Yo'ldagi bitiklar | Javokhir Makhkamov
前往频道在 Telegram
💬 Shaxsiy fikrlar va qarashlar 📚 Kitob tahlili 🎬 Kino taqriz Murojaat uchun: @javokhir_makhkamov
显示更多451
订阅者
+124 小时
无数据7 天
+130 天
数据加载中...
吸引订阅者
七月 '26
七月 '26
+10
在0个频道中
六月 '26
+15
在1个频道中
Get PRO
五月 '26
+37
在2个频道中
Get PRO
四月 '26
+56
在6个频道中
Get PRO
三月 '26
+25
在0个频道中
Get PRO
二月 '26
+22
在2个频道中
Get PRO
一月 '26
+25
在2个频道中
Get PRO
十二月 '25
+41
在1个频道中
Get PRO
十一月 '25
+27
在1个频道中
Get PRO
十月 '25
+32
在3个频道中
Get PRO
九月 '25
+34
在0个频道中
Get PRO
八月 '25
+35
在1个频道中
Get PRO
七月 '25
+39
在3个频道中
Get PRO
六月 '25
+48
在0个频道中
Get PRO
五月 '25
+38
在3个频道中
Get PRO
四月 '25
+43
在1个频道中
Get PRO
三月 '25
+59
在1个频道中
Get PRO
二月 '25
+48
在2个频道中
Get PRO
一月 '25
+85
在5个频道中
Get PRO
十二月 '24
+19
在0个频道中
Get PRO
十一月 '24
+41
在2个频道中
Get PRO
十月 '24
+42
在0个频道中
Get PRO
九月 '24
+45
在1个频道中
Get PRO
八月 '24
+54
在0个频道中
Get PRO
七月 '240
在0个频道中
Get PRO
六月 '24
+31
在0个频道中
Get PRO
五月 '240
在0个频道中
Get PRO
四月 '24
+56
在0个频道中
Get PRO
三月 '240
在0个频道中
Get PRO
二月 '240
在0个频道中
Get PRO
一月 '24
+78
在3个频道中
| 日期 | 订阅者增长 | 提及 | 频道 | |
| 14 七月 | +1 | |||
| 13 七月 | +1 | |||
| 12 七月 | 0 | |||
| 11 七月 | 0 | |||
| 10 七月 | +2 | |||
| 09 七月 | 0 | |||
| 08 七月 | 0 | |||
| 07 七月 | +1 | |||
| 06 七月 | +2 | |||
| 05 七月 | +1 | |||
| 04 七月 | 0 | |||
| 03 七月 | 0 | |||
| 02 七月 | +1 | |||
| 01 七月 | +1 |
频道帖子
CELTA amaliyoti qizg'in davom etyapti... 😇
Bu peer tutor observation: kursdosh o'qituvchilarning darsini kuzatish
| 2 | Kapitalizm tarafdorlari o'zlarining qulayligi uchun qancha azob-uqubat kerakligini tushunishmaydi. Agar Sizning kapitalizm haqidagi tushunchangiz faqat o'z shinam hayotingiz bilan boshlanib, shu bilan tugasa —
demak, siz bu tizimni tubdan tushunmaysiz, va yashayotgan dunyongizni ham tushunmaysiz. Loaqal, qo'lingizdagi smartfonlar uchun lityum-ion batareyalar tarkibidagi kobaltni Kongoda qazish uchun qanchadan-qancha yosh bolalar qonli mehnat qilishi haqida o'ylab ko'rganmisiz?
Agar kapitalizm hammaga boylik va farovonlik olib kelsa, nega sizningcha Janubiy yarim shar (Global South) bunchalik qashshoq? Siz rostdan ham dunyoning yarmi qanday mehnat qilishni bilmaydi deb o'ylaysizmi? Rostdan ham 20 ming yildan beri o'z yerida dehqonchilik qilib kelayotgan xalqlarga, ularga qanday ish tutishni ko'rsatish uchun yevropaliklar kerak deb o'ylaysizmi?
