظر ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران مسجد سلطانی ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران سمنان ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

سمنان🔻

▪️نماهایی از ایران کتیبه‌های برج رادکان ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

خراسان🔻

▪️نماهایی از ایران روستای؟ نزدیک استرآباد ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس

▪️نماهایی از ایران جزئیات کاشی کاخ ؟ در استرآباد ▫️مجموعه طرح‌های ژول لورانس