APPSC Daily Current updates.

#​"Sometimes, it is better to let go than to hold on." కొన్ని సార్లు పట్టుకోవడం కంటే వదిలేయడమే మంచిది. https://www.instagram.com/reel/DamG-OUsBAt/?igsh=MWt5NGpoYzEyNmcwMQ==

సరైన సమాధానం: (C) ఈజీ కనెక్ట్ (Easy Connect) ​వారణాసి నుండి భారతదేశపు మొట్టమొదటి హబ్-అండ్-స్పోక్ (hub-and-spoke) అంతర్జాతీయ విమానయాన సేవ 'ఈజీ కనెక్ట్'ను ఎయిర్ ఇండియా ప్రారంభించింది. ఇది ప్రయాణికులు తమ చెక్-ఇన్, ఇమ్మిగ్రేషన్ మరియు కస్టమ్స్ ఫార్మాలిటీలను బయలుదేరే విమానాశ్రయం (origin airport) లోనే పూర్తి చేసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. దీనివల్ల ప్రయాణ మధ్యలో (transit) మళ్లీ మళ్లీ తనిఖీలు చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉండదు, ఫలితంగా అంతర్జాతీయ ప్రయాణం మరింత వేగంగా మరియు సులభంగా మారుతుంది

Easy connect

Hi

భారత న్యాయవ్యవస్థ చరిత్రలో రిట్ పిటిషన్ల పరిధిని, పౌరుల హక్కులను నిర్వచించిన కొన్ని అత్యంత ముఖ్యమైన ల్యాండ్‌మార్క్ సుప్రీంకోర్టు కేసులు (Landmark Judgments) ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఈ కేసులు రిట్ అధికారాలను మరింత బలోపేతం చేశాయి. ​⚖️ రిట్ పిటిషన్లపై కీలక సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ​1. ఎల్. చంద్ర కుమార్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1997) ​ఏ రిట్‌కు సంబంధించినది: ఆర్టికల్ 32, 226 (రిట్ పరిధి) ​కేసు ప్రాధాన్యత: సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టులకు ఉన్న రిట్ అధికారాలు (Writ Jurisdiction) రాజ్యాంగం యొక్క "మౌలిక స్వరూపం" (Basic Structure) లో భాగమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ​తీర్పు: పార్లమెంటు రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా కూడా కోర్టులకు ఉన్న రిట్ జారీ చేసే అధికారాలను రద్దు చేయలేదని లేదా తగ్గించలేదని కోర్టు తేల్చి చెప్పింది. ​2. ఏ.డి.ఎమ్. జబల్‌పూర్ వర్సెస్ శివకాంత్ శుక్లా (1976) – (Habeas Corpus Case) ​ఏ రిట్‌కు సంబంధించినది: హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus) ​కేసు ప్రాధాన్యత: దీనిని భారత న్యాయ చరిత్రలో ఒక 'నల్లటి చుక్క' గా భావిస్తారు. ఎమర్జెన్సీ (అత్యవసర పరిస్థితి) సమయంలో పౌరుల హక్కులపై జరిగిన విచారణ ఇది. ​తీర్పు: ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ప్రభుత్వం ఒక వ్యక్తిని చట్టవిరుద్ధంగా నిర్బంధించినా, ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) రద్దవుతుంది కాబట్టి 'హేబియస్ కార్పస్' రిట్ వేయడానికి వీల్లేదని అప్పట్లో కోర్టు తీర్పునిచ్చింది. (అయితే, తర్వాత కాలంలో 44వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా మరియు తదుపరి తీర్పుల ద్వారా ఈ తప్పును సరిదిద్దారు. ఎమర్జెన్సీలో కూడా ఆర్టికల్ 21 రద్దు కాదని, హేబియస్ కార్పస్ వేయవచ్చని స్పష్టం చేశారు). ​3. భీమ్ సింగ్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ (1985) ​ఏ రిట్‌కు సంబంధించినది: హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus) ​కేసు ప్రాధాన్యత: ఒక ఎమ్మెల్యేను పోలీసులు అక్రమంగా నిర్బంధించి, అసెంబ్లీకి వెళ్లకుండా ఆపినప్పుడు జరిగిన కేసు ఇది. ​తీర్పు: ఒక వ్యక్తిని చట్టవిరుద్ధంగా బంధిస్తే కేవలం విడుదల చేయడమే కాదు, వారి ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘించినందుకు గాను ప్రభుత్వమే సదరు వ్యక్తికి నష్టపరిహారం (Monetary Compensation) చెల్లించాలని సుప్రీంకోర్టు సంచలన తీర్పు ఇచ్చింది. ​4. అండీ ముక్త సద్గురు వర్సెస్ వి.