Kapitalizm boy "rivojlangan" mamlakatlarda ham qashshoqlik va uysizlikni hal qila olmayapti. Buning uchun Amerikada rasmiy uysizlik statistikasiga qarashning o'zi kifoya. Lekin siz u Janubiy yarim shardagi milliardlab odamni qashshoqlikdan sehrli tarzda qutqaradi deb o'ylaysizmi? Bu qachon sodir bo'ladi deb ishonasiz?
Kapitalizmning bu muammolarni hal qilish uchun qandaydir muddati yoki strategiyasi bormi? Kapitalizm bu savollarga javob bera olmaydi, chunki bu javoblar kapitalizm ostida umuman mavjud emas. Chunki kapitalizmning YAGONA maqsadi — boylarni yanada boyitish... Va bizning qolganlarimiz esa buning evaziga qashshoqlik sari surib tashlanishimiz kerak.
Kapitalizm kolonializm davrida paydo bo'lganidan beri, u doim boylarni yanada boyitish uchun ekspluatatsiya va talon-taroj bilan bog'liq bo'lgan. Va "kapitalizm millionlab odamni qashshoqlikdan qutqardi" deyishingiz mumkin faqat... faqat kapitalizm milliardlab boshqa odamlarni qashshoqlikka SURGANINI butunlay e'tiborsiz qoldirsangiz.
Kapitalizm tarafdorlari million xil Lego o'yinchoqlarini, 100 xil tish pastasini va 20 xil avtomobil markasini ko'rib, "Ha, mana bu — erkinlik" deb o'ylashadi... Ammo siz o'z imtiyoz va qulayligingiz bilan faxrlanishingiz mumkin, faqat butun bu logistik tarmoqni harakatga keltiruvchi qon daryolariga ko'z yumsangiz.
Kapitalizmning yutuqlari bilan faqat sanoat chiqindilari daryolari va plastik axlat okeanlariga e'tibor bermasangiz faxrlanishingiz mumkin. Kapitalizmning "erkinligi" haqida gapirishingiz mumkin... faqat korporativ foyda uchun milliardlab odamga majburan yuklangan tinimsiz urushlar, genotsid va o'ta yuqori darajadagi qashshoqlikka ko'z yumsangiz.
Shuni tushunishingiz kerakki, kapitalizm — o'z-o'zini yo'q qiluvchi tizim. U boylar biror tiyin ham yo'qotmasdan turib, jamiyat va sayyorani halok qiladi. Kapitalizm uchun kurashishni bas qilish kerakmikin? Chunki u hech qachon siz uchun kurashmaydi.
Sizga qarshilar — immigrantlar va dunyo bo'ylab boshqa ishchilar emas, balki dunyodagi hamma narsa o'zimizniki, deb turib olgan milliarderlardir. Va ular bizni "qirindilar" bilan yashashga tashlab, o'zlari hech qachon tuzatishni o'ylamagan sayyorani vayron qilishda davom etishadi.
Xohlaysizmi-yo'qmi, siz sinfiy kurashdasiz. Va kapitalist sinf qo'rqadigan yagona narsa — kommunizm. Endi buning sababini bilib olish va nima qilish kerakligini anglash kerak. Bizlar bir-birimiz uchun eng muhim arsenalmiz, va yorqin kelajak uchun yagona imkoniyatimiz — hamkorlik.
Shu haqida fikr yuritib ko'rish kerak... | 115 |
| 3 |  Yaxshi yangiliklar ham bor, koʻz tegmasin!
@choponliaka | 158 |
| 4 | Norman Rockwellning "Freedom From Want" asari haqida
Norman Rockwellning bu mashhur rasmi 1943-yilda chizilgan bo'lib, u prezident Franklin Ruzveltning "to'rt erkinlik" haqidagi mashhur nutqidan ilhomlanib yaratilgan to'rtlik seriyaning bir qismi hisoblanadi. Bu seriya "The Saturday Evening Post" jurnalida chop etilgan va urush davrida amerikaliklarni ruhlantirish, ular nima uchun kurashayotganini eslatib turish maqsadida yaratilgan.
