"THE MPSC DECODED™" By Er Sudarshan

31 मे(राज्यसेवा) आणि 14 जून(Combined पूर्व) जे वाचलय तेच सारखं सारखं revise करा. नवीन material, नवीन नोट्स, नवीन लेक्चर्स, नवीन अकॅडमी, नवीन मास्तरांच्या नवीन ट्रिक्स, etc etc च्या नादी लागू नका. तुम्ही आतापर्यंत जे वाचलय, ज्या नोट्स काढल्या आहेत, highlight केल आहे, tests सोडवल्या असतील, pyq सोडवले असतील, @TheMpscDecoded च्या Swayam Pyq Facts, DNA Slides etc. जे काही केल असेल, त्यालाच revision द्या. सध्या नोट्स, लेक्चर्स, ट्रिक्स ची Tsunami आली आहे. आता sources चा problem नाहीये, आता “Source” हाच मोठा problem झाला आहे. परीक्षा जवळ आलेली असताना नवीन experiment करू नका. प्रत्येक मास्तर/क्लास वाला “स्वतःच किती भारी आहे” हेच सांगणार आहे . ह्यांच्या जाहिरात बाजी मध्ये तुमचा अभ्यास affect होवू देवू नका. जे तुमच्याकडे आहे ते enough आहे, जे तुम्ही already केल आहे ते सुद्धा enough आहे 31 मे आणि 14 जुन साठी . तेच तेच सारखं सारखं वाचा. जमल्यास टेलीग्राम uninstall करून टाका 14 जून पर्यंत. @Thempscdecoded

प्रवीण चव्हाण सरांनी यूपीएससी पूर्व परीक्षा (UPSC Prelims) पेपरच्या प्राथमिक निरीक्षणांवर आधारित केलेल्या मार्गदर्शनातील सर्व महत्त्वाचे मुद्दे. 👇 👇 १. यूपीएससी पेपरचे स्वरूप आणि 'पॅटर्न' (Nature of Paper & Pattern) * कोणताही पॅटर्न नसणे हाच पॅटर्न: यूपीएससीचा कोणताही ठराविक पॅटर्न नसतो ("No pattern is the pattern"), त्यामुळे कोणताही साचा डोळ्यासमोर ठेवून परीक्षेला सामोरे जाऊ नये. * संचित ज्ञानाला महत्त्व (Accumulated Knowledge): दैनंदिन वाचनातून आणि आजूबाजूच्या घडामोडींमधून जे ज्ञान साठते, त्यावर आधारित प्रश्नांचे प्रमाण जास्त होते. (उदा. युरोपियन युनियनचे सदस्य देश). * इतिहास आणि संस्कृती (History & Culture): इतिहासावर सुमारे २० प्रश्न (१/५ पेपर) विचारले गेले, त्यापैकी १२ प्रश्न भारताच्या कला आणि संस्कृतीशी (Indian Culture) संबंधित होते. * उपयोजित आणि संकल्पनात्मक प्रश्न (Applied & Conceptual Questions): पर्यावरण (Environment) आणि विज्ञान (Science) या विषयांचे प्रश्न उपयोजित स्वरूपाचे होते. प्रश्नांमध्ये संकल्पनांची स्पष्टता तपासली गेली. २. अभ्यासाची पद्धत आणि वाचन सामग्री (Study Methodology & Reading Material) * मूळ पुस्तकांचे वाचन (Core Books): बाजारातील तयार गाईड्स (Guides) किंवा नोट्स वाचण्यापेक्षा मूळ पुस्तके (उदा. NCERT, आर. एस. शर्मा, बिपन चंद्र) वाचण्यावर भर द्यावा. मूळ पुस्तकांमधूनच प्रश्नांच्या मुळापर्यंत जाता येते आणि सलगता समजते. * वर्तमानपत्रांचे नियमित वाचन (Newspaper Reading): वर्तमानपत्र नियमित वाचल्याने 'कॉमन सेन्स' आणि प्रशासकीय