دقایق زبانی

چند نکته دربارهٔ zest و zester: طبق داده‌های هوش مصنوعی ۱) همهٔ انواع زست‌ها درصدی از تلخی دارند؛ ۲) مهم‌ترین علت استفاده از زست‌ها رایحهٔ دلنشین آن‌ها است؛ ۳) بیشتر زست‌ها طعمشان ترش هم هست. ۴) بیشتر زست‌ها ترش هم هستند؛ ۵) به لایهٔ رنگی پوست، نه همهٔ پوست، زست می‌گویند. وسیله‌ای که در تصویری برای گرفتن زست استفاده می‌شود زستر نام دارد.

برای قرار دادن گزینه در نظرسنجی، باید ده گزینه بشوند. دوستان لطفاً دربارهٔ گزینه‌های نه‌چندان درخور بنویسند. پوست‌مزه پوست‌مَز —> مَز (از مزیدن) پوستیزه —> پوست + ــ‌یزه پوست‌چاش رَندیزه —> رَند (از رَندیدن) + ــ‌یزه رَندمَزه رندمَز رندچاش مزپوست ترش‌پوس ریزرند پوسرند، مزرند، مزتراش رندریزه، پوستار پوس‌رنده پوستک پوس‌ریز، پوسمان میووست (میوه‌پوست) خوش‌بوست (خوش‌بو + پوست)، پوست‌خوش، پوس‌خوش پوسترنج تراشه

غ

اسم این غذای خوشمزهٔ شمالی‌ها واویشکا است. ریشه‌شناسی: برخی واژهٔ «واویشکا» را واژه‌ای گیلکی دانسته‌اند و آن را مرتبط با «واویشتن» به معنای سرخ کردن می‌دانند. گفتنی است در برخی از مناطق شمال، اسم بومی «بیج‌بیج» هم برای آن دیده می‌شود. برخی واژهٔ «واویشکا» را واژه‌ای روسی دانسته‌اند و آن را تغییریافتهٔ «واویشتکا» (به معنای گوشت سرخ‌شده در روغن) می‌دانند. از دید این گروه اخیر، خود این غذا در اصل روسی است. شایان ذکر است در زبان روسی، واژه‌هایی که له «شکا» ختم می‌شوند کم نیستند: بابوشکا (مادربزرگ)، دِدوشکا (پدربزرگ)، واتروشکا (نوعی شیرینی)، کارتوشکا (سیب‌زمینی)، کوشکا (گربه)، میشکا (موش کوچک)، ایکروشکا (اسباب‌بازی)، دِووشکا (دختر). #ریشه‌شناسی #واژه‌نوشی

Zest زست پوست رنگی و معطر مرکبات است که در آشپزی برای چاشنی استفاده می‌شود. زست دارد کم‌کم وارد زبان فارسی می‌شود. : a piece of the peel of a citrus fruit (such as an orange or lemon) used as flavoring پوست‌مزه پوست‌مَز —> مَز (از مزیدن) پوستیزه —> پوست + ــ‌یزه پوست‌چاش رَندیزه —> رَند (از رَندیدن) + ــ‌یزه رَندمَزه رندمَز رندچاش (دکتر پاژین) نمونه: zest (n)=پوست‌مَز، پوست‌مَزه zesty (adj)=پوست‌مَزی zester=پوست‌مَزکـَن

بیمارآور بیمارپا ببماردار بیماررسان بیماریار پیش‌پیما تندبر تیزکمک تیزیار تیزیاور جان‌رس جان‌رسان خوبر زودبر زودرسان فریمار ناخوش‌بر

در این کتاب، برخی از واژه‌های سره در پهنهٔ معماری را می‌توان یافت. یکی از این واژه‌ها «ساخت‌مایه» برای «مصالح» است. پ.ن.: با سپاس از آقای بیرانوند برای معرفی این کتاب #سره‌گرایی

از همراهان گرامی، به‌ویژه کاربر stard، استاد ایران‌پور، استاد زندباف و کاربر Radi، برای آماده‌سازی این فرسته سپاسگزارم. این فرسته را دو سالی بود که نیمه‌تمام داشتم و می‌خواستم تکمیلش کنم. اما یافتن نمونه‌ها کار ساده‌ای نبود. در فرستهٔ اصلی به‌علت محدودیتِ واژه‌ها نتوانستم نام همراهان را بنویسم. 🌱🌻