ఆర్. రుదాని (1989) ​ఏ రిట్‌కు సంబంధించినది: మాండమస్ (Mandamus) ​కేసు ప్రాధాన్యత: మాండమస్ రిట్‌ను కేవలం ప్రభుత్వ ఉద్యోగులపైనే కాకుండా ఎవరిపై వేయవచ్చో ఈ కేసు స్పష్టం చేసింది. ​తీర్పు: ఒక సంస్థ పూర్తిగా ప్రభుత్వానిది కాకపోయినా... అది సమాజానికి లేదా పౌరులకు "పబ్లిక్ డ్యూటీ" (ప్రజా విధి/సేవ) అందిస్తున్నట్లయితే (ఉదాహరణకు విద్యా సంస్థలు, కాలేజీలు), వాటిపై కూడా మాండమస్ రిట్ జారీ చేయవచ్చని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. ​5. హరి విష్ణు కామత్ వర్సెస్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఇషాక్ (1955) ​ఏ రిట్‌కు సంబంధించినది: ప్రొహిబిషన్ మరియు సెర్షియోరరి (Prohibition & Certiorari) ​కేసు ప్రాధాన్యత: ఈ రెండు రిట్ల మధ్య ఉన్న స్పష్టమైన తేడాలను, దిగువ కోర్టులపై వీటిని ఎప్పుడు వాడాలో ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు వివరించింది. ​తీర్పు: దిగువ కోర్టు లేదా ట్రైబ్యునల్ కేసును విచారిస్తున్నంత కాలం 'ప్రొహిబిషన్' వేయాలని, ఒకవేళ అది తప్పుడు తీర్పు ఇచ్చేసి ఉంటే ఆ తీర్పు రికార్డులను రద్దు చేయడానికి 'సెర్షియోరరి' వాడాలని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ​6. శోభ వర్సెస్ ముత్తూట్ ఫైనాన్స్ లిమిటెడ్ (2025) ​ఏ రిట్‌కు సంబంధించినది: రిట్ పరిధి (Writ against Private Entities) ​కేసు ప్రాధాన్యత: ప్రైవేట్ కంపెనీలు లేదా నాన్-బ్యాంకింగ్ ఫైనాన్షియల్ కంపెనీల (NBFCs) పై రిట్ పిటిషన్లు వేయవచ్చా అనే అంశంపై సుప్రీంకోర్టు స్పష్టత ఇచ్చింది. ​తీర్పు: కేవలం ఆర్‌బీఐ (RBI) నిబంధనల పరిధిలో ఉన్నంత మాత్రాన ప్రైవేట్ బ్యాంకులు లేదా ఫైనాన్స్ కంపెనీలు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 12 కింద "ప్రభుత్వం/స్టేట్" అవ్వవని, అవి ప్రజా విధులను (Public functions) నిర్వహించవు కాబట్టి వాటిపై నేరుగా రిట్ పిటిషన్లు చెల్లవని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

💡 ముఖ్యమైన తేడాలు - సులభంగా గుర్తుపెట్టుకోండి ​🔍 ప్రొహిబిషన్ Vs సెర్షియోరరి (కన్ఫ్యూజ్ అవ్వకండి!): ​ప్రొహిబిషన్ (Prohibition): తప్పు జరగకుండా ముందే ఆపడం (Preventive). కేసు ఇంకా నడుస్తున్నప్పుడే విచారణను నిలిపివేయడం. ​సెర్షియోరరి (Certiorari): తప్పు జరిగిన తర్వాత సరిదిద్దడం (Cure). దిగువ కోర్టు తప్పుడు తీర్పు ఇచ్చేసాక, ఆ తీర్పును రద్దు చేయడం. ​📌 కీలక పాయింట్ (Exam Tip): సుప్రీంకోర్టు కంటే హైకోర్టుకే రిట్లు జారీ చేసే అధికారం ఎక్కువ (Wider Jurisdiction). ఎందుకంటే సుప్రీంకోర్టు కేవలం ప్రాథమిక హక్కుల కోసమే రిట్లు ఇస్తుంది, కానీ హైకోర్టు సాధారణ చట్టపరమైన హక్కుల కోసం కూడా రిట్లను జారీ చేయగలదు.