दृष्टिकोन विकसित होतो. केवळ चालू घडामोडींचे (Current Affairs) व्हिडिओ न बघता स्वतः पेपर वाचून त्यातून निष्कर्ष काढायला शिकावे. * वाचनाचा वेग आणि आकलन (Reading Speed & Comprehension): पेपरमध्ये लांबलचक परिच्छेद (Paragraphs) आणि केस स्टडी आधारित प्रश्न (उदा. मिस्टर एक्स, सिव्हिल सर्वंट्सचे निर्णय) विचारले गेले आहेत. हे सोडवण्यासाठी वाचनाचा वेग जास्त असणे आणि वेगात आकलन करून निर्णय घेता येणे अत्यंत आवश्यक आहे. ३. विद्यार्थ्यांचा दृष्टिकोन आणि रणनीती (Mindset & Strategy) * कटऑफचा विचार न करता 'टॉपर्स'सारखा विचार करा: केवळ कटऑफ (उदा. ९२ मार्क्स) पार करण्याचा विचार करण्यापेक्षा, देशात सर्वाधिक मार्क्स (उदा. १३५ ते १५८ मार्क्स) मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या रांगेत कसे जाता येईल, याचे उच्च ध्येय ठेवा. * कोणताही घटक वगळू नका: अभ्यासाची सर्वसमावेशकता (Comprehensiveness) महत्त्वाची आहे. बाजारातील ट्रेंडला बळी पडून कोणतेही क्षेत्र वगळू नका. (उदा. काहींनी मध्ययुगीन इतिहास वगळला होता, पण त्यावर प्रश्न आले). * एलिमिनेशन पद्धत (Elimination Method): ज्ञानाच्या आणि तर्काच्या जोरावर चुकीचे पर्याय वगळण्याची क्षमता विकसित करा. पण ही क्षमता केवळ शॉर्टकट्सने येत नाही, तर सखोल वाचनातून येते. ४. वेळेचे नियोजन आणि 'प्री-मेन्स-प्री' मॉडेल (Time Management) * डिसेंबरपर्यंत केवळ पूर्व परीक्षेची वाट न पाहता, पूर्व-मुख्य-पूर्व (Pre-Mains-Pre) अशी साखळी पाळावी. * पूर्व आणि मुख्य परीक्षेचा अभ्यास एकत्रित असावा. सुरुवातीचे चार महिने पूर्व परीक्षेसाठी, त्यानंतरचे चार महिने मुख्य परीक्षेसाठी आणि पुन्हा परीक्षेच्या आधीचे काही महिने पूर्व परीक्षेसाठी द्यावेत. * बाजाराच्या चुकीच्या ट्रेंडला बळी पडून अभ्यास उशिरा सुरू करू नये. ५. सरांनी सांगितलेले ९ प्रमुख निष्कर्ष आणि विद्यार्थ्यांसाठी कृती योजना (9 Key Takeaways) 1. दैनिक वर्तमानपत्रांचे वाचन: रोज वर्तमानपत्र काळजीपूर्वक आणि समजून घेऊन वाचावे. 2. NCERT आणि मूलभूत पुस्तके: बेसिक NCERT पुस्तकांचा अभ्यास अत्यंत सखोल असावा. 3. निष्कर्ष काढण्याची सवय: पेपर वाचताना इन्फरन्स (Inferences) किंवा निष्कर्ष काढण्याची सवय लावावी. 4. प्रश्न सोडवण्याचा सराव: जास्तीत जास्त प्रश्न वेळेत सोडवण्याचा नियमित आणि सातत्यपूर्ण सराव असावा. 5. अभ्यासाचे तत्काळ नियोजन: 'पूर्व-मुख्य-पूर्व' (Pre-Mains-Pre) या नियोजनानुसार अभ्यासाला त्वरित सुरुवात करावी. 6. 'नो पॅटर्न' लक्षात ठेवा: यूपीएससीचा कोणताही ठराविक पॅटर्न नसतो, हे कायम ध्यानात ठेवून अभ्यास करावा. 7. स्वतःच्या चुकांचे विश्लेषण: पेपर सोडवताना आपल्या नेमक्या काय चुका झाल्या आणि आपला दृष्टिकोन कुठे चुकला, याचे स्वतः विश्लेषण करावे. 