به‌نام بهنویس هستی واژهٔ chopstick به همان میله یا چوب کوچکی برمی‌گردد که با یک جفت آن چینی‌ها غذا می‌خورند. 🔶 واژهٔ chopstick از لحاظ ریشه‌شناختی از انگلیسی نیم‌زبانی (Pidgin English) گرفته شده‌است. در واقع، chop، که از kap کانتونی آمده‌است، به معنای فوری است و stick هم واژه‌ای‌ست انگلیسی به معنی تکه‌چوب باریک.  🔷 پیشنهاد واژه‌ورزان برای chopsticks: گیرال، تَرکِه، چوب‌باریک(ه)/ چوباریک، دوگیر، دوباریکه، (دو)بردار (نگارنده)؛: چوب‌چینی (استاد شکرچی)، چوب خوراک‌خوری، چوب غذاخوری، قاشق‌چینی، قاچینی (قاشق + چینی)، قاچین (قاشق + چین)؛ دوچوبک، دوچوبه (دکتر پاژین)؛ خورچو (استاد ایران‌پور)؛ چوبینه (خانم L)؛ چوپیته، دوچوپه، چوپال (استاد پوریانسب)؛ غذاگیر (کاربر سینا)؛ دوشاخک (آقای کیومرس سالاری)؛ قاچوب، چوبال (کاربر S.M.K)؛ خورندچوب (استاد زندباف)؛ ماشه (آقای جعفری) #چاپ‌استیک Telegram: https://t.me/language_niceties Instagram: https://instagram.com/language_niceties A. Parsazadeh

به‌نام‌ بهنویس هستی بریده‌سازی (clipping) به فرایندی گفته می‌شود که با حذف بخشی از یک واژه واژهٔ کوتاهی ساخته می‌شود که معمولاً معنای واژهٔ نخست را دارد. گفتنی است بیشتر این واژه‌ها غیررسمی‌اند. 🔷 نمونه‌های فارسی و انگلیسی زیر را می‌توان در زیر پنج گونهٔ بریده‌سازی قرار داد: ۱) حذف بخش آغازین: bus:omnibus phone: telephone van: caravan پذیرایی: اتاق پذیرایی تراش: مداد‌تراش دستی: ترمزدستی دنده: دسته‌دنده گاز: اجاق گاز لباس‌شویی: ماشین لباس‌شویی همراه: تلفن همراه ۲) حذف بخش پایانی: demo: demonstration pub: public house بروبچ: بروبچه‌ها جوج: جوجه زیست: زیست‌شناسی کوله: کوله‌پشتی ۳) حذف بخش میانی: ma'am: madam ابرام: ابراهیم اسمال: اسماعیل آسد: آقا سید کبلایی: کربلایی ۴) حذف بخش آغازین و پایانی: script: prescription flu: influenza میرزا: امیرزاده فاب: رفیق فابریک ۵) حذف بخش میانی و پایانی: digicam: digital camera کلپچ: کله‌پاچه کل: کربلایی پ.ن.: نوشته‌شده با همفکری دوستان دقایق زبانی #بریده‌سازی Telegram: https://t.me/language_niceties Instagram: https://instagram.com/language_niceties A. Parsazadeh

آمبولانس برخی سره‌گرایان «بیماربر» را برای معادل آمبولانس پیشنهاد کرده‌اند، اما بیماربر به فردی گفته می‌شود که در بیمارستان مسئول رساندن بیمار به بخش‌های مختلف بیمارستان است. پیشنهاد واژه‌ورزان: پیش‌پیما، جان‌رس، بیماررسان، جان‌رسان، فریمار (فرستندهٔ بیمار)، خودبیمارس/ خودبر / خوبر (خودرو بیماررسان)، ناخوش‌بر، زودرسان، بیماردار (نگارنده)؛ بیمارپا، تیزیار (استاد بزرگ‌مهر)؛ بیماریار (دکتر هاشمی)؛ بیمارآور (استاد زندباف)؛ تیزیاور، زودبر، تندبر، تیزکمک (در ترکمنستان، استاد پوریانسب)

جا به جا گویی (spoonerism) ویلیام آرچیبالد اسپونر (۱۸۴۴-۱۹۳۰)، استادِ دانش‌گاهِ آکسفرد، به خاطرِ  نوعی لکنتش سوژۀ طنزِ دانش‌جویان بود. مشکلش این بود که حروفِ آغازینِ بعضی از واژه‌های جمله را جا به جا می‌گفت. مثلاً به جای a crushing blow می‌گفت a blushing crow. در زبانِ انگلیسی این نوع لکنت را به افتخارش spoonerism (اِسپونِریزم) نامیده‌اند. در فارسی من معادلِ «جا به جا گویی» را برایش پیش‌نهاد می‌کنم. نمونه‌هایی از جا به جا گویی در فارسی باقل و عالغ (به جای «عاقل و بالغ») دفن و کفن (به جای «کفن و دفن») رحیمه فهیمی (به جای «فهیمه رحیمی») بادی نیست که با این بیدها بلرزد (به جای «بیدی نیست که با این بادها بلرزد») زنده‌یاد هایده در ترانۀ زیبا و مشهورِ سوغاتی، یک سطر از شعر را با جا به جا گوییِ دو واژۀ «دست» و «واسه» چنین خوانده‌ که غلط و بی‌معنی است: دستِ کبوترای عشق واسه کی دونه بپاشه؟ درستش این است: واسه کبوترای عشق دستِ کی دونه بپاشه؟