Kompozitsiya va syujet
Rasmda katta oilaviy stol atrofida to'plangan bir necha avlod odamlarini ko'ramiz — buvi katta pishirilgan kurkani stolga qo'yayotgan, buvasi esa uning yonida turibdi. Stol atrofidagilar bir-biriga qarab kulib, suhbatlashib o'tirishibdi. Bu — an'anaviy amerikacha Shukrona kuni (Thanksgiving) manzarasi. Qizig'i shundaki, Rockwell bu rasmni o'zining Vermont shtatidagi qo'shnilari va oila a'zolarini modеl qilib chizgan, ya'ni bu shunchaki mavhum g'oya emas, balki haqiqiy odamlarning portreti.
Uslub
Rockwellga xos bo'lgan sodda, iliq va deyarli fotografik realizm bu yerda ham yaqqol ko'zga tashlanadi. Yorug'lik va soyalar ustalik bilan ishlangan — stol oq skatert va oq kiyimlar tufayli deyarli porlab turgandek taassurot qoldiradi, bu esa sahnaga bir xil tinchlik va yorug'lik hissini beradi.
Ma'no va tanqid
Qiziq tomoni shundaki, Ruzveltning asl nutqida "freedom from want" — bu butun dunyo miqyosida qashshoqlik va och qolishdan xalos bo'lish g'oyasi edi, ya'ni global va ijtimoiy masala. Lekin Rockwell buni juda mahalliy, oilaviy va shaxsiy darajada — mo'l-ko'l amerikacha ziyofat sifatida tasvirlagan. Shu sababli ba'zi tanqidchilar bu asarni asl g'oyadan chetga chiqqan, ortiqcha "iste'molchilik" ruhini aks ettiradi, deb baholashgan. Ayniqsa Yevropaning urushdan azob chekayotgan davrida bunday mo'l-ko'lchilik tasviri notinch tuyulishi mumkin edi.
Shunga qaramay, aynan shu "kichik, insoniy va iliq" yondashuv tufayli rasm millionlab amerikaliklar uchun juda ta'sirli bo'lgan — chunki u mavhum siyosiy g'oyani har kim tushunadigan, his qiladigan oddiy oilaviy lahzaga aylantirgan.
Asosiy tanqidlar nimalarga qaratilgan
Iste'molchilik va milliy egoizm — Eng ko'p tilga olinadigan tanqid shu: rasm global "muhtojlikdan xalos bo'lish" g'oyasini Amerika o'z ichki mo'l-ko'lchiligiga aylantirib qo'ygan. Ba'zi tanqidchilar buni "Amerika o'zini o'zi maqtayotgan" tasvir sifatida baholashgan — go'yo dunyoning qolgan qismi ochlik va urush og'irligini tortayotgan paytda, Amerika stolida kurka bilan bayram qilyapti.
Sinfiy va irqiy tanlov — Ko'p zamonaviy tanqidchilar rasmda faqat oq tanli, o'rta sinf oilasi tasvirlanganiga e'tibor qaratishgan. Bu davrda Amerikaning o'zida ham qashshoqlik, irqiy segregatsiya va tengsizlik mavjud edi, lekin rasm bularni butunlay chetlab o'tgan — go'yo "amerikacha orzu" faqat bitta ijtimoiy guruhga tegishlidek.
Targ'ibot vositasi sifatida — Bu rasm urush obligatsiyalarini sotish kampaniyasining bir qismi bo'lgan, ya'ni u sof san'at emas, balki hukumat maqsadlariga xizmat qiluvchi vosita edi. Shu ma'noda ba'zilar uni "nima uchun kurashayapmiz" degan savolga soddalashtirilgan, hissiy javob sifatida ko'rishadi.
Manba: Claude AI | 279 |
| 5 |  Kim ushbu san'at asarini oldin ko'rgan? Yoki eshitgan u haqida? | 294 |
| 6 | Xalqaro huquq degan narsa mavjud emas. Mavjudi — AQSh imperiyasi. Jazodan xoli imperializm. B-52 bombardimonchilari. 80 mamlakatdagi 800 ta AQSh harbiy bazasi. Maxsus "zarba guruhlari". O‘lim otryadlari. Genotsidlar. Davlat to‘ntarishlari. Va, albatta, neft. | 283 |
| 7 | Ong va hayot: kim kimni belgilaydi?