8. कठोर मेहनत (Rigor): अभ्यासात सातत्य, कठोरता आणि सखोलता (Rigor) असली पाहिजे. यश मिळेपर्यंत थांबण्याची वृत्ती नसावी. 9. सर्वसमावेशक अभ्यास: अभ्यासात सर्वसमावेशकता (Comprehensiveness) असावी, मोजकेच किंवा सिलेक्टिव्ह करण्याकडे कल नसावा. Video Link https://www.youtube.com/live/xCbNv1SMCVU?si=uVhDhsP5m-UwdOMj Telegram Channel https://t.me/margeeupscmpsc

#prelims :: Feeling anxious, worried, or overwhelmed by the syllabus? Please reach out to me @drvikassubhedar. I'm just a call or message away. Who knows—one call could change everything. I'm here to help you see your strengths. ✅

🪳

Mpsc चे सचिव Mahendra Harpalkar सर यांच्या आजच्या मुलाखती मधील मुद्दे . 👇 👇 ऑप्टिंग आऊट' (Opting Out) चा पर्याय रद्द: महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाने (MPSC) १३ मे २०२६ रोजी एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला असून, सर्व भरती प्रक्रियांमधील 'ऑप्टिंग आऊट'चा पर्याय रद्द केला आहे. पूर्वी उमेदवार अनेक पदांसाठी निवडले गेल्यावर किंवा आधीच नोकरीत असल्यास त्यांना पद नाकारण्याचा (Opting out) पर्याय दिला जायचा. पण अनेक विद्यार्थी याचा योग्य वापर करत नव्हते. आता हा पर्याय रद्द केल्यामुळे जर निवड झालेला उमेदवार रुजू झाला नाही, तर ती जागा रिक्त राहणार नाही आणि त्याऐवजी 'प्रतीक्षा यादी'मधील (Waitlist) उमेदवारांना संधी दिली जाईल. २. प्रतीक्षा यादी (Waitlist) आणि पसंतीक्रम: सिंगल केडर (Single Cadre) म्हणजेच एकल संवर्ग पदांसाठी प्रतीक्षा यादी लागू असणार आहे. जर एखादा उमेदवार एका पदावर रुजू झाला आणि त्याने इतर पदांवर हक्क सोडला, तर त्या रिक्त जागांवर प्रतीक्षा यादीतील खालच्या उमेदवारांना नोकरी मिळण्याची संधी उपलब्ध होईल. बहुसंवर्गीय (Multi Cadre - जसे राज्यसेवा) परीक्षांसाठी मात्र तांत्रिक आणि कायदेशीर कारणांमुळे पूर्वीप्रमाणेच प्रतीक्षा यादी नसेल. ३. प्रलंबित परीक्षा आणि पुढील वेळापत्रक (Roadmap): सध्या विविध कारणांमुळे आयोगाकडे जवळपास ७,००० पदांच्या परीक्षा आणि पुढील टप्पे प्रलंबित आहेत. हा सर्व 'बॅकलॉग' येत्या ६ महिन्यांत पूर्ण करण्याचे आयोगाचे नियोजन आहे. यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून परीक्षा प्रक्रिया अधिक वेगवान केली जाणार आहे. सर्वसाधारणपणे पूर्व आणि मुख्य परीक्षा असलेल्या प्रक्रियेचा निकाल ६ महिन्यांत, तर मुलाखत असलेल्या प्रक्रियेची शिफारस ९ महिन्यांत पूर्ण करण्याचे आयोगाचे ध्येय आहे. ४. कागदपत्रांची पडताळणी आणि पारदर्शकता (DigiLocker): बोगस उमेदवारांना (उदा. बनावट प्रमाणपत्रे जोडणारे) रोखण्यासाठी आयोगाने आता