برای معادل مهدورالدم، پیشنهاد واژه‌ورزان به‌قرار زیر است: بی‌خون‌بها، خون‌‌بی‌بها، بی‌جان‌بها، جان‌بی‌بها (نگارنده)؛ رواکشت، هرزخون (استاد ایران‌پور )؛ خون‌تباه، تبه‌خون (استاد پوریانسب)؛ مرگ‌شایش، مرگ‌شایست، سزاکشت (استاد بزرگ‌مهر)؛ کشتنی (استاد زندباف)؛ روامرگ، رواگور، مرگ‌سزا، مرگ‌روا، سزاگور، گورسزا (استاد شکرچی) مرگ‌ارزان (ثبت‌شده در لغت‌نامه) https://t.me/vazhe_kade/361958 پ.ن.: تصویر برگرفته از این صفحه است. #نوواژه #سره‌گرایی

گزینه‌های برتر که البته باید به ده عدد برسند. دوستان برای حذف (یا افزایش) لطفاً نظر بدهند. رهمایش دستورچه دستوررس شیوه‌رس راه‌رس گام‌رس ساخت‌رس روشینه راهینه ساختینه دستورمان شیوه‌مان انجامِش رسانش انجام‌راه گام‌ساخت ره‌ساخت گام‌نامک / گام‌نامه گامگان ساخت‌نامه / ساخت‌نامک سازندنامه دستاماد / دستورآماد/ دساماد رسش رسند دستوره پ.ن.: کلاً «ساخت» و مشتق‌های آن در این معنا برایم فراشمول است.

نکتهٔ مهم این نظرسنجی این است که همه بر این باورند پنت‌هاوس باید جایگزین شود. البته چالشش این است که برای این‌چنین وازه‌هایی نیاز به دو معادل برتر است که در حال حاضر چندان روشن نیست. 🌱

A hurricane is an extremely violent wind or storm A typhoon is a very violent tropical storm ریشه‌شناسی: Hurricane C16: from Spanish huracán, from Taíno hurakán, from hura wind Typhoon C16: from Chinese tai fung great wind, from tai great + fung wind; influenced by Greek tuphōn whirlwind 🔷 برای معادل hurricane یا typhoon پیشنهاد واژه‌ورزان به‌قرار زیر است: بادروب، برکن‌باد، تاران‌باد، تندگذر، روبش‌وز، تازش‌باد، وزش‌روب، تندوز، رو(ب‌)باد، باد‌برکن، بادتاران، تندروب، روبش‌گر سهمگین‌باد، بادروبه (نگارنده)؛ دارکن، درخت‌کن، درخت‌افکن، پیل‌افکن، دارانداز (دکتر هاشمی)؛ باد(ا)فکن، ابَرباد، شاه‌باد (آقای کیومرس سالاری)؛ سهم‌کن، زمین‌کن (کاربر حبیب)؛ گیج‌باد (آقای بیرانوند)؛ همه‌برکن (استاد زندباف)؛ پیل‌باد، پلیدباد (کاربر حیدر)؛ تازباد، بادتاز، هول‌باد (استاد بزرگ‌مهر). 🔷 مصوب‌های فرهنگستان: گردباد: whirlwind توفان/طوفان: storm چرخند: cyclone تیفون: typhoon توفند/هاریکن: hurricane (مصوب فرهنگستان) توفند از لحاظ ریشه‌شناسی مناقشه‌آمیز است. برای توفیدن به این مقاله می‌توان رجوع کرد. #نوواژه

El Dorado noun 1.  a fabled city in South America, rich in treasure and sought by Spanish explorers in the 16th century 2.  Also: eldorado any place of great riches or fabulous opportunity ریشه‌شناسی: C16: from Spanish, literally: the gilded (place) (The Collins Dictionary) در برخی بافتارها (عمدتاً در معنای نخست) به نظر همان الدورادو گزینهٔ درخوری است؛ ولی برای بیشتر بافتارها می‌توان از معادل مفهومی یا گرده‌بردارانه برای آن استفاده کرد. پیشنهادهای واژه‌ورزان: زَرزمین، زرینستان، شهرگنج، گنجستان، شهرزرین، گنج‌شهر، زرین‌شهر، زَرستان (نگارنده)؛ گنج‌زار، زَرزاران، گنج‌آباد، زَران‌زار (استاد شکرچی)؛ زرشهر، زرآباد، زرین‌آباد، سرزمین زر (آقای کیومرس سالاری)؛ زرکده (کاربر void)؛ گنجاگنج (استاد زندباف)؛ گنجاباد (استاد ایران‌پور)؛ جادو‌بوم، بوم‌فسون (استاد بزرگ‌مهر). #نوواژه