రిట్ పేరు (Writ Name)లాటిన్ అర్థం (Literal Meaning)ఎప్పుడు/ఎవరిపై జారీ చేస్తారు? (When is it used?) 1. హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus)వ్యక్తిని కోర్టు ముందు ప్రవేశపెట్టండిపోలీసులు లేదా ఎవరైనా ఒక వ్యక్తిని చట్టవిరుద్ధంగా బంధించినప్పుడు (Illegal Detention). 2. మాండమస్ (Mandamus)మేము ఆజ్ఞాపిస్తున్నాముప్రభుత్వ అధికారి లేదా సంస్థ తమ చట్టపరమైన విధులను (Duties) నిర్వహించనప్పుడు. 3. ప్రొహిబిషన్ (Prohibition)నిషేధించడం / నిలిపివేయడందిగువ కోర్టులు తమ పరిధి దాటి కేసును విచారిస్తున్నప్పుడు (విచారణ దశలో ఉన్నప్పుడు). 4. సెర్షియోరరి (Certiorari)పూర్తిగా తెలుసుకోవడం / ధృవీకరించడందిగువ కోర్టులు పరిధి దాటి ఇప్పటికే ఇచ్చిన తీర్పును రద్దు (Quash) చేయడానికి. 5. కో-వారెంటో (Quo-Warranto)ఏ అధికారంతో లేదా ఏ హక్కుతో?అర్హత లేకుండా ఎవరైనా ప్రభుత్వ పదవిని (Public Office) దక్కించుకున్నప్పుడు.

​🏛️ భారత రాజ్యాంగం - రిట్ పిటిషన్లు (Writ Petitions) ​భారత పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులను రక్షించడానికి అత్యున్నత న్యాయస్థానాలు 5 రకాల రిట్లను జారీ చేస్తాయి. ​సుప్రీంకోర్టు: ఆర్టికల్ 32 ద్వారా (కేవలం ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు మాత్రమే) ​హైకోర్టు: ఆర్టికల్ 226 ద్వారా (ప్రాథమిక హక్కులతో పాటు ఇతర చట్టపరమైన సమస్యలకు కూడా)