फॉर्म भरताना 'डीजी लॉकर' (DigiLocker) ची सुविधा जोडली आहे. यामुळे कागदपत्रांची तपासणी वेगाने होईल, वेळ वाचेल आणि अपात्र उमेदवार सुरुवातीलाच भरती प्रक्रियेतून बाहेर काढले जातील. ५. मेगा भरती आणि उमेदवारांना आवाहन: आगामी 'मेगा भरती' पूर्णपणे पारदर्शक आणि ठरलेल्या कालमर्यादेत पूर्ण करण्यासाठी आयोग प्रयत्नशील आहे. उमेदवारांनी कोणत्याही भूलथापांना किंवा अफवांवर विश्वास न ठेवता फक्त अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे. काही शंका किंवा तक्रार असल्यास थेट आयोगाच्या हेल्पलाईनशी संपर्क साधावा. थोडक्यात सांगायचे तर: "MPSC ने विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी 'ऑप्टिंग आऊट' पद्धत कायमची बंद केली आहे, ज्यामुळे आता जागा रिक्त राहणार नाहीत आणि प्रतीक्षा यादीतील गरजू विद्यार्थ्यांना न्याय मिळेल. तसेच, रखडलेल्या ७,००० जागांची भरती येत्या ६ महिन्यांत वेगाने आणि पारदर्शकपणे पूर्ण करण्याचे आयोगाचे ठाम नियोजन आहे." @Thempscdecoded

१. नवा नियम नेमका काय आहे? सवलत घेतली तर 'ओपन' मधून नोकरी नाही: जर एखाद्या आरक्षित प्रवर्गातील (Reserved Category - उदा. OBC, SC, ST, मराठा समाज इत्यादी) उमेदवाराने नोकरीचा फॉर्म भरताना आरक्षणाच्या कोणत्याही सवलतीचा फायदा घेतला, तर त्याला आता खुल्या प्रवर्गातील (Open Category) जागेवर हक्क सांगता येणार नाही. त्याची निवड फक्त त्याच्याच राखीव प्रवर्गातील जागेवर होईल. पूर्वी असे व्हायचे की, जर आरक्षित प्रवर्गातील विद्यार्थ्याला जास्त गुण (Marks) मिळाले, तर त्याला गुणवत्तेच्या (Merit) आधारावर 'ओपन' मधून जागा मिळत असे. पण आता सवलत घेतल्यास तसे होणार नाही. २. कोणत्या सवलती घेतल्यावर हा नियम लागू होईल? जर उमेदवाराने खालीलपैकी कोणतीही एक जरी सवलत घेतली असेल, तर त्याला ओपन प्रवर्गातून जागा मिळणार नाही: वयातील सवलत: वाढीव वयोमर्यादेचा फायदा घेतला असल्यास. (उदा. ओपनसाठी ३८ वर्षे आणि आरक्षितसाठी ४३ वर्षे मर्यादा असेल व उमेदवाराने वाढीव वयाचा फायदा घेतला असेल). गुणांची सवलत: पास होण्यासाठी किंवा पात्र ठरण्यासाठी कमी गुणांची सवलत घेतली असेल. संधींची सवलत (Attempts): परीक्षेत बसण्यासाठी जास्त प्रयत्नांची सवलत घेतली असेल. ३. आरक्षित उमेदवाराला 'ओपन' मधून जागा कधी मिळू शकते? जर एखाद्या आरक्षित प्रवर्गातील विद्यार्थ्याला 'ओपन' मधून जागा हवी असेल, तर त्याने फॉर्म भरताना कोणतीही सवलत (वय किंवा गुण) घेतलेली नसावी. त्याने ओपन प्रवर्गाच्या सर्व अटी पूर्ण केलेल्या असतील, तरच त्याला जास्त गुण मिळाल्यास खुल्या प्रवर्गातून नोकरी मिळू शकते. ४. सरकारने हा निर्णय का घेतला? आरक्षणाच्या अस्पष्ट नियमांवरून भरती प्रक्रिया वारंवार न्यायालयात (Court) अडकते. ही