Inson tafakkurining tabiati haqida so‘z ketganda, ko‘pincha teskari mantiqqa amal qilinadi: go‘yo odam avval o‘ylaydi, keyin harakat qiladi, avval e’tiqod hosil qiladi, keyin shu e’tiqodga mos hayot kechiradi. Ammo tarixiy materializm nuqtai nazaridan bu munosabat aslida teskari yo‘nalishda ishlaydi — insonning ijtimoiy borlig‘i, ya’ni u yashaydigan moddiy-ishlab chiqarish sharoitlari, uning ongini shakllantiradi.
Bu fikrning mag‘zi shundaki, odam dunyoga kelganda tayyor dunyoqarash bilan tug‘ilmaydi. U ma’lum bir oilada, ma’lum bir jamiyatda, ma’lum bir ishlab chiqarish munosabatlari ichida — dehqon, hunarmand, ishchi yoki savdogar oilasida — voyaga yetadi. Uning kundalik mehnati, kim bilan muloqot qilishi, qanday resurslarga ega bo‘lishi yoki bo‘lmasligi — barchasi uning fikrlash tarzini, qadriyatlarini, hatto orzu-umidlarini tarbiyalaydi. Boshqacha aytganda, inson avval yashaydi, so‘ng shu yashash tajribasi asosida dunyoni tushunadi.
Buni oddiy misolda ko‘rish mumkin: yer egasi bilan yersiz dehqonning "adolat" haqidagi tasavvuri bir xil bo‘lmaydi — chunki ularning ijtimoiy mavqei, mulkka munosabati, kundalik manfaatlari tubdan farq qiladi. Din, axloq, huquq, san’at — bularning barchasi "sof g‘oyalar osmonidan" tushmaydi, balki muayyan jamiyatning ishlab chiqarish tuzilishidan o‘sib chiqadi. Feodal jamiyatning axloqiy tushunchalari bilan sanoat jamiyatiniki bir xil bo‘lmasligi ham shundan.
Bu qarashning muhim xulosalaridan biri — jamiyatni o‘zgartirish uchun avvalo odamlarning "ongini o‘zgartirish" emas, balki ularning moddiy hayot sharoitlarini, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarini o‘zgartirish kerakligidir. Faqat va’z-nasihat orqali, faqat g‘oyaviy targ‘ibot orqali insonlar dunyoqarashini tubdan o‘zgartirib bo‘lmaydi, agar ularning kundalik turmush tarzi, mehnat sharoiti o‘sha-o‘sha qolaversa.
Lekin bu qarashni haddan tashqari qattiq ushlab olish ham to'g'ri emas. Chunki inson faqat sharoitning quli emas. Tarixda shunday paytlar bo'lganki, bitta odamning fikri, e'tiqodi, qat'iyati butun bir xalqning yo'nalishini o'zgartirib yuborgan. Demak, hayot ongga ta'sir qiladi, degani ong hech narsaga qodir emas, degani emas. Aksincha, odam avval o'zi yashagan muhitdan ta'sirlanadi, keyin esa o'sha tafakkur bilan atrofidagi hayotni ham o'zgartirishga urinadi. Bu ikkovi doim bir-biriga ta'sir qilib, aylanma tarzda davom etadi.
Xullas, "hayot ongni belgilaydi" degan gap insonni beixtiyor mahsulot deb ko'rsatish uchun emas. Bu shunchaki insonning qayerdan kelib chiqqanini, nima uchun aynan shunday o'ylashini tushunish uchun kerak. Odam qanday yashasa, ko'p jihatdan shunday fikrlaydi — ammo shu bilan birga, o'sha fikrlash kuchi bilan o'z hayotini ham qayta qurishga qodir. | 279 |
| 8 |  Ushbu kitobni shu izoh egasiga berishni ma'qul deb topdim. ✅
Humoyun, kitobingizni bemalol Registon o'quv markaziga kelib olib ketsangiz bo'ladi | 268 |
| 9 |  Калифорния штатидаги мактаблардан бирида, "молиявий саводлилик" дарси доирасида, келажакда яхши яшаш учун ўз маблағларини банкда сақлаш мухимлиги ва банклар ишончлилиги хақида тушунча шакллантириш учун, ўқувчиларни банклардан бирига олиб бориб, унда хар бир ўқувчи номига $5 лик депозит очдирилган.