=> ఒక వ్యక్తిని పోలీసులు అరెస్ట్ చేస్తే, 24 గంటల లోపు కోర్టులో హాజరుపరచాలి. *భారత రాజ్యాంగం (Article 22(2)) మరియు క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ (CrPC Section 57)* ప్రకారం, అరెస్టు చేసిన ఏ వ్యక్తినైనా 24 గంటల లోపు కోర్టులో (మేజిస్ట్రేట్ ముందు) హాజరుపరచాలి. ఈ 24 గంటల సమయం అనేది పట్టుబడిన సమయం నుంచి లెక్కించబడుతుంది మరియు ప్రయాణానికి పట్టిన సమయం ఇందులో కలవదు. మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి లేకుండా 24 గంటల కంటే ఎక్కువ సమయం పోలీసు కస్టడీలో ఉంచడం చట్టవిరుద్ధం. => 24 గంటల లోపు పోలీసులు నిందితుడిని కోర్టులో హాజరుపరిచి, దర్యాప్తు పూర్తి కాలేదనే కారణం చూపి మరింత కస్టడీని కోరవచ్చు. అప్పుడు మేజిస్ట్రేట్ తదుపరి విచారణ కోసం జ్యుడీషియల్ లేదా పోలీస్ రిమాండ్‌ను మంజూరు చేస్తారు. అరెస్టు చేసిన వెంటనే తమ కుటుంబ సభ్యులకు లేదా స్నేహితులకు సమాచారం ఇచ్చే హక్కు, మరియు తమకు నచ్చిన లాయర్‌ను సంప్రదించుకునే హక్కు నిందితుడికి ఉంటాయి. => *హెబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus)* అనేది చట్టవిరుద్ధంగా లేదా అక్రమంగా నిర్బంధించబడిన వ్యక్తికి స్వేచ్ఛను ప్రసాదించే ఒక అత్యవసరమైన న్యాయస్థాన ఆదేశం (రిట్). దీని లాటిన్ అర్థం *"శరీరాన్ని కలిగి ఉండటం"*. ఈ రిట్ ద్వారా, నిర్బంధంలో ఉన్న వ్యక్తిని 24 గంటలలోపు కోర్టు ముందు హాజరుపరచాలని మరియు ఆ నిర్బంధం చట్టబద్ధమో కాదో నిరూపించాలని న్యాయస్థానం పోలీసులను లేదా అధికారాన్ని ఆదేశిస్తుంది. => విశాఖపట్నంలో ప్రభుత్వ రంగంలో ఒక పెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాన్ని (స్టీల్ ప్లాంట్) ఏర్పాటు చేయాలని కోరుతూ 1960ల కాలంలో ఆంధ్ర ప్రజలు *"విశాఖ ఉక్కు– ఆంధ్రుల హక్కు"* అనే నినాదంతో పెద్ద ఎత్తున పోరాటాన్ని చేశారు. => కేంద్ర ప్రభుత్వం విశాఖలో ఉక్కు పరిశ్రమ ఏర్పాటుకు వెనకాడుతున్న సమయంలో, ఆంధ్రులకు రావలసిన న్యాయమైన హక్కు కోసం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రజలు ఏకమయ్యారు. 1966 అక్టోబరు 15న *టి. అమృతరావు* విశాఖపట్నం కలెక్టర్ కార్యాలయం ముందు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించడంతో ఈ ఉద్యమం ఉధృతంగా మారింది. ఈ ఉద్యమాన్ని అప్పటి ప్రముఖ నాయకుడు *తెన్నేటి విశ్వనాథం* ముందుండి నడిపించారు. టి. అమృతరావు, ప్రత్తి శేషయ్య వంటి నాయకులు ఇందులో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ ఉద్యమ సమయంలో జరిగిన పోలీసు కాల్పులు, గొడవల్లో దాదాపు 32 మంది యువకులు, విద్యార్థులు తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. దాదాపు 68 గ్రామాల ప్రజలు సుమారు 20,000 ఎకరాల తమ సొంత భూములను ఈ కర్మాగారం కోసం ప్రభుత్వానికి ఇచ్చారు. => ప్రజల తిరుగుబాటుకు, త్యాగాలకు లొంగి అప్పటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ 1967 ఏప్రిల్ 10న పార్లమెంటులో విశాఖకు ఉక్కు కర్మాగారాన్ని మంజూరు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. జనవరి 20, 1971 న ఇందిరా గాంధీ ఈ ప్రాజెక్టుకు శంకుస్థాపన చేశారు. విశాఖపట్నం స్టీల్ ప్లాంట్ (విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం) అధికారికంగా *ఫిబ్రవరి 18, 1982న Rashtriya Ispat Nigam Limited (RINL)* గా ఏర్పడింది. ఆ తర్వాత అనేక సంవత్సరాల నిర్మాణ పనుల అనంతరం, 1990 మార్చి 20న మొదటి బ్లాస్ట్ ఫర్నెస్ ప్రారంభమై, విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం దేశానికి అంకితం చేయబడింది.

సింగపూర్ (క్రాస్-బోర్డర్ బదిలీల కోసం పేనౌ (PayNow) తో అనుసంధానించబడింది) ​యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) (ప్రధాన వ్యాపార కేంద్రాలు మరియు ఎక్స్ఛేంజ్ నెట్‌వర్క్‌లలో ఆమోదించబడుతుంది) ​ఫ్రాన్స్ (లైరా (Lyra) భాగస్వామ్యం ద్వారా ఐఫెల్ టవర్ మరియు ఎంపిక చేసిన వ్యాపార సంస్థల బుకింగ్‌ల కోసం ఆమోదించబడుతుంది) ​మారిషస్ ​నేపాల్ (నేషనల్ పేమెంట్ ఇంటర్‌ఫేస్‌తో అనుసంధానించబడింది) ​భూటాన్ ​ఖతార్ (లులు హైపర్‌మార్కెట్ వంటి ప్రధాన రిటైల్ నెట్‌వర్క్‌లలో అందుబాటులో ఉంది) ​శ్రీలంక ​కాంబోడియా (ఆక్లెడా (ACLEDA) బ్యాంక్ భాగస్వామ్యంతో అందుబాటులోకి వచ్చింది)