कायदेशीर गुंतागुंत टाळण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला आहे. हा नवा नियम केंद्र सरकार आणि गुजरात राज्याच्या धोरणांवर आधारित आहे. ५. याचा परिणाम कोठे होईल? महाराष्ट्र सरकारच्या आगामी पोलीस भरती, शिक्षक भरती (पवित्र पोर्टल), MPSC आणि इतर सर्व सरकारी स्पर्धा परीक्षांवर या नव्या नियमाचा मोठा परिणाम होईल. ६. सर्वोच्च न्यायालयाचे यासंबंधीचे अलीकडील निकाल (Supreme Court Judgements): या विषयावर सर्वोच्च न्यायालयाने अलीकडेच काही महत्त्वाचे निकाल दिले आहेत (उदा. युनियन ऑफ इंडिया विरुद्ध सजीब रॉय - २०२५ आणि राजस्थान उच्च न्यायालय प्रकरण - २०२५), ज्यांचा आधार घेऊनच हा नवा नियम बनवला गेला आहे: सवलत घेतल्यास 'ओपन'मधून हक्क नाही: सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, जर एखाद्या आरक्षित उमेदवाराने वयाची सवलत (Age Relaxation) किंवा इतर कोणतीही सवलत घेतली असेल, तर तो खुल्या प्रवर्गातील जागेवर आपोआप दावा करू शकत नाही. त्याला त्याच्या राखीव प्रवर्गातच जागा मिळेल. 'ओपन' हा कोणताही कोटा नाही: न्यायालयाने हेही स्पष्ट केले की 'ओपन' किंवा 'जनरल' हा वेगळा राखीव कोटा नसून ती एक खुली गुणवत्ता यादी (Open Merit List) आहे. समान निकष आवश्यक: जर आरक्षित प्रवर्गातील विद्यार्थ्याला 'ओपन' मधून जागा मिळवायची असेल, तर त्याने 'ओपन'च्या विद्यार्थ्यांप्रमाणेच आणि कोणत्याही सवलतीशिवाय सर्व निकष पार करणे आवश्यक आहे. थोडक्यात सांगायचे तर: "जर तुम्ही सरकारी नोकरीसाठी फॉर्म भरताना आरक्षणाचा कोणताही एक फायदा (उदा. गुण किंवा वयाची सवलत) घेतला, तर तुम्हाला तुमच्याच कॅटेगरीमध्ये नोकरी मिळेल. कितीही जास्त मार्क्स मिळाले तरी तुम्हाला 'ओपन' कॅटेगरीमध्ये जाता येणार नाही." @Thempscdecoded Imp note : "परीक्षा फी सवलत" ही बाब वगळून..

"परीक्षा फी सवलत" ही बाब वगळून 👆👆

१. नवा नियम नेमका काय आहे? सवलत घेतली तर 'ओपन' मधून नोकरी नाही: जर एखाद्या आरक्षित प्रवर्गातील (Reserved Category - उदा. OBC, SC, ST, मराठा समाज इत्यादी) उमेदवाराने नोकरीचा फॉर्म भरताना आरक्षणाच्या कोणत्याही सवलतीचा फायदा घेतला, तर त्याला आता खुल्या प्रवर्गातील (Open Category) जागेवर हक्क सांगता येणार नाही. त्याची निवड फक्त त्याच्याच राखीव प्रवर्गातील जागेवर होईल. पूर्वी असे व्हायचे की, जर आरक्षित प्रवर्गातील विद्यार्थ्याला जास्त गुण (Marks) मिळाले, तर त्याला गुणवत्तेच्या (Merit) आधारावर 'ओपन' मधून जागा मिळत असे. पण आता सवलत घेतल्यास तसे होणार नाही. २. कोणत्या सवलती घेतल्यावर हा नियम लागू होईल? जर उमेदवाराने खालीलपैकी कोणतीही एक जरी सवलत घेतली असेल, तर त्याला ओपन प्रवर्गातून जागा मिळणार नाही: वयातील सवलत: वाढीव वयोमर्यादेचा