Кўп ўтмай, у банкни бошқа банк сотиб олиб, кичик хажмли депозитлар учун тўлов киргазиши сабабли ўқувчилар депозитларидаги пулларнинг хаммаси банкка ўтиб кетган.
Ўқувчилар амалиётда ўқитувчилар хохлаганидан кўпроқ нарса тушуниб олишган, капиталистик молиявий тизим борасида)
https://bloom.bg/3hNeF0a | 304 |
| 10 |  Do'stim buni ko'rib:
"Yonida Sol Gudmanning ham rasmi bo'lganda javob qanaqadir xizmatidan foydalanib ko'rardim!" | 410 |
| 11 | Puli boʻlmagan erkak va chiroyi boʻlmagan ayol – dunyoning haqiqiy yuzini koʻrishadi…
@dostoyevskiydan_qaydlar | 421 |
| 12 |  Shu kitob ✅ | 473 |
| 13 |  视频消息 | 441 |
| 14 |  #yangikitoblar | 413 |
| 15 |  #mutolaa
Aleksandr Dyumaning "Qora lola" asarini o'qib tugatdim. Asar Gollandiya tarixidagi haqiqiy siyosiy voqelikdan ruhlangani uchun qora lola aynan nimanidir ramzi va Dyuma bizga nimadir demoqchi degan fikr hayolimdan ketmayapti.
Agar asarni to'liq o'qigandan keyingi uning umumiy ruhini oladigan bo'lsak, Dyumaning g'oyasini shunday talqin qilgan bo'lardim:
"Siyosiy nafrat va hokimiyat uchun kurash odamlarni yovvoyilashtiradi, ammo insonning go'zallik yaratishga bo'lgan intilishi eng og'ir zamonlarda ham saqlanib qoladi."
Shuning uchun ham asarda eng esda qoladigan narsa siyosiy fitnalar emas, balki qamoqda, tahdid ostida ham parvarish qilingan qora lola bo'ladi.
Qora lola aslida sarguzasht romanidan ko'ra ko'proq siyosiy allegoriya va inson ruhining qat'iyati haqidagi falsafiy asardek taassurot qoldirdi.
14/30 ✅ | 433 |
| 16 |  Edvard Norton bir o'zi futbol ko'rgani kelibdi: | 415 |
| 17 | Menimcha, davlat korxonalari va muassasalari iqtisodiyotda juda muhim rol o‘ynaydi. Ko‘pchilik davlat sektorini samarasiz deb hisoblaydi, biroq uning eng muhim vazifalaridan biri mehnat bozorida ish haqlari uchun ma’lum bir standart yaratishdir. Agar davlat o‘z xodimlariga munosib maosh to‘lasa va bu maoshlarni inflyatsiyaga mos ravishda muntazam oshirib borsa, bu nafaqat davlat xizmatchilarining, balki xususiy sektorda ishlovchilarning ham manfaatlariga xizmat qiladi.
Masalan, tasavvur qilaylik, davlat maktablarida o‘qituvchilar oyiga o‘rtacha 12 million so‘m maosh oladi. Bunday vaziyatda xususiy maktablar malakali o‘qituvchilarni jalb qilish uchun bundan ham yuqoriroq maosh taklif qilishga majbur bo‘ladi. Aks holda, o‘qituvchilar davlat sektorida qolishni afzal ko‘radilar. Natijada davlat sektori xususiy sektor uchun maoshlar bo‘yicha o‘ziga xos “pastki chegara” vazifasini bajaradi. Davlat har yili maoshlarni inflyatsiya darajasida indeksatsiya qilsa, xususiy ish beruvchilar ham ishchi kuchini saqlab qolish uchun maoshlarni oshirishga majbur bo‘ladilar.
Biroq ayrim sohalar to‘liq xususiylashtirilsa, vaziyat boshqacha tus olishi mumkin. Agar davlat bu sohalardan butunlay chiqib ketsa, xususiy kompaniyalar, ayniqsa yirik va monopol mavqega ega bo‘lganlari, maoshlarni past darajada ushlab turish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, o‘qituvchilarga 7 million so‘m maosh belgilab, uni bir necha yil davomida oshirmasliklari mumkin. Bu orada inflyatsiya tufayli narxlar muntazam oshib boradi va ishchilarning real daromadi kamayadi. Nominal maosh o‘zgarmagan bo‘lsa ham, uning xarid qobiliyati yildan-yilga pasayib boradi.
Shuning uchun men davlat muassasalari va korxonalarining saqlanib qolishi muhim deb hisoblayman. Bundan tashqari, davlat sektoridagi maoshlar xususiy sektordagidan kam bo‘lmasligi va har yili inflyatsiyaga mos ravishda indeksatsiya qilinishi kerak. Ishchilar esa o‘z iqtisodiy manfaatlarini himoya qilish uchun kasaba uyushmalari orqali birlashishlari va munosib mehnat sharoitlari hamda adolatli ish haqlari uchun kurashishlari lozim. Fikrimcha, aynan shunday yondashuv aholining turmush darajasi pasayib ketishining oldini olishga yordam beradi. | 494 |
| 18 | Iqtisod haqida gap ketganda ko‘pchilik eng muhim tushunchalar sifatida inflyatsiya, ishsizlik yoki bozor qonunlarini eslaydi. Lekin buxgalterlar juda yaxshi biladigan, ammo keng omma orasida kamroq muhokama qilinadigan bir muhim tamoyil bor. Bu — ikki tomonlama yozuv (double-entry accounting) prinsipidir.
Uning mohiyati juda oddiy: iqtisodda hech qanday pul havodan paydo bo‘lmaydi va yo‘qolib ham ketmaydi. Kimningdir xarajati, boshqa birovning daromadiga aylanadi. Agar bir joyda “minus” paydo bo‘lsa, boshqa joyda shunga teng “plyus” yuzaga keladi. Shu sababli buxgalteriyada har bir operatsiya ikki tomondan qayd qilinadi va barcha plyuslar hamda minuslarning yig‘indisi oxir-oqibat nolga teng bo‘lishi kerak.
Buni oddiy misol bilan tushunish mumkin. Aytaylik, siz do‘kondan 50 ming so‘mlik non va boshqa mahsulotlar sotib oldingiz. Sizning hamyoningizda 50 ming so‘mlik kamayish, ya’ni “minus” yuzaga keladi. Biroq do‘kon uchun aynan shu 50 ming so‘m daromad, ya’ni “plyus” hisoblanadi. Pul g‘oyib bo‘lib ketmadi, u shunchaki bir qo‘ldan boshqasiga o‘tdi.
Xuddi shu holat bankdan kredit olishda ham kuzatiladi. Fuqaro uchun kredit — bu qo‘shimcha mablag‘, ya’ni “plyus”. Bank uchun esa bu mablag‘ qarz sifatida qayd etiladi. Keyinchalik mijoz kreditni qaytarganda, bank uchun foyda, mijoz uchun esa xarajat paydo bo‘ladi. Ya’ni iqtisodiy munosabatlarda har doim ikki tomon ishtirok etadi.
Bu prinsip nafaqat alohida odamlar, balki butun jamiyat miqyosida ham ishlaydi. Masalan, bir mamlakat ichida gaz yoki elektr narxlari keskin oshdi, deb tasavvur qilaylik. Natijada aholining katta qismi avvalgiga qaraganda ko‘proq mablag‘ sarflashga majbur bo‘ladi. Odatda odamlar “hamma zarar ko‘ryapti” degan fikrni aytadilar. Aslida esa, ikki tomonlama yozuv prinsipiga ko‘ra, bu qo‘shimcha to‘lovlar kimningdir qo‘liga daromad sifatida borib tushadi. Ya’ni aholining ortiqcha xarajatlari boshqa bir guruhning qo‘shimcha foydasiga aylanadi.