फायदा घेतला असल्यास. (उदा. ओपनसाठी ३८ वर्षे आणि आरक्षितसाठी ४३ वर्षे मर्यादा असेल व उमेदवाराने वाढीव वयाचा फायदा घेतला असेल). फी मधील सवलत: परीक्षेचा फॉर्म भरताना ओपन प्रवर्गापेक्षा कमी परीक्षा शुल्क (Fee) भरले असेल. गुणांची सवलत: पास होण्यासाठी किंवा पात्र ठरण्यासाठी कमी गुणांची सवलत घेतली असेल. संधींची सवलत (Attempts): परीक्षेत बसण्यासाठी जास्त प्रयत्नांची सवलत घेतली असेल. ३. आरक्षित उमेदवाराला 'ओपन' मधून जागा कधी मिळू शकते? जर एखाद्या आरक्षित प्रवर्गातील विद्यार्थ्याला 'ओपन' मधून जागा हवी असेल, तर त्याने फॉर्म भरताना कोणतीही सवलत (वय, फी किंवा गुण) घेतलेली नसावी. त्याने ओपन प्रवर्गाच्या सर्व अटी पूर्ण केलेल्या असतील, तरच त्याला जास्त गुण मिळाल्यास खुल्या प्रवर्गातून नोकरी मिळू शकते. ४. सरकारने हा निर्णय का घेतला? आरक्षणाच्या अस्पष्ट नियमांवरून भरती प्रक्रिया वारंवार न्यायालयात (Court) अडकते. ही कायदेशीर गुंतागुंत टाळण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला आहे. हा नवा नियम केंद्र सरकार आणि गुजरात राज्याच्या धोरणांवर आधारित आहे. ५. याचा परिणाम कोठे होईल? महाराष्ट्र सरकारच्या आगामी पोलीस भरती, शिक्षक भरती (पवित्र पोर्टल), MPSC आणि इतर सर्व सरकारी स्पर्धा परीक्षांवर या नव्या नियमाचा मोठा परिणाम होईल. ६. सर्वोच्च न्यायालयाचे यासंबंधीचे अलीकडील निकाल (Supreme Court Judgements): या विषयावर सर्वोच्च न्यायालयाने अलीकडेच काही महत्त्वाचे निकाल दिले आहेत (उदा. युनियन ऑफ इंडिया विरुद्ध सजीब रॉय - २०२५ आणि राजस्थान उच्च न्यायालय प्रकरण - २०२५), ज्यांचा आधार घेऊनच हा नवा नियम बनवला गेला आहे: सवलत घेतल्यास 'ओपन'मधून हक्क नाही: सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, जर एखाद्या आरक्षित उमेदवाराने वयाची सवलत (Age Relaxation) किंवा इतर कोणतीही सवलत घेतली असेल, तर तो खुल्या प्रवर्गातील जागेवर आपोआप दावा करू शकत नाही. त्याला त्याच्या राखीव प्रवर्गातच जागा मिळेल. 'ओपन' हा कोणताही कोटा नाही: न्यायालयाने हेही स्पष्ट केले की 'ओपन' किंवा 'जनरल' हा वेगळा राखीव कोटा नसून ती एक खुली गुणवत्ता यादी (Open Merit List) आहे. समान निकष आवश्यक: जर आरक्षित प्रवर्गातील विद्यार्थ्याला 'ओपन' मधून जागा मिळवायची असेल, तर त्याने 'ओपन'च्या विद्यार्थ्यांप्रमाणेच आणि कोणत्याही सवलतीशिवाय सर्व निकष पार करणे आवश्यक आहे. थोडक्यात सांगायचे तर: "जर तुम्ही सरकारी नोकरीसाठी फॉर्म भरताना आरक्षणाचा कोणताही एक फायदा (उदा. फी कमी भरणे किंवा वयाची सवलत) घेतला, तर तुम्हाला तुमच्याच कॅटेगरीमध्ये नोकरी मिळेल. कितीही जास्त मार्क्स मिळाले तरी तुम्हाला 'ओपन' कॅटेगरीमध्ये जाता येणार नाही." @Thempscdecoded