Buni oddiyroq misol bilan tasavvur qilish mumkin. Qishloqda 100 ta xonadon yashaydi. Agar gaz narxi oshishi natijasida har bir oila bir oyda qo‘shimcha 100 ming so‘m to‘lasa, jami 10 million so‘mlik qo‘shimcha xarajat yuzaga keladi. Bu 10 million so‘m havoga uchib ketmaydi. U gaz kompaniyasiga, uning aksiyadorlariga, davlat byudjetiga yoki ushbu tarmoq bilan bog‘liq boshqa subyektlarga daromad bo‘lib o‘tadi. Demak, bir guruhning “minusi” boshqa guruhning “plyusi”ga aylanadi.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, iqtisodiy siyosat natijalari jamiyatning turli qatlamlariga turlicha ta’sir qiladi. Ba’zi qarorlar ko‘pchilik uchun qo‘shimcha xarajat bo‘lsa, ayrim guruhlar uchun qo‘shimcha daromad manbaiga aylanadi. Siyosiy iqtisodda aynan mana shu manfaatlar to‘qnashuvi sinfiy kurash deb ataladi. Ya’ni gap faqat g‘oyalar yoki qarashlar to‘qnashuvi haqida emas, balki turli ijtimoiy guruhlarning iqtisodiy manfaatlari haqida ketadi.
Albatta, real hayot bundan murakkabroq. Pulning bir qismi xorijga chiqib ketishi, davlat soliqlari yoki yangi mahsulotlar yaratilishi kabi omillar ham mavjud. Lekin asosiy g‘oya o‘zgarmaydi: iqtisodda ko‘pincha birovning xarajati boshqa birovning daromadiga aylanadi. Shuning uchun har qanday iqtisodiy qarorni baholashda “Kim zarar ko‘ryapti?” degan savol bilan bir qatorda, “Buning hisobiga kim yutyapti?” degan savolni ham berish muhimdir.
Chunki iqtisod faqat raqamlar to‘plami emas. U — turli odamlar va guruhlar o‘rtasidagi manfaatlar tizimidir. Va ikki tomonlama yozuv qonuni bizga bir muhim haqiqatni eslatib turadi: iqtisodda deyarli hech narsa izsiz yo‘qolmaydi, bir yerdagi minus boshqa yerdagi plyus bilan bog‘liq bo‘ladi. | 388 |
| 19 | "Ursa odam bo'ladi"...mi?
UCL (University College London, Pedagogika (Ta'lim) bo'yicha QS reytingida dunyoda 1-o'rinni egallab kelayotgan universitet) e'lon qilgan tadqiqotda jismoniy jazo hamda bolaning imtihondagi yutuqlari va xulq atvori o'rtasidagi bog'liqlik o'rganilgan. Tadqiqot natijalariga ko'ra, jismoniy jazo va bolaning imtihon natijalari hamda xulq-atvori yomonlashishi o'rtasida bog'liqlik borligi aniqlangan.
Xususan, 3, 5 va 7 yoshlarida jismoniy jazo berilgan bolalarning GCSE (maktab o'quvchilari 16-yoshida topshiradigan imtihonlar) natijalari, xususan, ingliz (ona) tili va matematika natijalari jismoniy jazo qo'llanilmagan o'quvchilarga nisbatan pastligi, shuningdek, bunday bolalarda boshqalarga nisbatan tazyiq (bullying) va boshqalarni urish, itarish kabi salbiy xatti-harakatlar ko'proq kuzatilishi aniqlangan.
Tadqiqotning yetakchi muallifi Dr Anja Heilmann so'zlariga ko'ra, tadqiqot jismoniy jazo bolaning rivojlanishi va farovonligiga salbiy ta'sir qilishini yana bir bor isbotlab berdi. Tadqiqot hammuallifi Dr Becca Lacey esa bolaga nisbatan jismoniy jazo o'rta va uzoq istiqbolda yomon akademik ko'rsatkichlar va g'ayriijtimoiy xulq-atvor kabi salbiy oqibatlarga olib kelishini ta'kidlaydi.
Toshent shahar Mirzo Ulug'bek tumanidagi maktablardan birida yaqinda bo'lib o'tgan mojaro esa O'zbekistonda aksar pedagoglar hozirgi bolalarni urish (jismoniy jazo qo'llash) tarafdori ekanliklarini ko'rsatdi. Mojaroda o'quvchi sog'ligiga zarar yetkazgan pedagog o'z kasbi sha'nini himoya qilgan deb topildi, mojaroni xolis yoritgan va har ikki tomonga so'z berishga harakat qilgan jurnalist esa bir necha soat ichki ishlar organlarida ushlab turildi. | 362 |
| 20 | Bilim insonni o‘zgartirmaydi.
Agar bilimning o‘zi insonni o‘zgartira olganida, reels ko‘rib ulg‘ayayotgan avlod allaqachon o‘zgarib ketgan bo‘lardi. Axir har kuni ularga muvaffaqiyat formulalari, intizom sirlari, boylik qonunlari va motivatsion nutqlar uzluksiz uzatilmoqda.
Agar bilimning o‘zi yetarli bo‘lganida, qanday boyish haqidagi kitoblarni o‘qiganlarning barchasi boyib ketgan bo‘lardi. Psixologiya haqidagi kitoblarni o‘qiganlar ruhiy sog‘lom, falsafa o‘qiganlar dono, din o‘qiganlar esa komil insonlarga aylangan bo‘lardi.
Agar bilimning o‘zi insonni harakatga keltira olganida, mening postlarimni o‘qigan odamlar ham allaqachon o‘zgarib ketgan bo‘lardi.
Lekin bunday emas.
Inson ko‘pincha haqiqatni biladi, lekin unga amal qilmaydi.
Chekish zarar ekanligini chekuvchidan ko‘ra yaxshi biladigan odam kam. Shunga qaramay u chekishda davom etadi. Dangasalikning oqibatlarini dangasa odamning o‘zi ham biladi. Shunga qaramay ertaga qoldirishda davom etadi. Ba’zan inson qilayotgan ishining xato ekanligini ham biladi, lekin baribir o‘sha yo‘ldan qaytmaydi.
Shunda savol tug‘iladi: agar bilim insonni o‘zgartirmasa, unda insonni nima o‘zgartiradi?
Menimcha, insonni bilim emas, boshidan kechirgan tajribasi o‘zgartiradi.
Ba’zan bitta muvaffaqiyatsizlik yuzta kitobdan kuchliroq ta’sir qiladi. Ba’zan bitta ayriliq butun boshli kutubxonadan ko‘proq narsani o‘rgatadi. Ba’zan esa inson yillar davomida eshitgan haqiqatini faqat boshiga kelgandan keyingina tushunadi.
Shuning uchun ham odamlar argumentlar bilan kam o‘zgaradi. Siz kimningdir qilayotgan ishini mutlaqo mantiqiy va inkor qilib bo‘lmaydigan dalillar bilan xato ekanligini isbotlab berishingiz mumkin. Lekin bu uning o‘zgarishini kafolatlamaydi. Chunki inson mantiq bilan emas, ko‘pincha ichki ehtiyojlari, qo‘rquvlari, odatlari va ehtiroslari bilan yashaydi.
Falsafada qadimdan ma’lum bir paradoks bor, ya’ni inson haqiqatni bilishi mumkin va shu bilan birga o’sha bilgan haqiqatga muvofiq yashamasligiyam mumkin.
Muammo bilimning yetishmasligida emas. Muammo insonning o‘zida. Ba’zan odamlar o‘zgarishni istamaydi. Ba’zan esa o‘zgarish uchun hali yetarlicha azob chekmagan bo‘ladi.
Shuning uchun insonni bilim emas, zarurat o‘zgartiradi. Og‘riq o‘zgartiradi. Yo‘qotish o‘zgartiradi. Hayotning o‘zi o‘zgartiradi. Qolgan hamma narsa esa ko‘pincha shunchaki biz bilgan ma’lumot bo‘lib qolaveradi.
@islom_nurmurod | 390 |
